useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.
Մի՛ կարծեր անօգուտ ի ժամանակս ժամանակս գոլ գոռոզութիւն. քանզի եւ ոչ պատուհասն անօգուտ է. (Փիլ. նախ. ՟բ.։)
cf. Անօսրացուցանեմ.
Ժամանակաւ անօսրի ծով. (յոփ. ՟Ժ՟Դ. 11։)
unjust, wicked;
impious;
untoward;
illicit, base;
profane.
Եղծանել զանօրէն հրաման թագաւորին։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Անօրէն գնացիւք. եւ այլն։
geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.
Ոչ ժամանանէ այլ առնել աշխարհագիր. (Խոր. ՟Գ. 51։)
to proclame every where or with a loud voice, to divulge, to noise abroad.
Ցուցցե՛ս, եթէ զմեղսն արդարեւ ատեցեր, նշանաւակելով զնոսա, եւ աշխարհագոյժ առնելով իբրեւ զարժանաւորս թշնամանաց. (Ածաբ. մկրտ.։)
geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.
κοσμογραφία, γεωγραφία. cosmographia եւ geographia. Իբրու Տիեզերագրութիւն, կամ Երկրագրութիւն, որ ճառէ զգրից աշխարհի, մանաւանդ երկրի, եւ զբաժանմանէ եւ զհանգամանաց նորա. հեյեէթի տիւնեա, թախդիդի պիլատ, րէսմի էրզ.
that destroys the world.
Աշխարհակործան յայտնութիւն, կամ աւանդութիւն, ժամանակ, ախտ. (Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։ Շ. ատեն. Սկեւռ. աղ.։)
cf. Աշխարհամար.
Գրեցաւ, որպէս ետ հրաման աշխարհահամար դպրացն։ Կացուցանէր աշխարհահամար դպիրսն։ Եկին մատուցին աշխարհահամար դպիրքն. (Եսթ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 42։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)
worldly, profane;
secular, lay, temporal.
Հրաման առաք ի բաց կալ յաշխարհայնոցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
that created the world.
Տարածեաց եւ տէրն զաշխարհաստեղծ բազուկն իւր ի վերայ խաչին։ Սկզբնածինն այն խաւար զգալի ի հրամանէն աշխարհաստեղծ տեղի տուեալ հալածեցաւ. (Սկեւռ. յեսայ. եւ Սկեւռ. ի յար.։)
ardent, spirited, lively, sprightly, mettlesome, fiery;
adroit, skilful;
alert, vigilant;
— ձի, a spirited horse.
Աշխոյժ ժամանակի բռնութեան։ Տրամախոհեալ յոյժ աշխոյժ խուզմամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)
autumnal.
ԱՇՆԱՆԱՅԻՆ որ եւ ԱՇՆԱՅԻՆ. μετοπωρινός. autumnalis. Սեպհական ժամանակի աշնան.
Աշնանային զուգաւորութիւն։ Գարնանայինն քան զաշնանայինն գերազանցէ ժամանակ. (Պիտ.։)
autumn;
of or in the autumn.
ԱՇՆԱՆԻ որ եւ ԱՇՆԱՅՆԻ. Աշնանային. Եղանակ աշնան. եւ Ի ժամանակի աշնան. կիւզ, կիւզ էյեամը, կիւզիւն.
that builds a tower.
Աշտարակագործ կորուսիչ պաշտամանցն. (Ագաթ.։)
construction of a tower.
Յոյնք ի յաւանայ, որ էր մի յառաջնորդաց աշտարակագործութեանն։ Զամենայն եղեալս յաշտարակագործութենէն մինչեւ առ մեզ։ Ի ժամանակի աշտարակագործութեանն մի լեզու ի բազումս բաժանեցաւ. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 6։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
that respects the appearance of persons, partial.
Եպիսկոպոսք յայնմ ժամանակի եղիցին աչառուք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
that has bad eyes;
ophthalmy.
Աչացաւին դարմա՛ն տար աչացն. (Կոչ. ՟Բ.) ի յն. ասի, Ընդ սկսանիլ աչացաւութեան դարմա՛ն տար ըստ ժամանակին։
that is to come, future, posterior.
Յապագայցն ժամանակաց. (Անան. եկեղ։)
tardy, too late;
out of season.
Արտաքոյ ժամու կամ ժամանակի. տարաժամ.
vain, useless, neglected, slighted, forgotten;
— առնել, to neglect, to forget, to slight, to violate, to infringe, cf. Արհամարհեմ, cf. Խոտեմ;
— լինել, cf. Անպիտանամ.
ԱՊԱԽՏ ԱՌՆԵԼ. φαυλίζω, ἁκωρόω, κενόω. contemno, praevaricor, non pareo, evacuo, irritum facio եւ այլն. Զանց առնել. անցանել զհրամանաւ. յոչինչ գրել. արհամարհել. խոտել. խափանել. ի դերեւ հանել. կեչմէք, պասմագ, խօր դութմագ, սայմամագ, պօշա չըգարմագ.
corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն։ Ի սատակումն եւ յապականութիւն յերեսաց երկրին։ Զքաղաքս յուդայ եդից յապականութիւն առ ի չգոյէ բնակչաց։ Կարգել յապականութիւն եւ ի դադարս ջայլամանց։ Շինել սեղան տեառն, զի դադարեսցէ ապականութիւն ի ժողովրդենէն։ Ապականեցաւ ապականութեամբ ամենայն երկիր։ Եդից զնոսա յապականութիւն յաւիտենական. եւ այլն։
cf. Ապակեայ.
Կոնք, կամ աման ապակեղէն. (Նար. խչ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Ապաշաւ.
Ապաշաւանօք գայ ի լեառն։ Տկարանայ առնուլ ապաշաւանաց ժամանակ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։ Լմբ. ատ.։)
wicked, iniquitous, rascally, roguish, flagitious.
Իսկ ապիրատն ընկալցի ըստ իւրում ապիրատութեանն։ Որք են ապիրատ եւ խորամանկք. (Կող. ՟Գ. 25։ Եսթ. ՟Գ. 8։)
cf. Բանտարգել.
Եւ այսպէս զմիմեանս քաջալերեալ ի ժամանակս բանտամուտ վշտացն. (Ղեւոնդ.։)
gaoler, keeper of a prison.
Զայն հրաման առեալ ի մոգպետէն բանդապահացն. (Ճ. ՟Ա.։)
distribution;
assessment;
share, lot;
division;
weevil, mite.
Բարդածան բազում ասացուածս արար ընդդէմ աղանդին մարկիոնացւոց, եւ բաշխից, եւ կռոց պաշտաման. (Խոր. Բ. 63։)
story, idle talk, stories, nonsense, prattle, quackery.
Յայտնութիւնք դիւաց լինէին ի բաջաղանս պատիր խաբէութեան մոլար պաշտաման. (Խոր. առ արծր.։)
word, term, speech, expression;
air, song;
— առ —, word for word;
ըստ բառին, literally.
Մարմինն ունի (սուրբ գիրն) զճառական հրամանսն, եւ հոգի՝ որ կայ ի բառսն անտեսանելի միտքն. (Փիլ. տեսական.։)
reproach, blame, rebuke.
διαβολή, αἱτία criminatio, obtrectatio, culpa, accusatio Պարսաւագրութիւն, բամբասանք. բանսարկութիւն. քրթմնջիւն, ստգտանք, թշնամանք. նախատինք.
personified;
— բան, prosopopoeia.
Բարառնական է, որ ըստ ժամանակի շարադրի, ի բուսոց կամ ի տնկոց առադրեալ օրինակի. (Տօնակ.։)
speech, voice, accent, language, idiom, dialect;
acclamation, exclamation;
cry, clamour;
sound;
կերկերեալ դողդոջ՝ ընդհատ սպառնալից —, a hoarse or gruff, trembling, interrupted, menacing voice;
յօդել —, to offer a word, to speak;
ածել ի —, to make one speak;
— արձակել, to cry, to raise the voice, to exclaim;
հնչեցին օդք ի — ցնծութեան, the air was filled with cries or a thousand cries of joy;
ի Հայ —, in the Armenian language;
— ամպոց, սրաման, thunder, noise;
— ամբոխին, clamour, cry;
— փողոյ, հաւուց, վահանաց, հողմոց, blast of trumpets, ruff;
cackling;
noise or clashing of shields;
whistling or bluster of the wind;
— առիւծու, դաղանաց, cf. Մռնչիւն;
— աղաղակի, rumour
to hesitate, to haggle;
to be busy, embroiled, perplexed.
ԲԱՐԲԱՐԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՐԻՄ. ἁκαιρέομαι opportuitate temporis destituor Չլինել պարապ եւ ձեռնհաս. չգտանել դիպող ժամ. կամ Պատճառել չունել զժամանակ. (ըստ յն. անժամանակիլ)
increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.
Ոմանք փառաց եւ պատուոյ բաղձացեալք, եւ բարգաւաճանաց առժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ։ Պարծանք եւ բարգաւաճանք. (Փիլ. ստէպ։)
well deserved, worthy, obliging.
fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.
Բարեբախտ ճոխութեամբ զիւրեանցն վարեն ժամանակ կենաց. (Պիտ.։)
cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.
Ըստ ժամանակին չարաբախտ զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)
benediction praise, encomium.
Բարկութեանն՝ զհեզութիւնն ... թշնամանաց՝ զբարեբանութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Շատխօսութեամբ անցուցանեմք զժամանակ բարեբանութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
bounty, benefit, favour, liberality.
Խնամովք աջոյդ բարեբաշխութեան առ իս ժամանեալ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)
cf. Բարեբախտանամ.
Մինովս զայսոսիկ օրէնս եդ իւրոցն քաղաքացւոց, ի ձեռն որոց կրետէ զամենայն ժամանակս իւր բարեբաստի. (Պղատ. մինովս.։)
productive of good, fruitful, fertile, abundant.
Բուսեալք ի բարեբեր որթոյն։ Մերձ եկեալ էին բարեբեր ժամանակին. (Վրդն. ծն.։)
without pain, that has nothing to suffer.
Ո՛չ է անվիշտ տէրունական հրամանացն լռութիւն. (ՃՃ.։)
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
Անվնաս դիւրութեանցն յանցուցանել ժամանակ։ Անվնաս ի թշնամեացն դաւոյ. (Պիտ.։)
insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.
Տկար ամանոյ զծանր եւ զանտանելին տանել. (Նար. երգ.։)
Հրամանս տալով խիստ եւ անտանելիս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
Անունդ (որպէս եւ դերանունն) անըմբռնելի է, եւ անտեղի, եւ անժամանակ. (Երզն. քեր.։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
Ոչ թողից զքեզ, եւ ոչ անտես արարից զքեզ։ Անտես արարեր ի դէպ նեղութեան ժամանակի։ Զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ։ Տեսի զքեզ, եւ անտես արարի։ Յամենայնի անտես (կամ անփոյթ) արարելոցն։ Տեսեալ զանարժանս՝ ոչ արասցէ անտես։ Անտես առնես զմեղս մարդկան ապաշխարութեամբ. եւ այլն։
Այս արդարութեանս աղագաւ արար զմարդիկ մինչեւ ի վերջին ժամանակս անտես. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անտեսական.
Զքեզ ո՞ ի մէնջ թշնամանեաց եւ ամաչեցոյց, մինչեւ անտեսանելեացն (կամ յանտեսանելիս) եւ ամբարշտաց դիմաց առաջի եդ տեսութիւն ողորմելի. (Առ որս. ՟Ը։)
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
Եւ լինէին անտերունչ մակեդոնացիք։ Եւ այլոյ ժամանակին անտերունչ համարել։ Յանտերունչ ինչ ժամանակացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
young;
childish.
Յայնմ բանէ. յայնմ ժամանակէ. վասն այն. քան զայն. եւ այլն. օնտան. օլ սէպէպտէն.
of many colours;
more, much, various.
Զբազմագոյն երանգսն։ Պտղոց բազմագունացեւ համանդամից. (Միսայէլ խչ.։)