running, flowing, liquid, fluid;
flow, flowing, running out
· Calfa
Ծորումն. հոսնք. աղբիւր. առու. վտակ. խողովակ.
cf. Ծործոր.
· Calfa
Ի ձորոյն ծործորակի մի արբցէ։ Ցամաքեցոյց աստուած զաղբիւրն ծործորակի. (Եփր. թագ.։)
snare, trap;
net, springe, noose.
· Calfa
ԾՈՒՂԱԿ որ եւ ԾՈՂԱԿ, ԾՕՂԱԿ. παγίς laqueus. Որոգայթ որսալոյ թռչունս. թակարթ. հաղբ. լար. վարմ. ... Տե՛ս (Առակ. ՟Զ. 5։ Ժող. ՟Թ. 12։)
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
· Calfa
ἁφοδεύω alvum exonero, caco. (որպէս աղբել) Զծիրտն ի դուրս թափել թռչնոց.
lactiferous, yielding milk.
· Calfa
Կաթնաբեր աղբիւրք ստեանցն տարաժամ ցամաքէին. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Ընդել.
· Calfa
Սխալեալ անկայ իբրու զողողակ մթային ոչ ընդելական ի հաղբս մահու անզգայապէս. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
adj. s. who receives, receiver, acceptor;
recipient.
· Calfa
Առաքեսցեն (զջուրս գետոց) յայլ ընդունիչ երակս։ Բանն հոսելով զօրէն աղբեր ի լսելիս այնոցիկ, որք պատահեսցեն անդ իբրեւ զընդունիչս ոմանս. (Փիլ. լին.։)
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
· Calfa
Ի կոյտս աղբեւաց զքեզ անխտիր ընթադրեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
· Calfa
Արեգական եւ լուսնի անբաղբաղելի ընթացն։ Մարդկան, եւ ձիոց մարտկացն ընթացի՝ մրցանակ եդեալ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լիւս.։)
to be wounded with a weapon.
· Calfa
Զինահարեալ կողիւն աղբիւրացուցեալ բժշկութեան շնորհ վիրաւորեցելոյն Ադամայ. (Գանձ.։)
to cork, to stop, to bung;
to close, to shut;
to oppilate, to constipate;
— զբերան ուրուք, to put to silence;
— զպատուհան լսելեաց, to turn a deaf ear to, to refuse to listen.
· Calfa
Խնու զլսելիս իւր, զի մի՛ լուիցէ տկարաց։ Զակն աղբար խնուցու։ Ամենայն բերան խցցի։ Խցին զբերանս առիւծուց։ Խցան աղբիւրք անդնդոց։ Զամենայն ջրհորս զոր խցին փղշտացիքն, եւ լցին զնոսա հողով։ Խցեալ է զականջս իւր։ Խցցինզդրունսքո։ Խցցէ զչարս ձեր.եւ այլն։
boar, sow;
pig, hog, swine;
—ք, spoke of a wheel;
scrofula, king's evil;
— մատակ, sow;
— մալեալ, hog;
— ծովային, sea-hog;
ցնկնիլ —ի, to farrow, to pig;
ծնունդք —ի, litter of pigs;
— խանչէ՝ բոհբոհէ՝ կնչէ՝ գրդայ՝ կռնչէ, the hog grunts.
· Calfa
ravine, deep hollow;
sylvan valleys, forest;
mountain streams, torrents.
· Calfa
Փափաքէ տեսանել զլերինս, եւ զխոխոմս, եւ զաղբիւրս։ Փուչն ի խոխոմս եւ յապառաժս բուսանի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։ եւ Ոսկ. եբր.։)
thoughtful, prudent, wise, judicious, sensible, intelligent, cautious, provident, circumspect, discreet;
—ն, intellect, intelligence, reason, judgment.
· Calfa
magnanimity, long-suffering, patience.
· Calfa
Զարժանին Աստուծոյ եւ իւրոյ ընդարձակամտութեանն բարբառեցաւ բաղբառ (Յոբ), Տէր ետ ասէ, եւ Տէր էառ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
to displease, to vex, to trouble, to offend, to chagrin;
to nettle, to sting, to peck at;
զկծեցուցից եւ ես զձեզ բանիւք, I will sting yon with my words.
· Calfa
Շատխօսութեան հոսանք իբրեւ յաղբերէ դիմեն, որպէս ասաց ոմն ի հնոցն, եւ զկծեցուցանեն զամենայն գիներբուս եւ զհրապարակս. (Խոր. ՟Բ. 89։)
dispersion, dissipation;
volatilization, exhalation, evaporation;
— գլխոյ, մտաց, inattention, distraction.
· Calfa
pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.
· Calfa
Ցնցուղ փրկական աղբեր սուրբ արեանն։ Ցնցուղ արեանն ի բեւեռացն՝ է յայտնաբան. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։)
Ոմն եւ ցնցուղք իւր. ոմն եւ աղբերք իւր։ Մժղուկքն անարգագոյն իբր ցնցուղս հրոյ եռացման զինեւ մաղեսցին. (Նար. ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)
auricular tube or cavity.
· Calfa
Շնորհատուր հոգւոյն լցեալ զնա՝ գիտութեանն էր աղբիւրացեալ զամենայն լսելեացն ցուղս ականջացն եւ սրտիցն երկրին. (Բուզ. ՟Գ. 12։)
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
· Calfa
Ցրուեալ են իբրեւ զաղբ զճանապարհաւ. (Լմբ. ատ.։)
cold.
· Calfa
Ի չոր եւ ցուրտ բնութեան հողոյ՝ որ ստորացան, ցրտին եւ գէճ բնութիւն ջրոյ՝ որք խառնեցան ... ուստի աղբերք ցրտին բղխեն եւ սառնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
· Calfa
Իբրու ձայնաւոր յայտնի տեսանի առ նախնիս յանխտիր գրութեան բառիցդ Եգիւպտոս, եգիպտոս, եգւպտոս։ Եթէովպացի, եթիովպացի, եթւովպացի։ Կիւպրոս, կիպրոս, կւպրոս. կիւրակէ, կւրակէ։ Սոյնպէս գրի, կւպարիս, կւրոս, կրիւսոս. իբր կիպարիս, կիւրոս, կրեսոս կամ կրոյիսոս։ Վասն որոյ մի եւ նոյն բառ են Կիվոս, կիբիկոն, կիւբիկոն, քուեայ. այն է ըստ յն. գի՛վօս կամ գի՛ւվօս. լտ. գու՛բուս։ Թո՛ղ զի յոյնք զիփսիլոնի իբր ձայնաւորի զձայն այժմ կորուսեալ՝ հնչեն ի՛, ուր ուրոյն ունին եւ զտառդ ի։ Իսկ ի մեզ մի օրինակ հնչեն գրութիւնք նոր եւ հին, մեւս կամ միւս. հիւր կամ հեւր. աղբիւր կամ աղբեր. առիւծ կամ առեւծ, եւ այլն։
Պսակ ետուր դու յաղթողին, ւառողջութիւն յոյժ հիւանդին։ Ի յօրինակ աղբեր կողին, ւառաքելոցըն քարոզին։ Յանփուտ փայտից պատեալ ոսկին, անապական մարմնոյ քոյին՝ ւաստուածութեան օրինակին։ Աներեւոյթ հակառակաց, ւերեւելի մարդկան չարաց. (Յիսուս որդի.։)
argumentation, reasoning, pleading;
advocacy, bar.
· Calfa
Թերեւս եւ սուղ ինչ բաղբաղեալ գտցէ տեղի փաստաբանութեան. (Պիտ.։)
breath, wind;
intestinal gas, fart, wind, flatulency, windiness;
swelling, puffiness;
turgidness, bombast;
— հպարտութեան, gust or fit of pride;
անձայն —, noiseless fart, fizzle, foist;
—ս արձակել, հանել —ս, to fart, to let a fart, to break wind;
(անձայն) to fizzle, to foist;
— արձակող, farter;
fizzler, foister.
· Calfa
Ի մեղկութիւն մարմնոյ լինին, ի զգայռ, եւ ի փուք, եւ յաղբոյ յաճախութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
honeytongued;
sweet-voiced, melodiously singing.
· Calfa
Լսել զքաղցրաբարբառ բանս քո։ Քաղցրաբաղբառ աստուածախօս բանիւքն. (ՃՃ.։)
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
· Calfa
Քաղցրութեամբ աղբերացն բղխէր նոցա. (Ագաթ.։)
Եցոյց քաղցրութեան հօրն ի վերայ դարձի անառակին։ Քաղցրութեամբ աղբիւրացեալ։ Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն. (Իգն.։ Նար. կուս.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
s. rhet. anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
· Calfa
Մուտ կերակրոյն փակեալ էր. զներգործութիւն աղբոյն վերադարձութեամբ վճարէր, այսինքն յետադարձութեամբ ընդ բերանն. (իտ. միզէռէ՛րէ). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
· Calfa
Եւ զի աղբիւն մեղաց ախտին՝ միշտ անըսպառ յինէն վիժին։ Առ յերկեղէն քրտանց հոսեալ, երակաձեւ կայլակ վիժեալ. (Յիսուս որդի.։)
Արգելուլ զանիրաւութեանցն աղբիւր ցանկութեան, յորմէ վիժին անիրաւագոյն գործքն ի մարմինս եւ յոգիս։ Յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
· Calfa
producing stones;
produced by stone.
· Calfa
Լեառն վիմածին, աղբիւր յորդառատ։ Այսօր զաւակ յովակիմայ ետուր զլեառն վիմածին. (Շար.։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
· Calfa
Որպէս փափագէ եղջերու յաղբերս ջուրց, այնպէս փափաքէ անձն իմ առ քեզ Աստուած։ Փափաքեաց անձն իմ ի ցանկալ ինձ յիրաւունս քո յամենայն ժամ։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Ցանկացարո՛ւրք բանից իմոց, փափաքեցարո՛ւրք, եւ խրատեսջիք.եւ այլն։
Փափաքել առ աղբիւր շնորհաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
scarab, dung-beetle.
· Calfa
Փնդռունք յորժամ մեռանիմ ի գունդ աղբոյն զինքեանս թագուցանեն. (Ոսկ. եզեկ.։)
to adduce or allege pretexts, to make pretence of, to feign, to counterfeit.
· Calfa
ՓՈԽԵԼԱՊԱՏՃԱՌ ԼԻՆԵԼ. προσποιέω simulo. Պատճառանս սնոտիս յօդել. բաղբաղել.
cf. Փորուած.
· Calfa
Իջեալ ի խորս երկրի (ի խոր վերապն ), եւ ի խորութեան փորածոյն բղխեցոյց աղբիւր յորդախաղաց ուղխիւք. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
to sign with the cross, to make the sign of the cross.
· Calfa
Տեառնագրեալ զինքն՝ բարձր ձայնիւ ասէր։ Տեառնագրելով զինքեանս։ Տեառնագրեալ զինքն խաչիւն ննջէր։ Գնայ հանդերձ խաչիւն սրբով, եւ տեառնագրեալ զտեղին՝ հարկանէ գաւազանաւն, եւ բղխէ աղբիւրն. (Փարպ.։ Եղիշ.։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։)
hot weather, great or ardent heat, burning atmosphere, solar heat, sunburning;
hot;
—ոյ, during the heat;
— ամարայնոյ, summer heat;
հարկանիլ ի —ոյ, to be corrupt, to rot, to putrefy.
· Calfa
lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.
· Calfa
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
· Calfa
Ցամաք փայտ։ Ցամաք աղբիւր. (Անյաղթ բարձր.։ Կիւրղ. գանձ.։)
to dry, to des-sicate;
to dry up, to parch, to render arid;
to drain, to dry up, to exhaust.
· Calfa
Եթէ արգելցէ զջուրս, ցամաքեցուցանէ զերկիր։ Ցամաքեցոյց տէր զծովն կարմիր յերեսաց ձերոց։ Ցամաքեցոյց տէր զյորդանան գետ առաջի որդւոցն իսրայէլի։ Ցամաքեցուցանել զխաղս. կամ զաղբիւրս. զերակս. զոսկերս. զփայտ դալար. զամենայն պտուղս. Կափոյց զխուփն ի վերայ գբին, եւ ցամաքեցուցանէր ի վերայ նորա արաբովթ. եւ այլն։
cf. Ցիխ.
· Calfa
Ընդ ցեխ աղբոյն որդունք ղօղիցին։ Քան զցեխ եւ զաղբ յոյժ գարշելի է. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Բրսղ. մրկ.։)
displeased, discontent, crabbed, cross, sulky, morose, surly, peevish, pouting.
· Calfa
Ամենեւին իսկ տհաճ է ազգ մարդկան, եւ տրտնջող եւ քրթմնջող։ Զհիւանդս չարախտս տհաճս առ աղբիւր ջուրց տանիցի. (Ոսկ. ես.։)
to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.
· Calfa
Կնքէ զաղբիւրն զայն մաքրութիւն, եւ ոչ միով իւիք իմաստիւք տղմանայ լուսափայլ եւ օդային սրտին իրք պղտորեալք. (Նիւս. երգ.։)
to cultivate, to plant.
· Calfa
Արմաւենեաց անդէն տնկագործեալ ի տեղւոջն ցուցան աղբիւրս. (Փարպ.։)
s. bot. marsh-mallow, althea;
արքունի —, althea frutex.
· Calfa
Բաղբակ, տուղտ. (հաթմի. Բժշկարան.։ (ըստ մենինքսեայ՝ )։)
heap, mass, pile;
— —, in heaps.
· Calfa
Ընդարձակ զաղբոյն շտեմարանս գործէ, եւ տուռն տուռն բլուրս առ բլուրս զանդամս մարմնոյն քրքրեցուցանէ. (յն. զբազում շեղջ չարեաց կուտէ) (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
cf. Տռփանամ.
· Calfa
Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
to love to distraction, to be madly in love with;
to love tenderly, to covet, to long for, to desire ardently, to wish eagerly, to burn for, to be athirst for.
· Calfa
Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
to dispose.
· Calfa
Դառնացեալ աղբերք եւ լիճք ջրակուտից ի քաղցրութեան ճաշակս տրամադրին. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Տեղացումն.
· Calfa
Տեղումն է, որ ունի քան զանձրեւ շիթք ջաղբագոյն. (Արիստ. աշխ.։)