being, existence, that is, substance;
goods;
ըստ գոյին, գոյիւ, գոյիւ իւրով, գոյիւ չափ, as much as his means or property allow, as much as he had;
entirely, completely;
ի — ածել, to create, to cause to exist.
ὥν, οὗσα, ὅν ens;
qui, quae, quod est ens, existens Որ գոյ իրօք. գոյակ. է. էակ. որ էն. աստուած. եւ Ամենայն ինչ նովաւ գոյացեալ. եւ Գոլ. գոյաւորութիւն. գոյութիւն. գոյացութիւն, իսկութիւն. իր.
Անեղ գոյիդ. (Շար.։)
Արդարեւ գո՛յն. (Դիոն.։)
Միշտ գոյն միշտ գոյին զիա՞րդ աննման եղիցի. (Կիւրղ. գանձ.)
Ի գերագոյն գոյէն գոյացեալք. (Եղիշ. դտ.։)
Չեմք բաւական մերձենալ յամենեցունց պատճառն, յէն, ի գոյն, ի մշտնջենաւորն. (Եզնիկ.։)
Կոչէ զչգոյն իբրեւ զգոյ. (Հռ. ՟Դ. 17։)
Յոչնչէ ի գոյ եկեալ. (Կիւրղ. ղկ.։)
Գոգցես թէ անգոյութիւն զգոյն խնդրէ ներածել. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բոլորից գոյից։ Հոգւոց գոյից արարիչ։ Չհամարելոց ընդ գոյս։ Ի փոքր գոյս։ Ամենայն տարերաց գոյից։ Ի տարր գոյի։ Ընդ պղնձոյս գոյի։ Փոքու սերմանի գոյի։ Զգոյիւ գագաթանս։ Իշխանականին գոյիւ։ Անկայուն գոյիւ զբաղեալ. եւ այլն. (Նար.։)
Բնութեամբ առաջին է գոյն (այսինքն գոյացութիւն), եւ վերջին՝ պատահմունքն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ինքն էր գոյ անձին իւրոյ, եւ իշխանութեան իւրում. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ.) իմա տիրապէս իշխօղ։
Ամենայն գոյոյ. (Ճ. Ա.) իբր գոյի, գոյից։
ԳՈՅ մանաւանդ ԳՈՅՔ. ὔπαρξις, ὐπάρχοντα, οὑσία substantia, opes, possesio Ինչ՝ զոր ստացեալ ունի ոք. ինչք. ստացուածք. մեծութիւն.
Ըստ գոյին ընդունելի է, եւ ոչ եթէ ըստ չգոյին. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 11. 12։)
Զգոյսն իւր ոք կարէ տալ խնդրողին. ռմկ. ունեցած բանը. (Փարպ.։)
Գոյիւ փարթամացելոցն։ Մարմնաւորք գոյիւք. (Լմբ. սղ.։)
Հրաժարումն ի գոյից. (Մաշկ.։)
Ես՝ որ է անձն, եւ իմն՝ մարմինն, եւ իմոյքն՝ գոյքն։ Ըստ կարի եւ ըստ գոյի. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
ԳՈՅԻՒ. կամ ԳՈՅԻՒ ԻՒՐՈՎ, կամ ԳՈՅԻՒ ՉԱՓ. իբր մ. Պարագրելով զիսկութիւն. բովանդակապէս. լրիւ. լրութեամբ. ամենայն մասամբ. ըստ բոլորին.
Ի նմանէ իսկ եմ (ասէ Քրիստոս), ո՛չ նման մարգարէի՝ ուսեալ յաստուծոյ, այլ իբրեւ գոյիւ տեսեալ զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Անբաւ է մարդոյ տեսանել զաստուած գոյիւ իւրով։ Զաստուած գոյիւ ոչ տեսեալ ուրուք. (Ագաթ.։)
Մովսէս եթէ տեսանել զաստուած գոյիւ իւրով խնդրէր։ Զամենայն երկիրն իսրայէլացւոց գոյիւ իւրով. (Եփր. ել. եւ Եփր. համաբ.։)
Զամենայն անդամսն գոյիւ ուտել. (Ճ. ՟Թ.։)
Լցից նոքօք զաշխարհ գոյիւ իւրով. Եզնիկ.։
Զամենայն ինչ՝ զոր ունէր, արկ գոյիւ չափ զկեանս իւր. յն. զբոլոր կեանս իւր. ունեցածը չունեցածը. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
ՈՉ ԳՈՅ ՈՉ ԳՈՅՔ. գ. cf. ՈՉ
• . ի հլ. «էութիւն. եղած բան, գոյա-ցութիւն. 2. Աստուած. 3. հարստութիւն, ինչք» Հռ. դ. 17. Բ. Կոր. բ. 11, 12. Եզն. Մծբ., «գո-յութիւն, գտնուիլը» Եփր. համաբ. 216, որից՝ գոյիւ, գոյիւ իւրով, գոյիւ չափ «լրիւ, ամբող-ջապէս» Ոսկ. յհ. բ. 3. Ագաթ. Եզն. Մրկ. ժբ. 44, գոյարար Եզն., գոյապէս Ոսկ. յհ. ա. 17, գոյաւոր «հարուստ» Ոսկ. յհ, բ. 31 և ես.. գո-յաւորութիւն Իմ. ժզ. 21. Ոսկ. մ. ա. 21, գո-յութիւն Եզն. Մծբ., չգոյ Հռ. դ. 17. Բ. կոր. ը. 12. Եզն. Ոսկ. մ. ա. 6, գոյափոխիլ Մ. Մաշտ. էջ 177 բ., առ ի չգոյէ ՍԳր. Եփր. Բ. կոր. բա-յական ձևով ունինք գոլ (անորոշը) «գտնուիլ, լինել, գոյութիւն ունենալ» Կիւրղ. թգ. պակա-սաւոր բայ, որից մնում են միայն գոմ, գոս. գոյ, գոմք, գոյք, գոն, զոյր, գուցէ, գոլով ձե-վերը. ոսկեդարեան մատենագրութեան մեջ սրանցից գործածական են միայն երրորդ դէմքերը, այն է՝ գոյ, գոն, գոյր, գուցէ. միւս դէմքերը նմանողութեամբ շինուած են յետ-նաբար և խիստ քիչ գործածական են. շաղ-կապի կարգ է անցած գուցէ «մի՛ գուցէ, չլի-նի որ» ՍԳր. «թերևս» Եւս. քր. յետնաբար ստեղծուած են նաև գոյանալ, գոյացութիւն, գոյացողութիւն, գերագոյ, ինքնագոյ, ինքնա-գոլ ևն. Տիմոթ. կուզ, էջ 195 ունի գուութիւն փխ. գոյութիւն։-Նոր բառեր են՝ գոյականա-բար, գոյականակերտ, գոյականացուցիչ։
• = Բնիկ հայ բառ, որ պատկանում է հնխ ves-արմատին. սրա բուն նշանակութիւնն է «մնալ, բնակիլ, տունուտեղ լինել», որից յա-ռաջացել են սանս. vásati «բնակիլ, մնալ, գիշերել», vasati-«բնակարան, բնակութիւն, բոյն», vastu-«տեղ, վայր, բան, իր», զնդ. vañhaiti «բնակում է», հպրս. a-vahana «բնակատեղի», յն. հոմեր. ἀεσα νύϰτα «գի-շերել», գոթ. wisan «մնալ, բնակիլ», հբգ. ωist և հիսլ. vist «բնակավայր», հիռլ. foss, feiss։ «մնալ, հանգիստ առնելը», կիմր. ar-os «մնալ, սպասել»։ Հնխ. ves կազմուած է նախնական au «բնակիլ» արմատից՝ -es-աճմամբ, իբր aves, կրճատ՝ ves (Walde, 829. Boisacq, 16)։ Վերի նշանակութիւն-ները բնաւ համապատասխան չեն հայերէ-նին. բայց նոյն ves արմատը գերմանական լեզուների մէջ ստացել է «լինել, գոյ լինել» նշանակութիւնը, որ ճիշտ համաձայն է մեր բառի նշանակութեան, այսպէս՝ գոթ. wisan «լինել», was «էի», wists «գոյու-թիւն, բնութիւն», հբգ. wèsan «լինել, գոյ լինել, ներկայ լինել», wist «էութիւն, գո-յութիւն», գերմ. war «էի», gewesen «ե-ղած», անգլ. was «էր, կար» ևն։ Հնխ. ves-արմատը պահուած չէ մեր մէջ ներկայի ձևով, ուր պիտի տար հլ. *գեմ, *գես, *գե, այլ միայն կատարեալի ձևով. հնխ. vóse> հյ. գոյ-և կամ ըստ Meillet. M 19. 18z ներկայի *vos ձևից է. հմմտ. հիռլ. foaid «զիշերը միասին անց կացնել, քնել» (Po-korny, 1, 307)։-Հիւբշ. 435։
• Peterm. 25, 35 սանս. bhū, յն. φυ-ւտ. fu-«լինել»։ Windisch. 47 սանս. bhū։-Gosche. 64 սրանց վրայ աւե-լացնում է նաև պրս. [arabic word] būdan «լի-նել»։ Bopp, Abhd. d. Ak. d. w. zu Berlin, 1846, 318 գոմ • Նոյնը կրկնում է Հիւբշ. ZDMG, 3օ (1882), էջ 119 և Arm. Stud.։ Uanini, Et. etym. 234 գոլ (լինել) = քէշուա լեզւով go «լինել»։-Bugge, KZ, 32, 6-7 հակառակ է Հիւբշմանի մեկնու-թեան, առարկելով, որ հնխ. vēsō, vē-scti պիտի տային հյ. *զեմ, *զես, *գե. և զուցէ բառից հետևցնելով, որ բալի նախաձևն է *գոյմ. *գոյս, *գոյն ևն, կցում է հնխ. bheumi ձևին, իբրև սանս bhū ևն։-Meillet, MSL, 8, 155 և Dial indo-eur, 104 դնում է հնխ. ves ար-մատի կատարեալից՝ վերի ձևով։ Հիւնք. կամ բայից։ Karst, Յուշարձ. 418 թրք ol-maq «լինել» բայի հետ։