cf. Անսայթաք.
to disobey, to resist, to be refractory.
Անսաստեցաք ի բանիցն։ Միթէ անսաստեա՞ց քրիստոսի հրամանացն անօթն ընտիր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
disobedience, contumacy, obstinacy.
Առ իմաստուն բժիշկ ոգւոցն՝ անսաստութիւն հիւանդին։ Զախտն՝ որ յանսաստութենէն իցէ, եւ զառողջութիւնն՝ որ ի հնազանդութենէն լինի։ Յանսաստութիւն անկանիլ՝ կրթելովն զընդդէմսն ասել նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 21։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
steril.
Մի՛ զայլ ընդ այլոյ փոխադրել անսեր եւ անքատակ բացատրութեամբ. (Երզն. քեր.։)
without fault;
infallible, impeccable;
infallibly.
Փութացայ անցանել ընդ կամուրջ անսխալ խոստման բանիս. (Արշ.։)
equally without beginning, coeternal.
Ըստ աստուածութեանն անսկզբնակից էր ընդ հօր. (Լմբ. սղ.։)
Կէսք անսկզբնակից ընդ աստուծոյ կամեցան դնել։ Ոչ միայն երկու անսկզբնակիցք գտանին, այլ երեք. (Եզնիկ.։)
to fast;
to be hungry.
Յիւրոց իսկ կամաց անսուաղացեալ՝ աստուծոյ ընծայէր զպիտելի ճաշակսն. (Յհ. կթ.։)
without a prince, — chief, — governor, in anarchy;
vulgar, plebeian.
Այն՝ որ անիշխան եղեւ ընչիցն, լաւ էր նմա՝ թէ չէր զարգացեալ. (Լմբ. ժղ.։)
bodiless, difformed.
Անմարմնոցն եւ անիրանանց ոգւոց ոչ ինչ ծանր ընդ ոտս անկեալ է եւ խափան եղեալ տեսանել եւ իմանալ զբնութեանն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 90. յորմէ Հին բռ.)
unjust, iniquitous, wicked;
injurious, offensive;
perfidious, disloyal;
false, illegitimate;
tyrannical;
—, յանիրաւի, յ—ս, unjustly, iniquitously.
Մի՛ հաւանիցիս ընդ անիրաւի՝ լինել վկայ անիրաւ։ Յառնէ անիրաւէ փրկեցեր զիս։ Յանիրաւէ փրկեսցէ զիս Տէր։ Զշրթունս անիրաւս մերժեա՛ ի քէն։ Լեզու անիրաւ։ Լեզու անիրաւի։ Ո՛չ է արդարոյ եւ ո՛չ մի ինչ անիրաւ։ Որ շշնջեն զանիրաւս։ Խորտակէի զկզակս անիրաւաց. եւ այլն։
to offend, to sin against, to wrong, to injure, to abuse, to hurt.
ἁδικέω. injuriis afficio. Յանիրաւի զրկել, վնասել. յանցանել կամ մեղանչել ումեք. չարաչար եւ վնասակար լինել. զրկանք՝ յանցանք ընել, վնաս տալ. զարար՝ քէտէր վերմէք. զուլմ էթմէք.
Անիրաւեցաք նախ զանձինս, եւ յետ այնորիկ զօրէնս Աստուծոյ եւ զարդար խրատ նորին։ Որքան թշնամին զիս անիրաւէ։ Անիրաւեն զմարդիկ ի գայթակղութիւնս մեղաց։ Մի՛ անիրաւէք զերկիր (հարուածովք)։ Ոչ կարէ անիրաւել զարդար դատաստան իւր, եւ ընդ մեզ հաշտել։ Անիրաւեաց զԱստուած, եւ կամաւ յանցեաւ ընդ օրէնս նորա։ Յանիրաւողացն զերծանել. (Լմբ.։)
wheel;
— մեքենայի, — of a machine;
— յեսանի, grindstone;
— խորտկաց, jack;
— տղայոց, gig;
— առաջակողման նաւին, capstern, capstan.
Որք ընդ արեգականն մերկ չկարիցեն հայել, նային ընդ ջուրն, եւ զամենայն իսկ զանիւն տեսանեն. (Սեբեր. ՟Գ։)
disobedient.
Նոյն ընդ ԱՆԼՈՒՐ, իբր անլսող. որ ոչ լսէ. եւ ոչ հլու. անունկնդիր. անհնազանդ. ἁνήκοος. non audiens, inobediens.
unwashed, impure.
Զսփածանելին ընդ ջուր ոչ ետու անցանել, զի մի՛ կարծիցի հին լեալ եւ լուացեալ. զի սովոր են մարդիկ զնորն անլուայ ասել. (Մխ. երեմ.։)
cf. Անլուծական.
ἅζυγος, πέρα ζυγοῦ. extra jugum. Որ չէ՛ ընդ լծով. ազատ.
Զուրբաթ եւ զչորեքշաբաթ անլուծանելի՝ չոր հացիւ եւ աղիւ եւ ջրով ընդ երեկոյս զպէտսն վճարէր. (Սոկր.։)
unheard of, new, extraordinary;
deaf;
disobedient;
without news, — tidings.
ἁνήκοος. non audiens, inobediens, incredulus. Անլու. որ ոչ լսէ. խուլ. եւ անհլու. անունկնդիր. անհաւան. չիլսօղ, մտիկ չընօղ. իղիթմէզ, տինկլէմէզ.
Ընդ զգայարանս իբրեւ ընդ պատուհանս տեսանեմք եւ լսեմք. եւ յորժամ սոքա փակին, անտես մնամք եւ անլուր. (Շ. թղթ.։)
Որք եւ անլուրք լեալք միմեանց՝ զքակտումն ընկալան բարբարոսական միաբանութեանն. (Անան. եկեղ։)
that never ceases to speak;
incessant;
incessantly.
Առանց լռելոյ. անլռելի ձայնիւ. անդադար. անընդհատ. ἁσιγήτως. incessanter.
ripe.
Ոչ խակ, եւ ոչ ստահակ. ընդել. խամ տէյիլ, ալըշըգ. ուսլու.
purity, unmixed state;
intemperance.
Եւ չխառնակիլն կենդանւոյ ընդ օտար տեսակի.
sincere, ingenuous;
loyal, faithful;
simple, unadulterated;
well disposed;
sincerely;
loyally, faithfully, with simplicity, innocently.
Անխարդախ մարդկան։ Ախարդախ շահավաճառութիւն։ Անխարդախ ընթացք. (Նար. ՟Գ։)
unsuspicious;
sincere.
Այնպէս դիւրեցաւ եւ հարթեցաւ, զի բազումք անխէթ եւ աներկեղ գնան ընդ այնպիսի ճանապարհ։ Զայլն ամենայն անխէթ ի վերայ դնիցէ (հաստատուն հիման՝) շինօղն։ Անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւել։ Յետ այսչափ մեղաց անխէթ եւ անկասկած կամք։ Ամենեցուն դիւրեաց՝ անխիղճ անխէթ եւ անխափան զվարդապետութիւնն համարձակել. (Ոսկ. ես. եւ Մտթ. ՟Ա. 13. 17։ ՟Բ. 1։ եւ Չհ. ՟Ա. 7։)
not scrupulous;
unexceptionable.
որպէս ոչ խղճելի. խղճմտանք չընելու.
Անխոստովանութեանն անխղճի (ընդդէմ կարգել) խոստովանութիւն խղճիւ մտացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Անխիղճ.
Որպէս անխիղճ էր մայրն անարատ, նոյնպէս անբիծք եւ անարատք ընկալցին զաստուածախառն մարմինն անխղճական. (Վրդն. երգ.։)
unleavened, azymous, unfermented.
unprotected, forlorn, destitute.
Եւ ոչ խնամօղ. անփոյթ. անողորմ. անխնայ. պէտ չընօղ. հաճաթսըզ. իհմալճը.
ԱՆԽՆԱՄ, ԱՆԽՆԱՄՍ. Առանց խնամոց. առանց ընդունելոյ զխնամս.
Եւ զյուղիտա անխնամ տանջելով՝ չարչարէին զնա քերելով։ Որ քարաձիգ ի նա լինէին, եւ անխընա՛մըս քարկոծէին. (Գանձ.։)
to be careless.
ἁμελέω, καταμελέω. curam nongero, negligo. Անխնամ թողուլ. անտես առնել. չհոգալ, պէտ չընել. գայըրմամագ. կէօզէթմէմէք. թէրք էթմէք.
carelessness, heedlessness.
Խնամ՝ անխնամութեան ընդդէ՞մ է. ի՞բր ոչ. ապա եթէ այդպէս է, եպերեսցէ նախախնամութիւն զանխնամութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
without compassion;
indiscreetly, prodigally, profusely.
Նըմա զիմաստըն չափով տայ, զհօրն իւր ունի ինքն անխընայ. (Շ. ի սողոմ.։)
Հա՛րց ցմշակ, եթէ ոք յընտանի եւ ի պտղաբեր անխնայ լինի տունկս. (ՓԻլ. Յովն.։)
cruelty;
prodigality, profusion.
Անխնայութեամբ դատէին զօտարս եւ զընտանիս իւրեանց. (Բուզ. ՟Դ. 59։)
imprudent, indiscreet;
inconsiderate, unadvised, rash.
Անմասն ի խոհեմութենէ. անընտրող. անմիտ. եւ անմտական. անխորհուրդ. բարակ չմտածօղ, անխելք. ագըլսըզ. թէտպիրսիզ. թէվէքէլլի.
that cannot be humbled, stern, undaunted;
firm.
Եւ անընկճելի. անմեղկելի. անխոնարհելի. որ չիճըկիր. ἅκαμπτος. inflexibilis.
cf. Անխոտոր.
Նախ զհաւատս անխոտորնակս նմա ընծայեսցո՛ւք. (Տօնակ.։)
inconsiderate, rash, imprudent;
cf. Անխորհրդաբար.
Զորս ընձեռեմք անխորհրդիցն. (Առ որս. ՟Ա։)
Մի՛ ոք վայրապար եւ անխորհուրդ համարեսցի զքահանայական զգեստ. (Շ. ընդհ.։)
Ընծայեալքն այսպէս են, իսկ անընծայքն՝ անխորհուրդ։ Իսկ ի խորհուրդ եկեալքն մի՛ լիցին ընդ անխորհուրդս. (Մխ. դտ.։)
imprudently, inconsiderately, without riflection.
ἁπροβουλεύτως. inconsulte, -to. Առանց խորհրդոյ, կամ կանխաւ խորհելոյ. անմտաբար. անզգայաբար. վարկպարազի. վայրապար. անպատճառ. թեվէքելլի. հէմէն շաշգըն կիպի.
indifferent;
indiscreet.
ἁδιάφορος. indifferens. Որ ոչն խտրէ զխտրելիս. անընտրող. անխիղճ. աներկիւղած. անզգոյշ. համարձակ ի չարիս. ինսաֆսըզ. Ուստի՛ ԱՆԽՏԻՐ ԼԻՆԵԼ՝ ըստ յն. ասի, չպահել զանձն կամ չզգուշանալ. չորոշել.
Զտէր թողին՝ անխտիր լինել ի պոռնկութիւն։ Անխտիր եղեւ ամենայն ազգ որդւոցն Իսրայէլի, խառնակեցան ընդ հեթանոսս. (Ովս. ՟Դ. 10։ ՟Ա. Եզր. 69։)
indifferently;
indiscreetly.
ἁδιάφορος. indifferens. Որ ոչն խտրէ զխտրելիս. անընտրող. անխիղճ. աներկիւղած. անզգոյշ. համարձակ ի չարիս. ինսաֆսըզ. Ուստի՛ ԱՆԽՏԻՐ ԼԻՆԵԼ՝ ըստ յն. ասի, չպահել զանձն կամ չզգուշանալ. չորոշել.
Զտէր թողին՝ անխտիր լինել ի պոռնկութիւն։ Անխտիր եղեւ ամենայն ազգ որդւոցն Իսրայէլի, խառնակեցան ընդ հեթանոսս. (Ովս. ՟Դ. 10։ ՟Ա. Եզր. 69։)
cf. Անխտիր.
Անխտիր տան զանձինս որկորստութեան. (Շ. ընդհ.։)
Ամենեցուն անխտրաբար ընդ մեղս բերիլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ապականագործ ախտիւ պոռնկեցան ընդ նմա անտխրապէս. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Անխտրաբար օրհնէ ընդ մեզ։ Անխտրաբար եղեալ աստուածայնոցն գրոց՝ զբեռիցն ձայն ընդունելով. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
Զոր անխտրապէս առեալ մեր՝ կապեցաք զայն նշան ընդ ամենայն նիւթս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
without interval or intermedium.
Ուր չիք խտրոց կամ միջոց կամ անջրպետ. անարգել. անխափան. ընդարձակ.
Սփիռ տարածանէր լիասահման եւ անխտրոց։ Անխտրոց՝ ընդ Քրիստոսի գոյք փառաւորեալք. (Նար. յիշ. եւ Նար. առաք.։)
indifference;
indiscretion.
Ի տրտմականացն ասելով, սահմանեցար զընտրութիւն սորա յաստուածայնոյն անխտրութենէ. (Պիտ.։) թուի՝ անմասն լինել ի տրտմականաց. վասն որոյ գրելի է, անխտրութենէ։
Եսն եւ հայր ասել՝ զանխտրութիւն՝ անուանցն յայտ արար. (Սեբեր. ՟Է.) ընթերցի՛ր ըստ յն. զխտրութիւն τὸ διάφορον։
undisciplined, irregular, licentious, incorrigible.
Յաղագս անխրատիցն եւ ծուլիցն. (Շ. ընդհ.։)
Կռուել ընդ այնպիսիսն անխրատս ոչ է պարտ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
indocility;
irregularity, licentiousness;
incorrigibleness.
Վասն անխրատութեան խստութեան լեզուի իւրեանց։ Մեռանի նա ընդ անխրատս վասն անխրատութեան. (Ովս. ՟Է. 16։ Առակ. ՟Ե. 23։)
dumb;
irrational.
Անխօս մարգարիտ. անխօս ըստ այսմ ասէ, զի ոչ կարէ խօսք կամ պատմութիւն բանի առ նա ձգտել. (Լմբ. էր ընդ.։)
dumbness;
irrationality.
Մի շունչ յանասունսն ամենայն, որ ունի զմի նշանակ անխօսութեան։ Զթերութիւն անխօսութեանն՝ զոր ունին, ընտրողութեամբ զգայուն բարոյիցն նոցա ելից. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Անխօս.
Արձակեցեր ի վերայ նոցա զբազմութիւն անխօսուն անասնոց։ Իբրեւ անխօսուն մանկանց դատաստան ընդ խաղ արձակեցեր։ Զէշն անխօսուն. (Իմ. ՟Ի՟Ա. 16։ ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 16։)
inconsumable;
incombustible.
Անծախ լինելոց են գանձք նոցա։ Զայն մեծութիւն խնդրեսցուք, եւ զանծախ ընչաւէտութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 22։)
որ եւ ռմկ. անծախք. առանց ծախուց ընչից եղեալն. խարճսըզ. մասրաֆսըզ. ἁδάπανος. sine impensa.
Զամենայն անծախ երկիւղածութիւն ցուցանելով. (Բրս. ընչեղ.։)
without being consumed.
Պատարագիս անծախաբար յընդհանուրս ամենայն. (Բենիկ.։)
ignorant;
unknown;
foreign;
ignoble, obscure;
յանծանօթս, ignorantly, unwittingly;
incognito, without being known;
յանծանոթս — լինել, to be in disguise;
to feign or counterfeit.
Ոմանք զանծանօթս եկեալս չընդունէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 13.) յն. զանճանաչօղս. լտ. զանծանուցեալս։
to be unknown;
to be disguised.
Ո՞րպէս ընդ ճանաչելն զճշմարտութիւնն՝ եւ անծանօթացաք. (Լմբ. համբ.։)
unbegotten, unborn;
barren, steril.
Մի՛ երկու աստուածս անծինս կարծիցես. այլ զի որդին միանգամայն ընդ ծնանելն՝ ամենեցուն տէր էր։ Զի մի՛ իբրեւ լուիցես՝ թէ ի սկզբանէ, եւ անծին եւս համարիցիս զնա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
proper, fit;
— է, it ought, it is right, it is proper;
յ— ելանել, to be completed, accomplished, finished.