Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Ընտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to seed, to come to seed.


Ընտանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Ընտանենամ.

NBHL (2)

Արբանեկաց նորուն ընտանասցին։ Ոչ գայլք ընդ գառանց ընտանասցին համակամութեամբ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Ըստ ազգակցութեան ընտանացեալք։ Ձեռասուն ընտանացեալ լիցի. (Փիլ. եւ այլն։)


Ընտանեակ, եկաց

See full entry →

adj. s.

familiar, one who is of the family, acquaintance, intimate friend.

NBHL (1)

Երանի՛ որ ունիցի զաւակ ի Սիովն, եւ ընտանեակք իցեն նորա յԵրուսաղէմ. (Ես. ՟Լ՟Ա. 9.) (այսպէս եւ յն. իսկ յեբր. թանուր. որպէս թոնիր. լծ. ընդ թանըմագ, իբր ծանօթ)։


Ընտանեբար

See full entry →

adv.

familiarly, domestically, confidently.

NBHL (2)

Զամենեցունց Աստուածն մեզ ընտանեբար կոչել. (Խոսր.։)

Ոչ զոք ունիմ համաշունչ, եթէ ընտանեբար հոգայցէ վասն ձեր. յն. հարազատաբար. (Փիլիպ. ՟Բ. 20։)


Ընտանեգոյն

See full entry →

adj.

very familiar;
proper.

NBHL (1)

Հաղորդութիւն ընտանեգունի բնութեան. (Սարկ. աղ.։)


Ընտանուհի

See full entry →

s.

female neighbour, intimate friend;
house-maid, servant.

NBHL (1)

ԸՆՏԱՆԻԱ եւ ԸՆՏԱՆՈՒՀԻ. (յունական ոճով յարմարեալ. ) Հին մամն ազգատոհմին, կամ քոյր նախապապուն.


Ընտեղակաց

See full entry →

adj.

immovable, firm in one place.

NBHL (1)

Կորուսանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան վասն ընտեղակաց խամութեանն շղթայից. (Պիտ.։)


Ընտուստ

See full entry →

adv.

by one's self, or itself;
of one's self, naturally;
of one's own head;
of the house, from one's home;
of the family possessions, of one's own wealth.

NBHL (1)

Մանկանց ոչինչ է առանձինն՝ որ ոչ ծնողացն է. կա՛մ ընտուստ տալով, եւ կամ պատճառս ընդունելութեան մատուցանելով։ Զարժանաւորսն ասացից, ոչինչ ընտուստ (այսինքն յանձնէս) առ ի զարդարել եւ լաւ երեւեցուցանել յաւելեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)


Ընտրական, ի, աց

See full entry →

adj.

elective, eligible, electoral;
better, singular, exquisite.

NBHL (1)

Ընտրական նիւթ, կամ սերմանք, կրօնք, բարք, շրթունք, քննութիւն, կամք։ Ընտրական բառիւք։ Ընտրականացն բարեմասնութեան՝ Աստուծոյ հաճելեացն. (Նար.։)


Ընտրեալ

See full entry →

adj.

select, elect;
virtuous, honest, upright.

NBHL (1)

Յեսուայ՝ պաշտօնէին Մովսիսի՝ ընտրելոյ։ Արանց ընտրելոց։ Իսրայէլ ընտրեալ իմ։ Իսրայէլի ընտրելոյ իմոյ։ Ընտրեալք իմ եւ ծառայք իմ։ Ի յագուրդ ընտրելոց իմոց, եւ այլն. զի Ընտիր դուն ուրեք վարի ի հոլովականն։


Ընտրողական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

able to discern, having judgment, rational;
of ones free will;
wise, discreet;
judgment, criterion, free will or choice.

NBHL (1)

Իմաստուն ընտրողական արար զքեզ Աստուած. մի՛ նմաներ դու անասնոց անմտից անընտրողութեամբ քով. (Ճ. ՟Ժ.)


Ընտրումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ընտրանք.

NBHL (1)

Յընտրման չարեաց լա՛ւ է զնուազագոյնն ընդունել. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)


Ըստանձնեմ, եցի

See full entry →

va.

to assume, to take, to put on, to put on one's back, to embrace, to undertake.

NBHL (3)

Ըստ անձին այսինքն ի վերայ անձին առնուլ. բարձեալ բերել. բառնալ յուսս. շալակել. որ եւ ասի՝ Ըստ անձին ունել. ուստի եւ Յանձն առնուլ. շալկել, վրան առնել, բեռնաւորիլ.

Եթէ ոչ ունէի զբեռն աշխատութեան մահացու գործոց ըստանձնեալ։ Բարձեր որպէս համբերօղ՝ ըստանձնեալ իբր զպարտական՝ զփայտն վշտաց. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Հ՟Է։)

Ըստանձնեալ ի վեր ունիցի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Դ։)


Ըստգիւտ, ի, ից

See full entry →

s. adj. adv.

accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.

NBHL (4)

Մի՛ ըստգիւտ լինել գունոյս մերոյ. (Պտմ. աղեքս.։)

Այլ երբեմն ըստ հոմաձայնութեան յունին, որպէս Գիտել, ճանաչել. եւ Գամագիւտ լինել, գտանել, հասանել.

Այնպէս ստգիւտ եւ գաղտագողի զյաղթութեանն առնուցուն ի գլուխ զպսակ, թագընկէցք առաւել քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)

Իմաստունն բազում ինչ ըստգիւտ պախարակէ զառաջին զկեանսն իւր. (Փիլ. իմաստն.։)


Ըստգտանեմ, գտի

See full entry →

va.

to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.

NBHL (3)

Իմաստուն թուի անձին իւրում այր մեծատուն, եւ աղքատ հանճարեղ ըստգտանէ զնա. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 11։)

Զիւրեանց զանիրաւութիւնսն ըստգտցեն։ Մի՛ ոք ըստգտցէ զիմաստունն։ Այս ըստգտանելի՛ է. եւ այլն. (Փիլ.։)

Անձամբ զանձինս ունելով ըստգտող. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Ը.) (ուր վրիպակ է յաւելուածդ ստուգաբանութեան ի գրչէն. ըստգտանել՝ սուտ գտանել ճշգրտի. յայտ է թէ ոչ ուղիղ վերծանելով՝ սըտգտանել)։


Ըստիմանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to shoe, to put on shoes, or boots.

NBHL (2)

Մակ ունելոյս բաւական ասաց գոլ զըստիմանելն, զզինել. (Անյաղթ անդ։)

ὐποδέω subligo, calceo Ագանել զաման ոտից՝ զկօշիկ. տրեխաւորիլ. պատել զոտս եւ զսրունս. ... (լծ. եւ յն. իմա՛դիօն, ագանելիք, զգեստ. լտ. ըսդիվա՛լէ, կօշիկ, զանկապան. թ. եէմէնի, ագանելիք ոտից, եւ կապ գլխոյ).


Ըստմասնեայք

See full entry →

s. pl.

individuals, particulars.

NBHL (1)

Ըստմասնեայքն եւ ըստիւրաքանչիւրքն ներհակք ի բազմութիւն միշտ բաժանեալ լինին։ Ըստմասամբք մու, եւ հասարակն՝ յոլովք։ Որոց հաւաքումն ոչ ի վերայ այլոյ ուրուք եղիցի ըստմասնեայցն. քանզի Սոկրատայ յատկագոյնքն ո՛չ եւ մակ այլոյ ուրուք լիցին ըստմասանցն։ Ի վերայ ամենեցունց ըստմասինցն մարդոյր. (Պորփ.։)


Ըստմիոջէք

See full entry →

s. pl.

all the rest, all;
each one.

NBHL (1)

Նաեւ ըստմիոջէքդ ամենայն մինչեւ ի բուն ծայր երգոյս ոչինչ անյար. (Անյաղթ բարձր.։)


Ըստնմանէք

See full entry →

s. pl.

the following, successors, posterity.

NBHL (1)

Դաս ունի այբն նախկին գոլոյ, եւ ըստ նմանէքն եւ տեսակ զատելոյ յայլս զատուցեալ. (Մագ. քեր.։)


Թ (tho)

See full entry →

s.

the ninth letter of the alphabet and the fifth of the consonants;
nine, ninth.

NBHL (4)

Թոյ՛ն թագ, ասէ, արքունական ... մի՛ համարիր քեզ սեպհական. եւ այլն. (Շ. այբուբ.։)

Թ. Ի բառս ինչ պատահաբար լծորդ գտանի ընդ ծ, եւ ս. զոր օրինակ, թեքել, ծեքել. թիւր, ծուռ. թոյլ, ծոյլ. որպէս եւ ծուխն է թուխ գունով. եւ թուր, եւ սուր են նոյն։

Թ. Ի տառադարձութենէ դնի միշտ որպէս ճ յն. եւ լտ. th մն անունս Դաւիթ, ըստ այլոց (բաց ի վրաց), է Տաւիտ։

Անուն տառիս Թո, կամ Թոյ, յօդիւ լինի Թոն կամ Թոյ՛ն. զոր չէ՛ պարտ շփոթել ընդ բառս Թօն, Թոյն ըամ Թիւն.


Թագ, աց, ից

See full entry →

s. va.

crown, diadem, royal crown;
the Crown or regal authority, kingdom;
glory, honour;
— պապական, tiara, the pope's crown;
— եպիսկոպոսական, mitre;
— ոսկի, crown of gold;
cf. Պսակ;
— առնուլ, to become king, to reign, cf. Թագաւորեմ;
թագ ազնուականաց ―, coronet;
թագ դնել, կապել (անձին), to crown one's self, to put on the crown, to bind on the diadem;
թագ դնել (այլում), to crown, to place a crown on the head of, to cause to rule, cf. Թագաւորեմ;
եդաւ զթագ զասիացւոց, he crowned himself with the diadem of Asia;
թագաւ / թագիւ պսակիլ, to be crowned;
առնուլ զթագ ուրուք, to mount another's throne;
թագ ի գլուխ, crowned, wearing a crown on the head.

NBHL (1)

ԹԱԳ Ի ԳԼՈՒԽ. իբր մ. δεδέμενος Թագ ունելով ի գլուխն. պսակեալ գոլով. (յն. կապեալ) այսինքն պսակեալ.


Թագագլուխ

See full entry →

adj.

crowned, having a crown on the head.

NBHL (1)

Ողջոյն եւ քեզ արեգակնատեսիլ թագագլուխ. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)


Թագադիր, դրաց

See full entry →

adj.

placing the crown on the kings head;
having the hereditary office of crowning the king at his coronation;
— լինել, to crown.

NBHL (1)

Տալով նմա իշխանութիւն ազգաւ թագադիր լինել Արշակունեաց։ Իշխել նմա թագ ի գլուխ դնել թագաւորին, եւ կոչիլ թագադիր, այլ եւ ասպետ. (Խոր. ՟Բ. 3. եւ 7։)


Թագազարդ

See full entry →

adj.

crowned, adorned with a crown.

NBHL (2)

Զի թագազարդ տեսանելոյ (զմիածինդ) ակնունէիր ի ծննդենէ. (Սկեւռ. աղ.։)

Եւ իբր Թագաւորական, արքունի.


Թագազարդեմ, եցի

See full entry →

vn.

to crown, to adorn with a crown.

NBHL (2)

Աբգար ունէր զՀայս եւ զասորիս թագազարդեալ ճոխութեամբ. (Միխ. աս.։)

Բովանդակ ծաղկաւետանայր երկիր, ի գագաթունս բերեալ պսակ՝ թագազարդեալք. (Մամբր.։)


Թագաժառանգ, ի

See full entry →

adj. s.

inheriting the crown;
heir to the throne.

NBHL (1)

Գումարք թագաժառանգք կայսերաց։ Տոհմ Արշակունեաց՝ պսակահիւսից, թագաժառանգաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)


Թագակալ, աց

See full entry →

adj.

crowned, that has a crown, reigning, that holds a crown.


Թագակապ

See full entry →

cf. Թագադիր.

NBHL (1)

ԹԱԳԱԿԱՊ. Որ ինչ ա՛նկ է թագի եւ թագաւորութեան. արքունի.


Թագատու

See full entry →

adj.

that gives a crown, that crowns.

NBHL (1)

Թագատուն Սմպատայ՝ ոստիկանն ափշին. (Յհ. կթ.։)


Թագաւոր, աց

See full entry →

s.

king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.

NBHL (3)

Սովորութիւն ունիմք մեք զթագաւոր անունդ ի վերայ երկուց իրաց ասել. մի՝ ի վերայ աշխարհակալին, եւ մի ի վերայ այնորիկ՝ որ այն ինչ փեսայացեալ լինի. (Տօնակ.։)

Հրաման ել ի թագաւորէն կենդանեաց ցամաքայնոց՝ գալ առ նա ամենեցուն. (Մխ. առակ.։)

βασιλεύς rex Արքայ, որ ունի զթագ արքունի ի գլուխն, որպէս եւ զթագաւորութիւն. միահեծան իշխան ի տէրութեան. ինքնակալ. լայնաբար՝ եւ Նախարար ինքնագլուխ. թագւոր, խոնդիքար. շահ, փատիշահ.


Թագաւորաբնակ

See full entry →

cf. Արքայանիստ.

NBHL (1)

Զանցանէր պայծառութեամբ քան զթագաւորաբնակ արքունեօքն. (Եղիշ. ՟Գ։)


Թագաւորազարմ, ի, ից

See full entry →

adj. s.

of royal race, blood or house, descending from kings;
prince (royal).

NBHL (1)

Ոչ զոք ի թագաւորազգեաց եւ ի դիւցազանց ունին կապեալ առ իւրեանս կենդանի. (Եզնիկ.։)


Թագաւորազգի, ազգւոյ, ազգեաց

See full entry →

cf. Թագաւորազն.

NBHL (1)

Ոչ զոք ի թագաւորազգեաց եւ ի դիւցազանց ունին կապեալ առ իւրեանս կենդանի. (Եզնիկ.։)


Թագաւորազն, զին, զանց

See full entry →

cf. Թագաւորազարմ.

NBHL (4)

Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)

Ազատ քան զթագաւորազունս նա՛ է, որ յախտիցն ազատ է. (Բրսղ. մրկ.։)

Ի տանէ թագաւորազուն. (Խոր. առ արծր.։)

Թագաւորազուն մանուկ։ Իբրեւ զթագաւորազուն բողբոջ. (Յհ. կթ.։)


Թագաւորական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

royal, regal;
royalist;
— ճանապարհ, the king's highway, main road, the highway;
թագաւորական օձ՝ թագաւորական իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ.

NBHL (2)

Տանջես զմեղուցեալն դատաւորական սրտմտութեամբ, եւ յանձանձես զնա թագաւորական սիրով։ Թագաւորական իրք են առաքինութիւն, եւ առաքինութեան ծնունդք. (Փիլ.։)

βασιλικός regius, regalis Սեպհական թագաւորի, թագաւորաց, թագաւորութեան. արքայական. արքունի.


Թագաւորանիստ

See full entry →

adj.

capital, where the king resides.

NBHL (1)

Ի բարձրաւանդակ թագաւորանիստն հայեցուածսն ունի. (Խոր. ՟Բ. 39։)


Թագաւորեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be crowned;
to reign.

NBHL (1)

βασιλεύω regno, impero, rego Թագաւոր լինել. ունել եւ վարել զթագաւորութիւն.


Թագաւորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make king, to crown;
թագաւորեցուցի ձեզ թագաւոր, I have given yon a king;
— զճշմարտութիւն, to preach the truth publicly.

NBHL (1)

կոչել զկինն յարքունիս թագաւորեցուցանել զնա. յն. թագ դնել նմա. (Եսթ. ՟Ա. 11։)


Թագընկալութիւն, ութեան

See full entry →

s.

coronation.

NBHL (1)

Թագ ընդունելն, թագաւորելն, պսակումն. օծութիւն ի թագաւոր. կամ թագադրութիւն.


Թագուհի, հւոյ, հեաց

See full entry →

s. fig.

Queen;
church;
moon.

NBHL (1)

Վաթսուն թագուհիք. (Երգ. ՟Զ. 7։)


Թագուհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dignity of queen.

NBHL (1)

Առին զթագուհւոյութեան անունն. (Նար. երգ.։)


Թաթահատ

See full entry →

adj.

mutilated, maimed, cut off.

NBHL (1)

Եօթանասուն թագաւորք թաթահատք ի ձեռաց եւ յոտից իւրեանց քաղէին հաց ի ներքոյ սեղանոյ նորա. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)


Թաթառ, ոյ

See full entry →

s.

whirlwind, water-spout.

NBHL (1)

Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։


Թաթիռ, թռոյ

See full entry →

cf. Թաթառ.

NBHL (1)

ի բանն (Սարգսի. յկ. ՟Ժ՟Ա։) Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։


Թաթաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to plunge, to immerse, to soak, to steep, to drench, to imbue.

NBHL (1)

Յընդունայն թաթաւեալ ցանկութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Թաթեմ, եցի

See full entry →

va.

to supplant, to trip up;
to insnare, to dupe, to deceive.

NBHL (1)

Յիրաւի կոչեցաւ անուն նորա Յակովբ, զի թաթեաց զիս այս ահա երկիցս անգամ։ Թաթող ախտիցն Յակովբ։ Թաթեցելոյ ախտին եւ ընկճեցելոյ՝ անկցի հեծեալն յետս կոյս։ Թաթել եւ կարթել եւ հերքել, այլ ոչ թաթիլ եւ կարթիլ եւ հերքիլ. եւ այլն. (Փիլ.։)


Թալանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Թալամ.

NBHL (1)

Քուն զթալանալն ասէ ի տեսլենէն, զոր օրինակ աչք ի բազում լուսոյ այլայլին. (Տօնակ.։)


Թալուկ

See full entry →

s.

fainting fit, swoon, swimming in the head, giddiness;
nausea, disorder or rising in the stomach;
— զսրտիւն գալ, to turn the stomach, to disgust, to loathe, to be sick or ready to vomit.

NBHL (1)

Մաղձայոյզ ոք իցէ, եւ թալուկ եւ ցնորք զսրտիւն գայցէ, եւ երթեալ դարձուցանել կամիցի (այսինքն փոխել) զչար մաղձն։ Որոյ թալուկ զսրտիւն գայցեն, (յն. փսխօղն) զառաջինն անդէն ի ներքս ունել եւ զմաղասն ջանան. իսկ յորժամ շարժիցի, այնուհետեւ բազում խիխաւրաս ընկենու արտաքս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 17։ յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)


Թախանձ, ից

See full entry →

s.

importunity, instance, solicitation, entroaty;
grief, sorrow, trouble;
—ք, dowry, marriage-portion, dower;
— արկանել, to solicit earnestly, to importune, to entreat, cf. Թախանձեմ.

NBHL (1)

Գովեստ առ ի մարդկանէ եւ յաստուածոցն է արդեօք բարի. եւ թախանձ եւ դժուարագովութիւնք՝ ներհականք սոցա։ Ոչ անիրաւելն զոք, եւ ոչ ի ձեռն ուրուք անիրաւելն թախանձ է իսկ արդեօք, սակայն բարի կամ ազնիւ։ Տեսանելն զքաղաք թախանձ ոչ ունիցի, միոյ տան ձեւ ունելով սորա. (Պղատ. օրին. ՟Բ. եւ ՟Զ։)


Թախանձեմ, եցի

See full entry →

va.

to solicit earnestly, to importune, to entreat with earnestness;
to molest, to annoy, to vex, to torment, to cease not from entreating, or causing annoyance.

NBHL (1)

Այն ինչ արդեօք՝ որ թախանձեսցի ի սոցունց՝ արտաքս ելանել կամ ի ներքս մտանել. (Պղատ. տիմ.։)