cf. Դատաստան.
Ոչ կարէին ասէ գիրն խաղաղութեամբ խօսել ընդ նմա, իբրեւ զպարտաւոր ոք ի դատինս. (Վրդն. ծն.։)
judgement.
κρίσις, ψῆφος judicium, sententia, calculus Դատումն. դատելն. դատաստան. ընտրողութիւն. կշռութիւն. կարծիք.
judgement, opinion, sentiment, advice, understanding;
judgement, reasoning, criticism;
discernment, decision.
κρίσις judicatio, examen, judicium Դատելն. դատողութիւն. դատաստան. ընտրողութիւն.
Պահեցէ՛ք զմիտս ի դատմանէ ընկերին. (տպ. զընկերն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Օրինաւոր, կամ մեղմօրէն դատմամբ։ Ի դատումն ընտրութեան վարժից. (Նար. ՟Ի՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
completion of a century.
Պղծալից մարդիկ ութերորդ դարուն։ Կացին նահապետք արդարք մինչ ի դարն ութերորդ. (Ագաթ.) զի ընդ մէջ ադամայ եւ նոյի են ազգք կամ նահապետք ութ։
Ի հասանել ժամանակի երեւեսցիս, ի դարագլուխս ընդմիջեալ գթասիրաբար. (Ոսկ. ամբակ.։)
cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.
Որպէս յն. θήκη (յորմէ βιβλιοθήκη ) Դրարան, պահարան. ընդունարան. տեղի պահելոյ զիրս կամ զգիրս կամ զանձն. պատսպարան. որջ. վանդակ. արկղ.
բայիւ ἑνεδρεύω insidior. Ծածուկ տեղի, ուր նստին կամ դարեալ դադարին զօրք՝ առ յանկարծ յարձակելոյ ի վերայ թշնամեաց անցելոց ընդ այն. ուստի Դարան կամ Դարանակալութիւն ասի եւ ամենայն դաւաճանութիւն կամ որոգայթ.
Եմոյծ զնոսա ի դարան։ Յարիջի՛ք ի դարանէ անտի։ Յարեաւ աբիմեղէք, եւ ամենայն զօրն որ ընդ նմա՝ ի դարանացն։ Ելին ի դարանէ անտի։ Դարան նստէր նմա ի շտեմարանի։ Ի դարան մտեալ։ Որ ատիցէ զընկեր իւր, եւ դարան գործիցէ նմա։ Դարան գործեալ է նմա ի նոցանէ։ Դարան գործեալ իցէ նմա յետուստ քաղաքին. եւ այլն։ Յարուցելք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն։ Եւ են նոքա դարանք սատանայի. զի նոքօք կատարէ զդառնութիւն կամաց իւրոց. (Եղիշ. Բ. Է։)
cf. Դարանագործ.
Տո՛ւր ինձ զքոյոց աթոռոցդ զդարանակալ իմաստութիւն. իմա՛, առընթեր նստեալ, աթոռակից.
to dilucidate.
Ընդ ծածուկ դարանակապեսցէ ընդ ձեռին իւրում։ Սկսանի դարանակել զբանս յոբայ. (Վանակ. յոբ.։)
chief of footpads.
Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ դարանապետքն ընդ զօրագլուխսն։ Ի դարանապետաց եւ ի դասապետաց։ Երկրորդ իշխանքն դարապետք (կամ դարանապետք) եւ դասապետք լինելով. (Փիլ.։)
to lie in ambuscade, to be on the watch, to suborn, to circumvent;
to hide one's self.
Դարանելն ստուգաբանի՝ առընթեր մերձակայ եղելոյն թաքչել, եւ ի բացուստ զնոյնն դիտել. (Լմբ. իմ.։)
Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս ի գաղտնիս։ Դարանի յափշտակել զաղքատն։ Որպէս կորիւն առիւծու, զի նստի դարանեալ. (Սղ. ՟Թ. կամ ՟Ժ. եւ ՟Ժ՟Զ.)
cavern, cave, hollow.
Որպէս Փոս ընդ դարիւ. տեղի խորանիստ. ստորին յարկ.
Համարեալ էին նոցա դարափոսքն իբրեւ զյարկս բարձր շինուածոց. (Եղիշ. ՟Է. (ա՛յլ ձ. դարանափորք, դարափորք։) Նոյնպէս իմա՛ կամ ընթերցի՛ր եւ զայն,)
pattern, model.
Ոչ մարմին ընդ մարմին անց, որպէս ջուր ընդ խողովակ, ընդ կոյսն, կամ ոսկի ընդ դարիճակ. (Գէ. ես.։)
return;
relapse;
new fall;
— առնել, to turn or return several times.
Խռովութիւն ընտանեաց դարձադարձ առնէ անդրէն. (Եւագր. ՟Է։)
penitentiary.
Տեղի դարձի. ընդունարան դարձելոց յապաշխարութիւն.
Զապստամբսն եւ զհայհոյիչսն, եւ զմահացուցիչն քո ընդունիս ի դարձարան. (Բենիկ.։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
Ինքըն էառ զդարձուած չարին. (Յիսուս որդի.։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
ἁποστρέφω, ἁναστρέφω, στρέφω , ἁποδίδωμι averto, converto, verto, reddo Տալ դառնալ ի նախկին վայր կամ ի վիճակ. շրջել. փոխել զդէմս յայլ կողմն, եւ զիրս յայլ ինչ. զառեալն յետս տալ. զտուեալն յետս առնուլ. դարձընել, ետ խաւրել, փոխել.
curing.
to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.
ἑπιμελέομαι, ἑπισκοπέω, θάλπω, θεραπεύω եւ այլն. curo, medeor, alo, colo եւ այլն. Դարման տանել. հոգալ. խնամարկել. յանձանձել. սնուցանել. տածել. մշակել. տնտեսել. պէտ ընել.
Ած զնա ի պանդոկի մի, եւ դարմանեաց զնա։ Դարմանել քաղցրութեամբ, կամ խնամութեամբ, ողորմութեամբ։ Դարմանել զտուն, կամ զինչս եւ զընտիրս, զդաշտ, զերկիր, զանձն, զոտս.եւ այլն։
to betray, to defraud, to deceive, to prevaricate.
Եթէ ոք ընկերին դաւաճանիցէ. (Ածաբ. ՟Ժ՟Զ։)
to confess, to avow, to profess, to protest.
ԴԱՒԱՆԵՄ ԴԱՒԱՆԻՄ. ὀμολογέω confiteor, profiteor Հաւան լինել, եւ յանձն առնուլ զիմն իբրեւ ճշմարիտ. խոստովան լինել. վկայել, խոստանալ զհաւատարմութիւն. հաստատել՝ զոր հաւատայ կամ ընդունի.
Դաւանիմք (կամ դաւանեմք) ընդ սրովբէից զկենդանարդ համայնից։ Լուսաւոր ձայնիւ յերկնից զքեզ դաւանեաց հայր էակից. (Շար.։)
cf. Դաւանութիւն.
Առնուլ ընդ քեզ դաւանմամբ՝ զթոշակ հաւատոցն. (Մաշկ.։)
cf. Դդըչիւն.
Ընդ որ անցանէ ահագին դըդընչմամբ գետն որոտան. (Ուռպ.։)
frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.
διατριβή commoratio Դեգերիլն. դեգերումն. թարթափումն, ընդերկարելն. յարանելն. պարապումն. զբաղումն. եւ Տատանումն վարանմամբ.
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
διατρίβω, ἑνδιατρίβω moror, commoror, incumbo, studeo Թարթափիլ. կալ մնալ ուրեք, եւ պարապիլ կամ կրթիլ յիրս ինչ. պատաղիլ. յամել առ ժամանակ մի. եւ Տատանիլ. բանի մը հետ ըլլալ, ատէն անցընել, տիտիկ ընել, զբաղիլ, կենալ, մնալ.
Յարաժամ դեգերիմ յընթեռնուլն։ Յողոք դեգերիմ. (Նար.։)
cf. Դեգերանք.
Ասպականին ընդ շունս եւ ընդ գազանս առնէ զիւր զդեգերումն վարուց։ Յիմաստասիրութեանն արարեալ զդեգերմունս շրջելոյ։ Ո՜վ յերկինս աստուածային դեգերմանցն (մտօք). (Փիլ.։)
Անցեալ ընդ ամենայն դեգերմունս (կենցաղոյս). (Լմբ. սղ.։)
to vacillate, to stagger, to totter.
ԴԵԴԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵԴԵՒԵՄ. σαλεύω, σείω, κλονέω agito, concutio, commoveo Շարժլել. տատանել. երերցընել.
to prepare physic or tinctures.
Ծեփեա՛ զապարանս քո, զի դեղագործեցից։ Ո՛չ այդպէս, այլ նախ դեղագործեա՛, եւ ապա ծեփեցից։ Ոչ դեղագործողի աղօթիւք տացի գիծ եւ գեղեցկութիւն նկարից, եթէ ոչ ուսմամբ ընդունի զհմտութիւն արհեստին. (Ոսկիփոր.։)
cf. Դեղատութիւն.
Տեղի տալով, որպէս բժիշկ՝ հիւանդաց, զի դեղատութիւնս ընկալցի (այսինքն ընկալեալ լիցի), արուեստիւ դեղ տուեալ. (Առ. որս. ՟Զ։)
yellow;
fallow;
wan, pale, palid.
ὡχρός pallidus, ζακθός, χλωρός flavus, fulvus, fuscus Իբր Լեմոնի, եւ բացագոյն սալորի, եւ ծիրանի. բաց քան զկարմիր, որ խառնեալ ընդ կապոյտ՝ առնէ կանաչ. լաւն է յոսկին, եւ յոռին ի մեռեալն եւ ի դալուկն. շէկ.
Դեղինն՝ սպիտակի ընդ խարտեշի խառնելով (լինի)։ Դեղինն ընդ պայծառի սպիտակ չարախառնելով, եւ ի խորին սեաւ անկեալ՝ զկապուտակ գոյնն կատարէ. (Պղատ. տիմ.։)
to become yellow;
to become fair;
to grow red;
to become pale.
Ի պակասիլ ընչիցն դեղնին եւ տրտմին. (Մանդ. ՟Դ։)
penny, denier, denarius.
Բառ լտ. տէնա՛րիուս. յորմէ յն. տինա՛րիօն denarius δηνάριον եւ այլազգ. տիյնար. տինար. իբր Տասնոց կամ տասն դրամնոց. նոյն ընդ Դահեկան, պէսպէս առմամբ՝ որպէս պղնձի, արծաթի, եւ ոսկի.
still, yet, to this hour;
newly, recently.
Դեռ մարմնաւոր էք։ Ջուր դեռ ունէր զամենայն երեսս երկրի։ Անօրէնութիւն իմ դեռ ընկղմէր զիս. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 2։ Ծն. ՟Ը. 9։ Ես. ՟Ի՟Ա. 4։)
Մինչեւ խուճապել նոցա ընդ միմեանս, դեռ եւս զիրեարս սատակէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Դեռ ընդ դեռ եկեալ անցեալ էին յաշխարհ տէրութեան իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
recently born or produced;
that has recently engendered.
Որդիս իմ դեռածին է։ Մինչդեռ դեռածինն էր. (Եփր. ի տեառնընդառաջ.։ Տօնակ.։)
cf. Դեռակիրթ.
Կրկնեսցուք զդեռավարժ բանից մերոց ընթացս. (Տօնակ.։)
antichrist;
priest.
ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։)
antonomasia.
Զառ ի կողեալ կամի յուղղոյ դերանունութենէն յինքնէ. յորժամ իշխանն եկեսցէ. զինքն անուն ձայնեն նմա։ Դերանունութեան խոտորումն ի պատիւ առեալ ընկալաւ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
Ոչինչ են պէտք դերանունութեամբ զայնոսիկ, յաղագս որոց բանս ընթանայր, նշանակել (այսինքն զթոնդրակեցի աղանդաւորս՝ պաւլիկեանս կոչել). զի համագործութիւն իրի յանդիմանակաց եղեալ՝ ոչ կարօտանայ անուանակոչութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.)
Ուր մարթ է իմանալ զդերանունութիւն նաեւ որպէս պիտակ կոչումն։ Առ հայր իմ եւ առ հայր ձեր ... ընդ ձեռն դերանունութեան լծակցեաց իսկ. (Խոսրովիկ.։)
rough, stiff, rude;
scabrous place.
eluded, vain, useless, frustrated;
—, ի —, ի —ս առնել, կացուցանել, հանել, to frustrate, to deceive, to deprive, to elude, to avoid, to render vain, to render abortive, to make useless;
to annul, to invalidate;
—, —ս լինել, ելանել, to deceive one's self, to be frustrated, to deprive one's self, to be vain, useless, to miscarry, to escape.
Ի դերեւ ի նեղչացն ելանել. (Յհ. կթ.) այսինքն ճողոպրիլ՝ ընդունայն լինելով հնարից նեղչաց։
cf. Դերեւանք.
Որում հետեւի փարթամութեան ընչից տանն դերեւումն։ Զտանն ի բարեփառութենէն զդերեւումն. (Պիտ.։)
demon, devil, evil spirit;
gnome, spirit, genius.
պ. տիյվ, տիվ, տէվ. δαίμων, δαιμόνιον daemon, daemonium Այս. ոգի չար. չար հրեշտակ. հոգեղէն արարածք ապստամբեալք յաստուծոյ՝ ընդ գլխաւորի իւրեանց, որ կոչի սատանայ, բանսարկու. ... ռմկ. սատանայ, դիւանք. (իսկ սանս. տէվա, աստուած).
cf. Դդըչիւն.
Գետն երասխ անցանէ ընդ խոխոմս ձիգս եւ նեղս, ահագին դընդըչմամբ իջանէ ի դաշտն. (Խոր. ՟Ա. 11։)
obstinacy, stubbornness, insolence.
Համակ ընդ ձեզ նենգաւ է գնացեալ, երկմտութեամբ եւ դժխեմութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
cf. Դժկամ.
Եթէ տայցէք, մի՛ դժկամակ բանիւք. (Շ. ընդհանր.։)
Դժկամակ լինիմ ընդ ասելս. այսինքն ակամայ ասեմ. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
to be angry, displeased, tired, to dislike, to grieve;
to disobey, to oppose.
Դժկամակ լինիմ ընդ ասելս. այսինքն ակամայ ասեմ. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Դժկամակեմ.
Դժկամակ լինիմ ընդ ասելս. այսինքն ակամայ ասեմ. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
to be angry, to make ones self odious, rude or troublesome.
Եւ դուք մի՛ դժնդականայք ընդ իս. (Սոկր.։)
atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.
Լուծիչ ամենայն դժնդակութեանց ի վերայ եկելոց։ Զդժնդակութիւնսն ամենայն ատել եւ ի բաց ընկենուլ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)
that dwells in hell.
cf. Դժուարաբոյժ.
Վէրս ընկալեալ անբժշկելի եւ դժոխաբոյժ։ Դժոխաբոյժ (կամ դժոխաբոյծ) ամենեւին ելով բուժողացն. (Մագ. ՟Ի՟Ը. եւ ՟Ի՟Ե։)
devoured by hell.
Կլեալ ի դժոխոց. ընկլուզեալ ի դժոխս.
implacable, inexorable.
δύσερις contentiosus, morosus Ունօղ զհեռ դժոխային կամ դժնդակ. (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ ԴԺՈԽԱԽԵՌ).