resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.
Ջուրք յորդանանու ռետին մեզ փայլեն դեղ անմահութեան։ Ռետին մակաւասար արկեալ (ի վերայ ձկանց ի պէտս համեմից), եւ ոքսեմելի։ Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Ռետնիւ քաղցու (կամ ռետիւք քաղցիւք) բժշկական զհիւանդութիւնս ողջացուցէք։ Ռետինըդ քաղցու (կամ ռետինըս քաղցոյ) ռամ հոգւոյս արբո. (Զքր. կթ.։ Մագ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Բ։ Շ. տաղ առաք.։ Ժմ.։)
nostrils;
cf. Ընդաղոտ.
penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Յօդ ըստ որում արմատ դերանուանցս, Սա, Այս, հասարակօրէն է լցուցիչ զտեղի նոցա.
Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
Երկիր իսկ միանգամայն ի սմայօքս սասանեալ առ հասարակ. (Անյաղթ բարձր.։)
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
to take refuge, to hide oneself.
Մարզպանն փախստեայ անկանի (յեկեղեցին), եւ անդ ի միջոց գումբեթին զօղեալ սալարեալ՝ սարսռալից դողմամբ զետեղեալ լինէր. (Արծր. ՟Բ. 7։)
reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.
Զսակ աղիւսարկին։ Ոչ թողասցի ձեզ ի սակէն ձերմէ եւ ոչինչ։ Զսակ աղիւսոյն բովանդակ տայցէք։ Ըստ հանապազորդ սակին ... զսակ հանապազորդ աղիւսաթուին։ Զգարին եւ զյարդն բերէին՝ իւրաքնիչիւր ոք ըստ սակի իւրում։ Այր ըստ սակի իւրում ետուն զարծաթն եւ զոսկի. եւ այլն։ Կամ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն օծելոց սակի։ Որ նորա վիճական սակի են։ Որոց սակի են եւ այլն։
concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.
having but very few sins.
Իբրեւ զսակաւամեղ։ Հաւասարեաց զբազմամեղս եւ զսակաւամեղս. (Ճ. ՟Բ.։ Իգն.։)
to diminish, to reduce in number, to lessen, to make less.
a few, very few, almost none, almost nothing;
in a moment or instant;
— մի եւ, — միւս եւս եւ, — ինչ պիտոյ՝ եւ, little is wanting to, there was but little wanting, it would but a little.
Սակաւ ինչ նուազ եւ սարսափմամբ լնանիմ. (Ածաբ. կարկտ.։)
double-edged axe, battle-axe;
cf. Սակր.
Լէգէոն սպարակիր հետեւակն՝ վահան ի ձեռն, սակուր զգոտւոյ։ Յանկարծօրէն կից ի վեր առնեալ զսակուրսն՝ զարկանէին թագաւորին պապայ. մին կշիռ զուլն հարկանէր սարկաւն, եւ միւսն եւս սակաւորն զաջ թաթ ձեռինն. (Բուզ. ՟Է. 32։)
bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
cf. Սաղմոսասաց.
ψαλτῳδός, ψαλμῳδός psalmorum cantor. Որ նուագէ զսաղմոս. սաղմոսերգու, եւ հարկանօղ զսաղմոսարան հանդերձ երգով. եբր. միզրէր. տես (՟Ա. Մնաց. ՟Զ. 33։ ՟Թ. 33։ ՟Ժ՟Է. 19. 27։ ՟Ի՟Թ. 28։ ՟Բ. Մնաց. ՟Է. 11։ ՟Ի. 22։ ՟Լ՟Է. 15։)
reciting, singing psalms, praising;
psalmist.
cf. Սաղմոսերգու.
psalmist, psalm-signer.
Գայ սաղմոսերգուն (ըստ մեզ՝ սարկաւագն) ի մէջ եկեղեցւոյն, եւ ինքն միայն առանց օգնականի ասէ, Սաղմոս ասացէք աստուծոյ մերոյ. (Պտրգ. աթան.։)
small psalter;
short psalm.
ՍԱՂՄՈՍԻԿ կամ ՍԱՂՄՈՍԿՈՒՆՔ. Փոքրիկ կամ փոքրադիր սաղմոսարան.
psalm-singer, clerk.
Թէ՛ կէս սարկաւագաց, եւ թէ՛ սաղմոսողոգ։ Չէ՛ պարտ գրակարդացի կամ սաղմոսողոգի կտաւ զուսովք սրկանել։ Ոչ է պարտ աւելի զոմանս քան զկանոնեալ սաղմոսողոգսն ի բեմն հանել. (Կանոն.։)
waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.
type, model, example, pattern;
manner;
figure, image, form;
expression;
style;
impression, stamp, print, mark;
edition;
—ք կերպարանաց, feature, lineament, character;
—ք մեռելոց, phantom, ghost, shadow;
— կերպարանաց բանից, style;
այսու տպով, in this manner or way;
ի —, similar, like, conform, in the form of;
վաթսներորդ —, sixtieth edition;
բերել զ— ուրուք, իրիք, to be like, to resemble, to have likeness to;
hymen, the virginal membrane.
Ի հասարակածին տիպ համբուրեցաք։ Տիպ պաշտելի։ Տիպ տմարդի. (Նար.։)
title.
Ո՛րքան յօշեալ հերձաւ տիտղոս մակաւասար տունկ. քանզի ծառն կաղնի, եւ այլն. (Մագ. ՟Ձ՟Ա։)
cf. Բուն.
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
Մի՛ յաղագս այսր (կենաց) փութոյ զտիրական քո կեանսդ անխնամեսցես։ Տիրական կեանք նոցա հասարակաց մի՛ անխնամեսցի. (Բրս. հայեաց.։ Յհ. կթ.։)
co-equal in dignity.
որպէս յն. συνδεσπότης par, vel aequalis in imperio. Հաւասարակից ի տէութեան. իշխանակից. գահակից. փառակից.
to make oneself master of, to become master, to rule, to dominate, to govern, to have dominion over, to sway;
to pass under the dominion.
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
fond of, attached, devoted to one's master.
slaying one's master.
to render or make master, to cause to rule or govern;
to authorize, to empower;
to effectuate, to fulfil.
age, years, time of life;
century;
— մանկութեան, infancy, tender age, first period of life;
անլիութիւն տիոց, immaturity, unripe age;
— ծերութեան, old age;
ի տղայ տիոց, անդստին յառաջին տիոցն, from one's infancy;
from one's boyish or girlish days, from boyhood or girlhood;
ի մատաղ or ի մանուկ տիոց, from one's earliest years;
ի հասակ եւ ի տիս հասեալ, grown up;
ի կատարեալ տիս հասեալ, arrived at years of discretion;
յերեքտասանամեան տի, thirteen years old;
մանկագոյն տիովք, young, in infancy;
ի նոյն տիս հասակաց, հաւասար տիօք, of the same age, coetaneous;
cf. Մատաղ.
to grieve, to fret, to be afflicted, sorry, to deplore, to bewail;
to be in mourning for.
Զի եւ պօղոս առաքեալ ի նմին տխատի եւ զղջանայ, զսոյն սգայ։ Մեղանչեմք, եւ չտխատիմք։ Եթէ տխատիցի (հոգին), քան զսարդիոստայն անօսրագոյն եւ կնատագոյն գործէ (զմարմինն). (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
imperfection;
deformity;
infancy, youth.
Կաթամբ սնանել, եւ ի գիրկս մօրն հանգչել անդէն ի տխեղծութեանն. (յն. ի սկզբանն)։ Տհղայն վասն տհասութեան եւ տխեղծութեան հասակին, երիտասարդն սակս առոյգութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ Տօնակ.։)
cf. Տխրալից.
full of sadness or affliction, greatly dejected, oppressed with sorrow.
sad, dreary, grievous, doleful, mournful.
to be sad, sorry, afflicted, chagrined, to grieve, to take to heart;
to wither, to fade.
Բարերարն տխրեցեալ, եւ բանսարկուն ուրախացեալ։ Դէմք երկնակի կերպից, մինն տխրեալ, եւ միւսն ցասուցեալ. (Նար. ՟Դ. ՟Լ։)
sadness, grief, sorrow, chagrin, dejection, melancholy.
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
cf. Տղայաբարու.
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
Ի տղայութեան, եւ յերիտասարդութեան, եւ ի ծերութեան. զի յայս երիս հասակս բաժանի մարդ։ Եհաս տղայութիւն յայր կատարեալ։ Չեկն քրիստոս ի տղայութեան աշախրհի։ Ի տղայութեան հասակին։ Ի տիս տղայութեանն։ Ընդ խաղ տղայութեան զբօսեալ կան. (Շ. բարձր.։ Յճխ. ՟Է։ Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Դ. ՟Ե։)
fond of mud, wallowing;
fond of sin.
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
cf. Տմարդիկ.
impoliteness, incivility, ungraciousness, rudeness, grossness, rusticity, brutality, barbarity, inhumanity;
տմարդութեամբ, disobligingly, uncivilly, roughly, rudely, churlishly, boorishly, brutally, cruelly, barbarously, inhumanly.
domestic, household, family, private;
— տնտեսութիւն, domestic economy;
cf. Առտնին, cf. Ընտանի.
dwelling together, cohabitation.