Definitions containing the research հուր : 1613 Results

Ապշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be astonished, surprised, enraptured, amazed;
to grow stupid.

NBHL (2)

Մահկանացու եւ ապշեալ մարդոյ։ Ապշեալք ի բազում ժամս հիանային։ Որք զեղիայն խնդրէին ապշեալք։ Ընդ աստուծոյ զօրութեան գործ զարհուրեալ ապշէին. (Փարպ.։)

Մի՛ զարհուրեցուցաներ զապշեալս։ Վերստին ապշեսցի միանգամ զարհուրեալն. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Հ՟Ը։)


Ապուշ

See full entry →

adj.

stupid, dull, heavy, foolish, silly;
astonished, surprised, amazed;
յ— կրթել, հարկանել, արկանել, դարձուցանել, to strike with astonishment, to surprise, to amaze, cf. Ապշեցուցանեմ;
յ— կրթիլ, հարկանիլ, դառնալ, լինել, to be struck with astonishment, to be surprised, amazed, to wonder, cf. Ապշիմ.

NBHL (1)

Զխորհուրդսն յապուշ դարձուցանէր. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 16։)


Ապստամբ, աց

See full entry →

adj.

rebellious, disobedient, refractory, contumacious, factious, seditious;
—ք, conspirators;
ժողով, միաբանութիւն —աց, conspiracy.

NBHL (1)

Ի խորհուրդ միաբան ապստամբիցն էր։ Եւ դու յապստամբիցն ես եկեալ. (Լաստ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)


Ապստամբութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rebellion, revolt, mutiny, sedition, faction, revolution.

NBHL (1)

Ես զնորա ապստամբութեան ինչ խորհուրդ ոչ գիտեմ. (Խոր. ՟Գ. 64։)


Առագաստաձեւ

See full entry →

adj.

in the shape of a sail.


Առագաստեմ, եցի

See full entry →

va.

to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.


Առականեմ, եցի

See full entry →

va.

to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.

NBHL (1)

Զառ ի քրիստոսէ աւանդեալ խորհուրդս. (Յհ. իմ. ատ.։)


Առակօրինակի

See full entry →

adj.

mysterious;
— հրաման, վարդապետութիւնք հաւատոյ, eminent, sublime, mysterious dogma.

NBHL (1)

ԱՌԱԿՕՐԻՆԱԿ ՀՐԱՄԱՆ. Իբր Խորհուրդ կամ վարդապետութիւն հաւատոյ. δόγμα. dogma.


Առանձին

See full entry →

adj. adv.

peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.

NBHL (1)

Թացեալ (զպատառն՝) նշանակէր զգողն մատնիչ. յայս խորհուրդ ոմանք ի քրիստոնէից ոչ մկրտեն զնշխարն ի բաժակն, այլ առանձին առանձին ճաշակեն. (Երզն. մտթ.։)


Առաջ, ոյ

See full entry →

adj.

front, head;
arm, division, branch;
—ք գետոյ, arm of a river;
յ—ոյ or յ—ոյ կողմանէ, before, in front, at the head of;
զ—ս ունել, առնուլ, to obviate, to be beforehand, to prevent, cf. Սկսանել;
— նաւու, head, prow, how of a ship;
— զօրաց, division of forces;
ընդ առաջ գնալ ելանել, to go to meet.

NBHL (1)

Առաջ նորա հուր ծախիչ։ Զառաջ նորա, եւ զվերջ նորա. (Յովէլ. ՟Բ. 3. 20։)


Առաջի

See full entry →

prep. adv. v. imp.

before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.

NBHL (1)

Զմեռանելն եդաք առաջի։ Զիւր առաջի եդեալ զխորհուրդն կատարել. (Փարպ.։)


Առասպելաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to tell tales, to talk nonsense.

NBHL (1)

Որք առասպելաբանեն, ասեն՝ թէ պռիմիթեւս գողացաւ երբեմն յաստուածոցն հուր, եւ շնորհեաց մարդկան. որ է այլաբանութիւն. (Սահմ. ՟Բ։)


Առասպելախօս

See full entry →

adj.

cf. Առասպելաբան.

NBHL (1)

Ո՞վ ոք ոչ զարհուրի եւ դողայ ի յառասպելախօս եւ ի դատարկ բանից. (Եփր. պհ.։)


Առատատուր

See full entry →

cf. Առատաբաշխ.

NBHL (1)

Անխորհուրդ եւ առատատուր (այսինքն շռայլ). (Շիր.։)


Առարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

objection;
proposition;
purpose.

NBHL (1)

Ծանի՛ր զխորհուրդ առարկութեան այսորիկ, զոր խնդրեցեր առ յինէն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Առաւել, աւ, օք, ովք

See full entry →

adj. adv.

redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.

NBHL (1)

Որով կարծէր չարախորհուրդն շնորհ ինչ առնել նոցա, առաւել եւս զօրութիւնն աստուծոյ ի բարկութիւն սրտմտութեան փոխէր։ Ոչ ինչ էր օգուտ, այլ առաւել եւս ի դատախազութիւն. (Փարպ.։)


Առժամագիւտ

See full entry →

adj.

new found, recent, new fashion.

NBHL (1)

Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Առժամանակեայ

See full entry →

adj.

temporal, perishable;
provisional.

NBHL (1)

Մի՛ զարհուրեսցուք յառժամանակէիցս երկիւղէ. (ՃՃ.։)


Առիթ, առթաց

See full entry →

s.

occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.

NBHL (1)

Խորհուրդ բարձրագոյն եւ աստուածային, եւ վերին պայծառութեանն առիթ. (Ածաբ. յայտն.։)


Առնանոց, աց

See full entry →

s.

men's room or dwelling.

NBHL (1)

Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)


Առողջ, աց, ից

See full entry →

adj.

healthy;
alive, vivacious;
salubrious, wholesome;
valid, entire, complete, perfect.

NBHL (1)

Առողջ միտք, կամ խորհուրդ, վարդապետութիւն, երախտիք. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Ժմ.։ Խոր. ՟Գ. 68։ Յճխ. ՟Բ։)


Աստ

See full entry →

adv.

here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.

NBHL (1)

Աստ աճապարեալ արտաշէս։ Աստ խորհուրդ ի մէջ առեալ։ Աստ ապա ի վերջ հասեալ դադարէր թագաւորութիւն։ Աստ ապա ի բաց կացեալ հայք. (Խոր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)


Աստանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to lead about, to lead np and down, to walk about.

NBHL (2)

Աստանդել շփոթել զճշմարիտ խորհուրդ վարդապետութեանն. (Եփր. թագ.։)

Յոյժ իմն երկուացեալ աստանդին միտք եւ խորհուրդք։ Աստանդեցան կառքն երագախաղացք. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Բ։)


Աստեղագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աստեղաբանութիւն.

NBHL (1)

Աստեղագիտութեան զգուշացեալքն՝ նոքումբք աստեղբքըն զՔրիստոսին ուսուցին խորհուրդ. (Պրպմ. ձ։)


Աստուածաբանական, ի, աց

See full entry →

adj.

theological.

NBHL (1)

Ապականեալ են խորհուրդք եւ միտք, ոչ միայն ի տնտեսականսն, այլ եւ յաստուածաբանականն. (Խոսրովիկ.։)


Աստուածազան

See full entry →

adj.

divine.

NBHL (1)

Աստուածազան եւ մեծասքանչ խորհուրդ. (Անան. եկեղ։)


Զինչ, էն, էին, էումն, ման

See full entry →

s.

nature, substance, state of a thing.

NBHL (1)

Զի՞նչ օրինակ առ ուխտաւոր կուսանսն տեսութիւն արասցուք։ Զի՞նչ օրինակ ի մարմնում աստուածութիւնն. որպէս հուր յերկաթում. (Բրս. հց. եւ Բրս. ծն.։)


Զհետերթանք

See full entry →

s. pl.

consequences;
accessories.

NBHL (1)

Որք զերկրաւս են պատճառք, են այս զհետերթանք։ Զհետերթանք ինչ ո՛չ, գործ բնութեան փութալի առաջին է։ Ահա եւ հուր՝ բնութեան հարկաւորագոյն է գործ. եւ զհետերթանք սորա են ծուխ։ Ո՛չ առաջինք են բնութեան, այլ հետեւեալ են հարկաւորաց, եւ նախառաջնացելոց զհետերթանք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Զմբաղ

See full entry →

s.

anguish, affliction, anxiety, trouble, tribulation, consternation;
whimsy, wild fancy, phantom.

NBHL (1)

Զմբաղ զանհնարին տարակուսանսն կոչէ, որ ափշիւր միտք եւ խորհուրդք նոցա։ Կեանք առօրեայք, եւ զմբաղք սակաւաւորք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. իբր հոգք չնչինք եւ այլն։)


Զմտաւածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thought, consideration, reflection, meditation.

NBHL (1)

Մտածութիւն. խորհուրդ.


Զննելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

visible, tangible, palpable.

NBHL (1)

Զննելի հուրս. (Ոսկ. ես.։)


Զոյգ, զուգից

See full entry →

adj. adv. s.

even;
conjoined, united, equal, alike, similar;
level, without odds, equally;
close to;
conjointly, with, together;
pair, couple;
—ք, —ք կշռոց, balance;
a coach and two or four;
— պարանոցին, nape of the neck;
— մի եղանց, a yoke of oxen or bullocks;
—ք իշոց, a couple of asses;
—ք կաքաւուց, ատրճանակաց, brace of partridges, of pistols;
— մի կօշկաց, a pair of boots;
—, — ընդ, directly, forthwith, as soon;
— ընդ բանին եղեւ, no sooner said than done;
—ս —ս, in pairs, by twos, two and two.

NBHL (1)

Յամպոյն զոյգ ելանէ ձայնն եւ հուրն. (Շիր.։)


Զովական, ի, աց

See full entry →

adj.

fresh;
refreshing.

NBHL (1)

Քեզ ... հուրն ցօղ իմն է զովական, եւ անձրեւն՝ բոց կիզանողական. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)


Զուարթանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.

NBHL (1)

Ի բազում փայտից զուարթանայ հուր. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 20։)


Զուգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.

NBHL (1)

Տեղի ետ կցորդութիւն զուգութեան կենցաղոյս կենդանութեան։ Միասնական զուգութեամբ ըստ մեզ իսկ կցորդեցեր ... ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Իսկ հուր՝ զի յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն։ Որ խեթկիչ եղջերօք քառալծորդ զուգութեամբ՝ յագեցուցանես զցասումն աստուծոյ. (Նար. ՟Հ՟Գ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)


Զուտ, զտոց

See full entry →

adj.

pure, refined, clean.

NBHL (1)

Զտեալ զխորհուրդս մեր. այսինքն զուտ եւ մաքուր լինել խորհրդոցն։ Դիւրագթելի մտացն ի չարին արկածից զո՛ւտ լինելոյ. (Լմբ. պտրգ.։)


Զսպեմ, եցի

See full entry →

va.

to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.

NBHL (2)

Զոր օրինակ զարդ ինչ զգայական զսպէ զխորհուրդսն (մարդոյ). (Մաքս. եկեղ.։)

Փրկիչն՝ որ կացոյց զխորհուրդ պատարագին, ոչ զսպեաց զկարողութիւնն իւր ի մի նշխար, կամ ի մի քահանայ, եւ կամ ի մի սեղան. (Մխ. ապար.։)


Զտեմ, եցի

See full entry →

va.

to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.

NBHL (2)

Իբրեւ զհուր՝ ո՛չ առ ուտել եւ ծախել, այլ առ ի զտել եւ սրբել։ Զտեա՛ զմիտդ, սրբեա՛ զսիրտդ. (Ոսկ. ես.։)

Զտեալ զխորհուրդս մեր՝ տաճարացո՛ եւ այլն. (Պտրգ.։)


Զօրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to fortify, to strengthen, to sustain, to harden, to fence, to establish, to secure, to repair, to reinforce, to restore, to corroborate;
to brighten up, to comfort, to embolden, to reanimate, to revive, to cheer up, to make revive;
— զձեռս or զբաղուկս ուրուք, to lend or bring help, to succour, to aid;
ի յազթութիւն — զոք, to render victorious, to give the victory.

NBHL (1)

Զօրացուցանել զոք ի վերայ այլոց, կամ ի պատերազմ, կամ զվտեալն եւ զտկարացեալն. կամ զձեռս, եւ զբազուկս. կամ զխորհուրդս. կամ ուխտ մի. (Դտ. ՟Գ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 40։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 4. եւ 6։ ՟Բ. Եզր. ՟Ա. 6։ Եզեկ. լ. 25։ ՟Ի՟Է. 9։ Դան. ՟Զ. 7։)


Զօրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be able, worth;
to govern;
to act, to produce an effect.

NBHL (1)

Յորում զօրէ հուր ախտային՝ վառեալ փչմամբ մեղսասիրին. (Յիսուս որդի.։)


Զօրընտիր լինիմ

See full entry →

sv.

to assemble the staff;
cf. Զօրաժողով;
to pick out or unite the flower of the army.

NBHL (1)

Դարձաւ Յովնաթան, զօրընտիր լինէր, զծերակոյտն ի խորհուրդ կոչէր. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35.) յն. լոկ, եկեղեցացոյց զծերս։


Զօրութիւն, ութեան

See full entry →

s. arith. mech.

power;
authority, vigour, valour, heart, courage, nerve, force, spirit, faculty;
corroboration, supply, reinforcement, aid, energy, efficacy, virtue;
resource;
sense, meaning, signification;
weight, importance;
prodigy, miracle, virtue;
army;
person;
distinct substance or person;
—ք երկնից, the angels;
celestial bodies, stars, etc;
—ք մտաց, the faculties, qualities of the mind;
Տէր զօրութեանց, the Lord of hosts;
այր, կին զօրութեան, valorous man, virtuous woman;
ըստ առն եւ — իւր, as the man is, so is his strength;
դու՞ ագուցեր ձիոյ —, hast thou clothed the horse with strength ? զինու զօրութեամբ, with arms;
by main strength;
գիտել զ— արուի, to lie with a man;
զօրութեամբ, powerfully, emphatically, understood, by virtue of, with all one's strength;
բարձրացո զօրութեաթբ զբարբառ քո, lift up thy voice loudly;
սիրել յամենայն զօրութենէ, to love with all one's heart;
անկանել ի զօրութենէ, to be weakened or exhausted;
— խաչի քո Քրիստոս, զի ..., upon my faith! i faith! square;
force;
— անգործութիւն, vis inertiae;
դիմակալ —, resistance force;
ելեքտրական —, electric force;
զուգահեռական —, parallel force;
կեդրոնական —, central force;
կեդրոնախոյս —, centrifugal -;
կեդրոնաձիգ —, centripetal force;
կենդանի —, vis viva;
կենսական —, vital power;
ձգողական —, attractive power;
մադնիսական —, magnetic force;
մասնկային —, molecular force;
շարժիչ —, motive force;
վանողական —, repulsive force;
օդընկէց —, projectile force.

NBHL (1)

Ըստ առն եւ զօրութիւն իւր։ Խորհուրդ եւ զօրութիւն պիտոյ իցեն ի պատերազմ։ Քո է Տէր մեծութիւն եւ զօրութիւն։ Ի նմանէ է իմաստութիւն եւ զօրութիւն։ Դո՞ւ ագուցեր ձիոյ զօրութիւն։ Ի պարանոցի նորա բնակէ զօրութիւն։ Հզօրք զօրութեամբ։ Ձայն Տեառն զօրութեամբ։ Զօրութիւն է Տէր երկիւղածաց իւրոց։ Դու տիրես զօրութեանց ծովու (այսինքն ուժգնութեանց)։ Գործիցես զերկիր, եւ ոչ յաւելցէ տալ քեզ զզօրութիւն իւր (զարդիւնս).եւ այլն։


Է

See full entry →

s. pl. v. aux. int.

Է, ի, Էն or Էնն, Էին, that exists, existence;
that is of itself, the Supreme Being, the Most High, God;
ես եմ որ Էն, I am that I am;
որ Էն առաքեաց զիս առ ձեզ, I am sent me unto you;
էք, the divine persons, the Trinity. Էմ ից, being, existence, that exists;
creature, matter;
he is;
անդ է տեսանել, one saw there, one sees;
գեղով էիցս զուարճացեալ, intoxicated with the beauties of nature. Է՜, eh! hey! oh! o! alas! է՜ Պետրէ, oh Peter !

NBHL (1)

Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.


Ըղձական, ի, աց

See full entry →

gr.

cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.

NBHL (1)

Ըղձական դիւրութիւն, կամ ճառ, նուագերգութիւն, երգ, նուէր ձայնի, խորհուրդք։ Ըղձականք եւ ախորժելիք. (Նար.։)


Ըմբոշխնեմ, եցի

See full entry →

va.

to taste, to eat, to feed on;
to enjoy, to delight in, to take pleasure in;
to gain, to obtain, to possess;
to chew, to masticate, to break with the teeth;
— զպատիւ, զվարձս, զփառս, զպսակ, to obtain honours, to gain recompense, or reward, to acquire glory, to win crowns;
— զուսոմն, զմահ, զեպերանս, to acquire knowledge;
to die;
to be despised, contemned, abused.

NBHL (1)

եւ սուրբ խորհուրդն, որ ճաշաժամն կոչի ... նախ զանձինսն զգեստաւորել Աստուծոյ արժանաւորին, եւ ապա զայս ըմբոշխնել. (Ճ. ՟Թ.։)


Ըմբոշխնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ըմբոշխնեմ.

NBHL (1)

եւ սուրբ խորհուրդն, որ ճաշաժամն կոչի ... նախ զանձինսն զգեստաւորել Աստուծոյ արժանաւորին, եւ ապա զայս ըմբոշխնել. (Ճ. ՟Թ.։)


Ընդդէմ, դինաց

See full entry →

adj. prep. adv.

contrary, opposed;
opposite, mimical;
unfortunate;
— պատասխանի, an adeguate or prompt reply;
against, on the contrary, the wrong side, outward, the wrong way;
before, in face;
— դառնալ, կալ, գտանիլ, հարկանիլ, to oppose, to resist, to counteract, to make head against, to cope with;
— յառնել, to rise up against;
to combat;
— գանձանակին, opposite the money-box;
վէմ — դնել դրամ, to place a stone against the door;
զդուրս — դնել, to close the doors;
բանիցն — բերել, to reply opportunely, to respond;
— եղեւ նոցա իրն, they succeeded badly in that affair;
յետս — ընթեռնուլ, to cavil, to sophisticate;
instead otherwise, on the contrary;
— հակառակութիւն, cf. Ընդդէմդարձութիւն.

NBHL (1)

Այդ խորհուրդ դարձեալ իմոց բանից ընդդէմ է. (Եղիշ. ՟Գ։)


Ընդդիմակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. s.

adversary, antagonist

NBHL (1)

Այրեսցէ հուր զհակառակորդս քո, եւ յայտնի լիցի անուն քո ընդդիմակցաց քոց. (Ես. ՟Կ՟Դ. 2։)


Ընդհարկանեմ, հարի

See full entry →

va.

to knock, to clash, to strike, to heat;
— զերկաթ, to strike fire.


Ընդհարկանիմ, հարայ

See full entry →

vn.

to fight, to smite, to knock, to strike, to thump at;
— ընդ միմեանս, to knock against each other;
to encounter each other;
— գլխոյն ընդ որմն, to knock one's head against a wall;
— ընդ ճանապարհ, to be on the way to ...;
— ի խղճէ մտաց, to have remorse.