mourning;
grief, sorrow, affliction, weeping, sadness;
աւուրք սգոյ, time of mourning;
հանդերձ սգոյ, mourning clothes;
— առնուլ, ունել, to go into mourning, to wear mourning, cf. Սգամ;
to be sunk in grief, to be desolate, afflicted;
ի — մտանել, լինել, նստիլ, to be in mourning;
— զգենուլ, to put on mourning, to be clad in mourning;
թողուլ զ—, to leave off mourning, to go out of mourning;
— առնուլ ի վերայ ուրուք, to mourn for, to weep over, to bewail;
ի — համակեալ կալ ընդ, to be inconsolable for;
ի — դառնութեան ընկղմեալ կայր, he gave himself up to bitter grief;
cf. Ընկղմիմ.
Զինչ ողբալի քան զայս, եւ սուգ. իմա, սգալի, արժանի սգոյ։
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
Խեռեն եւ ստամբակեն, ոչ եւս արժանիս համարին զնոյն հարկս հարկանել. (Փիլ. իմաստն.։)
to subdivide.
Կենդանին զի բաժանի յանբան եւ ի բանաւոր, ստորաբաժանեսցուք դարձեալ զբանականն յանմարմին յարարեալ, եւ ի մարմնաւոր. (Սարկ. պատկ.։)
to be subdued, subject to.
Որով բաժանին յիրերաց, նովին եւ ի թիւ ստորակային։ Որպէս նիւթ ստորակայի կին. քանզի առ սա լինի գործ նորա. (Դամասկ.։ Նիւս. բն.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
Անտի բաժանին չորս գետք. (Տօնակ.։)
unfortunate country.
Երկիր կամ գաւառ անծանօթ, եւ կամ չքանալոյ արժանի, ուստի ծագեալ իցէ վնաս աշխարհի.
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
Եւ նախ ի գաւառէն պախարակեսցի ... Զպախարակելին հակառակ գովելւոյն բնաւորեցոյց յինքեան պակասութիւն ... Որո՞վ իւիք կարասցէ ոք պախարակել զսա (զարժանիս ամենայն գովութեան). (Պիտ.։)
cf. Պայմանական.
Պայմանաւոր չափով բաժանին բաշխին (ջուրք) ընդ ամենայն կողմանս. (Վեցօր. ՟Դ։)
hotel, inn, hostelry, tavern.
Արժանի լինել եւ ի պանդոկի մտանել՝ յեկեղեցի. (Կամրջ.։)
cf. Պանդոկ.
Արժանի լինել եւ ի պանդոկի մտանել՝ յեկեղեցի. (Կամրջ.։)
glorious, praise-worthy, laudable;
magnificent, pompous, excellent, sumptuous;
sublime, illustrious, renowned, distinguished.
σεμνός venerabilis, gravis, magnificus. Արժանի պանծանաց. եւ Լի պանծանօք. նազելի. շքեղ. գովելի. հռչակելի. արգոյ։
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Չեմ արժանի պաշտօն առնլոյ, այլ հարկանելոյ. (Եզնիկ.։)
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
Յորժամ հայր սիրելի ուստեք գայցէ, արժանի որդիքն կառօք ընդ առաջ ելանեն։ Ուստեք ժողովէր հոնս։ Միթէ կասկա՞ծ ինչ ուստեք էր նմա. (Ոսկ. թես.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
Սպառսպուռ ուրացան յօրինաց եւ ի մարգարէից. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 28։ Որ ի դրանց անտի ուրացեալ է, զիա՞րդ առ հայր մտին արժանի լինիցի. Կոչ. ՟Է։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Զարմանալի թուի եւ առաջի չարագործեաց առաքինութիւն, եւ արժանի գովելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Ընդ ոմանս նախանձել եւ չարակնել։ Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. (Փիլ. իմաստն.։)
worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.
Չարաչար մահու արժանի. եւ Որ ինչ լինի չարաչար մահուամբ.
Չարիմաց եւ չարամահ, եւ ամենայն անարգանաց արժանի. (Ճ. ՟Գ.։)
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
Իջուցանիցեմ զծերութիւն հօր մերոյ չարչարանօք հանդերձ ի դժոխս։ Տեսանելով տեսի զչարչարանս ժողովրդեան իմոյ։ Ժամանեցին ինձ յաւուրս չարչարանաց (յն. չարեաց)։ Որ զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Օրինա՛կ առէք եղբարք՝ չարչարանաց եւ երկայնմտութեան զմարգարէսն։ Տանջանք չարչարանաց։ Գերութեան չարչարանք։ Ոչ են արժանի չարչարանք ժամանակիս հանդերձելոց փառացն։ Որպէս առաւելան չարչարանքն քրիստոսի ի մեզ։ Զի ես զչարչարանս քրիստոսի ի մարմին իմում կրեմ (յն. զսպիս)։ Չարչարեսցեն զնոսա ամիսս հինգ. եւ չարչարանք նոցա իբրեւ զխայթոցս կարճի. եւ այլն։
tormenting, afflicting.
Չարչարեաց զչարչարիչսն, զի մի՛ խստացուսցեն զսիրտս։ Զժանիսն նորա զչարչարիչս խզեաց ընկէց ստուգութիւնն. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
Արժանի է սատարն կերակրոյ իւրոյ, կամ վարձու իւրոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։ եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
frightful, dreadful, tremendous, appalling, horrible, terrible;
enormous, stupendous, wonderful.
φρικτός, φοβερός tremendus, horrendus, horribilis. Արժանի սարսափելոյ. ահարկու. ահագին. սոսկալի. քստմնելի. սահմակելու.
cf. Պատառաբոյծ.
Սեղանաբոյծքն յառատութեան վայելեն, եւ ես փշրանաց ոչ լինեմ արժանի. (Ոսկ. ղկ.։)
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
Ճշմարտութիւն մի է, եւ ստութիւն ի բազումս բաժանի. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Ստունգանումն.
Հատուցումն ընդունին արժանի ըստուգանութեան իւրեանց. (Կանոն.։)
contempt, disobedience, indocility.
Հատուցումն ընդունին արժանի ըստուգանութեան իւրեանց. (Կանոն.։)
slavery, bondage, yoke, servitude, subjection.
Եկն գնեաց զմեզ արեամբն իւրով ի ստրկութենէ ծառայութեան։ Զչարաչարն մեղաց զստրկութիւնն թօթափեալ՝ արժանի լիցի երանելի ծառայութեան տեառն մերոյ։ Ելանել ի հայրենի երկրէն, եւ անկեալ ի ստրկութիւն օտարութեան. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Ա։ Եղիշ. ՟Ե։)
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
Տոհմ որ թագիւ էր զարդարեալ, անարժանից ըստրուկ եղեալ. (Շ. վիպ.։)
admiration, wonder, astonishment, amazement, ravishment, extacy.
Զի ոչ էր արժանի այնպիսի սքանչացման (տպ. սքանչման) իրն։ Սքանչացմամբ գրէ (կամ կնքէ) զբանն։ Յօտարազգեացն սքանչացմանէ լսելի եղեալ դրուատեցաւ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։ Առ որս. ՟Է։ Պիտ.։)
cf. Սքանչելագործ.
Աստուածեղէն սքանչելարար զօրութեամբ։ Ազդումն ընկալեալ ի սքանչելարար շնորհաց քոց։ Արժանի՛ արա մտաց աչօք նայել ի սքանչելարար ողորմութիւնս քո. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ Խոսր.։ Ի գիրս խոսր.։)
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
<av>adj.av> θαυμαστός, θαυμάσιος, mirabilis, admirabilis, τεθαυμασμένος, mirabilis factus, παράδοξος, inopinatus, insolens. Արժանի սքանչանալոյ. զարմանալի յոյժ. հիանալի. սխրալի. հրաշափառ. նորահրաշ. արմննալու, խելքէ վեր. Թտաճճիւպ ետեճեք.
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Կարծէր ինչ գործել արժանի սքանչման. (Եփր. աւետար։)
Ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Ընդ սքանչմանցն տանել ճանապարհ։ Ի սքանչումն տեսողացն։ Ընդ որ ի սքանչումն կրթեալ։ Ի սքանչման ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. իսիւք։ (Պարապմ. ՇԹ։ Իգն։ Սկեւռ. ի լմբ։)
monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.
Արժանի եղեալ կրօնաւորական սքեմի։ Ընկալաւ ի նմանէ սքեմ կրօնաւորութեան։ Կրօնաւորութեան սքենով։ (Սքեմ օրհնել. Վրք հց. ԻԶ։ Արծր. Ա. 14։ Լմբ. առ լեւոն։ Մաշտ։)
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
διστάζω, ἁμφιβάλλω dubito. Յերկու բաժանիլ մտօք. երկմտիլ. երկուանալ. երկբայիլ. խիթալ. կասկածիլ. տարակուսիլ. ...
ՅԵՐԿՈՒԱՆԱԼ. որպէս Յերկուս բաժանիլ.
keepsake, souvenir, memento, love-token;
mass-dues.
Ետ զմատանին, եւ ասէ, պահեա՛ զյիշելիքս զայս։ Ահա յիշելիքն քո։ Ոչ եղէ արժանի, որ ունիցի աղքատն զիմ յիշելիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Երից արժանի առնէ՝ յորոց բաղկացաւ յաջողակ բնութիւնն, քաջունակութեան, տեւողութեան. (յիշողութեան. Փիլ. այլաբ.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
Զյոբ յիշեցից զերանելին, զայն՝ որ յիշման է արժանին. (Յիսուս որդի.։)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
Ճշմարտութեամբ եւ յիրաւի ածեր զայս ամենայն ի վերայ մեր վասն մեղաց մերոց։ Յիրաւի է տալ նմա։ Որոց դատաստանքն յիրաւի են։ Յիրաւի խոնարհեցուցեր զիս։ Յիրաւի կոչեցաւ անուն նորա Յակոբ, զի այս երկիցս խաբեաց զիս։ Յիրաւի չարչարեցան ըստ իւրեանց չարութեանն։ Եւ մեք յիրաւի, զի արժանի որոց գործեցաքն՝ առնումք զհատուցումն.եւ այլն։
cf. Յուղարկումն.
Աշակերտին յուղարկման սպասաւորք։ Բարձեալ տարաւ զնա արժանի յուղարկմամբ. (Խոր. ՟Բ. 88։ ՟Գ. 67։)
cf. Յուղարկաւորութիւն;
sending, expedition.
Աշակերտին յուղարկման սպասաւորք։ Բարձեալ տարաւ զնա արժանի յուղարկմամբ. (Խոր. ՟Բ. 88։ ՟Գ. 67։)
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
Զկեանս մեր բարեօք յօրինել։ Խրատս յօրինէ։ Համբերութեամբ զբանն յարժանիս յօրինեմ։ Որ ինչ կամքն Աստուծոյ են, առ ի փառս եւ ի պիտանացու յօրինի. (Իսիւք.։)
first;
firstly, in the first place, at first;
— քան, before, ere;
— քան զամենայն, first of all.
Նա՛խ տեսակ արժանի գոռոզութեան. այսինքն առաջինն տեսլեամբ, կամ նշանաւորն արժանի է իշխանութեան. (Պորփ. յԵւրիպիդեայ.։)
known before;
prescient, knowing beforehand.
Թագաւորին արգատայ, որ արժանին լեալ էր նախածանօթ ի քրիստոսն հաւատոց. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
enviable, worthy of envy;
to be wished for, desirable.
ζηλωτός aemulandus, expetendus. Արժանի կամ ենթակայ նախանձելոյ. փափաքելի. հետեւելի.
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Ընդունելութեան եւ նախապատուի արժանի եղեն. (Փիլ. իմաստն.։)
fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.
Անօրէնութիւն կտրէ զնեարդս, եւ խզէ զջիլս նորա։ Զիա՞րդ յիւրաքանչիւր կարգս բաժանին երակքն, եւ նեարդքն. եւ կամ ո՞վ է՝ որ խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն արար (կամ յարեաց) վայելչապէս. (Կոչ. ՟Բ. ՟Դ։)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
Եթէ յառաջաբանեալ էր (մեղայիւ) քան զտեառնն յանդիմանելն, արժանի էր լեալ մարդասիրութեան։ Մի՛ յամեր, մինչեւ դատախազն քո յառաջաբանէ։ Կարկեա՛ յառաջաբանելով՝ զնորա լեզուն. (Մաշկ.։)
arrived before or first.
Արժանաւորութեամբք եւ յառաջահաս պատուով։ Յառաջահասութեանն արժանի եղեալ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
prerogative, privilege.
Արժանաւորութեամբք եւ յառաջահաս պատուով։ Յառաջահասութեանն արժանի եղեալ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)