Ամենիմաստն Աստուծոյ։ Ամենիմաստ կամօք. (Յճխ.։)
Քում ամէնիմաստ էութեանդ. (Նար.։)
ԱՄԷՆԻՄԱՍՏ կամ ԱՄԵՆԻՄԱՍՏ. πάνσοφος. omniplenus sapientia, sapientissimus Լի ամենայն իմաստութեամբ. իմաստուն ամենայնիւ յամենայնի. ամենագէտ. ասի պարզապէս զԱստուծոյ եւ զաստուածայնոց. ամմէն իմաստութիւն ունեցօղ.
Ամէնիմաստ ամենից հայր. (Շար.։)
Յամէնիմաստէն Աստուծոյ յերեսաց սարտուցեալ. (Գանձ.։)
Ամենիմաստի է զարուեստն (այս ինքն յարուեստի՝) յառաջ քան սկսանել զիմեքէ կազմածէ՝ զբաւականն գիտել նիւթ։ Ամենայն տունն Աբրահամու ամէնիմաստին։ Առ Մովսէսի ամէնիմաստին. (Փիլ.։)
Ծանեաւ ամէնիմաստն (առաջնորդ վանից). (Վրք. հց.։)
Պատուասիրել իմով ամէնիմաստ արուեստիւս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ամէնիմաստ խրատ, կամ գիտութիւն, իշխողութիւն, երջանկութիւն, գոյութիւն. (Պիտ.։)
Ամենայնի իմացօղ եւ գիտակ. ամէնիմաստ. իբր παννοητικός. omnia vel omnino intelligens
Որ անսկիզբն է, եւ ամէնիմաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
ԱՄԷՆԻՇԽԱՆ որ եւ ԱՄԵՆԻՇԽԱՆ. πάνταρχος, παντάρχης. omnibus imperans, omnium dominus Տէր եւ իշխան բոլորից Աստուած. եւ մարդ կարգեալ յԱստուծոյ իշխան ի վերայ բազմաց. ամենապետ.
Ընդէ՞ր զամէնիշխանս մուրացիկ արարեր, ընդէ՞ր զթագաւորս՝ աշխարհի ծառայ կացուցեր. (Ոսկ. ծն.։)
Որ իշխէ բաւէ առնել զամենայն զոր կամի. ամենազօր.
Եթէ մխիթարես, ամէնիշխան ես։ Յամէնիշխան հրամանաց։ Ձեռն ամէնիշխան։ Յամէնիշխան շրթանց կամ բերանոյ. (Նար.։)
Ամէնիշխան զօրութեամբն զսա կեցոյց. (Լմբ. սղ.։)
Ասաց ըստ ամենիշխան Աստուածութեանն. (Սեբեր. ՟Թ։)
ԱՄԷՆՈՂՈՐմ կամ ԱՄԵՆՈՂՈՐՄ παντελεήμων. omnium misericors Ամենայնիւ ողորմած. ամենագթած. որ ամենեցուն ողորմի. մէրհամէթլի, շէֆգէթլի. երհամ իւրրահիմին.
Գտից մասն եւ ողորմութիւն յամենողորմէդ։ Ի միտս ամենողորմիդ. (Բենիկ.։)
Ոչ եւս անուանեսցիս պանդալեւոն, այլ՝ պանդէլէիմոն, որ թարգմանի ամէնողորմ. (Հ. եւ Ճ.։)
Որ զամենայն ինչ ուսուցանէ ամենեցուն.
ԱՄՊԱՏԵՍԻԼ որ եւ ԱՄՊԱՁԵՒ. Ամպագոյն. ամպանման. νεφελοειδής nubis specimen habens, nubilus Ունօղ զտեսիլ ամպոյ.
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ՝ ամպատեսիլ սիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
«մոլորակ». որից ամպար աստեղք «եօթը մոլորակները». ունի միայն Ալիշան, Հին հաւատք, էջ 112՝ հանելով մի հին գը-րուածքից, որի անունը չի տալիս։
Ամպարտքաշ տե՛ս Պարտքաշ։
ԱՄՊԱՐ. որպէս ամբար, համբար.
Յամպարս շտեմարանաց. (Լմբ. ամովս.։)
ըստ Բժշկարանաց՝ ՅԱՄՊԱՐ, ՅԱՆՊԱՐ. Բոյս, եւ ծաղիկ նորա անուշահոտ յոյժ. ամպէր, անպէր, էպիր. ambra, ambarum Իսկ ՅԱՄՊԱՐ ՊՈՒ, կամ ՅԱՄՊԷՐ ՊՈՒՅ, (յորմէ ռմկ. ամպէր պօյ ծաղիկ), է բուրումն ամպարի, կամ ունօղ զհոտ նորա։ (Իսկ շահպօյ, որ է այլ ծաղիկ, ըստ Մենինսքեայ է նաեւ ամպէրն։)
ԱՄՊԵԱՅ ԱՄՊԵՂԷՆ Յամպոյ կամ ամպով կազմեալ. ամպային. ամպէ. պուլութտան.
Թակաղաղ մի ամպեայ։ Թակաղակն ամպեայ, զի ամպով վերանան արդարքն ընդ առաջ Քրիստոսի. (Ագաթ.։) (Տօնակ.։)
Սիւնք ամպեղէն. (Ագաթ.։)
Կամարն ամպեղէն. (Շար.։)
Զամպեղէն եւ զլուսերանգ կամարն երկնի ցուցանէր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լոյս ամպեղէն. (Խոր. առ արծր.։)
Յամպեղէն կառաւորն ասիցէ։ Որ յամպեղէն կառսն նստեալ իցեն. (Կոչ. ԺԵ։)
եւ մ. Բնակեալ յամուրս, կամ յամուր վայրս. եւ անքո՛յթ ապահովեալ. ապահով տեղ նստած. ապահո՛վ. էմին.
Եւ այլ ամրաբնակ ազատորերոյն պարգեւս եւ պատիւս օրըսօրէ բաշխէր. (Արծր. ՟Դ. 4։)
Որոց միանգամ պաշտպան հանդերձին լինել, զնոսին եւ ամրաբնակ յիւրեանց պահեն հովանւոջ. (Պիտ.։)
Ամո՛ւր եւ ամրաբերձ շինեալ.
Պարիսպ ամրագործ. (Մծբ. ԺԹ։)
ԱՄՐԱԽԻՏ ԱՌՆԵԼ Տալ թաքչել յամուր տեղիս. խիտ առ խիտ լնուլ ի խորշս թաքստեան. ծակուծուկ տխել. յն. դնել ի ծածուկ վայրս, կամ ի փապարս եւ այլն.
Արարին ամրախիտ զԻսրայէլ յամենայն տեղիս ամրութեան ապաստանաց նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 56։)
ԱՆԴԱՄԱԿՈՏՈՐ ԱՌՆԵԼ. Անդամ անդամ կոտորել, յօշատել, գիշատել.
Իբրեւ զգայլ յափշտակօղ անդամակոտոր առնելով զիս. (ՃՃ.։)
Որոյ անդամ ինչ հատեալ իցէ. պակաս անդամով.
Եթէ պատահիցի լեալ միականի եւ կամ անդամահատ ինչ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ոչ ոք անդամահատ ձեռնադրեսցի. (Մաշտ. ջահկ.։)
Ծառայք անդամայաղթք, առողջք։ Յորժամ տեսանիցես եւ գլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս՝ անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
Ձեւանալ անդամովք, յարբունս հասանել.
Չիք չարագոյն թշնամի քան զմեղս. որ երբ զօրանայ՝ անդամնաւորի եւ մարդանայ, եւ սատանայի դարմանիչք լինին. (Վրդն. ծն.։)
ἁπαρρασίαστος. destitutus fiducia, vel libertate. Որ չէ համարձակ կամ պարզերես. որ չունի զհամարձակութիւն. անվստահ. սիրտ կամ երես չունեցօղ. սէրպէսթ օլմայան. չէքինէն. ճէսարէթսիզ.
Յանձանց՝ անհամարձակք եւ տկարք եմք. (խոսր։)
Առ անհամարձակ լեզուիս շարժութիւն։ Ընդ նկունս եւ անհամարձակս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Լ՟Բ։)
Վասն այսորիկ անհամարձակ եմք. եւ զի անհամարձակ եմք, աղաչեմք։ Կորագլուխ եմ, եւ անհամարձակ ընդ Աստուած խօսելոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Անհամարձակ կորագլուխ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։)
Հայեա՛ց յաղքատութիւնս իմ եւ ի պատկառանս անհամարձակութեան իմոյ. (Վրք. հց. ՟Ձ։)
Այլ զի զհամարձակութիւն ցուցանիցէ ... Պիղծ շրթունս իւր ասեն՝ վասն անհամարձակութեանն կոչէ։ Կէսքն ի ձեռն անհամարձակութեանն, եւ այլքն վասն իշխանութեանն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ոչ աղքատութիւնն, եւ ոչ վարուցն անհամարձակութիւնն կարաց արգելուլ զնոսա. (Երզն. մտթ.։)
Օտարութիւն է՝ անհամարձակութեան սովորութիւն. (Կլիմաք.։)
Չեւ համբաւեալ, կամ չեւ եւս առեալ զլուր համբաւոյն. խապէր օլմատան, խապէրի օլմայան.
Եթէ յայնչափ ժամանակաց (յետ ազդ առնելոյ) եկեալ առ իւր արարածսն՝ անընկալ եղեւ, ո՞րչափ անազդելոցն եւ անհամբաւելոցն. (Ագաթ։)
Ուր բուրիցէ հոտ ինչ այնպիսի, ամենեքին անուշանան։ Այնու իւղով անուշանայցեմք, եւ զնոյն կրիցեմք յանձին։ Արբենամք եւ շուայտիմք, եւ իւղովք անուշանամք։ Ազգի ազգի իւղօք անուշացեալս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ եւ Ոսկ. ես.։)
Որ խնամէ զաշխարհ, կամ խնամ ունի ի վերայ աշխարհին. աշխարհաշէն.
Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարել զկարգ աշխարհիս. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Զի՞ կայ մեր եւ դատել զաշխարհամարդս. զներքինսն դատեցարուք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Չեւ եւս երեւի մեզ ապաժամանութիւն գործոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Որ ապստամբեցուցանէ. գրգռող յապստամբութիւն.
Դոքա էին որդւոցն իսրայէլի՝ ըստ բանին բաղաամու՝ ապստամբեցուցիչք, եւ արհամարհիչք բանին տեառն ի բեղփեգովր. (Կիւրղ. թուոց.։)
Ապստամբողական թշնամւոյն, որ ի յերկնից վայր անկեալ. (Շար.։)
Բորբոքումն շամբուշ ամեհեաց առնամոլութեանցն։ Սովորական մեղկութեամբ յառնամոլութեան. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Դ։)
ἷρις iris, arcus coelestis Աղեղն յաստուածոյ. ռմկ. ծիրանի գօտի. ըստ հեթանոսաց՝ Գօտի արամազգայ.
Զգենու զգոյնս զանազանս, եւ ըստ երկնային գնդին երեւի ի տեսիլ կամարաձեւ. զոր եւ մարդիկք աստուածակամար կարդացին. (Շիր.։)
Կամարաձեւ կարակին, զոր առաջին իմաստասէրքն աստուածակամար կոչեն, յոյժ անմիտքն՝ գօտի աստուածական. (Տօնակ.։)
Յաստուածամարտութիւնն անկարացեալ (Կային՝) յեղբայրասպանութիւնն փոփոխեալ անկաւ. (Բրս. բարկ.։)
Աստուածամարտութիւն կայենի. (Եփր. աւետար.։)
Ամենեցուն հասանելոց էին թշնամանք աստուածամարտութեամբ քան զառաջինն. (ՃՃ.։)
Ա՛կնկալէք աստուածամարտութեան. (Լմբ. պտրգ.։)
Ժառանգ եղեւ աստուածամարտութեամբն յաւիտենական հրոյն. (Հ. կիլիկ.։)
Յայսպիսի աստուածամարտութենէս զերծեալք. (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)
Ձգեցեր զձեռս քո առ ի յաստուածամարտութիւն. (Ոսկիփոր.։)
Ցաւ ատամանց.
Դեղ է ատամնացաւի. (Կանոն.։)
Կրօղ զցաւ ատամանց.
Զամենայն ատամնացաւ քրիստոնեայս բժշկեա՛, եւ թեթեւացո՛ զցաւս ատամանց նոցա։ Կատարին աղօթք քո յամենայն ատամնացաւս. (Հ=Յ. ապր. ՟Ժ.։)
Զոր ատեամն՝ զայն գործեմ։ Որ զիս ատեայ, եւ զհայրն իմ ատեայ։ Ոչ ատեայր յերէկն եւ յեռանդ։ Ատեայր եւ թշնամութեամբ կայր ընդ կողմն իսկայէլի. (Հռ. ՟Է 15։ Յհ. ՟Ժ՟Ե 23։ Օր. ՟Ժ՟Թ 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Է 26։)
ordained or established by God.
Ատուածակարգ ոգիք, կամ թագաւորութիւն, թագաւոր, կայսր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։)
who lives with God or according to the will of God.
Այն՝ որով լինի կեալ յԱստուած, կամ ըստ Աստուծոյ.
Աստուածակեաց հրաման. (Ագաթ.։)
Կամ իբր Աստուածակայ.
godlike, in the form of God, divinely.
Աստուածակերպ փառք, կամ տեսիլ, յայտնութիւն. (Ագաթ.։)
Եւ ադամ վերստին աստուածակերպ ճոխանայ. (Շար.։ Նովին ոճով ասին.)
Աստուածակերպ օրինակ բարձրանալ։ (Մակ. ՟Բ 12. որպէս բարդեալ. զի եւ յն. է մի բառ, զուգԱստուած, կամ աստուածահաւասար.)
made or built by God.
Աստուածակերտ շինուած, կամ աթոռ տուն, խորան խաչ. փարախ (եկեղեցի կամ վանք), քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Բ 3։)
that bears God.
that participates in the divine nature or grace.
ὀμόθεος ejusdem deitatis consors Կցորդ աստուածութեան, կամ հաղորչ Աստուծոյ, բնութեամբ. որպէս աստուածային անձինք ի մէջ իւրեանց, եւ համապատուութիւն նոցա.
Առժամայն իսկ ծանօթ եղեալ էական անծինն որդւոյ, եւ միաբուն եւ աստուածակից պատուին, եւ ամենակար զօրութեան նորին. (Ագաթ.։)
Ոչ փոփոխելով բնութեան, կամ խառնակելով ասելի է աստուածանալ զամարմինն տեառն, որ աստուածակից եւ Աստուած եղեւ. այլ որպէս ասէ աստուածբան, յորոց մինն աստուածացոյց, եւ մին աստուածցաւ, եւ վստահանամք ասել՝ ընդ Աստուծոյ եւ Աստուած. (Դամասկ.։)
where God has walked or placed his foot.
Կոխեալ յԱստուծոյ. ուր Աստուծոյ կացեալ իցէ, կամ շրջեալ մարմնով.
Աստուածակոխ պողոտայ, կամ լեառն, կամ քաղաք (եղուսարէմ). (Զօր. կթ։ Շ. խոստ.։ Ոսկիփոր.։)
side or part of God
ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՂՄՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ τὰ πρὸς τὸν θεόν, τὰ παρὰ τοῦ θεοῦ quae ad deum, in deum, a deo, ex parte dei Կողմն Աստուծոյ. եւ Որ ինչ է ի կողմն Աստուծոյ, եւ ի կողմանէ կամ ի դիմաց նորա.
Անդրյաստուածակոյս կո՞ղմն կամիս, թէ մնալ աստէն իմարմնի. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Յորժամ յօժարութիւն ոք եւ փոյթ յանձին ունիցի, տացի նմա ամենայն ինչ եւ յստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 20։)
cf. Աստուածակողմն.
ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՂՄՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ τὰ πρὸς τὸν θεόν, τὰ παρὰ τοῦ θεοῦ quae ad deum, in deum, a deo, ex parte dei Կողմն Աստուծոյ. եւ Որ ինչ է ի կողմն Աստուծոյ, եւ ի կողմանէ կամ ի դիմաց նորա.
Անդրյաստուածակոյս կո՞ղմն կամիս, թէ մնալ աստէն իմարմնի. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Յորժամ յօժարութիւն ոք եւ փոյթ յանձին ունիցի, տացի նմա ամենայն ինչ եւ յստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 20։)
called by God;
where Godwas invited.
ՅԱստուծոյ կոչեցեալ. աստուածահրաւէր. էԻ ժամ աստուածակոչ մահուան նորա.
pious, religious.
agreeable to or pleases God.
Հաճոյ կամ հաճոյական եւ ընդունելի Աստուծոյ.
Ուր գանձեալ կամ ամենայն հոգիք աստուածահաճոյիցն. (Սիսիան.։)
Աստուածահաճոյ կանոն, կամ աղօթք, արտասուք, վարք։ Հեծութիւնս աստուածահաճոյս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Գ։)
father of God.
Մեծ աւետիք են այսօր աստուածահօրն ադամայ. մեծ աւետիքեն այսօր աստուածահօրն Յովսեփայ. (Գանձ.։)
chastised or punished by God.
Աստուածահար եղեալ ցամաքիւր. (Կոչ. ՟Զ։)
Ի ժամանակին ղովտայ ոչ ունէին անկ աստուածահար բարկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 44։)
done by a miracle or divinely.
Աստուածահրաշ նշանք, կամ զօրութիւն, բարբառ, առագաստ, թաղումն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
declared by God;
who discourses of God.
Պատգամ աստուածաճառ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Epiphany.
θεοφάνεια theophania, divina revelatio որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն կամ երեւումն Աստուծոյ. Երբեմն տեսլեամբ, զորօրինակ՝
Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։
divine, belonging to God;
sacred, pious.
θεῖος, θεϊκός divinus որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԵՂԷՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԿԱՆ. Սեպհական կամ վայելչական Աստուծոյ. եւ Որ ինչ լինի ՟Ավ, կամ հայի յԱստուած.
Աստուածային խորհուրդ, կամ փառք, պատկեր, կամ արքայութիւն, հրամանատուութիւն, տեսչութիւն, ուխտ, սեզան, տաճար, ողջակէզ, խոստումն, սքանչելիք, զօորութիւն, կամ լոյս, կերակուր, տուն, ցօղ. կամ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի. եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Շար. եւ այլն։)
Աստուածայնովքն արուեստիւք։ Աստուածայնով իմն կենդանութեան հագագաւ։ Ճայթմամբ աստուածայնով հնչեցեալ. (Նար.։)
Ոչ է համարձակել ուրուք յերկրայնոցս՝ Աստուած անուանիլ, այլ աստուածային. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ուստի ասի եւ զմարդկանէ՝ եւ զմարդկային իրաց՝ որպէս Աստուածանման, աստուածարեալ. սուրբ, աստուածայինն՝ դաւիթ, կամ Մովսէս, եւ այլն. (Պիտ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
Աստուածային համբաւով՝ հզօրապէս արիոթեամբ տապալեցին. (Նար. խչ.։)
Ասի եւ զաստուածային անձանց, որպէս Բանն Աստուած, կամ Բան Աստուծոյ. Հոգին Աստուած, կամ Հոգի Աստուծոյ.
Աստուածայինն ամենեցուն խնամ ածէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ գիտէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ կարէ. (Սահմ. ՟Ա։)
Աստուածայինքն ամենայն հաւատովք իմացեալ լինին. (Իգն.։)
state of a divine or sacred thing.
Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)
divine and human conjointly.
θεανδρικός deivirilis Իբր Աստուածամարդկային. Քրիստոնեական. փրկչական. սեպհական Քրիստոսի, որ է Աստուած եւ մարդ. Տե՛ս (Դիոն. թղթ. ՟Դ. եւ Մաքս. անդ։)
that resembles God, godlike.
Աստուածանման տէր, կամ թագաւոր, եւ այլն. (Փարպ.։)
Չափաւորութեամբ աստուածանմանիցն ներգործութեանց՝ անդադար եւ բարձրաթռիչ մշտաշարժութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Գ։)
built by God.
Աստուածաշէն եկեղեցի, կամ խորան, կամ ամուր, կամ քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Անան. եկեղ.։ Նար. խչ.։ Սկեւռ. ես.։)
given by God;
full of the grace of God.
Աստուածաշնորհ պարգեւք, կամ բան, գիտութիւն, գանձ, ժառանգութիւն, յոյս. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Յհ. իմ.։)
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
θεόπνευστος divinitus inspiratus, mentemdivinam redolens Շնչեալ կամ ազդեալ առ յԱստուծոյ. գրեալ հոգւով սրբով. մակդիր սուրբ գրոց՝ մանաւանդ հին կտակարանի.
Աստուածաշունչ պատգամք, կամ ձայն, կամ սաղմոս. (Նար. ՟Բ. ՟Կա. եւ խչ։)
Զամենայն արարեալս յոյժ բարի ասէ ասստուածաշունչն պատմութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.
Ո՛չ եմք աստուածաչարչար որպէս ամբարիշտն եւտիքէս։ Յանմաքուր եւ յաստուածաչարչար աւանդութեանցն եւտիքի. (Զքր. կթ. թաղմ.։)
who worships God, pious, religious, devout, spiritual.
θεοσεβής, εὑσεβής deum colens, pius Որ պաշտէ զԱստուած ճշմարիտ հաւատով եւ գործովք բարեաց. կամարար այ. բարեպաշտ. աստուածահաճոյ։ (Ել. ՟Ժ՟Ը 21։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ա 14։ Յոբ. ՟Ա 1 եւ 8։ ՟Բ 3։ Յհ. ՟Բ 51։ Ես. ՟Ի՟Զ 7։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ 9։)
Յամենայն աստուածապաշտաց։ Աստուծապաշտ տոհմ. (Ագաթ.։)
Առ աստուածապաշտաւն (կամ աստուածապաշտօն) կոստանդնիւ. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ պաշտէն՝ որպէս ինքն կամի պաշտիլ Աստուած, նա է աստուածապաշտ. (Վանակ. յոբ.։)
who relates, narrates, speaks of God.
Որ պատմէ կամ ճառէ զայ, կամ զաստուածութենէ որդւոյ. աստուածաբան.
ԱՍՏՈՒԱԾԱՊԱՏՈՒՄ. Պատմեալ կամ խօսեցեալ յայ.
given by God.
Աստուածապարգեւ աւետիք, կամ գիր կամ բարին. (Ագաթ.։ Խոր. հռիփս.։ Կորիւն.։ ԼԾ. աստուածաբ։)
cf. Աստուածաբար.
Որպէս Աստուած. ըստ որում Աստուած. աստուածային զօրութեամբ կամ օրինակաւ. իբրեւ Աստուած. cf. ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՐ.
Զաստուածապէս համբարձումն. (Պտրգ.։)
sent by God.
Աստուածառաք սպասաւորութիւն, կամ աստիճան. (Նար. հ. եւ Նար. խչ.։)
Աստուածառաք բարկութիւն, կամ սրտմտութիւն, հուր, տանջանք. (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ Վրք. ոսկ.։)
chastised by God;
that comes of divine wrath.
Աստուածային սաստիւ, եւ սաստկութեամբ եղեալն. θεήλατος.
Ասուածասաստ հրաման, կամ բարկութիւն, կամ հարուածք. (Ագաթ.։) (Յհ. կթ.։) (Ոսկ. մ. ՟Ա 5. 22։) եւ (Ոսկ. ես.։)
that loves God, pious.
Որ կամիցի հրեշտակ լինել, աստուածասէր լիցի. (ԽՃԽ. ՟Ի։)
Աստուածասէր առաքինութիւն, կամ քաղաքավարութիւն, պաշտօն, հնազանդութիւն, երկիւղածութիւն, օրէնք, միտք, խորհուրդ. (Փիլ. քհ. ՟Ա. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Բուզ. ՟Գ 3։ Կորիւն.։ Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա 2։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Կեսարիոս հոգի ամենաբարի եւ աստուածասէր. (Ածաբ. ի կեսար.։)
Կամ ըստ հեթանոսաց՝ Սիրելի աստուածոց, դից.
Քաջայարմար գոլով (աղն հաղորդութեան այնմիկ՝ որ առ բերանոյն զգայութեան աղոց ըստ համեմատութեան օրինի՝ աստուածասէր մարմին եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)
love of God, piety, religion, devotion.
Աստուածասիրութեան առաջնորդեալ յամենայն առաքինութիւնս. (Խճխ. ՟Թ։)
that has put God to death.
Դու որ անարժանութեամբ հաղորդիս, աստուածասպան անուանիս։ Մանդ. (՟Ա։)
created by God.
Յօրդեալ ստութեամբ իբր Աստուած. կերտեալ կուռք.
cf. Աստուածահրաշ.
Աստուածասքանչ աւետիք, կամ զօրութիւն, կամ տնօրէնութիւն. (Ագաթ.։ Շ. թղթ.։) (Տօնակ.։)
that befits, becomes God.
θεοπρεπής deum decens Վայելուչ կամ վայելչական Աստուծոյ. որ ինչ աստուծոյ վայե՛լ է, եթէ՛ ի կողմանէ իւրմէ, եւ եթէ ի կողմանէ մերմէ.
Այսպիսեօք անուամբք ճշմարտապէս աստուածավայելչիւք. (Պրպմ. ՟Ժ՟Գ։)
Աստուածավայելուչ փառք, վարդապետութիւն, կամ տեսութիւն, կամ գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։ Մագ. ՟Խ՟Գ. ՟Հ՟Բ։ Դիոն. երկն.։)
Ածավայելուչ համարեսցի ըզգործսն։ Ո՛վ աստուածավայելուչ օրինակի (Աբրահամու) յարժանաւորութիւն եւ ի մարդասիրութիւն. (Փիլ. լին.։)
that hates God.
Ատելի Աստուծոյ, կամ ատեցօղ Աստուծոյ. որպէս θεομισής qui deum odit մանաւանդ θεομισής, θεομίσιτος, θεοστυγής deo odiosus, vel invisus
Աստուածատեաց խորհուրդ, կամ մարդ, կամ դեւ, գունդք։ Մարդիկ աստուածատեացք. (Փարպ.։ Կլիմաք.։ Պրոկղ. ի ստեփ.։ Լմբ. սղ.։)
that has seen, that sees God.
Աստուածատես մարգարէից։ Ամենայն աստուածատես կատարելոցն նմանութեամբք երեւալ։ Առեալ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)
Եզեկիէլ աստուածատես գուշակմամբն բարբառէր. (Վրթ. քերթ.։)
Զի զամենեսեան յիսրայել անուան աստուածատեսս գրեսցէ. (Ագաթ.։)
that resembles God, divine.
Աստուածատեսիլ բարի։ Պատկեր աստուածատեսիլ։ Աստուածատեսիլ գեղեցկութեամբ պատեալք. (Փիլ.։)
cf. Աստուածտեսութիւն.
Յանցանօքն ադամայ աստուածատեսութիւնփառացն ծածկեցաւ ի դիմաց նորա. (Ոսկիփոր.։)
Աստոածատեսոթեան երկիւղիւ (յերեւման խաչի) եւ ուրախութեամբ ըմբռնեալք. (Կիւրղ. եէմի թղթ.։)
given by God, infused.
Աստուածատուր պարգեւք, կամ գանձ. գիրք, պատգամք, ի սինայէ աստուածատուր. (Յճխ. ՟Բ։ Պրպմ. ՟Խ՟Զ։ Եւս. քր. ՟Ա։ Եզնիկ.։ եղիշ. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)
Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)
Աստուածատուր աջողութիւն, կամ զօրութիւն. (Փարպ.։ Դիոն. երկն. ՟Գ։)
made by God;
that deifies.
θεοποιός deificus Որ Աստուած առնէ կամ աստուածացուցանէ շնորհօք. սրբարար.
Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք են՝ զոր իմանամք, եւ բանիւ ասել անկարանամք. (Տօնակ.։)
to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.
θεόω deifico Աստուած առնել կամ կացուցանել. տալ աստուածանալ հոգեւորապէս. աստուածանման գործել. սրբել.
Աստուածային հաղորդութիւն աստուածացուցանելով զամենեսին՝ որք ի նայն յարձակին. (Դիոն. եկեղ. ։)
Աստուած մեր ի սկզբանէ աստուածացուցանել կամեցաւ զմարդն ի ձեռն պատուիրանին պահպանութեան. եւ իւրով մարմնանալովն եւ մկրտութեամբն աստուածացոյց զմարդն. (Լաստ. ըթիերց։)
Եւ Միաւորե բանին զմարմին ընդ աստուածութեան իւրում, կամ անձնաւորել զմարդթութիւն զոյգ ընդ աստուածութեան.
ԱՍՏՈՒԱԾԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. ἑνθεόω, ἁποθέω reforo in deos, vel inter deos Հեթանոսաբար՝ է Դասել զոք կամ զարարածս ընդ չաստուածս, որպէս եւ պաշտել զախտս։
Զոր կամի՝ աստուածացուցանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ցանկութեամբ աստուածասիրութեան զամենայն նիւթս աստուածացուցին. (Լմբ. սղ.։)
that makes a god of any thing;
that deifies.
Զօրութիւնս աստուածացուցիչս, կամ գոյացուցիչս. (Դիոն. ածայ.։)
given, transmitted or taught by God.
Աստուածաւանդ կրօն, կամ գործ, կրթութիւն, պատուիրան, կանոն, աւետարան։ Զպատգամսն աստուածաւանդս. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ եկ։ Նար. ՟Ղ՟Բ։ Խոսրովիկ.։ Լմբ. հանգ.։)
that drives away, that causes God to remove far off;
unpleasant to God.
Որ զԱստուած կամ զշնորհս Աստուծոյ փախուցանէ.
who preaches God.
Աստուածաքարոզ մարգարէ, կամ առաքեալ. (Թէոդոր, մայրագ։)
knowledge of God, theodicy.
Կուսական արեամբն զաստուածգիտութեան արբուցեալ զկաթն. (Խոր Հռիփս։)
divine;
deist.
Աստուածութեան իմաստասիրութիւն կամ հոմանմանութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Աստուածութեան աջ, կամ վճիռ, հարուած, լոյս, խնամք եւ այլն. (Նար.։)