Definitions containing the research բան : 7153 Results

Կարգաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.

NBHL (1)

Ընտրեսցէ՝ եթէ ճահաւո՞ր է կարգաւորութիւն բանիս, եթէ ոչ. (Պղատ. տիմ.։)


Կարգեմ, եցի

See full entry →

va.

to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.

NBHL (3)

Զհողն՝ բանաւոր կենդանի կարգեցեր. (Իսիւք.։)

ԿԱՐԳԵԼ. իբր Գրել ի մատենի, ճառել, վիպագրել. եւ Խօսել կարգաբանութեամբ.

Կարգեցին եդին բանս գեղեցկայարմարս։ Բանիբուն համառօտութեամբ կարգեցին առաջի բռնաւորին բանս յաստուածաշունչ գրոց. (Արծր. ՟Գ. 5։)


Կարեմ, եցի

See full entry →

va.

to sew, to join or unite with thread;
— հարեւանցի, to tack, to baste.

NBHL (1)

Եթէ կարիցէ ոք թուալ զաւազ երկրի։ Կարասցես տոկալ։ Թեր եւս կարասցուք հարկանել։ Ոչ կարեմք հակ առակ ինչ չար ասել բարւոյ։ Ոչ կարեմ ես միայն կրել զժողովուրդս զայս։ Ոչ կարացից անցանել զբանիւ տեառն։ Ոչ ոք կարէ երկուց տերանց ծառայել։ Կարօղ է աստուած յարուցանել։ Որ կարօղն է տանել, տարցի։ Կարօղ ես զիս բժշկել։ Սեղանն պղնձի ոչ կարեր ընդունել զօղջակէզսն. եւ այլն։


Կարեւորագոյն

See full entry →

adj.

very necessary, important.

NBHL (1)

Թողլով զոչ կարեւորոգոյնսն ի բանից. (Խոր. ՟Ա. 20.)


Կարթեմ, եցի

See full entry →

va. fig. vn.

to fish with a hook or line, to angle;
to allure, to entice;
to decoy, to inveigle;
to change one's direction, to turn out of one's way, to deviate, to swerve.

NBHL (1)

Եկն ի ծովակն, զի ձկնորսսն կարթեսցէ։ Որ բանիւն կարթեաց զիս. (Ոսկ. ղկ.։)


Կարիք, րեաց

See full entry →

s.

passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.

NBHL (1)

Առաքեաց հայր վանացն զմարմինոս ի բանս կարեաց. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Բ.։)


Կարծեցեալ

See full entry →

adj.

thought, believed, supposed, conjectured, imagined;
so called, so styled;
cf. Կարծեալ.

NBHL (1)

Զանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Զկարծեցեալն մաքուր՝ իրաւամբք քննեալ դատիս. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Գ։)


Կարծեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to believe, to persuade.

NBHL (1)

Կարծեցուցանելով լաւագոյն զլութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կարծողական, ի, աց

See full entry →

cf. Կարծական;
— զօրութիւն, imaginative faculty, power of thought.

NBHL (1)

Կարծողականբանիւ հակառակիլ ընդդեմ ամենայն ճշմարտութենէ. (Մխ. ապար.։)


Կարծրութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

hardness, firmness, solidity;
asperity, roughness, inflexibility.

NBHL (1)

Քարինք եւ երկաթ ի կարծրութիւն եւ յամրութիւն իւրեանց գտանին փառաբանիչք աստուծոյ. (Խոսր.։)


Կարկամեմ, եցի

See full entry →

va.

to bend, to curve, to bow, to twist, to contract.

NBHL (1)

Ծունկք կթուցեալք, զորս կարկամեաց բանսարկուն. (Զքր. կթ.։)


Կարկամեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Կարկամեմ.

NBHL (1)

Ծունկք կթուցեալք, զորս կարկամեաց բանսարկուն. (Զքր. կթ.։)


Կարկառ, աց

See full entry →

s.

heap of stones.

NBHL (1)

Կուտեցին քարինս, եւ արարին բլուր. եւ կաչեաց զնա լաբան կարկառ վկայութեան, եւ յակոբ կոչեաց զնա կարկառ վկայ. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 46=52։)


Կարկառիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.

NBHL (1)

Յառեալ կարկառեցայ ի վերուստ յարփւոյն զմտաց աչս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կարկատեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to mend, to darn, to patch, to piece;
to unite, to join;
to invent, to imagine, to contrive, to fabricate.

NBHL (3)

ԿԱՐԿԱՏԵԼ. Կցկցել զբանս. յօդել. կեղծել. հայթհայթել.

Բիծս իմն ամբարշտութեամբ ի բանին առաքելոյ կտմին կարկատել. (Սեբեր. ՟Բ։)

Կարկատեցին զբանս սուտ. (Զքր. կթ.։)


Կարկատուն

See full entry →

adj. fig.

mended, repaired, pieced, patched;
botched;
ragged, tattered;
invented, fictitious, false.

NBHL (2)

Կարկատուն բան, առասպել, կամ ուսումն, Կոչ. (՟Զ։ Վեցօր. ՟Թ։ Մագ.։ Եզնիկ.։ Արծր.։)

Կարկատոտուն բան կատակական.


Կարճ, ոյ

See full entry →

adj. adv.

short;
little;
short, brief, curt, concise, succinct, laconic;
— հասակաւ, short in stature;
—ոյ ճանապարհ, the shortest way;
ընդ —ոյ գնալ, to take the shortest or nearest way, to take a short cut;
ի —ոյ or — ի —ոյ, short, brief, abridged, summary;
in short, briefly, in a few words, laconically, succinctly, summarily;
ի —ոյ, in a short time, quickly;
ի —ոյ հատանել, to cut short, to state in few words.

NBHL (3)

Ի կարճ բանից։ Կարճ բանիւ. (Ոսկ. յհ.։ Խոսր.։ Շ. բարձր. եւ Շ. մտթ.։)

Ընթանալով ասեն զբանն, եւ կարճ զիրսն ծանուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)

Ի ԿԱՐՃՈՅ. եւ ԿԱՐՃ Ի ԿԱՐՃՈՅ. συντόμως breviter, concise, compendiose κεφαλαιωδῶς capitulatim. Համառօտիւ, կարճառօտիւ. ի սուղ ժամանակի, փութով. եւ սուղ բանիւ. կա՛րճ, կարճառօտ, քիչ խօսքով, քիչ ատենէն, շուտով.


Կարճակտուր

See full entry →

adj.

summary, concise;
mutilated, cut short.

NBHL (1)

Չնուազեցուցանել զեղեալսն, եւ կարճակտուր պատմելբանիւք. (Փարպ.։)


Կարճամիտ

See full entry →

adj.

impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.

NBHL (2)

Զի եթէ միաբանէին տարերքս, գուցէ ոք ի կարճամտաց եւ աստուած անապական զնոսա կարծէր. (Եղիշ. ՟Բ։)

Կարճամտացն եւ հակառակասիրացն թուի ի բաց բառնալ զանձնիշխանական կամս։ Այսոքիկ կարճամտացն ո՛չ ըստ կանխի բանիցն իմացեալ լինին։ Մի՛ արդեօք կարճամիտք զուգակշիռ եւ հաւասարապէս զհայրութեան եւ աստուածութեան իմասցին զասացուածն ի մէջ մեր եւ քրիստոսի. (Նանայ.։)


Կարճառօտ

See full entry →

adj. adv.

short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.

NBHL (4)

Զկարճառօտ բանն ի համառօտ կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)

Այս է հաւատ ուղիղ դաւանութեան կարճառօտ բանիւ. (Գր. հր.։)

Պատգամ կարճառօտիւ ամենեցուն բան. (Փարպ.։)

Կարճառօտս կտրեցից. քանզի միշտ համառօտս սիրեմ հատանել (զբանն). (Սեբեր. ՟Թ. (ոճ յն. զի համառօտելն ըստ յն. ասի՝ վերակարել։))


Կարճառօտաբար

See full entry →

adv.

cf. Կարճառօտ.

NBHL (2)

Պատգամ կարճառօտիւ ամենեցուն բան. (Փարպ.։)

Կարճառօտս կտրեցից. քանզի միշտ համառօտս սիրեմ հատանել (զբանն). (Սեբեր. ՟Թ. (ոճ յն. զի համառօտելն ըստ յն. ասի՝ վերակարել։))


Կարճատեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to shorten, to make short, to abridge, to abbreviate;
to grow shorter;
կարճատեն աւուրք, the days are growing shorter;
կարճատէ օրն՝ տիւն, day-light fades, the day wanes or is going down.

NBHL (2)

Կտրէ զբանն, եւ կարճատէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Այսպէս սոցա վարուք կացեալ, զոր տրամադրեաց բանս կարճատեալ. (Լմբ. ի շնորհ.։)


Կարշնեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

robustness, sturdiness, strength, vigour.

NBHL (1)

Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)


Կարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կարողութիւն.

NBHL (1)

Կարութիւն՝ է՛ որ բանաւոր, եւ է՛ որ անբան։ Խնդրէ ի վերայ անբանիցն, որ ըստ միում կարութեան ներգործեն. որպէս հուր անբան ելով՝ կարողութիւն ունի ջեռուցանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Կարօտ, ից

See full entry →

adj. s.

in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.

NBHL (1)

Ոչ առ կարօտ ինչ բանն մարմին եղեւ. (Աթ. առ եպիկտ.։)


Կարօտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Կարօտիմ.

NBHL (1)

Երկայնութեան ժամանակի ոչ կարօտացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կացուրդ, ցրդից, դոց

See full entry →

s.

solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.

NBHL (2)

πανήγυρις, πομπή coetus publicus, pompa, festivitas, nundinae . Կացումն հանդիսական. (որ գրի եւ Կացորդ, եւ Կացարդ). Հանդէս տեսարանաց եւ տօնից. հասէմախմբութիւն. Ժողով. տօն ամենաժողով. տօնախմբութիւն. եւ տօնավաճառ. որպէս յն. բանի՛ղիրիս, յորմէ ռմկ. բանայիր, տօնանմա, աչա՛յ, զիննէթ.

Կացուրդ յովհանու կարապետի։ Կացուրդ սրոց քառասնիցն։ Կացուրդ ղազարու յարութեան, կամ գալստեան տեառն, կամ համբարձման։ Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ՝ որ դաւթեան կացուրդ, կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ առած, (անցաք մեզ ընդ հուր եւ ընդ ջուր, եւ այլն). (Գանձ.։ Տաղ.։ (ա՛յլ է եւ կցուրդ։))


Կացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.

NBHL (1)

Կացուցանել զբանս իւր, կամ զոր ինչ խօսեցաւ, կամ զպատուէր հօրն իւրեանց. եւ այլն։


Կացրդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to assemble together, to feast;
to make merry.

NBHL (1)

Յորմէ էր ցուցանել միւսանգամ հոծ եւ խիտ զբարեխառն կացրդեալ մարդիկ, զի նստէին՝ զօրինաւոր արկեալ զարքունեացն առնուլ զսակ. (Պիտ. ուր բանն է զմաքսառուաց։)


Կաւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to change into lute or mud.

NBHL (1)

Ոչ նահանջի բան մեր ծպտեալ եւ ծրարեալ, կամ ի ծամելիս կաւացեալ (թերեւս բամբասանօք). (Մագ. ՟Կ՟Թ։)


Կաւառն

See full entry →

s.

canal;
bank, dike.

NBHL (1)

ԿԱՒԱՌՆ կամ ԿԱՒԱՌ. ὁχετός , canalis. ռմկ. եւս, կաւառ. որ ասի ՈՒՐԴ. տե՛ս եւ ԿՈՐԻՔ. Անցք ջրոց. առուակ ըստ ժամուն բանալի կամ փակելի կաւով.


Կաքաւեմ, եցի

See full entry →

vn. fig.

to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.

NBHL (1)

Որպէս ի միջէ միաբանութենէ յամենեսեան կաքաւեաց սատանայ. (Երզն. մտթ.։)


Կեղ, ոց

See full entry →

s.

ulcer;
sore, wound.


Կեղակարծ

See full entry →

adj. adv.

doubtful, uncertain, ambiguous;
undecided, wavering, pusillanimous, irresolute;
suspicious, distrustful;
— լինել, to be suspected, doubted;
— թուիլ, to seem doubtful;
cf. Կեղածաբար.

NBHL (1)

Քանզի զեղիային, գիտեմ զի որպէս զհին ժամանակի բան՝ կեղակարծաբար ընդունիս. (անդ։)


Կեղակարծելի

See full entry →

cf. Կեղակարծ.

NBHL (1)

Կեղակարծելի եւ երկմտելի եւ անյայտ է ծնունդն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կեղակարծիք, ծեաց

See full entry →

s.

doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.

NBHL (2)

Զանուանս նահապետացն կեղակարծութեամբք. (այլաբանել. Արծր. ՟Ա. 2։)

Յորժամ նուազութիւն իցէ յայտնի ցուցից կամ բանիւք կամ գրովք, ի վկայս ապաստանին՝ որք զկեղակարծութիւնս ունին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կեղակարծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կեղակարծիք.

NBHL (2)

Զանուանս նահապետացն կեղակարծութեամբք. (այլաբանել. Արծր. ՟Ա. 2։)

Յորժամ նուազութիւն իցէ յայտնի ցուցից կամ բանիւք կամ գրովք, ի վկայս ապաստանին՝ որք զկեղակարծութիւնս ունին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կեղերջական, ի, աց

See full entry →

adj.

plaintive.

NBHL (1)

Կեղերջական տրտունջ տոչորեալ սրտի։ Զհօրէն իւր գրէր բանս կեղերջականս։ Բազում տարակուսանս եւ կեղերջականս։ Ոչ անտեղի գտանէ զկեղեջականս՝ որք ի նմանէ ասացեալք յաղագս հալածչաց իւրոց. (Մագ. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)


Կեղթ, ից

See full entry →

s.

bushel;
pannier, basket.

NBHL (2)

Հին բռ. շփոթելով զբանս արիստոտէլի, վրիպակաւ գրէ.

Եւ միւս այլ Բռ. շփոթելով ի բանի արծրունւոյն զնիւս, որ է ուս, շալակ, ընդ կեղթի, գրէ.


Կեղծաւորակից

See full entry →

s.

fellow cheat, companion in imposture.

NBHL (1)

συνυποκρινόμενος simuls simulans, accommodans se rebus. որ միաբանի ընդ այլում ի կեղծաւորութիւն կամ ի կեղծիս.


Կեղծաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կեղծաւորանամ.

NBHL (1)

Իսկ եթէ կեղծաւորէք զժամանակն, ի բաց եդեալ զստութիւն՝ խօսեցարո՛ւք զճշմարտութիւն. (Ճ. ՟Բ.) է հելլենաբանութիւն, որպէս յն. ὐποκρίνομαι , որ ըստ ձայնին է ենթադատել, փորձել, եւ կեղծաւորիլ։


Կենակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.

NBHL (1)

Զի կենակցացն վնասս։ Ի միաբանութիւն ածել զկենակիցսն (ի վանս)։ Առ ի հաստատութիւն կենակցացն. (Բրս. հց.։)


Կենարար, աց

See full entry →

adj. s. bot.

vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys

NBHL (2)

Կենարար են բանք տեառն. (Համամ առակ.։)

Խաչիւդ քո կենարարաւ։ Կենարար իջմամբ բանին հօր ի յարգանդ կուսին. (Շար.։)


Կենդանագիր, գրաց

See full entry →

s.

portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.

NBHL (1)

Զկենդանագիրսն պատկերագործսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կենդանագործեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կենագործեմ.

NBHL (1)

Որ զվարդապետ եւ զօգտակար անձն սպանանէ, ոչ մի այր սպանանէ, այլ այնքան, որքան կենդանի էր կարէր կենդանագործել (նա) ի ձեռն բանին. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)


Կենդանագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to take or paint a portrait, to paint;
to pourtray, to depict, to paint;
to imprint, to figure.

NBHL (2)

Է տեասնել ի միտսն զբանն, եւ ի բանին զմիտսն. եւ զերկաքանչիւրսն զնոսա յերկաքանչիւրումն կենդանագրեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Լաւագոյն է ինձ գեղեցկութիւն դիմաց տեսեալ՝ քան բանիւ կենդանագրեալն. (Ածաբ. կարկտ.։)


Կենդանական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.

NBHL (1)

Կանդանական բանիւք սւորբ գրոց. (Ճ. ՟Ա.։)


Կենդանասէր

See full entry →

adj. s.

desirous of living, fond of life;
zoophilist

NBHL (1)

Իբրու կենդանասէր եւ մարդասէր ամենայն խնամովք հնարի փրկութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կենդանացու

See full entry →

adj.

living, alive;
vivifying;
մահկանացու ես դու եւ ոչ —, thou shalt die & not live;
բանք —ք, words of health, of life.


Կենդանի, անւոյ, անեաց

See full entry →

adj. s. adv.

living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.

NBHL (3)

Ζῶον, ζόν, animal. հայվան. իսկ բանականն, հայվանի նադըգ.

Կենդանի բանական կամ բանաւոր. այս ինքն մարդ. (Սահմ. Ա։)

Ամենայն կենդանի։ Չորք կենդանիք։ Կենդանին առաջին նման առիւծու. եւ այլն։ Հասարակօրէն ուր բանն է զանբան կենդանեաց, ի մեզ դնի Անասուն կամ Գազան. որպէս թ. ճանավար. որ եւ pecus, ovis.