Definitions containing the research սար : 4919 Results

Սեղանանենգ

See full entry →

s. fig.

traitor, domestic traitor, betrayer;
one guilty of sacrilege, profaner.

NBHL (1)

Փափկացեալ փախստական, սեղանանեգ սարտուցեալ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Սեղմեմ, եցի

See full entry →

va.

to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.


Սեպանամ

See full entry →

vn.

to end in a point, to be steep or pointed.


Սեռ, ից

See full entry →

s. gr.

kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.

NBHL (1)

Ըստ քերականաց՝ Սեռ կամ Սեր անուանց է որոշումն յարական, յիգական, եւ չեզօք. եւ բայից՝ սեռ կամ տրամադրութիւն է որոշումն ի ներգործութիւն, ի կիր, եւ ի միջին (այսինքն չէզոք, կամ հասարակ ըստ յն). տես Թր. քեր.։


Սեռն, սեռին

See full entry →

s.

axle, axis, pivot.


Սեռն

See full entry →

adj.

clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.


Սերաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to multiply, to reduce into one kind.

NBHL (1)

Ազգ. գիմն է սերաւորելով զազգս։ Մարդ, դայն է սերաւորել զհասարակացն զձայն. (Երզն. քեր.։)


Սերմանաքաղ, աց

See full entry →

s. fig.

gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.

NBHL (1)

σπερμολόγος frugilegus, semina colligens եւ garrulus, nugator եւ disseminans verba. Որ քաղէ յանդաստանաց զարկեալ սերմանիս, կամ ի ճանապարհաց զանկեալ հատս. որպէս ազգ ագռաւու, կամ թռչուն, կամ աղքատ ոք։ Նմանութեամբ՝ կրկտօղ բանից, շաղակրատ. ունայնաբան. բանորսակ. պարսաւագէտ. բանսարկու.


Ստուարածառ

See full entry →

adj. s.

furnished with great trees;
large tree.


Ստուգաբանեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.

NBHL (1)

Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։


Ստուերագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.


Ստուերական, ի, աց

See full entry →

adj.

shady, shadowy, obscure;
figurative, symbolical;
cf. Ստուերանիստ.


Ստուերակերպ

See full entry →

adj.

shadow-like;
figurative.


Ստուերանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be covered with shadow, immersed in shade, darkened, obscured;
to grow cloudy, dark.


Ստուերապէս

See full entry →

adv.

like a shadow;
darkly, obscurely.


Ստունգանեմ, եցի

See full entry →

vn.

not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.


Ստրատելատ

See full entry →

cf. Սպարապետ.

NBHL (1)

Անատոլիոս եւ պրոտողիոն ստրատելատք, որ կոչին զօրավարք։ Եկա՛յք արասցո՛ւք ստրատեղատ, որ կոչի զօրագլուխ, զսարգիս. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Ժ.։)


Ստրոբողոն

See full entry →

cf. Սոճի.

NBHL (1)

Ո՛չ սարդ, ո՛չ ստրոբողոն, ոչ կաղնի. (Եփր. երաշտ.։)


Ստրջանք, նաց

See full entry →

s.

cf. Ստրջումն.


Սրաթռիչ

See full entry →

adj.

flying swiftly.


Սրախողխող

See full entry →

adj.

killed, slain with a sword.

NBHL (1)

Սրախողխող եղեալ ի գիրկս մարցն կատարեցան։ Երիտասարդք առաջի ծերոց սրախողխող եղեալք։ Սրախողխող լինել կամ առնել։ Սրախողխող առնէին զամենեսեան։ Աւազակք գան հարկանելով՝ սրախողխողս իսկ առնեն. (Շար.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։ Ասող. ՟Գ. 13։ Ճ. ՟Բ.։)


Սրակոտոր առնեմ

See full entry →

sv.

to put to the sword.

NBHL (1)

Նոցին տեարքն առ նմին սրակոտորք։ Զերիտասարդսն սրակոտորս։ Կա՛մ սրակոտոր, կամ գերի։ Հրամայեաց զպահապանսն սրակոտոր առնել։ Մերս բովանդակ մարմին սրակոտոր եղեալ՝ անդամանդամ յօշեցաւ. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ա։)


Սրահակ, աց

See full entry →

s.

small hall;
small curtain, hanging, tapestry, arras;
— հարսանց, curtained bed.


Սրամերկ

See full entry →

cf. Սուսերամերկ.

NBHL (1)

Ետես զսարակինոսն սրամերկ արշաւանօք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Սրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.

NBHL (1)

Զկնի նորա սրանային ի տեղւոյն։ Փախուցեալք առ հասարակ սրանային գունդքն ամենայն. (Փարպ.։)


Սրբազան

See full entry →

adj. s.

sacred;
His HoliNess, His Grace.


Սրբազգեստ, ից

See full entry →

adj.

clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.


Սրբամատոյց

See full entry →

adj.

offered piously, with reverence.


Սրբապահ

See full entry →

adj. s.

containing relics;
fasting rigorously;
reliquary, shrine.

NBHL (1)

Պահք, սրբապահք, եւ ծոմապահք. պահքն այն է՝ որ զուտեաց կերակուրն (ի կենդանեաց) ոչ ուտէ. իսկ սրբապահքն է, որ եւ զնոսա ընտրէ՝ որ ի տնկոյ յառաջ գայ եւ պարարէ զմարմին, որպէս ձէթ եւ գինի եւ այլն. իսկ ծոմապահքն է ի հասարակաց կերակրոյ, որպէս ի ջրոյ, ի ցորենոյ. (Ոսկիփոր.։)


Սրբատուն, տան

See full entry →

s.

vestry-room, sacristy.

NBHL (2)

Սուրբ բնակարան, վանք. հայրապետանոց. եւ մանաւանդ՝ Ուր պահին գրիք եւ սպասք եւ աւանդք եկեղեցւոյ. սարկաւագանոց. պահարան, աւանդատուն, տաճար.

Զգենու եպիսկոպոսն ըստ օրինին ի սրբատունն եկեղեցւոյն՝ քահանայիւք եւ սարկաւագօքն. (Մաշտ.։)


Սրբարան, աց

See full entry →

s. adj.

sacred asylum, sanctuary;
temple, church;
sanctifying, expiatory.

NBHL (1)

Զնոյն տաճար տիրական, զսարսափելին ազանց սրբարան. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)


Սրեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.

NBHL (1)

Առանց բարկութեան խօսեսցի, զոր եւ սրել հարկաւոր էր։ Սրէին զսրտմտութիւնս իւրեանց ի վերայ նորա։ Ի հասարակաց թշնամւոյն սրեալք նախատէին զյոր. (Իսիւք.։)


Սրովբէատիպ

See full entry →

adj.

resembling a seraph.

NBHL (1)

Սրովբէանման. սրովբէասարաս.


Սրտաբեկեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սրտաբեկ առնեմ.

NBHL (1)

Եթէ տագնապ ինչ հասանիցէ, ընդ անձանց եւ ընդ քո առ հասարակ սրտաբեկիմք. (Կիւրղ. թագ.։)


Սրտահաճոյ

See full entry →

adj.

grateful, delightful, pleasing.


Սրտապախ առնեմ

See full entry →

sv.

to strike with consternation, to terrify, to appall.

NBHL (1)

Ի փարաւոնեան զօրացն սրտապախ ահիւ խոստովանեալ, տէր պատերազմի ընդ մեզ։ Եւ ահա անկեալ դնիմ լի սարսափելի եւ սրտապախ պակուցմամբ. (Պիտ.։)


Սրտապնդեմ, եցի

See full entry →

va.

to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.


Սրտառուչ

See full entry →

adj.

touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.


Սրտացաւութիւն, ութեան

See full entry →

s. med.

compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.


Սփածանիմ, փածայ

See full entry →

vn.

to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.

NBHL (1)

Թէպէտ եւ թագաւոր էր, դողայր եւ սարսէր ի մարգարէէն, որ զմաշկեակն եւեթ սփածեալ էր. (յն. ունէր) (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)


Սքանչանք

See full entry →

s.

cf. Սքանչացումն.

NBHL (1)

Ոչ միայն սքանչանս է այս, այլ սքանչելեաց մակաւասար, եւ զարմանաց գերահրաշ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)


Սքանչելագործեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.

NBHL (1)

Սքանչելագործեաց զզարմանալիսն։ Սքանչելագործէր, եւ ոչ ընդունէին։ Սքանչելագործէ հաւասար հոգւոյն սրբոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ ՟Բ. 5։ Ճ. ՟Գ.։)


Սօսանուէր

See full entry →

adj.

offered to plane-trees.

NBHL (1)

Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))


Սօսափիւն

See full entry →

s.

noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.

NBHL (1)

ՍՕՍԱՒԻՒՆ. ψόφος, φωνή, crepitus, sonitus. որ եւ ՍՕՍԻՒՆ. գրի եւ ՍՕՍԱՒԻՒՆ. Աւիւն կամ ազդումն ի սօսեաց. խօշիւն, շրշիւն շարժման տերեւոց. որ բերէ եւ սոսկումն ինչ կամ սարսափումն ի լսելիս. Ֆըսըլթը, խըշըլթը, հառըլթը.


Վազեմ, եցի

See full entry →

vn.

to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.


Վախճանեմ, եցի

See full entry →

va.

to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.

NBHL (1)

Եկեր հուր մեղացն. եւ վախճանեաց առ հասարակ զմարդկութեան բնութիւն։ Իշխեսցէ դատել եւ հարցանել, եւ սրով վախճանել. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։)


Վախճանեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to take away life, to slay, to put to death, to kill.

NBHL (1)

Վախճանեցոյց զսիսարա. (Դտ. ՟Ե. 26։)


Վակաս, ի

See full entry →

s.

superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.

NBHL (1)

ՎԱԿԱՍ ԼԱՆՋԱՆՈՑ կոչի եւ Ուրարն սարկաւագաց.


Վահանակ, աց

See full entry →

s.

small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.

NBHL (1)

(Բանսարկուն) զթագաւորն անօրէն իբրեւ զվահանակ երեսաց գտեալ, նովաւ մարտուցեալ ընդ աստուածաշէն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)


Վաղիւ, ղուի

See full entry →

s.

tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.

NBHL (1)

Ասէ (բանսարկուն), զայսօրն ինձ (տու՛ր), եւ զվաղիւն աստուծոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)