deliverance, liberation, freedom;
stripping off, spoiling, divesting;
— ելից, decease, death.
Ընդ զերծման գլխաշուք կտաւոյն՝ զանապականութեան վերարկուն (ետուր). (Նար. ՟Լ՟Գ։)
to deliver, to free, to save, to undo, to disengage, to liberate, to preserve, to get out;
— ի մահու պարտեաց, to reprieve from capital punishment, from death.
Զերծուսցես զմեզ յորոգայթադիր թշնամւոյն յարձակմանց։ Այլ Քրիստոս յայնպիսի կարծեացն զերծուցեալ զնոսա. (Փարպ.։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
Ընդ նոյն՝ անմահացուցիչն ո՛չ զզուեաց ելանել. (Պետր. սիւն. կուս.։)
to throw, to thrust, to cast far from one;
to drive away, to remove;
— զամօթ, to throw off all sense of shame, to become immodest.
Առանց յապաղման եւ զընկենլոյն։ Զշնորհն յապա զընկենու. (Փիլ.։)
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
Եւ զի շարժեալ նախանձու երիցագոյն զաւակին ... հրամայէ հայրն վերին ուրախանալ ի միասին. (Շար.։)
to be wounded with a weapon.
Զինահարեալ կողիւն աղբիւրացուցեալ բժշկութեան շնորհ վիրաւորեցելոյն Ադամայ. (Գանձ.։)
cheap, low-priced.
Եւ որպէս Թեթեւագոյն. թեթեւ յոյժ.
slightly made, slight, light.
Թեթեւ իրօք գործեալ (որպէս բոյն թռչնոց).
lightly, briskly;
slightly, hastily;
thoughtlessly.
Կարճագոյնս եւ թեթեւակի անցցուք ընդ իւրաքանչիւրս. (Միխ. աս.։)
light-minded, lightheaded, hare-brained, giddy.
Թեթեւամիտ եւ մեղկախորհուրդ են կանայք. (Ոսկ. ես.) յն. թեթեւագոյն. κουφότερος.
weakness of mind, giddiness;
levity, ineonstaney, fickleness;
imprudence.
Մի՛ զրկեսցուք ի մեծագոյն բարեացն թեթեւամտութեամբ. (Խոսր.։)
levity;
inconstancy, volubility;
adulation.
Զի՞նչ ի պիղծ խաղոյն ընկալար. քրքրանս եւ ցոփանս եւ թեթեւանս. եւ օգուտ եւ ոչինչ. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
lightness;
activity, agility;
alleviation, exoneration, relief;
frivolousness, futility;
inconsideration, thoughtlessness, folly;
levity;
ignominy, scorn, dishonour;
relief, sollevation.
Թեթեւութիւն ծանրութեան այրուձիոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
that instigates, that advises;
— լինիմ, cf. Թելադրեմ.
Որպէս եւ մարգարէն լինէր թելադիր յառաջագոյն, եթէ մոռա՛ զժողովուրդ քո։ Չտամ հրաման, այլ խրատեմ եւ թելադիր լինիմ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 10։)
to instigate, to prompt, to incite, to suggest, to inspire, to advise, to counsel, to dictate.
Սկիզբն արասցուք պատմել ձեզ, դիպողագոյն բանիւք զփոխանորդն թելադրել։ Առակեաց սակս մեծատանն թելադրեալ, թէ Մովսէսի ոչ լւիցեն. եւ այլն. (Ագաթ.։)
Ըստ թելադրելոյն Պօղոսի։ Ազդեցմամբ այսու թելադրեալ, եւ այլն. (Նար. կ. եւ Նար. մծբ.։)
agent, bailiff, proctor, manager, saving man.
Հերովդէս թելակալ պահպան էր տեղւոյն։ Ուրախ եղեն թելակալք ընդ լիութիւնն. (Եփր. ծն.։)
top of the shoulder, acronium;
shoulder-bone, shoulder;
arm;
end of a book;
cf. Թիկունք;
— ածել զիրիք, to undertake, to attempt;
to aspire to, to pant for, to seek;
to embroil;
to sell off, to dispose of;
to explain one's self, to pretend to be;
զվարդապետի, զիշխանի թեկն ածել, to pass one's self off for a doctor, for a prince;
to play the grandee, to lord it;
թեկն ածել զաւագութեան, զպատուոյ, to desire eagerly, to covet the primacy, to aspire to honours;
թեկն ածել ումեք, to favour, to support, to assist, to protect, to aid, to defend;
թեկն ածել ընդդէմ ուրուք, to rebel, to revolt;
թեկն ի թեկին, strutting, looking big, playing the swell, walking or acting in a stately, imposing or boastful manner.
Զվարդապետի թեկն ածէ (յն. զկարգն յափշտակէ), եւ ոչ յաշակերտաց կարգի գտանի։ Զիշխանի թեկն ածիցէ (յն. որպէս ի կարգի իշխանի)։ Մեղմագոյնս խօսի, ո՛չ զվարդապետի ինչ թեկն ածել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Դ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Որ ապստամբին թեկն ածիցէ, ընդ նմին զնոյն պատիժ կրեսցէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
oak, oak-tree;
holm-oak.
ἁγριοβαλάνος կամ δρῦς եւ πεύκινος ilix, quercus, pineus, abiegnus Թերեւս ազգ թեղւոյ. Մայր փայտ նման ձիթենւոյ. այլ պտուղն անուտելի՝ հանգոյն վայրենի ընկուզոյ կամ թզոյ. խէժն առողջարար, եւ փայտն ազնիւ։ (Ես. ՟Խ՟Դ. 14։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 8։)
diocese, bishopric;
episcopal revenues.
Ետ արշիլն զշամշոյդէ որդւոյն իւրոյ ամենայն թիմաւն. (Պտմ. վր.։)
to be still half drunk.
Յորժամ թերաթափ լինի գինին ի գլխոյն, կրկնեալ անդրէն ի նոյն դառնայցեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Թերալից.
Դեռ տխմար էր եւ թերակատար։ Յառաջ քան զխաչն, կամ առանց հոգւոյն ընդունելութեան՝ թերակատարք էին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Բրսղ. մրկ.։ Տօնակ.։)
cf. Թերահաւատեմ.
Մի՛ թերահաւատիր ի բանից այտի։ Մեռելոց յարութեանն մի՛ թերահաւատեսցիս։ Թերահաւատին գրոյն։ Մի՛ թերահաւատեսցուք մեք իրացս եղելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
perhaps, it may be;
certainly, also, already;
եւ — յիրաւի, in truth, truly, really, indeed;
եւ ոչ —, եւ ոչ իսկ —, ոչ ինչ —, certainly not;
— մոռացա՞ն, have they perhaps forgotten ? — ո՞չ է այսպէս, is it not so ? — ասել, to doubt, to have doubts, to question.
Մակբայ դիպուածոյն, թերեւս. ինձ թուի ի դէպ. (Թրակ. քեր.։)
leaf;
petal;
sheet of paper;
lamina, foil, spangle, plate, sheet, leaf;
մի — խաւարտ, a leaf of salad;
մի — թուղթ, a sheet of paper;
ութածալ — (գրոց), in octavo.
Որ ի ներքոյ թերթից տերեւոյն. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Թիթեղն ոսկի թերթ անօսր ի խոյր գլխոյն ի ճակատուն. (Նախ. ել.։)
Մի թեփ ասէ տըտնոյ՝ զմի թերթ անօսրագոյն մասին նորա. (Բրս. թղթ.։)
imperfect, defective, incomplete, faulty;
imperfectly, faultily;
the half, moiety;
a part, a side;
the rest;
երեւի արեգակն կէս —, half the sun is seen eclipsed;
լնուլ զ—ն, to supply;
— գտանիլ յիմիք, to be wanting in, in need of, to want for, to lack;
to be at a loss.
Որ թերի յիմիք իցէ, չէ կատարեալ։ Որ ոչ եւ ի մի պատուիրանս տեառն թերի գտանիցի, այլ յամենայնի լի եւ պատարուն։ Որ ոք թերի գտանի ի սէր ընկերին, թերի գտաւ եւ ի սիրոյն Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Թերոյն ի վեցօրէին ի մարդ տեսլեան։ Փոյթ ինչ առ թերոյն լցումն մատոյց։ Ի վերայ թերի պատմութեանն. (Նիւս. կազմ.։)
want, imperfection, incompleteness, defectiveness, faultiness.
Թերութիւն բանից, կամ բարուց, մտաց, հաւատոց։ Կատարելութիւն ի թերութեան։ Անպակաս աճելութիւն լրման թերութեան։ Թերութիւն վրիպանաց։ Նախնոյն թերութիւն. (Նար.։)
that praises, praiser.
Փո՛րձ արա յառաջագոյն դասել զգովասանն (կամ զգովասանականն) արամազդայ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
praise, eulogy;
honour, glory;
գովութեամբ, laudably.
Ի ծածուկ առ միմեանս զնոյն վկայութիւնս գովութեանց տային. (Եղիշ. ՟Բ։)
activity, love of work or labour.
Ընդդէմ դնելով պարապ կալոյն զգործասիրութիւն. (Ոսկիփոր.։)
intendant, officer;
foreman, overseer.
Արգելեալ տեսանեմք զգործ մշակութեան ի բռնագոյն գործավար իշխեցողացն որ ընդ մեզ են եպիսկոպոսաց. (Կանոն.։)
maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.
Գործէր ամենայն իմաստուն սրտիւ ընդ գործաւորսն զգործ խորանին։ Տային զարծաթն՝ տալ գործաւորաց գործոյն. (Ել. ՟Լ՟Զ. 8։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Բանի ազգակից է խոյն. նախ առաջին՝ զի արու է եւ զի գործաւոր է. (Փիլ. լին.։)
work;
labour.
Ձեռք պատրաստեալք յառաջագոյն, որ նոցա ա՛նկ իցէ գործաւորութիւն. (Փիլ. լին.։)
Հեղգացեալքն ի բարւոյն գործաւորութենէ. (Երզն. խրատ.։)
Կրկնակ է ի գործւոջն (զգայարանաց) գործաւորութիւն. է՛ որ առ գործաւորութիւն շնչոյն, եւ է՛ որ առ ընդունելութիւն յարտաքուստն իմանալեաց։ Կայ մնայ ի գործաւորութեան, յորում կարգեցաւ ի բնութենէն։ Գործաւորութիւն իմն կենդանական։ Զգայական գործաւորութեամբ. եւ այլն. (Նիւս. կազմ.։)
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
Գործել զերկիր, զայգի, յայգւոջ։ Գործել զբեհեզ։ Գործել ուռկանաւ, գրով։ Գործել պատկեր։ Գործել քանքանօք, եւ շահել։ Գործել զարդարութիւն, զանօրէնութիւն, զչարիս. Գործ մի բարի գործել։ Յայտնի լիցին գործք նորա, թէ աստուծով գործեցան։ Ի վերայ անգոյն գործելոյ. եւ այլն։
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
Գործի ձկնորսաց, կամ հաւորսաց, պատերազմի, զինուորաց, մշակաց, հովուութեան, նաւին։ Ձեռին գործի։ Ամենայն կահ խորանին, եւ ամենայն գործի նորա։ Գործեօք երգոյն (այսինքն նուագարանօք).եւ այլն։
Գործի երաժշտական, արուեստագիտաց, ոստայնանկութեան։ Գործիք տանջանաց, սպանութեան, մահու։ Գործի սպանման, եւ նոյն՝ գործի կենաց (խաչն)։ Մեքենայից եւ հնարաւոր գործեաց։ Բազմութիւն դարբնաց գործւովք. եւ այլն. (ՃՃ.։)
cf. Գործական.
Յերկուս բաժանի իմաստասիրութիւն, ի տեսականն ասեմ, եւ ի գործնականն։ Ի ձեռն տեսականին զգիտնական զօրութիւնսն հոգւոյն զարդարեսցէ. իսկ ի ձեռն գործնականին զկենդանականսն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
fabrication, work.
Ըստ իւրում գործուածոյ։ Ըստ ամենայն գործուածոյն։ Յաւուր գործուածոյ իւրոյ. (Ել. ՟Լ՟Թ. 5։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 10։ Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 18։)
ploughed land;
cf. Գործունեայ.
Գործօնեաց գործոյն տացեն զայն. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 14։)
workman, maker;
minister;
active, busy;
efficacious.
ԳՈՐԾՈՒՆԵԱՅ ԳՈՐԾՕՆԵԱՅ. ἑργαζόμενος , ἑργάτης operans, operarius Նոյն ընդ վերնոյն (=ԳՈՐԾՈՒՆ) ըստ ամենայն նշ. որպէս Գործօղ. գործաւոր. ժիր մշակ. կամակատար. պաշտօնեայ. աշխատասէր. գործասէր. գործիչ. կատարիչ.
dapple;
grayish, grizzly.
φαιός, διάλευκος fuscus, subalbus եւ այլն. Գորշ խառն ընդ սպիտակի եւ ընդ այլ գոյնս. (վասն որոյ շփոթի ընդ Գորշ, եւ ընդ Պիսակ կամ խայտախարիւ).
cf. Գորովագին.
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
cf. Գորովագին.
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
cf. Գորովագին.
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
to be affected, tonched with compassion;
to affect, to flatter, to caress.
Տիկինն մեր յոյժ գորովէ եւ սգայ զսիրելի որդեակն իւր։ Ի գթոյն ի գիրկս առեալ գգուեն, եւ խանդաղական ձայնիւ գորովեն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Գուժկան.
Սոյն այս գուժատու արարիչ նորա՝ գրութեամբ խնամոց եկն. (Տօնակ.։)
glebe, clod.
Եթէ ցանէ ոք զգետինն, եւ ի հետ փորչով գայ եւ ծեծէ եւ զգուղձքն մանրէ, եւ զսեմն ծածկէ նա այն է լաւ։ Յակնբցելն՝ զքուցն մանրել պարտ է անհնար. զի գղձան փողին սնըցնօղ է եւ մեծցնօղ կուզին եւ պտղին։ Զփոշին՝ որ ի փորչէն եւ ի գղցանն ի մանրելոյն ելանէ. եւ այլն։ (Վստկ. ՟Լ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Ա.)
adorned with fine colours.
Գեղեցիկ գունով. երփնագեղ. գունագոյն. աղուոր գունով, գունզգուն, րէնկ րէնկ, տիլպէր.
cf. Գունագեղ.
Իբրեւ զնկարս գեղեցիկս զարդուց գունակաւորեալ եւ պայծառացեալ. (Նար. յովէդ.։ Նոյն է եւ ԳՈՒՆԱԿԵԱԼ։ ՃՃ.։)
tarnished;
pale, pallid, wan.
Որոյ գոյնն է հատեալ. ի գունոյ հատեալ՝ պակասեալ. տժգոյն. գունը նետած, գունաթափ, րէնկի սօլմուշ.
to tarnish;
to discolour, to tan;
to fade.
ԳՈՒՆԱՏԵՄ ԳՈՒՆԱՏԻՄ. Եղծանել զգոյնն. առաւել կր. Ի գունոյ հատանիլ, պակասիլ. տժգունիլ. դեղնիլ. գունը նետել.
cf. Գունատեմ.
ԳՈՒՆԱՏԵՄ ԳՈՒՆԱՏԻՄ. Եղծանել զգոյնն. առաւել կր. Ի գունոյ հատանիլ, պակասիլ. տժգունիլ. դեղնիլ. գունը նետել.