dignity, nobility;
honour, respect.
պատուաւորն գոլ. իշխանութիւն. մեծութիւն.
to punish, to chastise, to correct;
to avenge;
to scold, to chide, to reproach, to reprimand;
to threaten.
Տուեալ քեզ իշխանութիւն պատուհասել եւ խոշտանգել. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 27։)
patriarchate, patriarchship, patriarchy.
πατριαρχία patriarchatus. պատրիարգն գոլ, եւ իշխանութիւն պատրիարի. հայրապետութիւն.
patrician, noble.
թողու փոխանակ իւր զվարդ պատրիկն։ Յաջորդէ զիշխանութիւնն աշոտ պատրիկ. (Ասող. ՟Բ. 2. 4։)
patriciate.
Տայր նման իշխանութիւն պատրկութեան ի վերայ աշխարհիս հայոց։ Հաստատեցաւ իշխանութիւն պատրկութեանն աշոտի. (Ղեւոնդ.։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
Խաւարն առաջին բարաբարձեալ եղեւ։ Աւդոստոս սպանանէ զկղէոպատրա, եւ պարաբարձեալ յինքն նուաճէ զեգիպտացւոց իշխանութիւնն։ Հրեղեն սուրն սերովբէին պարաբարձաւ ի ծառոյն կենաց։ Ոչ պարաբառնի եւ անջատի ի քէն։ Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն պարաբառնայ (այսինքն պարաբառնի) ի միջոյ. (Զքր. կթ.։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
Բազում խաղաղական պարագայց ամօք ամեցունն աստուած շնորհեսցէ մեզ։ Ո՛ղջ լեր ի տէր, ո՛վ քրիստոսասէր եւ բարեպաշտ, պարագայց ամօք, եւ խաղաղասէր մտօք հովուելով զիշխանութիւնս հռովմայեցւոց։ Ո՛ղջ լեր յարքունական տէրութեանդ պարագայց ամօք. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ Վրք. ոսկ.։ Գր. տղ. առ ման. կայսր.։)
giver, donor.
Տուիչ բարեաց։ Որ կենաց տուիչ է, եւ դարմանիչ։ Գեղեցկութեանն տուիչ ինքն է, եւ բարութեանն՝ զանիշխանութիւնն արար պատճառ։ Զտուիչ եւ զլցուցիչ ամենայն բարութեանց։ Տուիչ պարգեւաց է ինքնաբուն բարի։ Զտուիչ ն ամենայն շնորհաց. (Յճխ. Եզնիկ.։ Փարպ.։ Նար.։ Սարգ.։)
tribune.
Զգեցոյց նմա զտրիբուն ոյ պատուոյ իշխանութիւնն. (Հ. կիլիկ.։)
patriarcal.
Սիրելով զցեղապետական իշխանութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
dignity of a chief, patriarchship.
government, direction, conduct;
triangular table of laws.
κυβερνητική, κυβέρνησις gubernatio, regimen. Պաշտօն եւ գործ վարչի՝ ուղղիչ. առաջնորդութիւն. իշխանութիւն. ղեկավարութիւն. կառավարութիւն.
diocesan.
Նա միայն ունի ընդհանրական իշխանութիւն ի վերայ ամենայն վիճակընկալ իշխանաց։ Ո՛չ ամենայն՝ որ քահանայ է, նա եպիսկոպոս է եւ վերատեսուչ ժողովրդեան, եւ վիճակընկալ, եւ ձեռնադրութեան ներգործօղ. (Մխ. ապար.։)
loaded with misfortunes, with trouble, poor, pitiable, unhappy, miserable.
Զայն տառապեալս մահապարտ արարին։ Այր մի տառապեալ եմ ես։ Եւ ես այր տառապեալ եմ, ոչ փառաւոր։ Իշխանութիւն մի տառապեալ քան զամենայն իշխանութիւնս։ Այրին այն տառապեալ (յն. աղքատ). եւ այլն։ Զթագաւորաց եւ զտառապելոց մի միտս առնէ. (յն. որբոց) (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 19։)
cf. Տասնամեան.
Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)
decennial, of ten years;
ten years old.
Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)
lieutenancy;
cf. Տեղակալութիւն.
wrong, mistaken, faulty;
less;
fault, error, mistake;
միով — ամս քառասուն, years wanting one.
Յետ ունելոյ սիզուայ միով սխալ յայլ ամէ զիշխանութիւնն։ Յետ նորա աղբաս՝ միով սխալ՝ ամս ՟Խ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.
Գործ է մեծահոգութեան՝ ոչ սխրանալ ընդ փափկութիւն եւ ընդ հեշտութիւն, եւ ոչ ընդ իշխանութիւն, եւ ոչ ընդ յաղթութիւն մարտիցն. (Արիստ. առաք.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
cf. Պաշարեմ.
Զիշխանութիւնըն պինդ կալեալ, եւ ըղլամբրոն յոյժ սըղարեալ. (Վահր. ոտ.։)
oligarchy.
ὁλιγαρχία paucorum principatus. որ եւ ՍՈՒՂԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ ասի. Պետութին կամ իշխանութիւն սակաւութիւ իշխանաց.
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
Զաւետարանական իշխանութիւնն ի գործ առեալ, եւ բանիւ սահմանականաւ կապեալ զիշխանն. (Յհ. կթ.։)
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
domination;
despotism, absolute authority.
αὑθεντία auctoritas. Տիրական պետութիւն. ինքնիշխանութիւն. ճոխութիւն.
Զի՞նչ նշանս արարեալ, կամ զի՞նչ գործէ. գործ տիրապետութեան, որ լիապէս ցուցանէր զմեծ իշխանութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Տիրապէս ունիմք իշխանութիւն ի վերայ սորա (այսինքն լեզուի). (Շ. յհ. ՟Խ։)
domination, authority, power.
κυριότης dominatio κυρία dominatus. Տէրութիւն. տէր գոլն. տիրելն. տիրապետութիւն. իշխանութիւն.
cf. Հիւանդանոց.
Նոյնպէս եւ ի տկարանոցս՝ հայել եւ տեսչաւորել։ Ոմանք յազատաց ի վերայ տկարանոցաց ունին իշխանութիւնս, եւ առնեն. (Կանոն.։)
Յաղագս տկարանոցաց։ Ոմանք ի տկարանոցս իշխանութիւն առնեն։ Յանդգնի զայսպիսի ինչ առնել ի տկարանոցս. (Մխ. դտ.։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
Աւանդէ նմա (պետրոսի) զտնտեսութիւն եւ զիշխանութիւն եղբարց իւրոց։ Որովհետեւ արարէք տնտեսուի եղբարց՝ ինձ արարէք։ Ոչ է բաւական սերմանց եւեթ արկանելն, աղլեւ բազում տնտեսութեան յետ այսորիկ կարօտիմք, մերժել զթռչունսն, հատանել զփուշսն, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Շ. յկ. ՟Կ՟Թ։)
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
Մինչեւ ցայժմ քո իշխանութիւնդ առանց իմ հրամանի կալեալ է, եւ ոչ ինչ յինէն ունիս վստահութիւն. (Փարպ.։)
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
Զիշխանութիւն թափել եւ յինքն վտարել. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
chief cup-bearer, butler.
Տակառապետ արքային։ Տեսիլ երազոյ տակառապետին։ Յիշեաց զիշխանութիւն տակառապետին։ Եւ ես էի տակառապետ թագաւորին։ Արարի ինձ տակառապետս արս եւ կանայս.եւ այլն։
condition or authority of the master of a house, or of the chief of a tribe;
feudality.
Տանուտէրն գոլ. իշխանութիւն տանուտեառն. ցեղապետութիւն. եւ Կարծեցեալ իշխանութիւն աստեղաց.
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
κυρεία dominatio, dominatus. եւս եւ imperium, dominium, ditio եւ այլն. Տէրն գոլ. իշխանութիւն, եւ տարածութիւն իշխանութեան. իրաւունք ի վերայ այլոց կամ գոյից.
Եթէ աթոռք, եթէ տէրութիւնք, եթէ պետութիւք, եթէ իշխանութիւնք. (Կողոս. ՟Ա. 16։)
master, conqueror of the universe.
Գոռալով շարժէր զտիեզերակալ իշխանութիւն իւր. (Խոր. հռիփս.։)
cosmical, universal, general, oecumenical.
Դսղացուցանէր զտիեզերական զիւր իշխանութիւն։ Երեւելի առնել ընդ ամենայն տիեզերական իշխանութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
selling or sold wretchedly;
— առնել, to sell;
— լինել, to be sold.
Պղատովն վաճառակուր եւս եղեւ։ Վաճառակուր եղեն իշխանութիւնք։ Տասն բիւրուց գրեաց վաճառակուր լինել։ Երեսուն եւ հինգ հազար հոգի գերեցին՝ վաճառակուր լինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. եւ եփես. ՟Զ։ Եւս. քր. ՟Բ։ Յհ. կթ.։)
cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.
Եւ քեզ վայել է (կամ վայել են) փառք եւ իշխանութիւն, եւ այլն. (Ժմ.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
Եւ քեզ վայել է (կամ վայել են) փառք եւ իշխանութիւն, եւ այլն. (Ժմ.։)
to indoctrinate, to lecture, to dogmatize;
to teach, to instruct in, to catechise.
Տուեալ լիցի քեզ իշխանութիւն վարդապետել զկողմնդ մեր։ Երագապէս վարդապետեցին զկողմն արեւմտեայն՝ որպէս զարեւելեայն. (Խոր. ՟Գ. 57. 58։)
exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.
Իբր իշխան ի վարժի կացեալ է զիշխանութիւն ունել (բանն). այլ զգնալն նաեւ առաւելեալ եւս ի քէն ունի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
fond of glory, full of vanity, ambitious, vain.
Մարդս իւրովի է փառասէր եւ պայծառասէր։ Զի՞նչ այլ թուի երտնութիւն՝ փառասիրին, քան զիշխանութիւն. (Լմբ. սղ.։)
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
ամենեցուն իշխանութիւն է միաբանել ի սաղմոսն, եւ ի փառս գոբողայնց։ Առաջնորդքն եւ զօրհնութիւն եւս յաւելուն, եւ ի փառսն. (Խոսր.։)
cf. Օծելութիւն;
anointing, consecration;
վերջին օծումն, extreme unction.
foreign yoke.
Աշխարհակալութիւն կամ տէրութիւն օտար. իշխանութիւն արտաքոյ ուրումն.
cf. Քասքնիմ.
Մի՛ տայք իշխանութիւն քնոյ, քասքնեցէ՛ք, եւ փախերո՛ւք դուք ի նմանէ։ Առ զթագաւորութիւն առ ի նմանէ, եւ ոչ քասքնեաց նա յայսմանէ. (Եփր. քն. եւ Եփր. արթն.։)
chorepiscopus, rural bishop, suffragan.
Այս ամենայն եպիսկոպոսք, եւ բազում քորեպիսկոպոսք ժողովեալք յարտաշատ։ Սփռեցան եպիսկոպոսքն յիւրաքանչիւր իշխանութիւնս, եւ առաքեցին զքորեպիսկոպոսս ի եօղս եւ յագարակս. (Եղիշ.։)
professing the faith of J.-C., christian.
Ուշիմ իշխանութիւն ի վերայ ամենայն ազգաց քրիստոսադաւանից Թղթ. (դաշ.)
heathen priesthood;
մեծ —, pagan pontificate.