wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.
· Calfa
ի սիրտ ամենայն իմաստոյ ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն վկայութեան եւ այլն։ Իմաստութիւն ի դաւիթ ... Զի ոչգոլ պի նոսա իմաստութիւն։ կրտսեր իմաստութեան (կամ իմաստութեամբ)։ Զարմանային ընդ իմաստութիւն եւ ընդ պատասխանիս նորա։ Ճարտարապետն իմաստութեամբ կազմեաց։ Կանայք մանէին իաստութեամբ։ Խօսեցաւ կինն իմաստութեամբ իւրով.եւ այլն։
wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն
· Calfa
Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն եւ խորհրդական։ Ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ քան զամենայն իմաստնոց եգիպտոսի։ Որ ետ որդի իմաստուն դաւթի։ Դարձուցանէ զիմաստունս յետս։ Մի՛ լինիր իմաստուն յաչս անձին քո։ Այր իմաստուն զլռութիւն սիրէ։ ծԾառայեսցէ անմիտն իմաստնոյն։ Խնդրեսցեն զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ.եւ այլն։
adj. adv. ninth;
ninthly.
· Calfa
Առ իններորդաւն ոչ ինչ արժանի յիշատակի գործեցաւ իրք. (Եւս. քր.։)
nineteen.
· Calfa
Հանդէս եղեւ ծառայիցն դաւթի՝ որ կոտորեցաւ իննեւտասն առն. (՟Բ. Թագ. ՟Բ. 30։)
he;
she;
self;
ես —, myself;
դու —, thyself;
նա —, himself, herself;
ընդ — բարբառել, to say to one's self, to talk with one's self;
յ— գալ, գալ — առ —, to come to one's self, cf. Զգաստանամ;
յ— ամփոփիլ մտաց, to concentrate one's ideas, to collect one's thoughts;
յ— արկանել, to attract, to win, to allure, to draw on, to entice, to gain;
յ— հանել, to snatch away, to possess one's self of, to appropriate;
ինքեան զօրութեամբ, by one's own power or force;
ըստ ինքեան, of oneself.
· Calfa
Էառ դաւիթ զգեղարդն եւ զկուժ ջրոյն ի սնարից նորա, եւ գնացին յինքեանս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 12։)
original, autographic;
autograph, original manuscript.
· Calfa
Զի՞նչ էիր, ուստի եղեւ քեզ դաւաճանութիւնդ այդ, զի մեք ոչ յաղագս քո լիցուք ինքնագիրք։
voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.
· Calfa
Բարկութեանն ատուծոյ իբրեւ ինքնայորդոր դահիճ բանսարկուն դրդեաց զդաւիթ թուել զիսրայէլ. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)
to attract, to grapple, to grasp, to catch.
· Calfa
Սերմն սկսանի (ընդ հողով) թուլանալ պատառիլ, խիղբս արկանել ... զերկրէն յոր եդաւ՝ գզեռեալ ձգել զնա առ իւր. (Վեցօր. ՟Ե։)
invention, discovery, findling;
profit;
artifice;
salvation;
finder;
առ —, for the want of;
չքնաղ —ք, fine or rare inventions or discoveries;
—ք ձկանց, fishing;
— որսոյ, hunting;
—ք որովայնի, tape-worm;
եղիցի քեզ անձն քո ի —ս, you will save your soul;
ի — ածել, to invent;
ի — ածիլ, to be invented.
· Calfa
to thank, to return thanks.
· Calfa
Զորմէ գոհանայր՝ որ ընտրեացն, այսպէս. գտի զդաւիթ որդի յեսայեայ. (Մագ. ՟Բ.) իմա՛ գո՛հ լինել՝ գովելով։
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
· Calfa
ԳՈՂԱՆԱԼ. որպէս Ղօղել, ղուղակել, քօղարկել զիրս կամ զհնարս. խաբել. պատրելով դաւաճանել. որսալ. գողտուկ բան տեսնել, ուսուլ բանեցնել, վարդապետութեամբ խաբել.
Գողացեալ դաւաճանեաց զիս. (Զքր. կթ.։)
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
· Calfa
Ոչ գործէ ի նոսա ոչ սրտմտական սուրն դաւթի, եւ ոչ հեգական խարազան փրկչին. (Արշ.։)
adj. s. that carries or gives sad news;
bearer of unhappy news;
weeping, in tears;
sad news.
· Calfa
Եհաս գուժկան առ դաւիթ։ Այլ գուժկանք հասանէին, եւ զգոյժս զայս տային։ Ձայն գուժկան ի դանայ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի՝ գոյժ առնել թագաւորին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 14։ Երեմ. ՟Դ. 15։ ՟Ծ՟Ա. 31։)
assembly, assemblage, mob, band, corps, forces;
assembled, gathered together;
— նաւուց, squadron;
— առնել՝ դնել՝ կազմել՝ կարգել՝ սփռել, to assemble, to gather together;
to levy troops, to send a body of troops;
ի —ի, in war.
· Calfa
Հանդերձ գումարտակ գնդաւ. (Խոր. ՟Գ. 26։)
similar, equal, like;
dye, colour;
kind, sort;
manner;
difference;
— —, in several colours;
various, different;
— —, —ս —ս, differently, variously.
· Calfa
Եւ ես գունակ ձեզ դիտեմ։ Ոչ գունակ դիւական տօնիցն։ Խայտա՛ դաւթի գունակ։ Եւ նոքա գունակ քո. (Լծ. ածաբ.։)
great coat, loose coat, Persian dress.
· Calfa
Մանդիան՝ գրատք են. աստ զդաւթայ հրեշտակացն ասէ ... եհատ զդրօշակս հանդերձից նոցա. (Կիւրղ. թագ.։)
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
· Calfa
Գրգռեաց զդաւիթ ի նոսա. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 1։)
that has untied his girdle.
· Calfa
Առնուլ նոցա օրէնս (հաղորդութիւն) զուրբաթ եւ զշաբաթ եւ զկիւրակէ, եւ ի ժամ օրինացն գօտելոյծք եղիցին. (Վրք. հց. ձ. (եդաւ ըստ այլ ձ. Գօտելած. բայց եւ ի լտ. ասի, լուծանեն զգօտիս։))
to nourish, to bring up, to educate.
· Calfa
Միջնորդաւ իմն դայեկեն (աստեղք). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
bit, curb;
bridle;
gag.
· Calfa
Սանձիւք եւ դանդանաւանդաւ. (Սարկ. լս.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
very little, exiguous;
small;
frivolous, light;
— ինչ, very little;
pinch, drop.
· Calfa
Դոյզն յիշատակաւ, գնդաւ։ Դոյզն ռոճկով. (Խոր.։ Փարպ.։)
door, entrance;
sluice;
— մեծ, portal;
— or — արքունի, the Ottoman or Sublime Port;
the Court;
դրան մարդիկ, the courtiers;
դրան երէց, almoner, chaplain;
արտաքին դրունք, porch, portico;
դրանց ի դուրս, դրանէ ի —, from door to door;
գրօք փակելովք, with closed doors;
դուրք դրանն, the street door, the gate, portal;
ի դուրս, out;
ի դուրս մերձեալ, եկեալ, հասեալ, impending, very near;
առ դուրս մահու, at death's door;
դրունք դժոխոց, the gates of Hell.
· Calfa
Եմուտ թագաւորն, եւ եդաւ դուռն. այսինքն փակեցաւ. (Գանձրն.։)
cf. Դռնապահ.
· Calfa
Դրախտի հոգւոց այս փափկութեան՝ պահոց եդաւ նա դռնապան. (Գանձ.։)
cf. Դրդեմ.
· Calfa
Դրդեցոյց զդաւիթ թուել զիսրայէլ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 1։)
infringment, contravention, faithlessness.
· Calfa
ԴԺՐԱՆՔ որ եւ ԴՐԺԱՆՔ. նաց. գ. Նենգ. պատրանք, դաւ, դաւաճանութիւն. անիրաւութիւն.
Զայս ամենայն դժրանս դաւաճանութեան ոչ ծանեաւ արկադէոս։ Զդժրանս եւդոքսիայ. (Վրք. ոսկ.։)
to fail, to infringe, to contravene.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ἑπιβουλεύω insidior, βλάπτω noceo (արմատն դրուժ. ոմանք գրեն Դժրել (զոր տեսցես), որպէս թէ արմատն իցէ դժ. դժուար) Դաւել ի մահ. դաւաճան, եւ ուխտազանց լինել. խարդախել. նենգել. ժխտել. դարանիլ. անիրաւիլ. վնասել.
cf. Դրժանք.
· Calfa
ԴՐԺՈՂՈՒԹԻՒՆ ԴՐԺՈՒԹԻՒՆ ԴՐԺՈՒՄՆ. Դրժանք. ἑπιβουλή insidiae Դաւ. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. նենգութիւն. խաբէութիւն. անիրաւութիւն.
cf. Դրժանք.
· Calfa
ԴՐԺՈՂՈՒԹԻՒՆ ԴՐԺՈՒԹԻՒՆ ԴՐԺՈՒՄՆ. Դրժանք. ἑπιβουλή insidiae Դաւ. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. նենգութիւն. խաբէութիւն. անիրաւութիւն.
cf. Դրժանք.
· Calfa
ԴՐԺՈՂՈՒԹԻՒՆ ԴՐԺՈՒԹԻՒՆ ԴՐԺՈՒՄՆ. Դրժանք. ἑπιβουλή insidiae Դաւ. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. նենգութիւն. խաբէութիւն. անիրաւութիւն.
to print, to mark, to stamp, to decipher, to register;
to seal;
to confirm;
— խարանաւ, to mark with a hot iron.
· Calfa
Դրոշմեցէ՛ք ճշմարիտ դաւանութեամբ ի հայր եւ յիս եւ ի հոգին սուրբ. (Սկեւռ. յար.։)
to sculpture, to make images.
· Calfa
Դրօշեալ գիրք նուիրականք աստուածայինք. յն. իմա՛ զդրոշմեալ նշանագիրս եւ զխորհրդաւոր պատկերս եգիպտական բրգանց. որպէս տառք սրբազնաքանդակք։
Ecclesiastes or the Preacher;
Eeelesiastieus (book).
· Calfa
Բանք ժողովողին՝ որդւոյ դաւթի թագաւորի իսրայէլի յերուսաղէմ. (Եկկլէսիաստէս. Ժող. ՟Ա. 1։)
to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.
· Calfa
Յաղթօղ դաւաճանութեան զմերս ենթադրեալ բնութիւն։ (Նար. ԺԱ)
ebullition, hubbling;
three;
boiling;
third.
· Calfa
Աւետարանիչն յովհաննէս յեռս ձիթոյն եդաւ ... Եդ յեռս ձիթոյն. (Մարթին.։) Իսկ յասելն.
trebly.
· Calfa
Եդաւ եռակի գիր ի վերայ խաչելոյն՝ վկայելով զնա թագաւոր. (Տօնակ.։)
supreme, very great;
trismegistus.
· Calfa
Հերմ եռամեծ յիւրում սքանչելի տախտակին այսպէս հատանելով. (Մագ. լ։) Եւ ի մեզ՝ սեպհական դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի.
Ըստ դաւթի եռամեծի. (Վրդն. սղ.։)
Եռամեծին դաւթի. (Երզն. քեր.։) Յետինք եւ յետնոց ընծայեցին. զոր օրինակ.
cf. Եռանդն.
· Calfa
Որով (կամ որում) դաւիթ հոգւոյն եռանդմամբ ցանկայ. (Թէոդոր. կուս.։)
music-master;
chief of musicians, leader of the band.
· Calfa
Գլուխ պարաւորացն, կամ երաժշտապետ երգոցն՝ մարգարէն դաւիթ. (Տօնակ.։)
Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Երանելի.
· Calfa
Երանաւոր խոստմանն տեղի։ Երանաւոր դաւանութիւն պետրոսի։ Երանաւոր կերպադրութիւն անճառելի. (Նար.։)
to declare happy, to felicitate.
· Calfa
Լցան լիացան եւ երանեցան։ Երանեալք եւ բարեբանեալք։ Մայր երանեալ։ Երանեալ մարգարէի։ Երանեալն դաւթի։ Երանեալ եպիսկոպոսի. (Նար.) որ անխտիր ասի եւ Երանելի. որպէս եւ Երանեալ է, կամ Երանելի է, կամ Երանի՛ այնմ եւ այլն, են նոյն։
chant, song, canticle;
air;
hymn;
recitative;
ballad;
canto;
language, voice;
— համառօտ, canzonet;
—ս առնուլ, to sing;
յ— արկանել, to sing or compose a song;
to make songs on, to lampoon;
յ— անկանիլ, to be the subject of a song;
— անհեդեդ, bad song;
նուագարան երգոց, musical instrument;
— երգոց, the song of songs, the song of Solomon.
· Calfa
Օրհնէին զերգս եւ զսաղմոսս դաւթի». այսինքն յերգս կամ երգովք եւ այլն. (Նեեմ. ՟Ժ՟Բ. 36։)
to sing, to celebrate, to praise.
· Calfa
Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ որ դաւթեան կացուրդ». իմա՛, երգի ի մէնջ։
to make or compose songs.
· Calfa
Տաղաչափութեամբ գրել. (որպէս դաւիթ զսաղմոսս).
that sings together or with another;
— լինիմ cf. Երգակցիմ.
· Calfa
Այսմ փրկութեան ի գերութենէ եւ դաւիթ երգակից լինի. (Կամրջ.։)
to sing together, to accompany.
· Calfa
Երգակցեա՛ զդաւթայ զհոգեւորական երգն. (Ճ. ՟Բ.։)