permission, allowance, concession, grant;
alienation;
toleration.
Ահարկուք երեւեսցին յիմմէ թոյլտուութենէ առ ի խրատ մարդկան. (Արշ.։)
to hire, to keep in pay;
to pension;
to purvey.
Նոցին թղթովք թոշակեսցի յոր ճանապարհ դիմեացն. (Կանոն.։)
that suffered a violent death, that died a death of torture;
— լինիմ, to be beaten to death;
— առնել, սպանանել, to belabour, to maul, to beat to death.
cudgel;
pruning-knife, hedging-bill.
Թէպէտ յաճախեցեր զթոպոլոց քո ի վերայ ոստոց իմոց, զհին տերեւս ոչ կարասցես թափել յինէն. (Վանակ. յոբ.։)
grandson;
granddaughter, grandchild;
թոռունք or թոռանց թոռունք, descendants, children's children, progeny, race, lineage, family.
Որդիս եւ թոռունս ունիցի. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 4։)
cf. Դիւթեմ.
Զայսպիսիս մոլորութիւնն թովէ տակաւին, եւ այսպիսի իմն խորհրդակից լինի. (Ածաբ. ժղ.։)
cf. Դիւթութիւն.
Իբր թովչութեամբ իմն կախարդել սովորեալ են. (Փիլ. լիւս.։)
to distil;
to flow down, to drop;
to sweat;
— արութեանց մարմնոյ, to suffer gonorrhea.
Արտօսր ի վերայ թորեցուցեալ. յն. արտասուեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
to distil;
to cause to drop or sweat.
Արտօսր ի վերայ թորեցուցեալ. յն. արտասուեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
distillation, ejection, evacuation.
Արտասուացն թորմամբ։ Թորումն արտասուաց. (Յհ. իմ. ատ.։ Բենիկ.։ Ուռպ.։)
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
Յորում ոչ ամք եւ ոչ ամիսք են թըւական. (Շ. իմ. եղակ.։)
ԹՈՒԱԿԱՆՆ. գ. ἁριθμητική arithmetica, ars numerorum, et numerandi Ըստ յն. ոճոյ, (զօրութեամբ իմանալով զբառն արուեստ,) Թուաբանութիւն. արուեստ համարողութեան. եւ Թիւն. հաշիւ.
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
ԹՈՒԻՄ, իմք. կ. Համարեալ լինել, կարծիլ. համարել զանձն. կարծել զինքն.
Ոչ այսուհետեւ թուիմ կենդանի. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Մեք՝ որ թուիմքս, թէ եմք ինչ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Որ թուիմքս՝ եթէ հրաժարեցաք յաշխարհէս. (Սարգ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
Մի՛ թուիցիմք այնուիկ լծընկէցք. (Յհ. կթ.։)
Զի մի՛ թուեցայց ինչ եւ ես ի ներքս բերել յանձնէ իմմէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Թուիմ ինձ, թէ սէրն Քրիստոսի ստիպէ զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
դիմազ. ԹՈՒԻ, ին. դիմազ. δοκεῖ, ᾥεται, φαίνεται putatur, videtur, videor, apparet, volo, placet, visum est δοκέω puto Կարծի. երեւի. համարիմ. վարկանիմ. դատիմ. կըսեպուի, կարծեմ, կերեւնայ.
Թուէր թէ կայցէ յեզր գետոյ։ Թուէր ի տեսլեան իմում, եթէ կայի։ Ինձ այսպէս թուի։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Նոցա այսպէս թուեցաւ։ Թւեցան յաչս անզգամաց թէ մեռան, եւ այլն։ Սոյնպէս ասի.
Բարւոք կամ բարի, կամ լաւ, կամ հաճոյ, կամ չար թուի ինձ, կամ յաչս իմ, եւ այլն։
Մի՛ թագուցաներ զամօթ քո՝ վասն թուելոյ ոչ դնել գայթակղութիւն. (Կլիմաք.։)
Սրբոցն հարց թուեցեալն, այսինքն արտադրութիւն։ Որպէս ի հիմանէ իւրեանց ի բաց շարժեալք զհեթանոսացն թուեցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Սրբոց հարցն թուեցելո՛ցն հետեւիմք. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
effeminate, delicate, feeble.
Ըստ կամաց զիջանէր, վատասիծտ իմն եւ թուլամորթ գոլով. (Նանայ.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
Աչքն ի հանգստեան եւ յապահովութեան թուլանայ եւ արձակի. (Փիլ. իմաստն.։)
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
Մտանելոյ ի մարդ չունի իշխանութիւն առանց Աստուծոյ թուլացուցանելոյ։ Թէ չէր Քրիստոսի թուլացուցեալ, ոչ իշխէր մտանել ի նա, այլ վասն յանդիմանելոյ զանձնիշխանութիւն երկոցուն՝ թուլացոյց. (Եզնիկ.։)
Թուղացուցեալ մարմնոյն կրել զիւրսն։ Նոյնպէս եւ զարտօսրն իրաւացոյց, զբնական լինել ի մարմնի պատահումնն թուղացոյց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
looseness, relaxation, slackness;
weakness, feebleness, debility;
faintness, languour;
enervation, effeminacy, softness;
— առնել, to give relief, to set at liberty, to permit, to allow, cf. Թուլացուցանեմ.
Գիտէր զթուլութիւն հաւատոց նոցա։ Մի՛ թուլութեամբ լքանիցիմք։ Նեղէր զնոսա, եւ ոչ լուաւ ի նոցանէ բան թուլութեան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. ՟Ը։)
full of poison, venomous, poisonous;
envenomed.
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Թունալից.
Բայց որդւոց քոց եւ ո՛չ թունաւոր վիշապացն յաղթեցին ժանիք. (իմ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
cf. Թուրմ.
Իսկ (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ.)
spit, spittle;
— արձակել, to spit;
cf. Թքանեմ;
աման թքոյ, cf. Թքանոց.
Թուք հասանիցէ ի սուրբն։ Յերեսաց իմոց թուք ոչ խնայէին։ Կաւ արար ի թքոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 8։ Յոբ. լ. 10։ Յհ. ՟Թ. 6։)
flight;
ի թռչանի, in flight, in flying.
Անդէն ի թռչանի անդ անցանեն զմիմեամբք։ Յառաջել քան զընկերն ի թռչանի։ Եւ ի թռչանի կուտ ջամբէ ձագուցն. (Վեցօր. ՟Ը։)
to knead;
to amalgamate.
Կնոջն հրամայեաց հայս թրել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
vibration;
quake, tremour.
Նշոյլս իմն արեգակնայինս յորմս փայլակեալ ... եւ ապա արգելեալ ընդդիմարահաւն՝ թրթըռումն եղեւ հրաշափառագոյն. (Առ որս. ՟Զ։)
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
Թրջել զարմաւենին։ Թրջեսցես պաքսիմատս։ Թրջեցից եւ ես ինձ տերեւս հիւսելոյ։ Թրջեսցե՛ս եւ դու. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
gathering manure.
κοπρώνυμος, καβαλλήνος Որ ժողովէ եւ կամ տայ ժողովել զթրիք, կամ զաղբ անասնոց. իբր թարգմանութիւն յն. ձայնիցս՝ գօբրօ՛նիմօս, եւ գավալլինօս. որ են թրքանուն, թրքաբաշխ, եւ ձիական կամ գրաստական.
to spit;
to spit out;
to spit upon, to fling, to cast, to spout;
to vomit, to throw up;
to slight, to disdain, to contemn openly, to treat with scorn, to point one's finger at, to set at nought;
ընդ երեսս՝ յերեսս ուրուք —, to spit upon a person, in his face.
ԹՔԱՆԵԼ. Ի դուրս տալ, արտաքս արկանել զիմն ո՛ր եւ է օրինակաւ. ի բաց ընկենուլ.
to shake, to jolt, to move violently;
to heat down;
to throw down, to overturn;
to drive away, to repel, to remove;
to wink;
— զփոշի, to shake off the dust;
— զանկողին, to make or shake up the bed;
— զքուն, to shake off sleep;
— զլուծ, to throw or shake off the yoke;
— զքաղաքն, to shake, to tremble;
to destroy, to ruin;
— զսուր, to brandish a sword;
յական —, in the twinkling of an eye.
Ծանր է թօթափել զքուն միջօրէի. (Կլիմաք.։)
Վասն որոյ մեք թօթափիմք յամենայն ընչից մերոց. (Եփր. եբր.։)
humidity, wet;
rainy weather, rain;
shower.
Վասն բազում եւ անչափ թօնից անձրեւաց։ Խորշակաց, կամ թօնից, կամ հիւանդութեանց։ Խորշակս եւ թօնս. (Փիլ. իմաստն.։ եւ Փիլ. քհ. ՟Ե։)
ignorance, want of skill, or practice.
Մինչ զի մոռանալ զիմ խամութիւն տկարութեանս. (Ոսկ. գծ. յռջբ։)
to fade, to wither, to dry, to shrink, to waste away, to languish, to grow weak, to be stunted;
to spoil, to tarnish.
Փոքր ինչ ժամանակ առոգացաւ, եւ դարձեալ խամրացեալ մեռանին ամենայն բոյոք։ Խամրացան ծաղիկք առաքինութեան իմոյ. (Անան. զղջ.։)
to wither, to cause to shrink, to weaken, to stunt, to kill;
to tarnish, to spoil.
Խաւարանհնարին խամրեաց զիմ ստացիկս բարութիւն։ Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք, որ խամրէք չարաշւէր արկածիւք զժեռաբողբոջս զարմ. (Պիտ.։)
cf. Խամրացուցանեմ.
Խաւարանհնարին խամրեաց զիմ ստացիկս բարութիւն։ Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք, որ խամրէք չարաշւէր արկածիւք զժեռաբողբոջս զարմ. (Պիտ.։)
cf. Խամրացուցանեմ.
Խաւարանհնարին խամրեաց զիմ ստացիկս բարութիւն։ Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք, որ խամրէք չարաշւէր արկածիւք զժեռաբողբոջս զարմ. (Պիտ.։)
sting;
point;
prick;
—ք, cf. Խայթուած.
Խայթոցից թշնամեացն ժուժկալութիւն. (Կլիմաք.։)
to begin to ripen, to ripen, to grow ripe (grapes).
տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)
to leap for joy, to be in extasy, to frolio, to sport about;
— զիւիք, to become insolent, to rebel.
Սկսան ձիքն խայտեալ ընդ միմեանս. (Աթ. անտ.)
Խայտալդ քո ել յականջս իմ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 7։)
Յորժամ խայտան զքրիստոսիւ, ամուսնանալ կամին. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 11։)
Դու ահնապազ ընդ իս ես, դու յիմ ծոցոյս ոչ մեկնեցար երբէք, դու զիմով եկեղեցաւ ոչ խայտացեր. (Ոսկ. ղկ.։)
extasy, transport, thrill of joy.
Խնդութիւն իբրեւ խայտանք իմն են հոգւոյն ըստ կամացն աւետեօք. (Բրս. գոհ.։)
Ասելն կրկնակի խայտանօք առ միմեանս, այո՛ այո՛. (Վրդն. սղ.։)
shamefully, ignominiously, disgracefully, infamously.
Զմեղս քո մի՛ փութասցիս ծածկել բանիւք, այլ խայտառակաբար յանդիմանութեամբ բժշկել. (Ոսկիփոր.։)
cf. Խայտառակութիւն.
Մատնեցի զանձն իմ ի մահ, եւ ի խայտառականս գազանաց՝ հրոյ եւ սրոյ. (Ածազգ.)
Ազգի ազգի խայտառականս եւ սպանութիւնս միմեանց առնէին. (Խոսր.։)
to spot, to variegate.
Խայտացուցանէ զմարմինն, բորոտութիւննս եւ այլ պէսպէ ցաւս ծնանելով. (Պղատ. տիմ.։)
dish, platter, tray;
basket, hamper;
crumbs;
raspings;
filings, chips;
*inn, hostelry.
Երիս խանս նաշհւոյ ունէի ի գլուխ իմում։ Ի վերնում խանին։ Ուտէն ի խանէ անտի։ Դիցես ի վերայ խանին մերոյ, եւ մատուսցես զայն խանիւն։ Պան մի բաղարջ ի խանէն։ Զմիսն եդ ի վերայ խանի. (Ծն.։ Ել.։ Թուոց.։ Դտ.։)
desire, inclination, wish;
fury, transport;
poetic fire, genius, enthusiasm;
tenderness, affection, love;
— առնել, to despise, to reproach, to contemn.
ԽԱՆԴ ԱՌՆԵԼ. ἑλέγχω arguo. Յանդիմանել (թերեւս նախանձու շարժեալ).
Թէ զմեզ զվարդապետս խանդ ինչ առնել կամիցիս եւ յանդիմանել. (Յն. մի բայ, Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
cf. Խանդակաթ.
Եւ զայս խանդաղակաթ սիրովն ընդ միմեանս ի ճանապարհին. (Լմբ. համբ.։)
Զպատիւս եւեթ ի մարդկանէ խնդրեմք, եւ զփառօքն եւեթ խանդաղակաթխորովիմք. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ։)
cf. Խանդանք.
Առ իմաստականսն խանդութիւնս. (Պերիարմ.։)
cf. Խանծ.
Որք իբր ի ճենճերոյ իմնյօդոյ այտի զհոտ ծծեն ըռնգամբք խանծ առեալ. (Փիլ. լիւս.։)
to burn, to scorch, to singe.
Ի փայլատականց կայծականցմեռանին անասունք եւ մարդիկ, եւ ոչ խանձատին. (Լմբ. իմ.։)
swaddled;
— լինել, to be wrapped in swaddling clothes.
Զիարդ եւ տղայ երեւալ, կամ տղայացեալ խանձարրապատեցաւ. (Յհ. իմ. երեւ.։ գր. տղ. թղթ։ ՃՃ.։)
to allure, to entice;
to familiarize, to attach, to attract, to draw with.
προσκολλάω agglutino. Տալ խանձիլ եւ մոլեգնաբար իմն մածանիլ. որպէս սոսնձով մատուցանել. կարել. կցել. ձգել, յանկուցանել. փակցընել, կպցընել.
shop;
manufactory;
treasure;
store, warehouse, magazine.
Յաղքատիմաց խանթէ իմոցս ոտաց յառաջ ձգեցից բան. (Սկեւռ. լմբ.։ Ռամկական է հոլովս.)