of the same nature;
consubstantial, coexistent.
Ոչ հասարակականաց միայն մարդկութեանս՝ իմոց գոյակցաց։ Մարմին նիւթական՝ քարի եւ հողոյ գոյակից. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե։)
to become a corpse, to die.
Որ յոգի եւ ի մարմին առ հասարակ դիակնանայ. (Եղիշ. ՟Դ։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Անց ընդ գետն, եւ դիմեաց ի լեառն։ Դիմեաց ջուրն ի տեղի իւր։ Դիմեսցեն ի հեռաստանէ։ Դիմեցին ի վերայ գորգեայ։ Դիմեցին առ հասարակ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ զարծուի դիմեսցէ։ Դիմեաց ջորեակ։ Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով.եւ այլն։
that shoots very well with a bow.
Առ հասարակ դիպաղեղունք. (Խոր. ՟Ա. 13։)
happy!
cf. Երանութիւն;
— թէ, if it please God! would to Heaven! — նմա որ, happy he who;
— քեզ ! how happy you are! lucky fellow! fortunate man ! — տալ, —ս կարդալ ումեք, to deem or consider some one happy.
ԵՐԱՆԻ՛ (տր. խնդրով, որ ներգործութեամբ կամ զօրութեամբ) μακάριος, -ιοι beatus, -ti որպէս թէ՝ Երանելի՛ ասելի է, երանութեան է արժանի. երնե՛կ, երնե՛կ անոր՝ որ .... զի որ ի յն. եւ լտ. ասի, երանելի կամ երջանիկ է այն՝ որ. կամ երանեալք են՝ ոյք, եւ այլն. մեք թարգմանեմք եւ ասեմք հասարակօրէն.
to dry, to become dry (speaking of earth or air).
Ամենայն երկիր առ հասարակ երաշտացեալ. (Ոսկ. հերոդ.։)
brutally, fiercely, cruelly.
Գազանաբար գոչելով՝ առհասարակ դողացուցաներ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Յօժարամտութիւն.
Աղաչեմ առ հասարակ դիւրամտութեամբ մատուցանել զլսելիս. (Նանայ.։ եւ Կիւրղ. խչ.։)
that is become a hero, heroic.
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
cf. Դիւցազնային.
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
cf. Դիւցազնային.
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.
Ձորք երկրի առ հասարակ կանաչացեալք դալարով դնդչէին. (Վեցօր. ՟Ի։)
to totter, to stagger;
to tremble;
to start;
to shudder;
to quake, to shiver.
Յամօթոյ դողամք։ Առ հասարակ դողաց մարմնով։ Դողաց երկիր. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ննջ. եւ Ոսկ. համբարձ.։)
public free mill.
Ուր ազատութիւն է աղալ ամենեցուն. աղօրիք ի պէտս հասարակաց կարգեալ.
consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.
she-kid.
Իսկ ըստ Երզն. քեր. Ալոջ ասի լինել չէզոք, կամ հասարակ արուի եւ իգի։
to be derived from, to come from.
Որ ի հողոյս ածանցին կենդանական սերմանք, ի հասարակաց երկրէ ածանցելոց կենդանեաց. (Պիտ.։)
eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;
Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)
precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.
Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)
source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.
Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)
furrow;
— ձգել, to make a furrow, to plough.
Զակօս նորա արբեցուցեր։ Ակօսք նորա լացի՞ն առհասարակ։ Ձգիցէ՞ ակօս ի դաշտի քում. (Սղ. ՟Կ՟Դ. 11։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 38։ ՟Լ՟Թ. 10։)
that cannot be offered, not sacred, profane.
ἁνίερος. profanus. Աննուէր՝ որպէս անսրբազան. անսուրբ. պիղծ. հասարակ. խառն. ոչ արժանի նուիրելոյ աստուծոյ.
inseparable, indivisible.
Անորոշաբար. առանց որոշելոյ. խառն. առ հասարակ. եւ անընտրողաբար.
Եթէ հասարակ եւ անորիշ խառն ընդունէր զչարացն պարս. (Պիտ.։)
indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.
ἁδιορίστως, ἁορίστως. indistincte, indefinite, ἁδιαφόρως. indifferenter. Առանց որոշելոյ. անորիշ. անխտիր. հասարակաբար. անյայտաբար. եւ Անխորհրդաբար կամ անպատճառ.
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.
without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.
որպէս Անեղ, հասարակ երից անձանց.
want of preparation;
unfurnished state.
Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)
uncreatedness, eternal existence.
ԱՆՍԿԶԲՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԱՆՍԿԶԲՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆՍԿԶԲՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. τὸ ἅναρχον. principio carere. Չունելն զսկիզբն ժամանակի, որ հասարակ է երից անձանց. եւ Չունելն նա եւ զսկիզբն ծագման յայլմէ անձնէ. եւ այս սեպհական է հօր աստուծոյ.
without beginning, eternal;
baseless.
ἅναρχος. principii expers, principio carens. Որոյ չիք սկիզբն ժամանակի եւ եղանութեան. անժամանակ, անեղ. որ էն յաւիտենից։ Որպէս ստորոգելի աստուծոյ կամ երից անձանց առ հասարակ.
purity, unmixed state;
intemperance.
Հասարակութեամբ զանհասարակութիւն պահէ (կատարեալ միանձն), եւ անխառնութեամբն զեղբայրսիրութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
to be careless.
Զի տիրական կեանք նոցա հասարակաց մի՛ անխնամեսցի. (Յհ. կթ.։)
Ո՛չ է անտես առնելի, եւ անխնամելի զանկեալսն ի հասարակաց տկարութիւն. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
indifference;
indiscretion.
Մահուանն բոցոյ՝ հասարակաց եւ անխտրութեամբ ճարակեալ զամենեսեան. (Լմբ. սղ.։)
unbegotten, unborn;
barren, steril.
Որպէս աղտ եւ վիժած զանծինն եւ անկենդանի եւ անլոյս անկումն ունի յերկրի. Դիոն. եկեղ. ՟Գ։ (Թո՛ղ զի եւ Ադամ եւ Եւայ՝ անծին կամ անեղ ասին, իբր ոչ հասարակ ծննդեամբ գոյացեալք։)
իբր անեղ եւ անսկիզբն կամ անժամանակ, հասարակ երեցունց աստուածային անձանց. մանաւանդ ըստ հոմաձայնութեան յունին. ἁγένητος. nonfactus, increatus որ գրի նաեւ ἁγέννητος. non natus.
unborn state.
իբր անեղութիւն՝ հասարակ երից Անձանց Աստուածութեան. առաւել վասն հոմաձայնութեան յունին, որ անխտիր գրի երբեմն. τὸ ἁγέννητον. non factum esse, կամ τὸ ἁγέννητον. non natum esse. վասն որոյ եւ կրկին թարգմանութեամբ ասի, (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա.)
cf. Յանգաւոր.
Այն կիրք՝ մոր անկաւոր Աստուածութեանն է, հասարակաց է. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
disjoined, separate;
that does not participate, that takes no share.
Անկցորդ մնացեր ի մասնէ հողածնելոցս հասարակաց։ Անկցորդ տեսականաց, կամ պարտեաց մեղանաց։ Առ օրէնս երկրի անկցորդ. (Նար.։)
incommunicable.
որ եւ ԱՆՀԱՂՈՐԴ ասի, ըստ որում անհաղորդելի. սեպհական. ոչ հասարակ. ἁκοινώνητος.
disproportionate;
incomparable, unparalleled, matchless.
Անհամեմատք ի հասարակաց ծնողէս ի յերկրէ երեւին յառաջ եկեալք տեսակք կենդանեաց. (Պիտ.։)
unequal.
Աննմանք եւ անհաւասարք (ի կրօնս)։ Առ օրէնս երկրի անկցորդ, եւ առ հասարակաց իր՝ անհաւասար. (Նար. խչ. եւ Մծբ.։)
impossibility.
Մերձ գոլով ձեռինդ Աստուծոյ՝ ոչ գոյ անհնարութիւն։ Եւ նա փակեալ է ընդ կարեօք հասարակաց անհնարութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Հ։)
thus, in this manner, in the same manner;
so.
Այսպէս ասէ Տէր. ի գիրս մարգարէից հասարակօրէն դնի ըստ յն. եւ լտ. Զայսոսիկ, կամ արդ զայս ասէ Տէր.
to burn and to ravage.
Այրացաւել առնէին առհասարակ զերկիրն Պարսից։ Այրացաւեր զերկիրն Հայոց առնէին. (Բուզ. ՟Դ. 21. 23։) cf. ԱՅՐԵԱՑ։
burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.
ԱՅՐԵՑԱԾ, ի. իբր գ. ռմկ. այրեցած գօտի. կոչի եւ ԱՅՐԵՑԵԱԼ կամ ԱՅՐԵՑԱԿԱՆ ԳՕՏԻ. Տապագին գօտի երկնից ընդ հասարակածիւ. καπυρά. (ζώνἡ) torrida (zona). մինթագաի մահրուքէ.
cf. Անագանիմ.
Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։
celibacy.
Որք անուամբ չափ զանամուսնութիւն հրահանգիցեն, ոչ ինչ զանազանեալք են ի հասարակաց վարուց. (Նիւս. կուս.։)
once, at one time;
even, notwithstanding;
այս —, this once;
այլ —, another time;
առաջին —, the first time;
մի —, only once;
բազում —, many times, often;
միւսանգամ, once more, over again;
առ — մի, at once, this time;
քանիցս —, every time;
how many times?
Մինչ զի անգամ եւ աղօթիւք զմահուն հայցեն հանգիստ։ Բոլորովին իսկ անգամ եւ բանիւ երբէք չէ օրէն։ Եւ անգամ զանուանս լսելոյ զչարին։ Եւ առ հասարակ իսկ անգամ եւ զազգակիցս վարէին ի գերութիւն. (Պիտ.։)
cf. Անեղ.
Իբր ոչ ծնեալ ըստ հասարակ կերպի, կամ աննման եւ անգիւտ.
to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.
Զտօն արմտեաց ամփոփելոյ։ Մի՛ առհասարակ զնշխար հնձոց ամփոփեսցես։ Ամփոփիցէ զկալ քո։ Առաքեաց Դաւիթ, եւ ամփոփեաց զնա ի տուն իւր։ Ամփոփեաց զձեռն անդրէն։ Շա՛տ է արդ, ամփոփեա՛ զձեռն քո։ Ընդէ՞ր ամփոփեաց Մողոքոմ զԳադ։ Ամփոփեցին զնա, եւ տարան թաղեցին։ Երթիցես ամփոփիցես զմեռեալն։ Ամփոփել զմարմինս անկելոցն ի պատերազմի. եւ այլն։
now, at present, at this time;
just now, immediately, instantly, by and by;
recently, newly, freshly;
— իսկ, presently;
just now.
Եւ այժմ՝ դա՛տ արարէք ընդ իս եւ ընդ այգի իմ. (Ես. ՟Ե. 3։) Այլ հասարակօրէն՝ ուր ըստ յն. ի սուրբ գիրս է, ԵՒ ԱՅԺՄ, ի մեզ դնի ԵՒ ԱՐԴ.
to transform;
to disguise, to mask, to change;
to transfigure;
to metamorphose.
Զիրսն ամենայն այլակերպէր։ Ո՛չ զամենայն ինչ այլակերպեաց, եւ ոչ զամենայն հասարակ եցոյց ... Յորժամ կամի՝ այլակերպէ (զընթացս արեգական)։ (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)