highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
vigour, force, aid, succour.
abortive;
abortion.
Իբրեւ զվիժած, որ ելանիցէ յարգանդէ մօր։ Լաւ է քան զնա վիժածն. (Թուոց. ՟Ժ՟Բ. 12։ Ժղ. ՟Զ. 3։)
Ըստ նմանութեան վիժածացն ծննդոց յարգանդէն օտարացն։ Ծանցուք եւ զպանծալիս ձեր զծնունդսդ, մանաւանդ զվիժածոդ. (Առ որս. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
(լծ. վազել). ῤέω fluo, mano ἁμβλόω abortior διακρίνω secerno βάλλω mitto, injicio φέρω, φέρομαι fero, feror, ruo περιρέω difluo. Հոսել ի վայր՝ վազիւք, կամ վտակօք ցնդել. գահավիժել. վայրաբերիլ. ձգել. որպէս յարգանդէ զսաղմն, ի բարձանց զվէմ, յանձնէ զքրտունս, եւ զկղկղանս. յաչաց զարտասուս. կր. իբր ձ. հոսիլ. գահավէժ լինել. վտականալ. բղխել.
cf. Վիճողապէս.
Որոց հարցանենն վիճողաբար զե՞րբ ծնանելն զորդի հօր, ի դէպ է ընդդէմ դնել, եւ ասել, ե՞րբ սկսաւ հուր զայրելն։ Կամ թէ զվիճողագոյնն ոք դիցէ։ Եթէ ոք վիճողագոյն կամիցի քննել զճառեալն. (Կիւրղ. գանձ.։)
to enrich, to render rich, to make wealthy.
Ի նոցա լիութենէն փարթամացուսցեն զձեր գանձարանսդ։ Փարթամացուցեր, եւ աղքատացայ. (Յհ. կթ.։ Սկեւռ. աղ.։)
bright-eyed, mild-looking.
Այս անուն ասեն՝ գանգրահեր, եւ ծաւի, եւ փարփառ է ի ծնէ։ Գեղեցիկ լինի եւ փարփառ. (Վեցօր. ՟Զ։ Շիր.։)
desire, wish, eagerness, longing.
cf. Փափկութիւն.
Փափկանաց եւ գրգանաց էր տեղին. (Վրդն. ծն.։)
bringing up delicately.
առ ի գրգանօք եւ փափկասնոյց բարեկրութեամբք լցուցանել զվիճակեալսն։ Հալածական ի փափկասնոյցն եւ յանկարօտ բերեօք զուարճացեալ յամենալից տեղւոջէս. (Պիտ.։)
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
τρυφή, εὑτρύφημα deliciaw, voluptas, oblectatio, luxus. Փափկանալն. գրգանք. զուարճութիւն. վայելք. դիւրութիւն. հեշտութիւն. իրք փափուկք. (եբր. ատէն, էտէն եւ այլն. յորմէ ադին, կամ եդեմ. )
ruta, rue;
վայրի —, wild rue, ruta sylvestris, harmala.
tent-curtain, curtain;
linen;
breadth;
— լերանց, side or spur of mountains;
— պատուհանաց, shutter.
Կամ երկնի զիա՛րդ ոք երկիր պագանիցէ, որ ամպով ծածկի. զոր իբրեւ զփեղկս պրկեաց արարիչն. (Ճ. ՟Գ.։)
pertaining to the bridegroom, marital, conjugal.
in full bloom.
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
Հանգանակօք եւ փոխովք մի աղքատանար։ Բաղումք իբրեւ զգիւտս համարեցան զփոխ, եւ աշխատ արարին զօգնականսն իւրեանց (այսինքն զփոխատուս ). (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 33։ ՟Ի՟Թ. 4։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
Զիա՞րդ բանն մարմին եղեւ. արդեօք որպէս բանին փոփոխո՞ւմն կրեալ՝ ի մարմնոյ փոխադրութիւ, եւ յոդւոյ նմանութիւն։ Ո՛չ Աստուածութեան փոխադրութիւն ցուցեալ, այլ մարդկութեանս նորոգումն գործեալ. ո՛չ մարդ ի փոխադրութենէ Աստուածութեան երեւեալ։ Ոչ կրեալ շփոթումն կամ փոխադրութիւն յոր ինչ ոչն էր. եղեւ մարմին բանն, ո՛չ ըստ փոխադրութեան կամ յեղման. (միթէ ) այլայլութիւն ինչ եւ փոխադրութիւն եղեւ ի նմա. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
to exchange, to make an exchange, to barter;
to substitute for, to fill the place of;
to succeed;
to permute, to alternate;
to compensate, to counterbalance;
— զտեղի, to take the place of, to substitute for;
— զանձն ի վերայ ճշմարտութեան, to give oneself for the truth;
— զոք ի վերայ ապահովութեան հասարակաց, to sacrifice a person for the public safety;
— զկեանս իւր ի վերայ ուրուք, to hazard one's life in defence of a person;
զմահ ընդ կենաց — քան, t o die rather than yield.
Զամենայն՝ որ բանայցէ զարգանդ իշոյ, փոխանակեսցես ընդ ոչխարի. եւ եթէ ոչ փոխանակեսցես, փրկեսցես զնա։ Մի փոխանակեսցէ զլաւն ընդ յոռւօյն, եւ մի զյոռին ընդ լաւին. ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայն, եւ այլն։ Փոխանակեսցուք քեզ զօրս ընդ զօրաց։ Փոխանակեցէք դուք գանձինս ձեր փոխանակհաղցն կտակարանաց։ Ի մտի եդեալ՝ զմահ ընդ կենաց փոխանակել, քան եւ այլն։ Ոչ փոխանակեսցէ եւ ոչ ընդ միոյ իրիք փրկանաց զթշնամութիւն։ Փոխանակեցին զճշմարտութիւն Աստուածայ ընդ ստութեան։ Փոխանակեցին զպէտս բնականս ի պէտս անբնականս. եւ այլն։
cf. Փոխորդի.
Հանգանակել՝ չարին փոխորդոյն չարագոյն է. (Բրս. բարկ.։)
interest, fruit of loans.
Հանգանակել՝ չարին փոխորդոյն չարագոյն է. (Բրս. բարկ.։)
thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
trumpet, horn;
apostle;
tube, pipe;
conduit, canal;
reed;
asper, mite, sou, halfpenny;
money;
— ականջաց, ear-trumpet;
ձայնատար —, speaking-trumpet;
հնչիւն —ոյ, blast of trumpet;
ի ձայն —ոյ, by sound of trumpet;
— հարկանել, հնչեցուցանել, to trumpet, to sound the trumpet, to wind or blow the horn, to play on the horn;
— երգեհոնի, organ-pipe;
— ծխաքարշի, shank of a tobacco-pipe;
— գրչի, barrel;
— հրազինուց, gun-barrel;
— կապարեայ, lead-pipe, conduit-pipe;
cf. Խողովակ;
cf. Եղէգն;
հովուի —, water-plantain, alisma.
Դնել փող եղեգան ընդ քիթս նորա. (Ագաթ.։)
Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր, ընդ եղեգան փող բոց ելանէր. (Խոր. ՟Ա. 20։)
throat;
neck;
street;
corridor, lobby, passage, gallery;
— սրուակի, neck or gullet of a bottle;
ունել զոք զ—ից, to seize or take one by the throat, to arrest.
Դնել փող եղեգան ընդ քիթս նորա. (Ագաթ.։)
Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր, ընդ եղեգան փող բոց ելանէր. (Խոր. ՟Ա. 20։)
sonorous as a trumpet.
angina, quinsy, mumps, the croup, diphtheria;
attended with angina, having a quinsy.
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
ՓՈՂԵԼ, իլ. նմանութեամբ. Իբրեւ ի ձայն փողոյ հորգան տալ կամ յառաջ խաղալ անցանել.
quick, swift, rapid.
"cf. Փոս հատանեմ."
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
without seam.
cf. Փորացաւութիւն.
belly-ache, pain in the bowels;
colick, gripes.
to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.
Եւ փորեցի զջրհորդ զայդ։ Ի շիրմի անդ՝ զոր փորեցի ես ինձ։ Փորեցի շուրջ զգետով ջուր հմպելոյ։ Ցից լինիցի, փորեսցես նովաւ։ Գուբն՝ զոր փորեաց նմա գերեզման։ Գուբ հնձան փորեցի ի նմա։ Ի դուբ հորոյն՝ յորմէ փորեցորուք (յն. զոր փորեցիք )։ Փորեցի (զծակ վիմին ), եւ առի զսփածանելին։ Փորեն իբրեւ զգանձս։ Փորեցի զորմն ձեռամբ իմով։ Եդ ի նոր գերեզմանի, զոր փորեաց ի վիմի. կամ զոր էր փորեալ ի վիմէ. եւ այլն։
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
Յան մարմինսն վեհագոյն եւ նուաստագոյն ոչ մեծութեամբն դատի, այլ մտածութեամբք փորձի. (Կիւրղ. գանձ.։)
hollow, cavity, excavation;
notch, score, hole;
— խելաց, the ventricles or cavity of the brain.
Ի պատառուած եղեգան փորուածի ծպտեալ զտառ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
cf. Տապագին.
to fry, to fricassee.
Եւ ինքն զաւէնն աթինեալս եւ զտապակեալս եւ զժապաւինեալս նարօտօք ագանէր. յայտ առնէ զյօրինուած ինչ զգեստուց անյայտ։
chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
writing, engraving.
Բազում լինէր վրիպումն շահից հոգեւոր գանձուց վասն այլալեզու հիգենայից ի տտառատպութիւն օտարասեռ սուղոբայից։ Ի տւչութենէ հոգւոյն ընկալան հարքն մեր զգրաւորական տառատպութիւնս՝ ըստ մովսեսի. (Ճ. ՟Ը.։ Տօնակ.։)
the Decalogue.
Ասի եւ զմասանց հաւատոյ ի հանգանակին, որ եւ ժբ հաշուին.
to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
περιφέρομαι circumferor ῤιπίζομαι ventilor κινοῦμαι moveor τρέμω tremo. Այսր անդր տարեալ լինել, տարուբերիլ. գեդեւիլ. գանդաչել. շարժիլ. դողալ. սասանիլ. երերիլ.
turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
ՏԱՐԱԺԱՄ. մ. ἅωρον intempestive πρὸ ὤρας ante horam πρὸ καιροῦ ante tempus. Ի տարաժամ պահու. ի տարաժամու. յանդէպ ժամանակի. անագան կամ կանխագոյն. յանկարծակի.
disobedience.
παρακοή inobedientia. Անլսողութիւն. անհնազանդութիւն. ստունգանումն.
cf. Տարաձայնիմ.
Տարաձայնեցի՞ն արդեօք առ միմեանս իմաստասէրքդ, թէ ոչ։ Ի սոցանէ ոչինչ տարաձայնեալ երեւի. (Անյաղթ պորփ.։ Կիւրղ. գանձ.։)
to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.
Զի մի՛ տարամերժեսցի ի ճշմարիտ կենացն։ Տարամերժեալս քան գծայգան ... զտարամերժեալ գերիս ազատեալ։ Տարամերժօղ հերձուածողաց. (Անան. ի պետր.։ Նար.։ Շ. եդես.։)
heathen.
to rain or to snow heavily.