Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Ժխտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to simulate;
cf. Ժտիմ.

NBHL (2)

Կեղծաւորիլ. ձեւանալ.

ԺԽՏԻՄ. ձ. Փոխանակ գրելոյ Ժտիլ. այսինքն յանդգնիլ, համարձակիլ, իշխել.


Ժմտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to smile;
to sneer, to laugh in one's sleeve.

NBHL (2)

Նոյն ընդ Ժըպտիլ. μειδιάω subrideo քթին տակ ծիծաղել. քմծիծաղ ըլլալ.

Ժմտին եւ զուարճանան խնդութեամբ. (Փիլ. իմաստն.։)


Ժողխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to liquefy, to melt;
to spoil, to get spoiled, to grow corrupt, or putrid, to rot, to fester.

NBHL (1)

διαρρυέω diffluo լուծանիլի ջուր. նեխիլ. ջրջրկիլ. լըխկիլ, հոտիլ.


Ժողովարան, աց

See full entry →

s.

council-hall;
committee-room;
club, club-house;
paradise;
church;
synagogue;
mosque;
Ecolesiastes.

NBHL (1)

Ի խորհրդարանս եւ ի ժողովարանս. (Փիլ. իմաստն.։)


Ժողովետղ, ետեղ

See full entry →

cf. Ժողովարան.

NBHL (2)

Արանց միանգամայն եւ կանանց ի ժողովետղ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Կամ որպէս Եկեղեցի քրիստոնէից. ἑκκλησία. ժամ. քիլիսէ.


Ժողովումն, ման

See full entry →

s.

assemblage, reunion;
collection.

NBHL (1)

Ժողովելն. իլն. ըստ ամենայն մշ.


Ժողովուրդ, վրդեան, վրդոց

See full entry →

s.

people, the multitude, the vulgar;
the mob;
assembly;
synagogue.

NBHL (3)

λαός populus. Ժողով մարդկան. բազմութիւն ի քաղաքի, ի գաւառի, ի տէրութեան. ազգ. ազգք եւ ազինք. միլլէթ, հալգ.

այսօր եկեալ կամու փրկչին առ ի մատնիլ յանօրէն ժողովրդէն. (Շար.։)

Գնացեալ անտի յիսուս եկն ի ժողովուրդն նոցա։ Եմուտ ըստ սովորութեան իւրում յաւուր շաբաթուց ի ժողովուրդն։ Մտեալ ի ժողովուրդն յաւուր շաբաթուց՝ նստան։ Ուսուցանէր ի ժողովուրդս նոցա։ Քարոզէր ի ժողովուրդսն գալիլեացւոց։ Ի ժողովուրդս, եւ ի հրապարակս.եւ այլն։


Ժուժամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

"cf. Ժոյժ ունել."

NBHL (1)

Երկպատիկ ժամանակ քան զայս ժուժալ. (Փիլ. տեսական.։)


Ժուժկալեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be patient, to suffer patiently;
to resign one's self to;
to be courageous, to suffer or bear with courage;
to oppose, to resist;
to abstain from, to be continent;
to do without;
— ի կերակրոց, to fast, to live on a diet;
— ի դինւոյ, to abstain from wine.

NBHL (2)

ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. καρτερέω forti animo sum, perduro ἑνισχύω invalesco. Զօրանալ. պնդիլ. պինդ կալ.

ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. προσκαρτερέω tolero, persevero Պնդիլ ի պահս, կամ յաղօթս եւ յալ իրս. յերկարել. հանապազորդել.


Ժուժկալութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patience;
abstinence, continence, temperance, chastity;
sobriety, soberness;
fortitude, constancy;
fasting, diet;
ի ժուժկալութեան gyql, to live continently.

NBHL (1)

Խորշակս եւ թօնս, ժուժկալութիւնս կենդանեաց եւ տնկոց. (Փիլ. քհ. ՟Ե։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառն։)


Ժպտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to smile, to sneer, to give a constrained laugh.

NBHL (2)

μειδιάω, μηδάω dubrideo, leviter rideo. որ եւ ԺՄՏԻԼ. Ժպիտ իմն ցուցանել. մեղմով ծիծաղիլ. զուարթանալ՝ զուարճանալ՝ հանդերձ համեստ ծաղու. քմծիծաղ ըլլալ, քթին տակին ծիծաղիլ.

պարտ համբակ քեզ ծիծաղիլ. (Կրպտ. ոտ.։)


Ժպտումն, ման

See full entry →

s.

smile, sneer.

NBHL (1)

μείδημα lenis risus Ժպտիլն. ժպիտ. թեթեւ ծաղր. զուարդութիւն դիմաց. քմծիծաղ.


Ժպրհիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be bold, to have the audacity, to dare.

NBHL (1)

ԺՊՐՀԻՄ կամ ԺՊՐՀԵՄ, τολμάω audeo. Յանդգնլ. իշխել. համարձակիլ.


Ժտեմ, եցի

See full entry →

va.

to entreat earnestly, to conjure, to beseech;
to importune, to tease;
to dare, to be bold.

NBHL (1)

ԺՏԵՄ, եցի. չ. cf. ԺՏԻՄ. որ է Յանդգնիլ. իշխել. τολμάω audeo եւ δύναμαι possum, praesumo. սիրտ ընել.


Ժտեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to embolden, to give or inspire with courage.

NBHL (1)

տալ ժտիլ. համարձակեցուցանել. ժպրհեցուցանել. յանդգնեցուցանել.


Ժտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be importunate, to persist in entreaty;
to be bold, audacious.

NBHL (4)

ԺՏԻՄ որ եւ ԺՏԵԼ. չ. τολμάω, κατατολμάω, αὑθαδιάζομαι, βιάζομαι audeo, arrogo, praesumo, vim facio. Ժիտ գտանել լրբութեամբ. իշխել. համարձակիլ. յանդգնել. ժպրհիլ. չամաչել. անամօթիլ.

Պիղծ շրթամբ ժտիցս ի մարմինն։ Աղտեղի ոգւովդ անխտիր ժտիս հաղորդել. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Երբեմն՝ Ժտել եւ ժտիլն, այսինքն խնդրել, եւ համարձակիլ՝ միանգամայն նշանակին ի պաղատիլն որպէս զաղքատ եւ զկարօտ.

Թէ չէր կարօտ, եւ ոչ ժտէր։ Պարտ է ողորմիլ, զի առ կարօտութեանն ժտի. եւ մեք իսկ յորժամ ժտիմք առ աստուած վասն միոյ ինչ խնդրուածոյ՝ ոչ ցասնու. այլ յայնժամ ցասնու, յորժամ ոչ ժտիցեմք. (Ոսկ. ես.։)


Ժտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

demand, solicitation, instance;
importunity, hardihood;
վասն ժտութեան քո, it is at your prayer that I...;
վասն ժտութեանն, on account of his importunity.

NBHL (1)

Ժտելն. ժտիլն. ժտանք. պաղատանք. թախանձանք. եւ համարձակութիւն. աներեսութիւն. անամօթութիւն. ἁναίδια impudentia


Ի (ini)

See full entry →

s.

the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.

NBHL (7)

Ի ԲԱՑ ԱՌՆԵԼ. հեռացուցանել, օտարացուցանել. ճողոպրել. հեռացընիլ.

Ի ԲԱՑ ԴՐՈՒԹԻՒՆ, կամ ԴՐՈՒՄՆ. այս ինքն ի բաց դնելն, իլն. հրաժեշտ.

Ի ԲԱՑ. cf. ԱՆ՝Ի ԲԱՑ ԲԱՌՆԱԼԻ Ի ԲԱՑ. cf. ԱՆ՝Ի ԲԱՑ ԴՆԵԼԻ Ի ԲԱՑԿԱՅՔ. յից. Ի բաց կալն. յետս կասիլն.

Ի նախանձէ եւ ի յաչաղմանէ ի բացեայ է ի բարի։ Որ յամենայն պրսաւանացն ի բացեայ եղեալ է. (Փիլ.։)

Ի բա՛ց անդր տա՛ր, եւ մի ի միտս անգամ մի՛ եկեսցէ. (Փիլ.։)

Կոչեցին զմանուկն վայքաբովթ՝ ի վերայ տապանակին աստուծոյ, եւ ի վերայ սկեսրայրին նորա, եւ ի վերայ առն իւրոյ. (Ա. Թագ. Դ. 21։) Զանձն իմ իսկ եդից ի վերայ քո։ Մեռանիլ ի վերայ ազգին. եւ այլն։

ի բացկացութեան եւ անզգամութեան անուն է գէթ. եւ դստերք այնոզիկ՝ որ ի բացկացութեան խորհուրդքն՝ են անարգել յարձակմունք. (Փիլ. լին.։)


Իբր

See full entry →

prep. adv. conj.

as, like, in the same manner as;
whilst, when, while;
nearly, within a little, almost, about;
as if;
— այն թէ, — զի, — եթէ, as if;
like as it were;
ոչ եթէ, not that, not only;
— ? how? by what means ? in what manner ? — ապա ? — արդեօք ? how then? how ever? — է? how is it? — ոչ ? of course, without doubt.

NBHL (2)

Իմաստաբար արաչագործն արուեստագործեաց, իբր զի եւ տարերց ի միմեանս փոխարկեալ եւ ի չարախառնութիւնս, եւ դարձեալ զարախառնութեանց ի տարերս լուծանիլ. (Նիւս. բն.։)

Այսքան կենցաղավարեաց, իբր զի ոչ պակաս ծառայութեան իրիք մասն ի ծերութեան եղանիլ. (Խոր. ՟Գ. 67։)


Իբրեւ

See full entry →

prep. adv. conj.

as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !

NBHL (2)

Բնակէ ի գեղացկատեսիլ դաշտի միում, որ իբրեւ պարսպեալ իմն է բարձրագագաթն սպիտակափառ լերամբք։ Սկսաւ շրջել զքաղաքօք ոմամբք՝ իբրեւ նուաճել զնոսա. (Յհ. կթ.։)

ի բարեկամէն որ չարեօք ընդ մեզ միաւորեալ է, պարտիմք հեռանալ. իբրեւ զի չէ՛ բարւոք ամենայն ուրեք միաբանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)


Իգախազութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Իգամոլութիւն.

NBHL (1)

Տանջանք անյագութեան՝ սակաւապիտութեան. (տանջանք իգախազութեան՝ արգելաւորութիւն. Փիլ. իմաստն.։)


Իգական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

feminine, womanlike;
effeminate, womanish;
feminine gender;
— տոհմ, the fair sex, women;
— ախտ, hemorrhage.

NBHL (1)

Ի դատաստանի ոչ ծառայութեամբ վայիլ, եւ ո՛չ իգական խանդաղատանօք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ.) (դրեալ էր հիքական)։ Նշանակաւ՝ կին է ադամական բնութիս՝ վասն ի նիւթն միտելոյ, եւ իգական ախտիւ (տկարութեան՝ իբր տեռատեսութեան) վարակելոյ. (Երզն. մտթ.։)


Իգակերպ

See full entry →

adj.

that has a female form, like a woman.

NBHL (1)

Զսզբնատիպն փոխեալ կերպարան յիգկերպ տեսիլ. (Փիլ. բագն.։)


Իգամոլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be addicted to women, abandoned to the lust of women.

NBHL (2)

Իգամոլ լինել. մոլիլի սէր օտար կանանց.

Իգամոլելով՝ (կամ իգամոլ ելով՝) զայլոյ ամուսինս ապականէին. (Փիլ. իմաստն.։)


Իգանամ, ացայ

See full entry →

vn. adj. s.

to become effeminate;
to be guilty of sodomy;
իգացեալ, effeminate, womanish;
sodomite.

NBHL (2)

θηλύνομαι, ἑκθηλύνομαι effeminor, emollior. ուստի իգացեալ. θηλύνους effeminatus μαλακός mollis. լինել որպէս զէգ մեղկ եւ թոյլ. կնատիլ.

Իսկ (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Իգացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to effeminate, to enervate.

NBHL (1)

Եւ զարբունց մանկութեանցն զծաղիկ իգացուցանելով, հնարեալ ի վերայ նորա անօրէնութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Իգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

feminality, female sex;
effeminacy.

NBHL (1)

Զախտ իգութեան ախտանալ սովորեալք են. (Փիլ.։)


Իդոս

See full entry →

s.

idea, kind, sort, form, model;
—ք, Ides.

NBHL (1)

Բառ յն. εἷδος species, forma. Տեսիլ. տեսակ. կերպարան. (որպէս եւ իդիոս, ἵδιος , յատուկ, իւր, առանձինն. ա՛յլ է եւ ἱδέα idea. գաղափար ի միտս.)


Իմանամ, ացայ, իմա՛, իմա՛ց, իմացի՛ր

See full entry →

va.

to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.

NBHL (2)

Որ իմաստս չարս իմանայր. (Փիլ.։)

իմաստութիւնս աստուծոյ ոչ հաճեցաւ ի մարդկային իմաստութեան ... իմանիլ. (Լմբ. իմ.։)


Իմաստ, ից

See full entry →

s.

signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.

NBHL (1)

Բաւական է զիմաստս խաբեութեան լուծանել։ Որ իմաստս եւ խաբեութիւնս գործէր։ Որ իմաստս չայս իմանայր (օձն). (Փիլ.։)


Իմաստակ, աց

See full entry →

s. adj.

sophist, pedant, sophister;
sophistical, pedantieal;
finespun, subtle.

NBHL (2)

Զոր իմաստնոց, այլ ո՛չ իմաստակաց արժան տեսանել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 35։)

Մերթ որպէս իմաստակական. σοφιστικός sophisticus. Բազումք իմաստուն կարծեն զգտակն բանից իմաստակաց։ Կամի յանդիմանել զիմաստակ բարսն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)


Իմաստակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to sophisticate, to play the pedant, to subtilize, to quibble.

NBHL (1)

Իմաստակել զիրսն սովորեցին առաւել քան թէ զճշմարիտն ... քննել. (Փիլ. լիւս.։)


Իմաստակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sophism, sophistry, pedantry, cavil, chicanery, quibble, paralogism, paralogy.

NBHL (1)

իմաստակութեան գործ է՝ բանագիւտ լինել. իսկ իմաստութեան զիւրաքանչիւրսն քննել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Իմաստասէր, սիրաց

See full entry →

s.

philosopher;
sage, man of science, of learning.

NBHL (3)

φιλόσοφος philosophus φίλων σοφίαν amans vel studiosus sapientiae. Սիրօղ իմաստութեան. փիլիսոփոս, փիլիսոփայ.

Առաքինք ի զգայութեանց եւ իմաստասէրք երկու են, տեսանելիք եւ լսելիք. (Փիլ. լին.։)

ԻՄԱՍՏԱՍԷՐ. որպէս Երաժիշտ եկեղեցւոյ կամ դաապետ. որ եւ Փիլիսոփոս ասի.


Իմաստասիրաբար

See full entry →

adj.

philosophically;
wisely, learnedly.

NBHL (1)

φιλοσόφως sicut philosophus Իբրեւ զիմաստասէր՝ ըստ ամենայն առմանն. որպէս փիլիսոփայ, իմաստութեամբ, եւ առաքինաբար.


Իմաստասիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

philosophical.

NBHL (2)

φιλοσοφικός philosophicus. Սեպհական մաստասիրաց, եւ իմաստասիրութեան ըստ ամենայն առման. փիլիսոփայական, իմաստական, եւ առաքինական.

իմաստասիրական զգայութիւնք են (տեսանելիք եւ լսելիք), ի ձեռն որոց ստացեալ լինի ի մեզ բարի կեալն. (Փիլ. բագն.։)


Իմաստասիրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be philosophioal;
to be virtuous.

NBHL (1)

φιλοσοφέω philosophor. Իմաստասեր եւ առաքինի լիել, գտանիլ.


Իմաստասիրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to study the sciences;
to philosophize, to reason philosophically;
to argue, to conclude, to infer;
to live or behave wisely.

NBHL (1)

ԻՄԱՍՏԱՍԻՐԵԼ. որպէս իմաստասէր իմաստութեամբ ճառել, խօսիլ, վարդապետել.


Իմաստասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

philosophy;
wisdom.

NBHL (1)

φιλοσοφία philosophia, amor vel studium sapientiae. Սէր իմաստութեան. փոյթ իմաստից եւ գիտութեան. ուսումն փիլիսոփայութեան ըստ ամենայն մասանց.


Իմաստնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow wise, to learn, to know, to be instructed;
to understand, to comprehend.

NBHL (1)

σοφίζομαι, σοφοῦμαι sapiens efficior Իմաստուն լինել. ստանալզիմաստութիւն. խելացի ըլլալ, խելք սորվիլ.


Իմաստնացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

cf. Իմաստնարար.

NBHL (1)

Զայս կրեն մանկունք ի վարդապետաց, եւ անզգամք յիմաստնացուցչաց. (Փիլ. լին.։)


Իմաստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.

NBHL (2)

σοφία sapientia. Բարձրագոյն իմաստ եւ գիտութիւն. ծանօթութիւն աստուածային եւ մարդկային իրաց. գերագոյն հմտութիւն. եւ լայնաբար՝ Ուսումն իմաստասիրութեան կամ փիլիսոփայութեան, մանաւանդ ատուածաբանութեան.

ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ ἑπιστήμη scientia մակացութիւն, որպէս գիտութիւն, հանճար, խելամտութիւն. իլմ.


Իմաստուն, տնոց

See full entry →

adj. adv.

wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն

NBHL (3)

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. որպէս իմաստասէր. փիլիսոփոս. եւ Իմաստակ. սոփեստէս.

Որդի խրատեալ իմաստուն իլցի. ապրեցաւ ի խորշակէ որդի իմաստուն։ Ծառայ իմաստուն տիրեսցէ տերանց անմտանց. եւ այլն։

Կեանք իմաստնոց մակագրի գիրք Փիլոնի վասն նահապետաց սրբոց։


Իմացումն, ման

See full entry →

s.

cf. Իմացութիւն.

NBHL (3)

νόημα, νόησις intellectio, intelligentia, cogitatio, sensus եւ այլն. իմանալն եւ իմանիլն. իմացութիւն. ըմբռնումն՝ մտօք. գուշակութիւն մտաց. հասկըցողութիւն, հասկընալը.

Որքան փոքրկութիւն մտաց մերոց կարէ ձգիլ յիմացումն. (Խոսր.։)

Ոչ գիտացին զտեսիլն (զաքարիայի), այլ միայն իմացմամբ նկատեցին՝ նշանս եւ զօրութիւնս ինչ լինել ի տեղւոջ սրբութեան։ հրեայքն եւ այլքն մարմնաւորօքն (աչօք) ըստ մարմնի իմացմանցն տեսանէին ... եւ դուք իմացմամբ տեսանէք առաւել յետ չարչարանացն. (Կիւրղ. ղկ.։)


Իմացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to inform, to apprize, to acquaint.

NBHL (1)

Իմացո՛ նմա զտեսիլդ. (Դան. ՟Ը. 16։)


Լերկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

baldness, smoothness, nakedness.

NBHL (1)

Լերկութիւն սորա մերկութիւն է. (Փիլ. այլաբ.։)


Լիակատար

See full entry →

adj. adv.

plenary, full, complete, absolute;
perfectly, entirely, fully;
— իշխանութիւն, absolute power, full authority;
— իշխանաւոր, a plenipotentiary;
— ներողութիւն, plenary indulgence.

NBHL (1)

Գրեաց եւս ճոխագոյն եւ լիակատար քան զայլ ընկերսն. (Հ. կիլիկ.։)


Լիանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be full, to abound;
to be filled with, to be satiated.

NBHL (1)

πληροῦμαι impleor, repleor. Լի լինել. ճոխանալ, յագենալ. եւ Լրանալ. լեցուիլ.


Լիզեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Լիզանեմ.

NBHL (1)

Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Լիզում, լիզի

See full entry →

va.

cf. Լիզանեմ.

NBHL (1)

Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)