to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)
rose-bearing;
—ք, rose-garden.
Ասէ հիւսն ցվարդաբերն. դու ի՞նչ արուեստ գիտես, եւ նա ասէ, թէ զայս սալայս (կողովս) ես կու զուգեմ. (Ոսկիփոր.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Վարել զսայլ, կամ զանասուն։ Վարել զմարդիկ ի գերութիւն, կամ բռնութեամբ, կամ ի խաղաղութիւն։ Վարիլ ի սպանդ, կամ ի ցանկութիւնս։ Հոգւով աստուծոյ վարին։ Վարեցաւ յիսուս յանապատ ի հոգւոյն՝ փորձիլ ի սատանայէ։ Վարէր հոգւովն յանապատ.եւ այլն։
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
ἁσκέω exerceo παιδεύω instituo, erudio, doceo, educo διαχειρόω , διαχειρίζω manuduco, rego, tracto. Վարժ եւ փորձ եւ կիրթ կացուցանել. մարզել. կրթել. հարհանգել. խրատել. դաստիարակել. փորձել. ընդելացուցանել. սանձել. վարժեցնել .... որպէս եւ պրս. վերզիտէն, է վարժիլ, սովորիլ.
Վարժեսցուք զբանդ ի վերայ նաւարկութեան. այսինքն փորձեսցուք. (Սահմ.։)
additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.
Վարկպարազի ասացեալ վասն յիշատակի։ Ուսանիմք վասն քրիստոսի, որպէս վարկպարազի զիւրսն վարէր զկեանս։ Այլ սոքա վարկպարազի եւ գործ առ գործով մեզ հարցեալ փորձեցան. (Կոչ. է։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Վարձ.
Յանուն վարձանի տուեալ էր նոցա գանձակ. (Ոսկիփոր.։)
mud, mire, dirt;
ընդ — գալ, to get splashed, to be covered with mud.
Ընդ ցիխ (կամ ցեխ) աղբոյն եւ տղմոյն (ի փորի) որդունքն զուղիցին. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
pale, stake, pile;
peg, pin;
upright, erect, straight;
acute, sharp;
դատապարտել ի —, to sentence to be empaled;
հանել, վարսել ի —, to empale.
Ամենայն ցիցք սրահին պղինձք։ Զցիցս խորանին, եւ զցիցս սրահին։ Առ զցից խորանին, եւ բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Մի՛ շարժեսցին ցիցք խորանի նորա։ Վարեսցես կամ վարսեսցես ցցովք ընդ որմն։ Կամ առնուցու ի նմանէ ցից մի՝ կախել զնմանէ անօթ ինչ։ Ցից լինիցի զգօտւոյ քումմէ, եւ փորեսցես նովաւ.եւ այլն։
Ցից նշանակաբար ասելով զայն՝ որ փորէ. (Փիլ. այլաբ.։)
Հարեալ զգտնակն ի փորն, եւ ետ թողուլ ի ցից. (Մամիկ.։)
to bring forth, to litter, to have young;
— շան, to pup;
— կատուի, to kitten;
— գաղանաց, to cub;
— (ծնանել) ծովու, to calve;
— (ծնանել) խաշանց, to lamb;
— (ծնանել) գրաստուց, to foal;
— այծի (ծնանել), to kid
Եւ յորժամ ցընկնաւ (կամ ցնգնաւ) աղջիկն. (Ոսկիփոր.։)
perforated with many holes, like the rose of a watering-pot.
bearing or producing wheat.
Սափոր ոսկի՝ մանանայիւ լցեալ, շեղջ ցորենաբեր. (Տաղ.։)
as long as, during, whilst;
ցո՞րքան, until when ? how long ?
Ցորքան ասացեալ հարկքս տուեալ լինին, կայ մնայ թագաւորացն հաստատուն զօրավիգն օգնականութեան։ Ցորքան եմք ի մարմնի, յայնպիսի եւ յայնքան բարիսն ոչ վայելեմք։ Ցորքան նափորտն սրբութեան փակէ զնա շուրջանակի, փոխանակ Աստուծոյ է. (Փիլ. իմաստն.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։ Յհ. կթ.։)
shock, shake;
— տալ, to shake, to agitate, to stir.
Ամենայն զօրութեամբ ցո՛ւնց տուր (ի կորզել զքեզ ի միջոյ սառին). իբրեւ ցունց ետ, հարաւ ագին ի պազն. (Ոսկիփոր.։)
shouts of joy;
air, song, glee, ditty, ballad;
pomp, show;
— բառնալ, to sing a song.
Հարսանիք էին, եւ երգք եւ ցոյցք եւ ղամբարք առագաստաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ցիռ.
Ցռէշի կաթն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ցցուեմ.
Խոփն ցցուեցաւ ի փոր նորա, անցաւ թափ ընդ թափ. (Ոսկիփոր.։)
to refresh.
Զկայծակունս փորձութեան աղօթիւք ցօղագնեսցուք (ա՛յլ ձ. ցաւագնեսցուք. ա՛յլ ձ. շիջուսցուք) (Վրք. հց. ՟Բ։)
the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.
փ. Լծորդ լինի ի մեզ երբեմն ընդ բ. զի նոյն են փաղառութիւն, բաղառութիւն. դերփել, գերբել. կարապ, կարափ. պոր, փոր. պայքար, փայքար, սեպհական, սեփհական, սեփական, եւ այլն։
cf. Փաթութ.
ՓԱԹՈՅԹ կամ ՓԱԹՈՒԹ. Խազ շարականի փաթութեալ ձեւով։ Ոսկիփոր.։
to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.
Եւ անեզր եւ անվախճան՝ ամք ի թրւոյ մարդկան փախչին. (Ոսկիփոր.։)
escaped or escaping together.
Մարկիոնս այս փախստակից էր. (Ոսկիփոր.։)
turban;
head-dress, head-band, fillet, band;
hood, cowl;
cf. Վակաս, cf. Ուրար.
Փակեղն ի պարանոցն արկեալ. որ է կրօնաւորաց սքեմն, ի վերայ լանջացն կապել խաչաձեւ։ Փակեղն ծիրանի զգլխովն իւր, եւ հեր գլխոյ նորա գանգրահեր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Փաղաքշանք.
Փաղաքշութիւն սիրոյ, որով գերին ի ծառայութիւն. (Ոսկիփոր.։)
spleen, milt.
σπλήν splen, lien. Մասն փորոտեաց՝ թխագոյն, կակուղ, սպնգային, ընդունարան սեւամաղձին. փածեղ.
cf. Փայտահար.
Իցէ մարդ՝ որ հարկանէ զփայտահատ (իմա՛ փայտատ) բազում անգամ, եւ ոչ կարէ հատանել զծառ. եւ է այլ՝ որ ունիցի զփորձ գործոյն, եւ սակաւ հարկանելով հատանէ զայն. իսկ փայտահատ (իմա՛ փայտակոտոր) ասէր զիմաստուն եւ զմտաւոր դատաւորս։
hatchet, axe;
hoe, mattock, spade, pick-axe.
ՓԱՅՏԱՏ. Երկաթի բրիչ, որ միանգամայն հատանէ եւ փորէ զհող. փէտատ.
carpentry, wood-work.
Հմուտ եմ եւ գիտակ գործոյ հիւանդութեան, փայտկոփութեան, (շինելոյ) լուծ, հարօք, եւ այլ եւս ինչ պիտոյ իցէ ումեք գործ. (Ոսկիփոր.։)
anguish, affliction;
blame, reproach;
— կրել, to suffer invectives;
to receive reproaches.
cf. Մեղեդի;
thin skin, pellicle, cuticle, film, husk;
secundine.
Շապիկ. բարակ մաշկ. թաղանթ. որպիսի է ծինն սաղմին, որ եւ աղտ կամ շապիկ տղայոց. կէօմլէկ. եւ տուվազ։ (Ոսկիփոր.։ Հ.։)
very glorious, majestic.
Այր մեծաշուք եւ փառահեղ. (Ոսկիփոր.։ եւ Հ։)
to dissipate, to disperse, to scatter, to remove, to drive away, to destroy, to take away;
to be dissipated, dispelled, removed, to vanish;
— զհոգս, to charm away, to beguile care.
Զտապս ի փորոյն փարատէ. (Եզնիկ.։)
ՓՈՐՈՏԱԼ ՓՈՐՈՏԵԼ. φυσάω sufflo βρυχάω, -ομαι rugio. գրի եւ ՓՈՐԱՏԵԼ ՓԱՐԱՏԵԼ. Որպէս թէ՝ ի փորոյ անտի որոտալ գազանաց, շչել, փչել իբրեւ զփուք, մռնչել, եւ գիշատել. ֆըչալ, գոռալ, պոռալ.
Սատանայ կրճէ զատամունս, փորոտայ որոտայ (յն. մռնչէ ), հուր եւ կայծակունսշնչէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
Գազանս անծանոթս, կամ հրաշունչս՝ փորոտօղս (կամ փորատողս, կամ փորատօղս ) գոռութեան. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 19։)
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։
driven through the air.
Թեւ ասի մարդոց, այլ ոչ որպէս օդավար թեւ, կամ քեղաւար նաւ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Օդանման.
Հրեշտակս՝ հոգիս ոչ օդատեսակս, եւ հուր՝ ոչ նիւթեղէնս. (Լծ. ածաբ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
like a serpent.
Օձաբար սողին, եւ գազանաբար ընդոստուցանեն.։ (Ոսկիփոր.)
deceived by the serpent.
Ընդ օձապատիր յանցանաց. (Նար. երգ.։ Ոսկիփոր.։ Ճ. ՟Ե.։ Գանձ.։)
assistance, favour, protection, goodness, grace;
առնուլ —, to gain one's cause.
Սատանայլ յաստուծոյ խնդրեալ առնոյր օճան, եւ ապա մխէր ի փորձութիւնսն (յոբայ)։ Եւ զայս օճան ընկալեալ ի տեառնէ երանելի առաքելոցն. (Եզնիկ.։ Կորիւն.։)
cheer, shout of encouragement;
— առնում, to cheer up, to pluck up courage;
Օ՛ն առ, Օ՛ն առեալ, now! come! cheer up! courage! bravo! օ՛ն անդր, oh fie! for shame! pshaw! avaunt! back ! stand back ! off or away with you! օ՛ն անդր, իբաց կաց, be off! go away! begone! get you gone! օ՛ն արի, rise up! come! օ՜ն եկայք, come along ! օ՜ն եկայք եւ մեք, let us go too;
օ՜ն արիք, arise! get up! օ՜ն եւ օն, so, in this or that way, thus, such;
certainly, to be sure, assuredly;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ ոչ մահու մեռանիցիս, may God strike me if you die not ! օ՛ն եւ օն արասցեն դիք աստուածք եւ օ՛ն եւ օն յաւելցեն եթէ, the gods do so unto me, more also, if...;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ, may the gods load or afflict you withevery evil if ...;
օն իբաց թողցուք, oh too much! leave off ! have done !
Օն ա՛ռ, կացուսցուք սմին յանդիման զհեզ ոք եւ զհանդարտ։ Օ՛ն ա՛ռ, զայն բան երկրորդեսցուք։ օ՛ն ա՛ռ, զթագաւորն իսկ եւ զկալանաւորն ընդ միմեանս հարցուք։ Օ՛ն առ՝ եւ զմշակացն եւս դասս դիմեսցուք։ Օ՛ն առեալ՝ մտադիր յերրորդն դիմեսցուք։ Օն առեալ՝ այսօր զմնացեալսն արկանիցեմք ի հարց եւ փորձ։ Օն առեալ՝ եւ օրինակ ինչ ուղղութեան հնարեսցուք. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
cf. Աւսարդ.
Յետ երիտասարդին՝ օսարդն է. (Ոսկիփոր.։)
of a different language;
disagreeing, dissenting;
— ուսմունք, strange doctrines.
Օտարաձայն այլամիտ խորհուրդս ունել նմա ընդ օրէնս արքունի։ Յուսմունս պէսպէս եւ յօտարաձայնս դանդաչէք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 16։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 9։ Օտարաձայն բանից. զի՞նչ օտարաձայն ինչ է՝ զոր մեք պատմեմք։ Յաշխարհս հեռաւորս եւ օտարաձայնս առաքէի զքեզ։ Եւ ոչ այլ ումեք օտարաձայնից. Կոչ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։ Կանոն.։ Գէ. ես.։ Ոսկիփոր.։)
odd-shaped.
Փոխեալ զձեւ կարգին ... եւ օտարաձեւ զգեցեալ. (Ոսկիփոր.։)
fulfilling, observing or keeping the law.
Պարտ է մեզ օրինագրել, եւ միանգամայն փորձ առնել գործել եւ պահել զսոսա օրինագիրք իսկ՝ եւ օրինապահք, ըստ որում հնար է. (անդ. ՟Զ։)
to legalize, to legitimate.
Իմաստուն տնտես, ո՛րպէս փորձեսցէ, օրինաւորեսցէ. (Բրս. հց.։)
bringing bless-ing or benediction;
— ցուցակ, Ritual.
Կարգաւորութիւն օրհնութիւնաբեր ցուցակի. է Մաշտոց գիրքն ընդունարան օրհնութեան ամենայն իրաց. (Մաշտ.։ Ոսկիփոր.։ Շ. թղթ.։)
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
Սուրբն Ներսէս շրջէր եւ ակն տայր ամենայն եկեղեցեաց. (Ոսկիփոր.։)
Զսոսա թողուս, եւ դու աղանդուսոյց եւ աղանդապաշտ առն ունկն դնես. (Կանոն.։ Ոսկիփոր.։)
Խոզ աղբակեր եւ տղմասէր. (Տօնակ.։) (Ոսկիփոր.։)
Որ յաղբիւսաց էառ զիս. (Վրդն. եւ Ոսկիփոր.։)
Զամենայն ամբոխարարսն իւր զմարմնական ցանկութիւնս ի բաց հալածեսցէ. (Ոսկիփոր.։)