to give vent to one's wrath, to discharge or vent one's rancor, to revenge oneself.
cf. Ոխորիմ.
ՈԽԵՐԻՄ ՈԽԵՐԻՄԱՑ ՈԽՈՐԻՄ. Ոխակալ եւ անհաշտ թշնամի. հակառակորդ. ոսոխ. եւ Յոխորտ. ժանտ. թշնամանական. եւ Ախոյեան. հասիմ. լտ. infestus, odiosus, adversarius.
Մախայ եւ ատէ, եւ ոխերիմ մտօք միշտ հայի. (Խոսր.։)
Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց (կամ ոխորիմաց ) այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ. (Յհ. կթ.։)
Մարտ ոխորիմ պատերազմողի (կամ պատերազմի). (Պիտ.։)
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. ((իբր նահատակք, ախոյեանք) Եւս. քր.։)
Լաւ համարէր զբազմաց օգուտ քան զնոցա ոխերիմսն. (Երզն. մտթ.։)
nursing rancour, wrathful, rabid, furious, cruel, relentless;
ill-natured, malevolent;
— թշնամի, a sworn enemy, a mortal, declared, implacable or inexorable enemy;
arch-enemy, the devil;
— պատերազմ, an obstinate, bloody battle.
ՈԽԵՐԻՄ ՈԽԵՐԻՄԱՑ ՈԽՈՐԻՄ. Ոխակալ եւ անհաշտ թշնամի. հակառակորդ. ոսոխ. եւ Յոխորտ. ժանտ. թշնամանական. եւ Ախոյեան. հասիմ. լտ. infestus, odiosus, adversarius.
Մախայ եւ ատէ, եւ ոխերիմ մտօք միշտ հայի. (Խոսր.։)
Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց (կամ ոխորիմաց ) այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ. (Յհ. կթ.։)
Մարտ ոխորիմ պատերազմողի (կամ պատերազմի). (Պիտ.։)
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. (իբր նահատակք, ախոյեանք) (Եւս. քր.։)
Լաւ համարէր զբազմաց օգուտ քան զնոցա ոխերիմսն. (Երզն. մտթ.։)
antagonists or adversaries in a game.
to weep, to deplore or lament together.
Մարգարէն ընդ մեզ ողբակցէ զառաջին բարեզարդութիւնն, եւ զվերջին ընդդիմակազմութիւնս. (Յհ. կթ.։)
cf. Ողոմպիադ.
to be curved backwards.
Գոմէշ տրտնջէր զաստուծոյ, թէ զեղջիւրս իմ ուղիղ ոչ արար, այլ ողնեալ (առ ի չկարելոյ հարկանել զոք). (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ը։)
cf. Ողողանամ.
to be inundated;
plunged in, immersed;
— յանձրեւոյ, to be soaked through by the rain.
cf. Շողամ.
cf. Շողամ.
to putrefy, to rot.
to be undressed.
to take pleasure in crapulence or debauchery.
to give oneself up to debauchery, to eat and drink to excess, to guzzle, to gormandize, to live in gross debauchery.
Շուայտիցի՝ իբրեւ զարջ։ Արբենամք եւ շուայտիմք. Շուայտել եւեթ, եւ արբենալ ածես զմտաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 10։ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Վասն է՞ր շուայտիմք եղբարցն թշուառութեամբք։ Զշուայտելն ի վերայ գահոյիցն փղոսկրէից։ Դիտեա՛ ինձ եւ զշուայտեալսն ի վերայ փղոսկրաց մահճացն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Զօրէն անմիտ աղաւնեացն հեշտասիրաց առ միմեանս շուայտելով. (Արշ.։)
to be stunned, astonished, surprised, baffled or puzzled, embarrassed, bewildered, not to know what do or what way to turn.
Ամենավարան. յամէն դիմաց շիւարումն է մեղաւորին յաւուրն ահագին ... վարանեալ շիւարեալ. (Լծ. նար.։)
to be ruined, to be shaken down.
to be silent, mute or speechless, to be unable to answer, to hold one's tongue, to be dumfounded, non-plussed.
Պապանձեցաւ՝ եւ համարեցաւ թէ իմաստուն իցէ. (՟Ժ՟Է. 28։)
cf. Պառակեմ.
to be disunited, dispersed, to be in dissension, to be split or torn into factions.
to grow old, aged, to advance in age;
to become old, ancient.
to lie down.
to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.
Ո՞վ ոք հասեալ յաճախութեան հացի, եւ (խիթայ) քաղցնուլ, կամ գետոց հոսանաց՝ եւ պասքիլ։ Որ այնքան ծարաւես պասքիս անկարօտդ Աստուած՝ իմումս փրկութեան։ Թէ պասքելոյս արբուցանիցես, աղբիւր ես. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Զ։)
to meet, to meet one another;
to arrive, to happen, to befall, to occur;
to go to meet, to encounter, to oppose, to withstand, to resist, to come to blows, to grapple with, to kill;
— ումեք մարտիւ, պատերազմաւ, to meet face to face, to attack in front, to war against;
փախուցեալ յանձրեւէ՝ կարկտի պատահէ, to leap out of the frying-pan into the fire.
to occupy, busy or employ oneself, to give oneself up to, to apply oneself to.
Հրէայքն անդրէն զգործովք զարարով զարդեամբք պատաղեցան։ Ոչ ոք զինուորեալ աստէն՝ ըստ կեանս աշխարհիս պատաղի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 1։ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 3։)
to be torn or rent.
to wrap oneself up in;
to embrace, to embrace each other;
to gather round, to twist about, to cling, to hold fast on.
to be honoured with gifts.
cf. Պատգամաւորեմ.
cf. Պատգամաւորեմ.
to be placed round about, to be surrounded, enveloped, bound round;
to take a turn, to circulate, to go round;
to embrace;
to be changed or transmitted;
— ուռկանաւ ի պաշարումն, to be taken in a net, caught in a snare;
պատեցան զնովաւ երկունք իւր, she was seized with the pains of labour;
պատեալ կճով, covered with marble;
cf. Երկն.
to be overcome and slain in battle.
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
Քաջապէս պատերազմեցաք։ Պատերազմին առ միմեանս։ Մեծապէս պատերազմեալք զառաքինութեան զհանդէս. (Եղիշ. ՟Է։ Յհ. իմ. երեւ.։ Շար.։)
Պատերազմին, եւ պատերազմեալ լինին։ Որ ոք ի մարմնական ախտից պատերազմեսցի։ Ընդէ՞ր այսպէս պատերազմիմք ի դիւաց։ Զի՞նչ արարից հա՜յր, զի պատերազմիմ ես պոռնկութեամբ եւ սրտմտութեամբ։ Պատերազմեալ եղեւ ի պոռնկութենէ. (Վրք. հց. ստէպ։)
to avert the deserved punishment.
cf. Պատշաճիմ.
Ըստ քեզ՝ մին յերկուց պատկանեսցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to be ashamed, confused, to blush at, to redden with shame;
to respect, to be respectful;
to mind, to take care of, to beware;
cf. Պատկառեմ.
to be like, to resemble.
Միայն մարդկային մի՞տքս պատկերազգեստ եղեալ (Աստուծոյ), պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Պատկերանամ.
Զմատանին պատկերեալ թողեալ ի հանապազորդ յիշատակ. իմա՛ պատկերաւոր, դրոշմեալ պատկերաւ ի պէտս կնքոյ։
to be ingrafted.
to take for motive.
cf. Պատճառեմ.
to tear one's clothes.
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
Բու առ արծիւ (ասէ). դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ. պատշաճիմք ի խնամութիւն. (Մխ. առակ.։)
to be grafted;
inoculated.
to be punished, to bear the punishment.
to be chastised together.
to be punished, chastised;
to be scolded, threatened.
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Ամենեքեան իմի յոսյ կոչեցան ի քրիստոս պատսպարեցան ի փառատրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.
Յառաջագոյն պատրաստեցի՛ր. (որ հայի ի կրկին նշ) (Կլիմաք.։)
to gird oneself.
creation.
Աստուածային արարչագործութիւն, այսինքն որ ի ձեռն մկրտութեան վերստին ծնունդն, ըստ որում աստուածայինք գոլ սկսանիմք. (Մաքս. անդ։)
that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.
Ձեռք առ հնարագիտութիւնսն հպելով՝ արարչականք անանունին. (Յհ. իմ. ատ.։)
creator, author.
creation.
Առաւել քան զարարչութիւն յոչնչէ զաշխարհս՝ մեծագոյն փրկութիւն զվերջինսն իմանայիր. (Եղիշ. ՟Բ։)
sixth ancient month of the Armenians.
Մետասաներորդ ամսեանն, որ է ինքն արաց. իմա՛ ըստ եբր. սէպաթ, որ է մետասաներորդ ի նիսանէ. (Զքր. ՟Ա 7։)
footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.
to serve;
— ցանկութեանց, to be the slave of one's passions.
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է, եւ ոչ զներհակն. (Պաղտ. օրին. ՟Ա։)
Արբեցաւ սուր իմ յերկինս։ Արբեսցի երկիրն յարենէ նոցա։ Յառաջ քան զարբենալ ամենայն բանջար ո՞չ ցամաքիցի. (Ես ՟Լ՟Դ 5. 7։ Յոբ. ՟Ը 12։)
to intoxicate, to inebriate;
to soak, to make drink.
Բաժակ քո որպէս անապակ արբեցոյց զիս։ Արբեցուցից զանձինս քահանայից։ Արբեցուցանել արբեցութեամբ։ Արբեցոյց զամենայն հեթանոսս։ Արբեցուցից զնետս իմ յարենէ (իբրեւ զարբեալս). (Սղ. ՟Ի՟Բ 5։ Երեմ. ՟Լ՟Ա 14։ ՟Ժ՟Ա 57։ Յայտ. ՟Ժ՟Դ 8։ Օր. ՟Լ՟Բ 42։)
tippler, tipsy.
Որ փախչիցի յարբշիռ լինելոյ. (Նիւս. կուս.։) (Ի բառդ Արբշիռ, Շիռ է արմատ բառիս Շռայլ. ըստ իմիք նոյն ընդ նմին. զի եւ ի բանս Ածաբ.։ եւ Նիւս. Արբշիռ դնի որպէս յն. անբարեխառն, եւ անառակ։)
act of drinking;
drink.
Զիմ արբումնս՝ զմահ եւ զանմեղութիւն՝ եւ ձեզ պիտոյ է ըմպել։ Որ զայս արբմունս ըմպեն. (Նար. երգ.։)
Յարբումն իմաստից։ Հրահոսանվտակացն արբմամբ. (Շար.։)
to give to drink, to soak;
to water, to steep.
Յարբեցողացն արբեցող (կարծիւր), յիմաստնոցն՝ արբուցող ամենեցուն զբաժակն կենաց. (Սանահն.։)
the act of making one drink;
tbe act of watering.
Բղխեցին մեզ յարբուցումն։ Բա՛ց ըզբերան իմ յարբուցումըն քո արեան կենարարին. (Շար.։)
to have pity or compassion, to grieve, to console, to comfort;
to conjure, to entreat, to demand, to intercede.
Լուռ միայն կայր, մինչեւ արգահատել սկսաւ նմա պիղատոս։ Իբրեւ արգահատէ իմն երկիւղածաց իւրոց տէր, եւ ասէ, փախիցեն ի լերինս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)
Իբրեւ ի դիտանոցէ իմեքէ ի հեռուստ տեսանէ զմարդկան կիրոն, արգահատէ զկուրութեան զծառայեալս. (Նիւս. կուս.։)
Զամենապարգեւդ արգահատեցից։ Արգահատեցիր, եւ ոչ երբէք լուայ։ զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ արգահատէր։ Նենգողացն իմոց՝ հաշտութեան արգահատեցի։ Գիտողիդ գաղտնեաց արգահատեցից։ Հասատատեսցէ ըստ սրտի արգահատելոյս։ Արգահատեա՛ (սուրբ կոյս) միշտ զողոմութիւն՝ որոց պանդխտիմք ի վիհս ներքին. (Նար.։)
fertility, fecundity, abundance.
fertile.
Ոռոգանէր զարգաւանդ երկիր մտաց իմոց. (Յհ. իմ. ատ.։)
fertile soil.
Զարգաւանդահողսն եւ զքաջաբերուն անդս։ Արգաւանդահող, եւ շատաջուր էր գաւառն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.
ԱՐԳԵԼ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. ԱՐԳԵԼ ԱՐԿԱՆԵԼ, ՏԱԼ. συμφράσσω կամ συμφράττω, κωλύω , εἵργω, ἑγκόπτω, ἑπίσωεω impedio, sepio, includo, prohibeo, arceo, veto կամ Արգելելու. խափանել. կրճիմն կամ խտրոց կամ ցանկ ի մէջ արկանել.
Արդել արկցէ տէր ի փոսոյ գետոյն։ Արգել արկ ճանապարհաց իմոց. (Ես. ՟Ի՟Է 12։ Ողբ. ՟Գ 9։)
Ի տեղւոջ իմիք զզօրութիւն մտացն յարգել արկանել. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ։)
encloistered, arrested, enclosed, detained, imprisoned.
cf. Արգելում.
Զաննիւթ միտս արգելել կարէ ի նիւթեղէն սենեակ մարմնոյն. (Կլիմաք.։)
Արգելելով զմարգարէին զանօրէնութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
Արգել զնոսա։ Մի՛ արգելուք զդոսա գալ առ իս։ Արգելուցուն յամուսնանալոյ։ Յովհաննէս ար գելու զնա։ Հրամայեաց հողոփեռնէս պահպանացն մի՛ արգելուլ զնա։ Զբարկութիւն իմ լցի, եւ արգելի։ Ոչ ոք արգելու ի քէն զշիրիմս։ Երկիր արգելցէ զարդիւնս իւր։ Մի՛ արգելուր ի նմանէ եւ զշապիկս. եւ այլն։
Առանց արգելլոյ յաստուածայինն մխեալ լոյս. (Կլիմաք.։)
important, considerable;
efficacious;
working;
— օր, a working day.
ԱՐԳՈՅ որ եւ ՅԱՐԳԻ. որպէս պ. էրճիմէնտ (ի էրճ. յարգ, գին). Մեծագին. պատուական. պատուելի. յարգելի. ազնիւ. ընտիր.
Հաղորդութիւն հաւատոցն քոց արգոյ լինիցի. (Փիլիմ. 6։ Ուստի)
new-born.
Տղայ տակաւին իմասցի փոքր, եւ արդածին. (Կիւրղ. գանձ.։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
δίκαιος justus, aequus (ի բառէս արդ. արդակ. հարթ. եւ այլն. իբր արարօղ կամ արարեալ հարթ եւ յարդարուն օրինակաւ) Զանձանց ասի որպէս իրաւարար. ուղղադատ. ուղղագործ. բարի. բարեպաշտ. անմեղ. անպարտ. աննենդ. անկեղծ. հաւատարիմ. անաչառ. զոր օրինակ,
Զի հարթ պահեցեալ՝ արդար կոչեսցուք հաւատարիմ հաւասարութեամբ։ Արդար դաւանեցայ ամենայն իրօք ամբարիշտս։ Ո՛վ կեղծաւորդ յարդարոց. (Նար.։)
Ի բա՛ց բարձէք զխաբէութեան զվաճառդ զայդ, զոր չունիմք առ արդարս. այսինքն չհամարիմք ուղիղ. (Փարպ.։)
thatjudges equitably, just, equitable.
ԱՐԴ կամ ԱՐԴ ԵՒՍ. (որ եւ յն. ա՛րդի.) ἅρτι, ἁρτίως, προσαρτίως , νῦν, νυνί, τανίν modo, nunc, nuper Այժմ. յարդի ժամանակի կամ ժամու. ի մօտոյ. նորոգ. հիմաշ հիմաճուկ. հիմդի.
Որ ինչ ցայժմ ոչ եղեւ ինձ, արդ լինիցի՞։ Ա՛րդ յարեայց՝ ասէ Տէր, արդ փառաւորեցայց, ա՛րդ բարձրացյց։ Արդ եւս նորամուտ հարսունք, կամ նորոգ ամուսնութիւնք։ Դուստր իմ արդ եւս վախճանեցաւ. եւ այլն։
Եթէ արդ եւս կոչեսցէ զիս տէր, զի՞նչ լինիցիմ. (վրք հց. ԺԲ։)
ԵՒ ԱՐԴ. ԲԱՅՑ ԱՐԴ. ԻՍԿ ԱՐԴ. Այսուհետեւ. ուրեմն. երբոր ասանկ է նէ, ասանկ ըլլալէն էպեւ, ուստի հիմա.
cf. Արդարաբան.
Հաւանելով առաջիկայիցս իմոց բանց ի սիրելւոյն իմմէ եւ քան զշատս արդարախօսողէ. (Խոր. ՟Ա 5։)
just, equitable, upright, innocent.
Արդարակ ճանապարհ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի սմանէ միւս բուսեալ բարի ոստ՝ որ է մարդասիրութիւն, իրաւացեաւն առ նմանն պահիլ զարդարակսն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
who weighs, judges equitably, just, equitable.
Որպէս զարդարակշիռս (յն. զարդար կշիռս) այնպէս միաձայն միմեանց բարբառին բոլոր աստուածեղէն գիրք. (Աթ. ՟Ը։)
innocent, just, honest.
Ոյր միտքն է արդար. ողջամիտ. աննենգ. միամիտ, այսինքն հաւատարիմ.
to justify one's self, to prove one's innocence;
to be justified.
Արդարացեալ է նա քան զիս։ Տո՛ւր ինձ պատասխանի. քանզի կամիմ թէ արդարասցիս։ Ոչ արդարանայ առաջի քո ամենայն կենդանի։ Ածցեն զվկայս իւրեանց, եւ արդարասցին։ Ասա՛ դու նախ զանօրէրութիւնս քո, զի արդարասցիս։ Իցէ՞ թէ արդարասցի կաշառովք (յն. ի կշիռս) անօրէնն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Ձրի արդարանան նորին շնորհօք. եւ այլն։
Արդարացաւ իմաստութիւն յորդւոց իւրոց. (Մտթ. ՟Ժ՟Ա 19։)
justly, equitably, deservedly, rightly, fitly, exactly.
Աղաչէի զնա ասել արդարապէս. (Կլիմաք.։)
to justify, to declare innocent, to acquit, to excuse, to exculpate, to clear, to absolve, to save;
— զանձն, to make excuses;
—ն, justification.
Արդարացուսցեն զարդարն, եւ պարտաւորեսցեն զամպարիշտն։ Արդարացուցանեն զամպարիշտն վասն կաշառոց. Մերձ է, որ արդարացուցանէ զիս։ Արդարացոյց զանձն իւրապստամբութիւնն իսրայէլի առ ուխտազանցութեամբն յուդայ։ Արդարացուցեր զնոսա յոյժ քան զքեզ։ Արդարացուսցէ զդատաստան իմ։ Ի զուր ուրեմն արդարացուցի զսիրտ իմ։ Դուք էք՝ որ արդարացուցանէք զանձինս առաջի մարդկան։ Կամեցաւ զանձն արդարացուցանել։ Զի եղիցի նա՛ արդար, եւ արդարացուսցէ զայն՝ որ ի հաւատոցն Յիսուսի. Զոր կոչեացն, ըզնոսին եւ արդարացոյց. եւ զորս արդարացոյցն, զնոսին եւ փառաւորս արար. եւ այլն։ Յորոց յայտ է, զի մարդ զմարդ արդարացուցանէ ջատագովելով. եւ Աստուած զմարդ՝ սրբելով. որպէս եւ մարդ զԱստուած փառաւոր առնելով. ըստ այնմ.
truly, in truth, certainly, surely, yes, yes truly, yes indeed, really.
Դիմեցից իբրու յարդարեւ կարապետ ուրախութեան. (Պիտ.։)
Արդարեւ քոյր իմ է՝ ի հօրէ, եւ ոչ ի մօրէ։ Արդարեւ որդի Աստուծոյ ես դու։ Արդարեւ Աստուած է ի ձեզ։ Այո՛ արդարեւ ես մոլորեցայ։ Արդարեւ աւերեցին զաշխարհս, եւ հրձիգ տյաին զկուռս նոցա, քանզի չէին աստուածք։ Արդարեւ յարեաւ տէր, եւ երեւեցաւ սիմոնի։ Արդարեւ ասեմ ձեզ։ Ժողովեցան արդարեւ ի քաղաքիս յայսմիկ. եւ այլն։
Այլ ոչ արդարեւ այսոքիկ կարծեցեալ լինին։ Ամենեւին հաւատաց նմա արդարեւ զիւր իշխանութիւն. (Խոր. ՟Ա 2 եւ 16.) իմա՛ հաւաստի՝ իբր ա. կամ մ։
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
Արդարութիւն իմ նուազեալ, մեզանքն յայտնեցեալ։ Ի չարագործութենէ յարդարութիւն. (Նար. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։ Տե՛ս եւ Եզեկ. ՟Գ 20։)
Ի յարդարութենէ հաւաստի համեմատութեանցս առ միմեանս. (Պիտ.։)
cf. Արդի.
ԱՐԴԵԱՆ παρών, ἑν τῷ παρόντι paesens, impraesentiarum որ եւ ԱՐԴԱՅԻՆ, ԱՐԴԻ. այսինքն Այժմու. Այժմեան, ներկայ, առաջիկայ. հիմնակուան.
already, even now;
before.
ԱՐԴԷՆ կամ ԱՐԴԷՆ ԻՍԿ. ἥδη, ταχύ jam, cito իտ. gia (առընթեր անցեալ բայից). Նախ քան զարդեան ժամս. Կանխաւ. յառաջագոյն. յառաջնմէ իսկ քան զասելն իմ. մինչեւ ցարդ. նոյն հետայն, եւ այլն. պահ մը առաջ, առաջուց, ինչուան հիմա.
Հուր եկի արկանելյերկիր, եւ զի՞նչ կամիմ, թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Արդէն իսկ յագեալ իցէք, եւ արդէն մեծացարուք։ Իբր ոչ եթէ արդէն առեալ իցէ, կամ արդէն կատարեալ իցեմ, եւ այլն։
Եւ ἥδη, νῦν mox, abhiuc (առնթեր ներկայ բայից). Ահա այժմէն իսկ. այժմ. ի մօտոյ. արդի՛. հիմակուընէ հիմակուց, առջեւնիս.
Զներկայի՞ցս զոր արդէն ունիմ, թէ զանցելոցն. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Ապա թէ արդէն ոչ պատժիմք, մի՛ յայն ապաստան լիցուք. (Գէ. ես.։)
present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.
Զաւետիս կենաց ունի՝ զարդիս եւ զհանդերձելոցն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ 8.) իմա՛ ըստ յն. կենացս արդեաց եւ հանդերձելոց։ Սոյնպէս են եւ յետագայքդ իբր սեռական բառիս Արդ.
Յառաջասացեալ օրհնութիւնք զներկայումս եւ զարդիս ունի զդիտաւորութի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մի՛ ինչ ապաստան լինիջիք յառաջին յաղթութիւն, քանզի յարդի գալ հասանելդ ձեր ի վերայ՝ մեծ զօրավիգն ունիմք զԱստուծոյ օգնականութիւնն. (Ոսկ. ես.) լինի իբր մ. կամ ա։
cf. Արդիւնք.
Պտուղ ասէ իբր յարդենէ իմեքէ. (Ոսկ. կողոս.։)
Արդիւնքն ի սկզբանէ աշխարհի լեալ էին։ Մի՛ բանիւք եւ լեզուօք սիրեսցուք, այլ արդեամբք եւ ճշմարտութեամբ։ Վեր ի վերոյ բանիւք խնդացին, բայց արդեամբք խորամանկեցին։ Ոչ պատիր բանւք իմաստութեան, այլ արդեամբք հոգւոյն եւ զօրութեամբ. եւ այլն։
Զի այն տախտակաց արդիւնք ի վիմէ քարանց ձեւացեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Արդիւնաբեր.
Արդիւնական գործս պիտոյից իմաստաւոր խորհրդով գործել. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Արդիւնաբեր.
Զնորա պատգամն խօսիմք ... պտղաբերս եւ զարդիւնատուս. (Ագաթ.։)
fruitful;
husbandman
Յարդիւնարար գործնականին, եւ ի յիմաստ տեսականին. (Յիսուս որդի.։)
to make useful or fruitful, to produce, to fructify;
to effect, to execute, to complete.
Զայս յորժամ յինքն արդիւնացուցանէ, յայնժամ ասէ ցանձն իւր, ե՛կ երթիցուք առ Աստուած. (Կլիմաք.։)
meritorious, useful, fruitful.
Թէպէտ եւ ոչ արդիւնաւորք իմս, սակայն մնացական, եւ քոյումն յիշելի. (Արշ. վերջաբ։)
sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.
strong, violent.
Ղազարէ արե՛կ արտաքս ի դժոխական բանտէդ։ Փո՛յթ ընդ փոյթ արե՛կ արտաքս իմ կենդանական ձայնիւս. (Նար. տաղ ղզր.։)
sun;
light;
life, day;
յ—ու գալ, to come in broad, day-light, to come before the sun sets;
յ—ն երգնուլ, to swear by one's days or life;
զքաղցր —ն յաչաց հանել, ղրկել յ—է, to deprive of light, to blind;
յ—է արկանել, զ— հատանել, to murder, to kill;
to lose one's life;
ի մտանել —ու, the setting of the sun;
յելանել, ի ծագել —ու, the rising of the sun;
ըմպել յ— ուրուք, to drink to the health of some one, to toast;
մուտք, ելք —ու, sun set or – down, sun rise.
Յիսուս Քրիստոս իմանալի արեգակն՝ ընդ հօր, եւ ընդ հոդւոյն՝ որ արեւ է նորա. (զի է) հոգին լոյս երեսաց որդւոյն. (Վրդն. սղ. ՟Հ՟Ա։)
Լոկ կենդանական շնչովքս զդանդաղանացս իմս կրեմ արեւ. (Պիտ.։)
day-break, dawn, sun rise.
Առաւօտին աղօթքն, զոր ընդ տրեւագալն կատարեն։ Եւ այսպէս ապա զարեւագալոյն զսաղմոս կատարեն։ Զարեւագալին սաղմոս. (Յհ. իմ. եկեղ. եւ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. կան.։)
vanilla;
heliotrope.
ἠλιοτρόπιον heliotropium, herba solaris, martagum ռմկ. արեւածաղիկ. Ծաղիկ՝ արեւանման դիմօք, կամ որ զդէմս իւր շրջէ յարեւն կոյս ...։ (Գաղիան.։)
who worships the sun.
Զարեւապաշտան յանդիմանէր. (Եղիշ. յես.։)
East;
sun rise;
eastern regions, the orientals;
դարձուցանել յարեւելս, to set towards the East;
կորուսանել, շփոթել զարեւելս, to turn from the East.
Իսկ քաղցր է ամենայն մարդկան արեւելք. (Նեղոս.) իմա՛ զծագումն արեւու, կամ զկողմն արեւելից ըստ որում ծագօղ արեւու։ Սովին նմանութեամբ ասի Սուրբ կոյսն.