turn, winding, sinuosity, twisting;
—ք բանից, circuitous expression.
Պտոյաք. ոլորք. հիւսուած. կնճիռն. խորշ.
twined, wound round, entwined;
full of sinuosities.
Որ ունի զպատուածս. ոլորածոյ շրջապտոյտ.
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
Առ հայրն իւր պատուասիրեալ զբոլորիցս բարետրութիւն. ամենայն տունկ ոչ արմատացեալ ձեռամբ հօր իմոյ՝ քակտեսցին. (Նար. մծբ.։)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Զի ո՛չ ընդ գլորելն միայն նայեսցիս, այլ եւ ընդ պատսպարելն զարմանայցես։ Որպէս ի ճակատու ուրեք՝ յարեն եւ յապաժոյժ ամենեւին իրացն կայցէ, եւ պատսպարիցի վաղվաղակի, նիզակ առեալ են Եւն։ Յառնել եւ կալ ընդդեմ ճակատուն, պատրաստել, եւ ընկենուլ զախոյանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1)
deceit, cheat, fraud, imposition, seduction, trick, imposture;
mistake, error;
illusion, deception;
աստղ —նաց, erratic star, planet;
ի —նս արկանել, —նս մատուցանել, to deceive, to cheat, to seduce, to induce or lead into error;
cf. Ըմբռնիմ.
ԱՍՏՂ ՊԱՏՐԱՆԱՑ. πλανήτης planeta. Մոլորակ. մոլար աստղ.
Խաբէութեանն մարդկան խորամանկութաբառ պատրանս մոլորութեան. (Աթ. ՟Ա։)
deceitful, fallacious, captious.
Ոչ իբրեւ զպատրող ոք խաբեբայ մոլորեցուցանէ զմեզ. (Եղիշ. ՟Ը։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
ՊԱՐԱԲԱՌՆԱԼ. Շուրջանակի ի վեր բառնալ. եւ Բոլորովին յինքեան կրել. Ոչ յեցեալ յինչ, ոչ սիւնք նեցուկ պարաբառնան. (Շ. իմ. եղակ.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Անտանելին ի համայնից՝ բովանդակիչ բնութեանց բոլորից՝ պարագրի այսօր մարդասիրապէս յորովայնի անարատ կուսին։ Որ զանտես յէից զլոյսդ անտանելի՝ պարագրեալ մարմնով ծածկեցեր։ Այսօր զպարագրեալն մարմնով ցուցեր զաստուածութեան քո զփառս աշակերտաց քոց տէր. (Շար.։)
Օդք շուրջք, հուր պատառեալ, հաստատութիւնն շրջակայ, հրեղէն երկինքն պարագրող բոլորից. (Մխ. այրիվ.։)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
Աւաղ ծաղկատեսակ հաստատուն պարագրութեան, որ յաղագս իմ վրիպագործէրն, եւ զփշոցն վերածեաց աղէտս. իմա՛ զոլորտս երկրի։
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
Մերկքն՝ վահանօք, եւ զգեստուք երկաթեօք պարածածկեցեալք։ Անարի ոմն սկայ վառեալ եւ թաղիւ կճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Գ. 9։)
Յուլիանոս՝ իբրեւ զկայծակն ինչ պարածածկեալ ընդ յարդիւ՝ թագուցեալ ունէր զկռոցն մոլորութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)
circular, round.
Շուրջ բոլորեալ. բոլորակաձեւ.
turn, circulation, revolution.
Առակելով զմոլորակացն՝ իւրաքանչիւր ըստ հարաւային մասանցն պարայածումն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 79։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
τράχηλος, αὑχήν collum, ervix. Վիզ. փող. ուլն մարդոյ եւ անասնոյ. ... իմա որպէս ամբողջ բոլորակութիւն ուլան, ի ձայնէս պար, յն. բէրի՛ այսինքն շուրջ, կամ պարան. վասն որոյ խառն ի ստուգաբանութէան հյ. եւ յն. ասի վասն անուանո Պերինոս կամ Բէրինոս։
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
Պարապեցին մոլորական վարդապետութեան։ Ոչ զինուորականին պարապեաց վարժից, եւ ոչ իմաստասիրական ինչ կրթութեանց. (Պիտ.։)
to bind in every part, to pinion, to garrott.
Զբոլորն առ միմեանս եւ առ ինքն նախախնամաբար պարապնդէ. (Մաքս. եկեղ.։)
round about;
taken all together.
Ի քահանայական զարդու զգեստն եւ պարառաբար խմբագործութիւնս քահանայական բոլոր դասուք. (Մագ. ՟Ա.։)
Կամ Միանգամայն զբոլորն առեալ.
Սողոմոն զիմաստուն խնդրէ յԱյ, եւ ոչ այլ ինչ, վասն որոյ զբոլորն առնու պարառաբար զբարիս։ Աւագ աչօք պարառաբար շուրջ հայեսցի. (Մագ. ՟Է. ՟Իղ։)
cf. Պարագլուխ.
Ի բոլորն պարառաջ ճանաչիւր (աբրահամ որպէս քաղդեասցի աստեղագետ)։ Զմի ի նոցանէ կացուցանեն պետական եւ պարառաջ պայազանց։ Պարառաջ էր պարածանաց քում տողանի տէրութեան։ Պարառաջ բոլոր կրոնից անձնացելոց (սուրբ հայրն անտոն). (Մագ. ՟Է. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ. ձ։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
Զբոլորն՝ մասն՝ միակի գիծ ուղղակի զբոլորն պարառէ զուղղանկիւնեացն։ Անպարտական գոլով, եւ ի բոլորեցունց պարառեալ խորհրդով։ Յառասանիցն պարառելոց իւրաքանչիւր ոք խզտեալ զօրէն սղոցի։ Մակացութիւն զբոլորն պարառէ զենթակայ եւ զարհեստ։ Մակացութիւն վազ ուրեմն պարառեաց զբոլորն տրամախոհութիւն. (Մագ. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Հ։)
comprehension, containing, embracing;
syllepsis;
party, assembly;
— առաքինութեանց, the union of all the virtues.
Բոլորն պարառու եղեալ չարեաց. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
Սիրողք զեկուցման բոլոր պարառութեան բարւոյ. (Պիտ.։)
Ամենայն բոլոր բարեացն պարառութեամբ պատարուն. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
ՊԱՐԱՌՈՒԹԻՒՆ. Շրջան կամ բոլորումն (տարւոյ).
cf. Պարադիտեմ.
Զերկնի բնութիւն եւ զերկնի՝ քննութեամբ պարատեսեալ զեկոյց բոլորեցուն։ Պարատեսող խոհականութեմբ ծանօթանայր իւրէ անն երանգի. (Պիտ.։)
tie, rope, cord, bonds, iron, fetters.
Հրամայէ լուծանել նոցա զպարաւանդս ոտիցն (ղազարու)։ Լուծին զպարաւանդ ոտիցն եւ բոլոր անձինն. (Նանայ.։)
chorus-singer;
chorister;
dancing, appertaining to dancing;
surrounded, encircled.
առընթեր կալորապէս զպարաւորս ի պարու. (Նիւս. բն.։)
Պարաւոր. Պարառեալ. պսակաձեւ բոլորեալ.
saliva, spittle, slaver, drivel, pituite, phlegm.
ՏՈՂԻՔ ՏՈՂՈՒԿՔ ՏՈՂՈՒՆՔ ՏՈՂՈՒՔ ՏՈՂՔ. σίελος, σίαλος, -ον saliva πτυελός sputum. թուք. լորձունք. խուխ. շողիք
obscure or prolix.
ՏՈՐԲԱՆԱԿԱՆ ՏՈՐԲԱՆԵԼ. Կամ է՝ Երկարաբան, երկրաբանել. եւ կամ Կազմել զբան ոլորեալ եւ մանուածոյ իբրեւ զտոռն.
to be prolix, redundant.
ՏՈՐԲԱՆԱԿԱՆ ՏՈՐԲԱՆԵԼ. Կամ է՝ Երկարաբան, երկրաբանել. եւ կամ Կազմել զբան ոլորեալ եւ մանուածոյ իբրեւ զտոռն.
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
Ի տտունն (ձկան) ոտք իբրեւ զմարդոյ։ Իբրեւ զձկանց տտունս։ Սիրամարգն զտտունն բոլորակաբար շուրջ կացուցանէ զոսկէճաճանչն։ Զծերութեանն՝ օձ ի բաց մերկանայ զխորխն ի գագաթանէ գլխոյն մինչ ի տտունն։ Իժն զտտուն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Եւս. քր. ՟Ա։ Առ որս. ՟Է։ Փիլ. լին. ՟Ա. 33. եւ լիւս։)
concupiscible, sensual, libidinous, amorous.
Ի տռփական կատաղմանէ եւ ի մոլորութենէ խափանեցուսցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Տրամաչափ.
ՏՐԱՄԱԳԻԾ. գ. διάγραμμα diagramma. Գիծ անցեալ ընդ միջակէտ բոլորակի կամ քառանկեան յանկեանէ յանկիւն.
Ձեւ բոլոր շրջագային բաժանի յերկուս կիսագունդս ... եւ հայեցածք երկուց կիսագնդիցն հանդիպութեամբ կշիռն ուղիղ ի վերին եւ ի ներքին տրամագիծսն ... Եւ այնպէս զհաւասարակշիռ կէտն կալեալ՝ կայ եւ յերկոցունց հակառակացն միջոցն զտրամագիծս ունի։ Իսկ կայեան սորա ի տրամագիծ անդր՝ զուղղանկիւն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ. եւ ի հայել ուղղանկեանցն առ տրամագիծն միջին՝ զամենկայն հարթ, արդակ, զուգամասն յարմարեալ անվնաս պահէ. (Շիր.։)
Պարունակեալ յանբաւէն, եւ ի մէջս իւր կառուցմամբ բարձեալ ունի զբոլորն ի նոյն տրամագծին. (Տօնակ.։)
diagonal.
ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.
diagonal.
ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ. գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.
diametrical.
Կենդանատեսակաց բոլորակութեան տրամաչափական կողմանն բաղկացելոց ի կենդանակերպացն է ... զկէսն տրամաչափական կողմանն հակառակ, եւ այլն. (Շիր.։)
plate, disk.
Տրիվղոն սկաւառակ է բոլորակ եւ խոր. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
cf. Երամ.
Րամիցդ երկնայնոց։ Րամից բոլորից տիրապէս աստուած՝ պետական։ Ւիւսեալ րամից դասուց սրբոց. (Ժմ.։ Շար.։)
cf. Երամեմ.
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
whole, total, all together.
Իբր Երամիկ, երամական. բոլորական. միահամուռ. համօրէն. (չէ՛ շփոթելի ընդ Ռամկական)
total;
totally.
Համօրէն. բոլորովին. բովանդակ.
broom, genista, birch.
Բողոք առ միմեանս կալան ցարասի եւ հաւամրգի, ասելով զիա՞րդ նման մեզ լինելով մրտի ... մեք անարգ լինիմք գործիք, զաւելորդս տանցեւ գռեհից մաքրելով. (Մխ. առակ.։)
cleaving, rending;
cleft, rent.
Զսա առանց ցելման թողացոյց. իսկ զներքինն ցելեալ վեցեկի՝ եօթն բոլորս անհաւասարս. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Վարուժանակ.
Վարուժանի (արծուոյ կամ բազէի) տեսեալ զբազմորդի զլոր, եհար զմի ի ձագուց նորա եւ ըմբռնեաց. (Մխ. առակ.։)
Բոլորովիմբ ըմբռնի իբրեւ զճնճղուկ ի վարուժանակէ (բազէի կամ ցնոյ). (Մաշկ.։)
male bird, cock.
Վարուժանի (արծուոյ կամ բազէի) տեսեալ զբազմորդի զլոր, եհար զմի ի ձագուց նորա եւ ըմբռնեաց. (Մխ. առակ.։)
Բոլորովիմբ ըմբռնի իբրեւ զճնճղուկ ի վարուժանակէ (բազէի կամ ցնոյ). (Մաշկ.։)
cf. Վաւերական.
Ի բոլորեսին յայն թուղթսն վաւերական մատանին վասակայ եդեալ էր. (Եղիշ. ՟Է։)
authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.
Ի բոլորեսին յայն թուղթսն վաւերական մատանին վասակայ եդեալ էր. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Վերագայիմ.
Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)
to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.
Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Նմա զբոլոր գիրսն վերագրեալ նուիրեաց. (Փիլ. իմաստն.։)
suffumigation.
ἁναθυμίασις suffitus, exhalatio, evaporatio. Ի վեր ծխումն՝ բուրմուն՝ ցնդումն. արտաշնչութիւն. շոգիք. գոլորշիք.
rising, restoration.
Դաւիթ պատմէ զիւրոյ գլորմանն վերականգնումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
Անմայրն յերկինս՝ անհայր ծնաւ յերկրի, զի մեք վերակոչեսցուք հայր զբոլորից զպատճառն։ Զոր դուք նազովրեցի անուանէք, մարգարէն տէր իւր վերակոչէ։ Քահանայք՝ վերակոչին ծնօղ, դայեակ. (Զքր. կթ.։ Երզն. մտթ.։ Շ. ընդհանր.։)
to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.
Մանուկ մոլորեալ ուրանօ՛ր եւ երթիցէ՝ զմայր վերաձայնեալ կարդայ։ Վերաձայնեալ կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն նմա։ Համարձակել եւ վերաձայնել, թէ օրհնեցէ՛ք. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)
Սկսաւ վերաձայնել զնոսա մոլորեցուցիչս։ Զրպարտութեամբ վերաձայնէ ի վերայ մեր (զանունն չար). (Վրք. ոսկ.։)
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
Զաստըւած բոլորովին՝ մարմնով ի քեզ վերամբարձեալ. (Մագ. ոտ. խչ.։)