heat, ardour, warmth, solar heat;
inflammation;
over-excitement;
foaming or frothing of the sea, storm.
to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
theory;
vision;
the eyes;
interview.
ՏԵՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ՆԱխատեսութիւն. յայտնութիւն. եւ Իմաստ. խորհուրդ.
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
Եղիցես յիմարեալ վասն տեսլեանց աչաց քոց՝ զոր տեսանիցես։ Զարհուրեցուցանես զիս երազովք, եւ տեսլեամբք հարկանես զիս։ Տեսիլս սուտս եւ ըղձութիւնս. եւ այլն։
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
cf. Վաղվաղուն.
ἑπισπουδάζων, ταχύς nimis festinans, celer, citus εὑρίπιδος vulubilis πρὸ καίρον ante tempus. Վաղվաղկոտ. անխորհուրդ. տարաժամ, եւ դիւրափոփոխ.
place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
ՎԱՅՐԱՊԱՐ, ի, աց. ա. (յն. պէսպէս բացատրեալ). Նանիր. սնոտի, ունայն, չնչին. ումպէտ, հասարակ. անպատճառ. անխորհուրդ. անիմաստ. աննշան. ընդունայն եւ ընդվայրայածու. փուճ. պօշ, ավարա, պալպօշ.
cf. Գետնաքարշ;
— խորհուրդք, mean, grovelling, base thoughts.
to disperse, to sow.
Ի ժամ փորձութեան մերոյ վայրին միտքս մեր, եւ թարթափին խորհուրդք մեր. (Եփր. համաբ.։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
καίω, ἑκκαίω, ἄπτω . (լծ. եւ փիռա՛զօ. πυράζω ). uro ( ու՛ռօ. լծ. ընդ հյ) accendo կր. ardeo. Լուցանել բորբոքել զհուր կամ զճրագ. վառել, բռնկեցնել.
Վառեսցի իբրեւ զհուր անօրէնութիւն, եւ վառեսցի յանտառս մայրեաց։ Իբրեւ զձիւթ վառեալ։ Իբրեւ փայլակն վառեսցի։ Վառեալ էր հրով, եւ ոչ այարէր մորենին։ Վառեսցի զնովաւ, եւ կերիցեն զնա.եւ այլն։
Զհուր յորժամ կամիցիս՝ վառեսցես. (Եզնիկ.։)
Զսպառնալիսն որպէս հուր վառէ ի վերայ ամպարշտաց։ Վառեցան որպէս զճառագայթս լուսոյ ի մէջ աշխարհաց. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա։)
kindling, lighting;
burning, inflammation.
Շիջո՛ զհուր մեղաց ախտին, եւ ըզվառումըն գեհենին. (Յիսուս որդի.։)
evil counsel, malignity, iniquity.
ἁβουλία consilii inopia sive pravitas, temeritas, amentia. Խորհուրդ վատ. անմտութիւն. անմտածութիւն.
dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.
Զմի խորհուրդ ունին վատամահքս այս. եւ արդ մերկացեալ տանջեսցին. (Ճ. ՟Բ.։)
notorious, infamous, disgraceful, ignominious.
Մերուժան վատանշան գրգռէր զթագաւորն պարսից։ Վատախորհուրդք են՝ վատանշանք։ Բարսիղիդէս վատանուն վատանշան. (Բուզ. ՟Դ. 23. 55։ Կոչ. ՟Զ։)
cf. Վատասրտիմ.
Զարհուրեցայ, եւ վատասրտեցի. (Վրք. հց. ձ։)
want of courage, cowardice, poltroonery, cowardliness, pusillanimity, weakness, despondency, loss of heart.
Այսն վատասրտութեան զքեզ մի՛ զարհուրեցուսցէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
doctoral, doctrinal, magisterial, preceptorial;
didactic;
dogmatical;
— աստիճան, Doctor's degree.
Գաւազանիս խորհուրդ, նախ հովուական, ապա վարդապետական. (Շ. բարձր.։)
rose-water.
Ընդէ՞ր ոչ զխորհուրդ մարմնոյ եւ արեան իւրոյ աւանդեաց ի շաքար, ի նուշ, եւ ի վարդաջուր. (Բրսղ. մրկ.։)
exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.
Վարժ բազում աշխատութիւն է մարմնոյ (ա՛յլ ձ. խորհուրդ եւ ջան). (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 12։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
Զվարկ փոխարինին լուեալ ի տնէ (կայէն՝) ոչ զարհուրեցաւ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
meadow-rue, thalictrum.
Ծաղր եդեալ զցինկ ... ծիւրեալ գեղնութեամբ ... Եւ լուեալ՝ պատասխանեաց, վասն մեր սուրբ սրին գերանդեաց. իսկ ես խոկալով յայսոսիկ՝ զարհուրեալ դեղնիմ. (Մխ. առակ. ՟Լ՟Գ։)
to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.
Ահագին իմն խորոց հանդիպեալ իմաստութեան ընթերցուածոցն, ցնորեցայ ի խորհուրդս. (Արշ.։)
cf. Ցոլամ.
Ի լերինն սինեայ ծուխն ցոլանայր, եւ հուրն տոչորէր. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Ցոլանամ.
cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.
showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.
Տպաւորեա՛ յոգւոջ սոցա զձեւ մարմնոյ (կամ մարմնոց) ցուցակի. Պտրգ. այսինքն արտաքին տեսլեան կամ կերպարանաց սոցա, որք մարմնով խոնարհեալ կան յերկրպագութիւն։ Այսպէս մեկնէ ճոխագոյն եւ Լմբ. որպէս եւ ի յն. պարզ եւս գրի։ Այլ յաւելու Լմբ. զի թէ ոք իմասցի զայդ վասն մարմնոյն Քրիստոսի, իմացեալ լինի սուրբ խորհուրդն յանդիման երեւեցուցիչ մեզ զՔրիստոս ընդ զգալի տեսակօք.
to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.
Յայտ յանդիման մեծի բանակին զպաշտօնն ցուցանէին աներկիւղ։ Անարգս եւ վատթարս յաչս ամենեցուն զնոսա ցուցանէին։ Թէպէտեւ ի վերին երեսս զայս կեղծաւորէր, այլ ի ներքոյ խորհուրդքն չարագոյն ցուցանէին (կր)։ Յայտնել եւ ցուցանել նոցա զխորհուրդն ոչ կարէին. (Եղիշ.։)
Իբրեւ ցուցաւ նոցա այս խորհուրդ։ Վասն առնս այսորիկ այլ ուստեք ցուցանել ինչ ոչ ունիմք. (Իգն.։)
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
Անտի ցրուեաց զնոսա տէր Աստուած ընդ ամենայն երեսս երկրի։ Աստուած ցրուեսցէ զոսկերս մարդահաճոյից։ Ցրուեցից զնա ի մէջ իսրայէլի։ Ցրուեցաւ ժողովուրդն իւր ի նմանէ։ Ընդ ամենայն երեսս երկրի ցրուեցան խաչինքն իմ։ Իբրեւ զշամադաղ ցրուեսցին։ Զհուրդ օտար ցրուեսցես ի բաց։ Ցրուեա՛ զխորհուրդն աքիտոփելայ։ Տէր ցրուէ զխորհուրդս հեթանոսաց։ Ցրուեա՛ զամենայն յանցանս մեր։ Ցրուեաց զամբարտաւանս մտօք սրտից իւրեանց.եւ այլն։
Ցրուեալ հոսէ զխորհուրդս մեր ի հոգս եւ ի զբօսանս աշխարհիս. (Մանդ.։)
Վայրավատեալ ցրուին ի բազում կողմանս։ Թերեւս զմիաբանութիւնն քակեսցէ, եւ զուխտն եկեղեցւոյ ցրուեսցէ։ Ցրուէր եւ վատնէր զամենայն խորհումն նենգութեան։ Զխորհուրդն ցրուէր զառաջին հաստատուն երդմունսն. (Եղիշ.։)
cold.
dew;
չիթ —ոյ, dew-drop;
— քաղցրածաւալ, the gently-falling dew;
— քաղցրութեան, the benign dew.
Զհուրս զայս՝ զոր տեսանես, ցօղ առնէ ինձ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զհուրն ի ցօղ փոխեցին։ Կենարար ցօղով քո փրկեցեր զերիս մանկունսն։ Շիջացեր զհուրն հողմաբեր ցօղով. (Շար.։)
dewy;
cool, fresh, refreshing.
coolly, freshly.
Առժամայն հուրն ցօղագին եղեւ նոցա. (Հ. կիլիկ.։)
to refresh.
Աստուածային սէրն զհուրն ցօղագնէր. (Ժմ. յն.։)
full of dew, wet with dew, dew-besprinkled.
Արար ցօղալից քաղցրագոյն օդով, եւ նեղէր, եւ ոչ նեղէր զնոսա հուրն։ Ցօղալից լինէր բացօթեայ, եւ խնամօքն Աստուծոյ ոչ լինէր ծախեալ ի գազանաց. (Վրդն. դան.։)
cf. Ցողալի.
Արար ցօղալից քաղցրագոյն օդով, եւ նեղէր, եւ ոչ նեղէր զնոսա հուրն։ Ցօղալից լինէր բացօթեայ, եւ խնամօքն Աստուծոյ ոչ լինէր ծախեալ ի գազանաց. (Վրդն. դան.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Եւ կամ ցողուն ինչ առ հուր, եւ հողմով գիւրաւ բորբոքեալ։ Ընթանալով հեռն իբրեւ բոց ինչ ընդ ցողուն անցանելով շուրջ ըմբռնէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Փայլատակեմ.
Փայլակէր ի թուփն (մորենւոյ) հուրն։ Փայլակեսցէ սուր թագաւորի։ Քրիստոսիւ ապա փայլակեցելոյ՝ եմուտ արդարացուցիչ շնորհ։ Զի եւ փայլակեցելումն լուսոյ ճառագայթեալն իմասցի լոյս։ Լոյս ի լուսոյ փայլակեալ. (Պրպմ.։)
to flash like lightning, to gleam transiently.
emitting flashes, flashing, sparkling.
Զարհուրեալք ի փայլակնացայտ եւ յանմատոյց լուսոյ աստուածութեանդ։ Յորմէ սասեալ դողային փայլակնացայտ ի լուսոյն։ Զարհուրեալք ի փայլակնացայտ տեսլենէ դատաւորին. (Պտրգ.։ Շար.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
to lighten;
to throw out sparks, to scintillate, to sparkle, to gleam, to shine;
to cause to flash or sparkle;
— զփայլատակունս, to make the lightning flash;
բոց աստուածային յաչաց նորա —կէր, divine fire flashed from his eyes;
—կէ, it lightens.
Փայլատակեա՛ (կամ փայլեա՛) զփայլատակունս քո։ Փայլատակեցին ի ձեզ զլոյս եւ զհուր. (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Գ. 6։ Ագաթ.։)
cf. Փայլատակեմ;
կայծակունս յաչաց —, to flash fire from the eyes.
Փայլատակեա՛ (կամ փայլեա՛) զփայլատակունս քո։ Փայլատակեցին ի ձեզ զլոյս եւ զհուր. (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Գ. 6։ Ագաթ.։)
lightning, flash;
spark;
brightness, brilliancy;
thunderbolt.
Ի սակաւ մի ի փայլատականէ՝ որ անկաւ ի տանն, յորում բնակեալ էր նա, ի գիշերի վառեցաւ հուրն ընդ ամենայն տունն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9.) իմա՛ կայծակն՝ որպէս կայծ. σπινθήρ scintilla. (որ է լծ. ըստ շանթ)։
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
wood;
tree;
— կենաց, the Holy-Rood, the Cross;
tree of life, lignum-vitae, guaiacum, thula or thuya;
— խնկոց, odorous, scented wood;
— իւղոյ, olive-wood, olive;
չնչին —, fragile wood;
— այրելի, fire-wood;
— հարկանել, պատառել, to cut wood;
to cut down, to fell;
— ընկենուլ, to draw or cast lots;
կախել զ—է, to crucify.
Տապան ի չորեքկուսի փայտից։ Պատառեաց փայտ յողջակէզ։ Կախեսցէ զքեզ զփայտէ։ Փայտ նիզակի։ Ի բազում փայտից զուարթանայ հուր։ Ընտրեաց հիւսն փայտ։ Առ փայտն՝ որ քան զնաւափայտն տկարագոյն է, աղաղակէ.եւ այլն։
heap or pile of wood;
pyre, funeral pile.
Փայտ դիզեալ, հուր, եւ փայտակոյտ բազում վառեալ՝ սրտմտութիւն տեառն. (Ես. ՟Լ. 33. յն. փայտք բազումք։)
cf. Փապար.
Ահա դնեմ զքեզ ի փապ վիմիդ։ Ցուցեր զյետոյս քո խորհրդին՝ թաքուցելոյն ի փապ վիմին։ Զարհուրեալ Մովսէսի (ի նշողից՝) ի փապն ապաստանէր։ Պահեալ կան ի փապ վիմին. (Ագաթ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։ Երզն. լս.։)
Mars.
Ցոյցք մարդկան արուեսին են հինգ աստղն. լուծ՝ հող, եւ ջերի ջուր, որ է այծ (եղջերաւոր). արտախոյր զմիտսն ասէ՝ որ ի գլուխն. (թերեւս լուսնթագ). զի խոյր պսակ ասի. ծպաւոր զգեստն ասէ, որ է օդն. փառազնոտ զհուրն. (Մեկն. ծն.։)
equally glorious, having the same glory as another, sharing another's glory.
Կամաւ իւր, եւ հաճոյութեամբ փառակցացն կատարեաց զմարմնաւորութեանն խորհուրդ. (Սկեւռ. յար.։)
inordinate love of glory, insatiate or immoderate ambition.
Զայլ ոմն յարծաթսիրւթիւն, զմիւսն ի փառամոլութիւն։ Ագահութեամբ եւ փառամոլութեամբ արբեալ էին։ Ի հուր տոչորի փառամոլութեանն ախտ. (Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. աղ.։)
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
Օրհնեսցո՛ւք զտէր, զի փառօք է փառաւորեալ։ Զխորհուրդ թագաւորի բարւոք է ծածկել, այլ զգործս Աստուծոյ յայտնել՝ փառօք։ Թաղեաց փառօք եւ պատուով։ Ընկալաւ զայրն, կամ ընդունել զարսն՝ մեծաւ փառօք.եւ այլն։