asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
ՊԱՏՍՊԱՐԱՆ ԼԻՆԵԼ. ἁντέχομαι, ὐπερασπίζω suscipio, protego διαβαστάζω sustineo. Պատսպարել. հովանի եւ պաշտպեան լինել. ձեռնատու եւ վերակացու եւ օգնական լինել.
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
Հարկ է ձեռն տալ եւ պատսպարել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Յահեակ կողմն յերկիր անկեալ, անդրէն պատսպարէր, առնոյր զաջ ձեռն ի վեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
to prepare, to make or get ready, to put in condition;
to provide with, to dispose, to put in order, to fit, to dress;
— բանս ի բերան ուրուք, to prompt, to suggest.
Ես պատրաստեցի տու եւ տեղի ուղտոյցդ։ Զեն զենլիս, եւ պատրաստեա՛։ պատրաստեցին զպատարագսն։ Որոգայթ պատրաստեցին ոտից իմոց։ Ի նմա պատրաստել զանօթս մահու։ Որ պատասխանի տայ բանս դիմադարձութեան, պատրաստէ անձին իւում բանս հեռանալ։ Պատրաստեա՛ յելս զգործս քո։ Դու պատրաստեցեր զուղղութիւն։ Պատրաստեցեք զէնս։ պատրաստեաց զտիեզերս իմ առ իւրով։ Դիւրեալ եւ պատրաստեալ են ճանապարհք աստուածապաշտաց։ Պատրեաստեալք իբրեւ զհուր ի պատերազմ։ որպէս ոք զի պատրաստիցի առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց։ Գունդ գործէին, մարտի պատրաստէին. (յն. ձեռնարկէին). եւ այլն։
deceitful, fallacious, captious.
Ոչ ի ձեռն բանից պատրողաց. (Խոր. ՟Ա. 26։)
wick;
match;
— վիրաց, lint, lineament, scraped lint.
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Թէոդիտէ զնա՝ հետեւակ չորքոտանի, եղջերաբոյս, կճղակաւոր, բչողական. որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեան արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
Զարծուին պարագրէ՝ հետեւակ չորքոտանի ... որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեանն՝ արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
isthmus-like.
Մօտ ի մօտ շառուվիղս իմն աճառապատս յինքենէ զգայականս ի ձեռն վզին ուլուն ի պարանոցուտ գնացս, եւ որք անդ մկանունքն են, խառնեալ ունի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ։)
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
Տու՛ր պարապ անձին քում կանխել ընդ ձեռնադրւթեամբքն. (Կոչ. ՟Ա։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
Ճեպելով յայնժամ ի ձեռն քնոյ առ ի կերակրումն հալական զօրութեանն, եւ զամենայն զբնութիւնն առ ինքն պարապեցուցանելոյ։ Ոչինչ աշխարհական իրաց պարապեցուցանիցեմք զմիտս, որք միանգամ ցանկանայցեմք յաստուած մերձենալ. (Նիւս. կազմ.։)
tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.
Բերին տումարս եւ ընթերցան զամենայն գործս մեղաց նորա։ Ի մէջ ժողովոյն ձեռնարկ արարեր ի տումարին վասն արտասահմանութեան իմոյ. (Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Տուժիմ.
Բայց ի յունաց մասէն, որք ընդ ձեռնադրութեանն տուգանեցան՝ վիճակեալ յաթոռն կեսարու, վարել յունական դպրութեամբ, եւ ոչ ասորւով. (այսինքն պարտ յանձին կալան. հարկեցան). (Խոր. ՟Գ. 54։)
gift, donation;
manipulation.
Սուրբ արա ի ձեռն տըւման հոգւոյն, եւ ուղիղ հաւատոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Զգեա՛ զձեռն, եւ բուռն հար զտտանէ նորա։ Ոչ բարձցեն թեփ մի ի տտնոյ նորա.եւ այլն։
Ի ծագ տտնոյն (օձի) զձեռն իւր կթարկառեալ. (Սարկ. լուս.։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
Որ արարեր զիս ի քո պատկեր պանծալի՝ ի ձեռն վեհիդ տպաւորութեան զտհկարս օժանդակելով։ Ի հնումն զայսր տպաւորութիւն օրինակաւ նկարագրեր։ Անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար.։)
cf. Տռփանք.
Յոյս՝ դիւրութեամբ ածանցուցիչ, եւ ըստ զգայութեամբ անբանի եւ ձեռնարկելոյ ամենայն տռփութեամբ. (Պղատ. տիմ.։)
money-changer;
table-companion, messmate.
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. եւ զի՛նչ թագաւորական էր սպտս, զամենայն նմա հրամայեաց տալ. ընդ որ տրապիզիտքն ամենայն սոսկացան. (Կաղանկտ.։)
generous, liberal.
φιλόδωρος munificus, liberalis. Որ սիրէ տալ զտուրս. ողորմած. առատաձեռն (անձն, կամ սիրտ).
to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.
Տրորեսցի՛ ձեռն, զի համարձակութիւն ընկալցի առ տէրն համբառնալ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to dry, to des-sicate;
to dry up, to parch, to render arid;
to drain, to dry up, to exhaust.
Ցամաքեցոյց զթզենին դալար, եւ բժշկեաց զձեռն գօսացեալ. (Եփր. համաբ.։)
to dry, to dry up;
to drain, to be exhausted;
to wither, to fade, to die;
— յոգւոց, to expire, to breath one's last, to die;
— զօրութեան, to grow weak, to lose strength, to fall away, to languish;
— սիրոյ, to grow indifferent.
Կործանեալ՝ յոգւոցն ցամաքիւր։ Ցամաքեցան ի սովոյ անտի, իբրեւ պատկերք մեռեալք։ Ձեռն նորա ցամաքեցաւ։ Զօրութիւն դիւին ցամաքեցաւ ի ձեռն նշանի խաչելոյն։ Ցամաքեալ յարդարութենէ. (Կոչ. ՟Զ։ Եւս. պտմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Եղիշ. դտ.։)
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
Ցանկալիք աչաց։ Զցանկալիս որովայնի նոցա։ Զամենայն ցանկալիս դստեր սիոնի։ Զձեռն իւր ձգեաց նեղիչն ի վերայ ցանկալեաց իմոց.եւ այլն։
to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
Ցանկանային ի սուրբ աջոյ առն Աստուծոյ գտանել ձեռնագրութիւն. (Փարպ.։)
cf. Ցանկամ.
Ցանկանային ի սուրբ աջոյ առն Աստուծոյ գտանել ձեռնագրութիւն. (Փարպ.։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
Մտի ես ի դրախտն ցանկեալ։ Սուրն այն՝ որ ցանկեցաւ (եդեալ իբրու ցանկ) ի դրախտի անդ ի պատճառս եւայի, բարձաւ ի ձեռն Մարիամու. (Եփր. համաբ.։)
assiduous, continual;
ever, continually.
Փառաւորեալ ցակորդ ի հոգեղէն եւ ի հրեղէն զուարթնոցն։ Ցանկորդ զխայրեացն մատուցանելով ընդարձակուձեռն նուէրս. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
to be in pain, to have a pain, to be ill, to suffer;
to pain, to be afflicted, vexed, chagrined, sorry.
Իբրեւ ձեռն կամ ակն ցաւագնեալ։ Թէպէտ եւ ցաւագնի մեր ձեռն կամ ակն, կնքեմք զցաւագնեալն անդամ պատուական խաչիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
pain, grief, affliction, tribulation;
condolence, compassion.
Հայեա՛ց ի ցաւագնութիւնս մեր, որ ի ձեռն անօրինին. (՟Գ. Մակ. ՟Բ։)
handkerchief;
towel, napkin, linen;
head-band, hand-cover, veil;
amict.
Վկայեն սուդարունքն եւ վարշամակքն, որք բժշկէին ի նմանութիւն զօրութեան քրիստոսի ի ձեռն պօղոսի. (Կոչ. ՟Ժ։)
government, direction, conduct;
triangular table of laws.
Ի ձեռն վարչութեան յիսնապետութեամբ եւ նաւապետութեամբ պէսպէս գոլով մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
sublime, majestic, imposing, high, elevated, superior, grand, noble, generous;
divine, godlike, supernatural, celestial, heavenly;
the Supreme Being;
— կերպարան, imposing aspect;
— ինձ արտաշէս պարթեւ քան զմակեդոնացին աղեքսանդր, Artaxerxes the Parthian seems to me to be superior to Alexander the Macedonian.
Ի ձեռն վեհիդ տպաւորութեան։ Զվեհին մեծութիւն։ Գործի մարմնութեան վեհին բնութեան. (Նար. ՟Ե. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)
cf. Վերագայիմ.
Մահ ո՞ր իցէ դառնագոյն. որ յանօրինաց վերագայի. (այսինքն ի վերայ անօրինաց, կամ ի ձեռն անօրինայ). (Ոսկիփոր.։)
to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.
Մահ ո՞ր իցէ դառնագոյն. որ յանօրինաց վերագայի. (այսինքն ի վերայ անօրինաց, կամ ի ձեռն անօրինայ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Վերագլխեմ.
Սուղ բանիւ վերագլխաւորել զխորհուրդն քրիստոսի, կամ վերագլխել զխորհուրդ տեառն, զոր ասաց մարիամ, մեծացուսցէ եւ այլն։ Ի ձեռն իմոյ որովայնիս ամենայն ազգաց ի սրբութեան վերագլխի լրումն. (Գր. սքանչ.։ ՃՃ.։)
to conclude, to recapitulate, to sum up, to abridge.
Սուղ բանիւ վերագլխաւորել զխորհուրդն քրիստոսի, կամ վերագլխել զխորհուրդ տեառն, զոր ասաց մարիամ, մեծացուսցէ եւ այլն։ Ի ձեռն իմոյ որովայնիս ամենայն ազգաց ի սրբութեան վերագլխի լրումն. (Գր. սքանչ.։ ՃՃ.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Յաղագս հաւատարմութեան վերագրեցի ի նմա ձեռնագրով իմով։ Զոր առեալ բացի, եւ գտին վերագրեալ ձեռամբ իմաստասիրին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Վերադառնամ.
Վերադարձիլ արտասուօք ի ջնջումն մեղացն։ Ի ձեռն ապաշաւանաց վերադարձիլ ի կեանս. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to impose, to put upon, to add, to join.
Ի ձեռն իւր ինքեան վերադրեաց ի նա զիւր սրբազանն ներգործութիւն եւ զօրութիւն։ Որքան ինչ է հօր եւ որդւոյ, աստուածապետականին հոգւոյ հասարակաբար եւ միեղինապէս վերադրեն։ Մեծն եւ փոքրն վերադրի ամենեցունց պատճառին։ Օրհնութիւնս վերադրել ամենայնի պատճառին. (Դիոն.։)
suffumigation.
հերակլիտոս զամենեցունն անձն (այսինքն զաշխարհ՝ ասաց լինել) վերածխութիւն ի խոնաւուտիցն. իսկ զոր յանասունսն (զշունչ)՝ յարտաքուստ եւ ի նոցայոցն վերածխութեան համասեռ բնաւորիլ։ Սրամտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեան, ի վերածխութենէ մաղձոյ, կամ ի պղտորմանէ եղեալ։ Էութենա հրոյն ոչ կրել զորս ինչ օդոց են, որպէս մինչ ապականիլ ի ձեռն վերածխութեան, կամ թանձրանալն. (Նիւս. բն.։)
to regenerate, to endow with new life, to cause to be born again, to revive, to reproduce.
Իշխանակից սուրբ հոգին այսօր վերածնեաց զազգս ամենայն։ Վերածնեաց զազգս ամենայն ի ձեռն զանազան շնորհացն։ Վերածնեսցէ զսա ջրով եւ հոգւով սրբով արդարութեան։ Սրբեցեր զջուրս՝ վերածնեալ զմեզ մկրտութեամբն սրբոյ հոգւոյն. (Շար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Մաշտ.։ Ժմ.։)
cf. Վերակնեմ.
Այլ յուսով վերակնարկեմ քեզ, որ պետրոսի ձգեցեր յօգնութիւն զձեռն. (Գանձ.։)
to look on high, to lift up one's eyes.
Այլ յուսով վերակնարկեմ քեզ, որ պետրոսի ձգեցեր յօգնութիւն զձեռն. (Գանձ.։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
Վերակոչեաց զամենեսեան ի մահուանէ յանմահութիւն։ Ի մսուր անբանից բազմի արքայն անմահից, զի զիս յերկինս վերակոչեսցէ։ Վերակոչեաց զհեթանոսս յորդեգրութիւն։ Որք ի հեթանոսաց վերակոչեցան ի քրիստոս ի ձեռն առաքելական քարոզութեան. (Շար.։ Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
name, appellation.
Ի ձեռն երկաքանչիւրոցն անուանացն վերակոչութեան (սիմոն պետրոս). (Նանայ.։)
repetition, explanation.
Ի ձեռն յոլովից եւ հաւաստից պատկերաց եւ վերաճառութեանց ընդարձակին։ Սրբագրեցելոցն յիշատակարանաց խորհրդական եւ գերազարդ վերաճառութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
ὐπέρμαχος propugnator. Որ մարտնչի ի վերայ այլոյ, ձեռնտու. օգնական.
cf. Վերասրբեմ.
Զայնս՝ որ տղայք առին, եւ զամենայն աղտեղացուցին, վերամաքրէ։ Ի ձեռն կաւոյ զաննիւթն վերամաքրեալ, եւ թեթեւացեալ. (Կլիմաք.։)
elevation, height, excellence, sublimity.
Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)