giantship.
cf. Սկսումն.
Րէն տառ չէ բանի սկըսուած, այլ ակամայ բռնազբօսած. (Շ. այբուբ.։)
paint, rouge;
ի — շպարիլ, to use paint, to rouge, to paint, to bedaub oneself or one's face.
Ծեփեաց բռով, եւ կարմրացոյց սնգուրաւ զգոյն նորա։ Ի ծարիր եւ ի սնդոյր չպարէիր. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 40։)
chrytomancy, divining by means of barley;
—ս արկանել, to divine by -.
Իսկ (Հին բռ.)
to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.
Յոյժ բռնութեամբ սնուցեալ էր զկամս իւր. (Վանակ. յոբ.։)
rancorous, resentful.
ՌԻՄ. ըստ Հին բռ. Չարութիւն. եւ ՌԻՄԱԿԱԼ, ոխակալ։ cf. Ռեմակալ։
ballista-stone;
ballista, catapult.
πετροβόλος, λιθοβόλος lapides ejaculans. ըստ հյ. lapis missilis. Քար ձգելի որպէս ռումբ բռամբ. բռնաքար. ըստ յն. քարայագ կամ քարընկէց ասի՝ որպէս մեքենայ կամ անձն ձգօղ զքարինս.
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Ս. Առ հին գրիչս՝ լույս գաւառական հնչման երբեմն շփոթի ընդ զ. գրելով՝ Զգալ, իբր Սգալ (Սըգալ, սուգ առնուլ). կամ գրելով Սգալ, եւ իմանալով Զգալ (ըմբռնել զգայութեամբ)։
cf. Սաբաւօթ.
Ազատեաց նախանձն սաբաւովթայ ի ծառայութենէ բռնաւորին զմեզ. (Կիւրղ. ես.։)
to conceive, to be with child;
cf. Յղանամ.
ՍԱՂՄՆԱՌԵՄ կամ ՍԱՂՄԱՌԵՄ. συλλαμβάνω concipio. Սաղմն առնուլ կնոջ. ըմբռնել զսերմն, յղանալ. ծոցւորիլ. կր. յղացեալ լինել.
type, model, example, pattern;
manner;
figure, image, form;
expression;
style;
impression, stamp, print, mark;
edition;
—ք կերպարանաց, feature, lineament, character;
—ք մեռելոց, phantom, ghost, shadow;
— կերպարանաց բանից, style;
այսու տպով, in this manner or way;
ի —, similar, like, conform, in the form of;
վաթսներորդ —, sixtieth edition;
բերել զ— ուրուք, իրիք, to be like, to resemble, to have likeness to;
hymen, the virginal membrane.
Յորոյ տիպն ապացուցի խաբողն յակոբ ըմբռնեաց. (Նար. կուս.։)
type, model, example, pattern, sampler.
Տիփար, գաղափար ոսկերչաց. (Հին բռ.։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
Զրուանն եւ տիտանն եւ յապետոսթէ, սեմ, քամ, եւ յաբեթ։ Ի բռնանալն ասէ զրուանայ՝ ընդդիմացան նմա տիտանն եւ յապետոսթէ։ Արս հզօրս ի տիտանացն։ Այլ զտիտանսն եւ զըռափայիմսն յիշեն աստուածային գիրք. (Խոր. ՟Ա. 5։)
cf. Տիրապէս.
to make oneself master of, to become master, to rule, to dominate, to govern, to have dominion over, to sway;
to pass under the dominion.
Ի ծառայէն ոչ տիրացեալ լինէր։ Ըմբռնեալ եւ տիրացեալ յայնցանէ. (Փիլ.։)
to weaken, to debilitate, to render feeble, infirm, to enervate, to unnerve, to cast down, to deject.
Հիւանդութեամբ տկարացուցանել. Անյաղթ զօրութիւնն քրիստոսի տկարացոյց զքեզ։ Տկարացուցանեմք զբռնաւորութիւնն։ Ընկէց զզօրաւորն, եւ տկարացոյց զհզօրն. (Նիւս. կուս.։ Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Իգն.։)
weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.
Ի հրէական տկարութենէ ըմբռնեալ էր. վասն որոյ եւ ի գիշերի եկն առ նա։ Ի լսողաց տկարութիւնս խորհրդական եւ անհաս երեւէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 26։)
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
Դիւրըմբռնելիք նորա ձագքն էին յաղագս տղայութեան. (Բրս. մկրտ.։)
tun-bellied or big-bellied.
Ըստ (Հին բռ.)
to govern economically, wisely.
Քաջ բարդաւաճեալ բռունք փորձեցան տնտեսավարել զաշարհ. (Պիտ.։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
Եթէ ի տերանց ձերոց առաքիցիք ի տնօրէնութիւն ինչ բռնի, արդարութեամբ վարեցարուք. (Շ. ընդհ.։)
very robust, excessively strong;
dragoon.
Զօրաւոր ըստ վիշապի. բռնաւոր.
club, staff;
pebble, stone.
πέτρος lapis, globus lapideus, saxum. Քար ձգելի, կամ ի պէտս քարկոծելոյ պիրկ ձգմամբ. գիլ. բռնաքար. ռմբաքար. քար, քարի կտոր.
conjurer, sorcerer, wizard, magician;
prophetess, pythoness, witch, sorceress.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի.
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
Ձմեռն անչափ բռնութեամբ օդոցն եւ բերմանց վշտացուցանէ զամենայն։ Յամառնայինսն տաքմամբ աւազին ժռիցն վշտացուցանեն. (Պիտ.։)
cf. Վտարանդիկ.
ἅποικος domo emissus, colonus եւ այլն. Վտարանդեալ. տարագիր. տարաշխարհիկ. գաղթական. բռնի վարեալ. օտարացեալ. վտարական. աստանդական. մատնեալ ի ձեռս օտարաց. գերի. ստրուկ. ծառայ. վարած քշած.
Եթէ զարտաւազդ եւ զտիրան վտարանդիս ոչ արասցես։ Վտարանդի (որպէս պատանդ) երթալոյ պապայ ի բիւզանդիոն։ Սրոյ զամենայն վտարանդիսն մատնել. (Խոր. ՟Բ. 52։ ՟Գ. 29։ Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց վտարանդի լեալ (յն. բռնի կալեալ) յանպարտ թշնամեաց։ Վտարանդի (այսինքն գերի ) եղէք ազգաց բազմաց։ Արարին զերկիրն իմ իւրեանց ի վտարանդի (յն. ձերբակալ)։ Եղիջիք յանապատ, եւ վտարանդիք։ Առնիցեն զձեզ վտարանդիս (յն։ ի վաճառ հանեալ). ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 33։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 3. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Բ. 18։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)
Իբրեւ ի բռնաւորէ ումեքէ վտարանդի վարեալ. (Սեբեր. ՟Ը։)
to revolt, to rebel, to rise up against, to mutiny.
ἁθετέω praevaricor, sperno, rejicio. Վտարանդիլ՝ որպէս օտարանալ ինքնագլխութեամբ. ապստամբիլ. նշկահել. ... (դրի ի Հին բռ. եւ՝ Դրանջել՝ ապստամբել)։
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
ՎՏԱՐԵԼ. Քարշել. ձգել. կորզել. թափել ի ձեռաց այլոց. զբռամբ ածել. քաշել.
Զորօրինակ ապստամբ մտեալ բռնութեամբ՝ զայլոյ թագաւորութիւն իւր վտարիցէ. (Սեբեր. ՟Ը։)
Georgian;
— կոճ, hellebore, bear's foot;
տարազ — կոճակի, agaric, mushroom.
տե՛ս ՎԻՐՔ ի բռ. յտկ. ան։
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
Եւ նմա հասանէր վրիպակ՝ բռնութեան օրհասիւ մեռանել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
verse, poem, ode;
canticle, hymn;
cautery;
stamp, mark, print.
ըստ այսմ գրի ի (Հին բռ.)
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
այլ ըստ (Հին բռ.)
Քանքար եւ տաղանտ՝ հինգ հազար դահեկան։ Այլք ասեն լինել սովորաբար չաստուած թալէռ կամ ռիալ. եւ ըստ ատտիկեցւոց եւ բաբելացւոց, ռ։ Շիր. եւ Երզն. պարզապէս ասեն՝ ճիգ լիտր. որպէս եւ ի յն. լտ. բռ. գրի, ճիե լիպրա։
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
εἵδω, ὀράω video եւ εἱδέω scio. (որպէս եբր. րաա եւ էատէ ). եւ եւս՝ ἑπείδω inspicio, aspicio, perspicio ὅπτομαι, θεωρέω intueor, contemplor, specto եւ այլն։ Աչօք մարմնոյ կամ մտաց նկատել, ականել. նշմարել. հայել՝ գիտել եւ ըմբռնել. ի միտ առնուլ. ճանաչել. դիտել. տեսնել, տեսնալ.
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Բասիլիոս զբարձր զամենայնիս (այսինքն զտիեզերացս) զարդարանս դիւրաւ ըմբռնելի բազմաց ի ձեռն իւրոյ տեսլեանն արար։ Գիտուն եւ ծանօթ ի ձեռն իւրոյ իմաստութեանն տեսլեամբ՝ աշակերտացն գործեաց. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
ՏԵՍՈՒԹԻՒՆ. Հայեցուած. եւ Ըմբռնումն մտաց. եւ Վերացումն իւիք ի զգայութեանց.
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Որպէս յաստուածային գոգցնես տեսչութենէ։ Յաստուածայնոյն բռնադատեալ յանկարկութենէ տեսչութեանն։ Վերին տեսչութեանն է այս տնօրէնութիւն. (Խոր. ՟Բ. 28։ Յհ. իմ. երեւ.։ Իգն.։)
quire of paper, stitched-book, copy-book;
pamphlet.
Իսկ (Հին բռ.)
Իսկ (Հին բռ.)
camellia.
Մազրիոն, տերեւատ. (Հին բռ.։)
cf. Ռուփ.
ՏԻԲՍ կամ ՏԻԲ. Բառ ար. պ. տիպս, տիպիս. թ. բէքմէզ. Ռուպ՝ մանաւանդ արմաւենւոյ. զի եւ ի լտ. մեկնի, mel dactylis fluens. (Բժշկարան.։ եւ Հին բռ.։)
occupying all the world.
Որ գրաւեալ ունի կամ լնու զտիեզերս. բոլոր ասխարհքը լեցընօղ՝ բռնօղ.
making every one, or all the world tremble.
Զգետնեալ լինէր կոյսն մանուկ զտիեզերասաստ բռնաւորն։ Տիեզերասաստ զօրութեամբ նուաճեցին. (Խոր. հռիփս.։)
gum-mastic (of Chios).
Ըստ Հին բռ. իբր Կիւ ծամելի տիկնայց. կամ լաւն ի կիւըս, եւ կամ որպէս ռմկ. չամ սագըզը։
business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.
Գոյ վաճառ յերկրին եգիպտացւոց։ Վաճառեսցէ ոք վաճառ ընկերի իւրում։ Յամենայն ի վաճառս մեր շահեսցուք։ Ելցէ վաճառ տանց։ Վաստակ մեր շահեսցուք։ Ելցէ վաճառ տանց։ Վաստակ եղեն ի վաճառս քո։ Քակեա՛ զխարդախութիւն բռնութեան վաճառեաց քոց։ Եւ եղիցի վարձ վաճառի նորա տեառն նուիրեալ։ Տարա՛յք զվաճառ ցորենոյդ ձերոյ։ Բազմացուցեր զվաճառս քո։ Վաճառք քո բազմացեալք։ Յաճախեցին ի կղզեաց զվաճառս քո։ Ի բազմութեան վաճառաց քոց։ Յաղխամաղխէ վաճառաց քոց։ Ի կտակս վաճառաց իւրեանց։ Գնացին ոմն յագարակ իւր, եւ ոմն ի վաճառ իւր.եւ այլն։
toparch.
Կարքեդոնի վայրապետն դինէոս անուն։ Դինէոս վայրապետ բռնաւորն կարքեդոնացւոց. (Ոսկիփոր.։)
savage nature, inhumanity, fierceness, ferocity, cruelty, brutality.
Վայրենութիւն գազանաց, կամ բռնաւորաց, կամ բարբարոսաց, կամ բարկացողաց, կամ ալեաց, կամ կռոց եւ դիւաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ճ. ՟Բ.։ Պրպմ. ՟Ի՟Թ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Ե։)
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի.
to undo, to destroy, to ruin, to upset, to overthrow, to overcome.
Որ այնպիսի ժանտ ախտիւք վանդակեալ իցէ. յն. ըմբռնեալ, կամ պնդեալ, վարակեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
καίω, ἑκκαίω, ἄπτω . (լծ. եւ փիռա՛զօ. πυράζω ). uro ( ու՛ռօ. լծ. ընդ հյ) accendo կր. ardeo. Լուցանել բորբոքել զհուր կամ զճրագ. վառել, բռնկեցնել.
Սովն բռնադատեալ յորովայն՝ վառէ զաջ գողոյն կարկառուլ ի քո տուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
ill-starred, luckless, unfortunate;
— առնել, to render unhappy, to oppress, cf. Թշուառացուցանեմ, cf. Վատթարեմ;
to discomfit, to overcome.
(Իսկ Հին բռ. հայելով ի նախընթաց բառսդ՝ անձուկ լաշկար, շփոթ իմն գրէ.)