Definitions containing the research արութիւն : 1540 Results

Պատարագիք, գեաց

See full entry →

s.

things destined to be sacrificed;
mass-dues, alms.

NBHL (1)

Ոչ պատարագիս զենլի պատարագ, այլ զմիտս եւ զյօժարութիւն ընդունի այնորիկ՝ որ զենուն։ Իբրեւ զամբիծ եւ զանարատ պատարագիս առ ի պատարագ մատուցանել. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 52։)


Պատեհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.

NBHL (1)

ἑπιτηδείοτης aptitudo, capavitas, opportunitas, expeditum esse. եւ այլն. Պատեհ գոլն. պատշաճողութիւն. արժանաւորութիւն. եւ Դիպուած. եւ Դէպք՝ մանաւանդ աջողակք. յարմարութիւն


Պատկանաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

convenience, suitableness, decency.

NBHL (1)

ἀρμονία harmonia, consensio ἑφαρμογή connexio, congruentia. Յարմարութիւն. յանկաւորութիւն. յօդակապութիւն. շարայարութիւն. կապակցութիւն.


Պատկանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Պատշաճեմ.

NBHL (1)

Զառաջիկայ բանս պատկանեմք ի նախագրելոցդ յարմարութիւն. (Պիտառ.։)


Պատկառ

See full entry →

adj. s.

respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.

NBHL (1)

Յոյժ պատկառ կայր ի պաշտօնատարութիւն հայրապետին. (Արծր. ՟Դ. 1։)


Պատկերակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conformity, resemblance likeness.

NBHL (1)

Չեն նման երեսք երեսաց ... ունելով ի պատկերակցութիւնն՝ զորակութեան սեռին օտարութիւն, ի խաղաղութեան եմք. (Լմբ. առակ.։)


Պատճառեմ, եցի

See full entry →

vn.

to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.

NBHL (1)

Այլակերպեաց առաջի նորա զերեսս իւր, եւ պատճառեցաւ յաւուր յայնմիկ (որպէս թէ զայսահարութիւն)։ Եւ նա պատճառէր հեռագոյն եւս ուրեք երթալ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։ Ղկ. ՟Ի՟Դ. 28։)


Պատշաճ, ից

See full entry →

adj. s. adv.

suitable, pertinent, proper, seemly, decorous, becoming, convenient, congruous, fit, decent, conformable, analogous, proportioned;
just, reasonable;
—ք, decency, decorum, propriety, conveniency;
— ըստ —ի or —ից, conveniently, duly, a propos, pertinently, decently, seemly, seasonably;
— է, պարտ աւ — է, it is proper, suitable, right, it becomes;
չէ —, it is not seemly or befitting;
ըստ ոչ —ի, unseasonable;
լնուլ զպարտս —ից, to behave with propriety, decorum, good breeding or politeness.

NBHL (1)

ՊԱՏՇԱՃ. գ. որպէս Պատշաճաւորութիւն. դիպողութիւն. յարմարութիւն.


Պատշաճողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

suitableness, congruity, conformity;
decorum, decency;
relation, analogy, proportion, symmetry.

NBHL (2)

τὸ εὕχαρι . որպէս Վայելչութիւն. բարեյարմարութիւն. գեղեցկութիւն.

Կամ պատշաճութիւն. դիպողութիւն յարմարութիւն.


Պատշաճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.

NBHL (1)

ἑπιτηδείοτης, ἀρμός aptitudo, opportunitas, commoditas. Յարմարութիւն. աջողութիւն. արժանիք. դեպք. հանգամանք.


Պատշաճումն, ման

See full entry →

s.

orientation, finding the cardinal points.

NBHL (1)

Պատշաճութիւն. յարմարութիւն.


Պատսպարան, աց

See full entry →

s.

asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.

NBHL (1)

Ոչ ուրեք գտանիցեն պատսպարան ինչ եւ մխիթարութիւն. (Ոսկ. ես.։)


Պատրաստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.

NBHL (1)

ἐτοιμασία, παρασκευή (որ եւ ուրբաթ) κατασκευή, ἁποσκευή praeparatio. promptitudo παράθεσις appositio ὐπόστασις subsistentia σκεῖος vas, apparatus եւ այլն. Պատրաստ գոլն. յօժարութիւն.


Տուիչ, տըւչի, չաց

See full entry →

s.

giver, donor.

NBHL (1)

Զի ի ճշմարիտ տըւչէ անտի ընկալցին զամենայն բարութիւնս։ Եթէ տըւչին սահակայ (տեառն աստուծոյ) վկայութեամբ իւրով զբանն սառայի ոչ հաստատեալ էր. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)


Տրամադրութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

dispositio;
class of verbs.

NBHL (2)

διάθεσις dispositio, constitutio, conditio, adfectio եւ աղլն. Կարգաւորութիւն. յարմարութիւն. հանգամանք. ձեւ. որակ. զգածումն. յօժարութիւն. պատրաստականութիւն.

Վայրենի ախտիցն տրամադրութիւն։ Իրիցագոյն է քան զանիրաւութիւն արդարութիւն. եւ քան զիւրաքանչիւր ոք ի հակռակ տրամադրութեանցն. (Փիլ. լին.։)


Տրամատեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide equally.

NBHL (1)

Որպէս ի վերայ մարմնոյ եռակի տրամատեաց։ Եւ տրամատեսցի այսպէս, է՛ որ արդարութիւն, եւ է՛ որ անիրաւութիւն։ Երկակի տրամատելով եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Տրտմալի

See full entry →

cf. Տրտմալից.

NBHL (1)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)


Տրտմալից

See full entry →

adj.

full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.

NBHL (1)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)


Տրտմական, ի, աց

See full entry →

adj.

saddening, painful, vexatious, provoking.

NBHL (1)

Լուծան տրտմականքն, եւ ժամանեաց մխիթարութիւնն. (Իգն.։)


Տրտմիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be displeased, afflicted, grieved, chagrined, to sorrow, to take to heart, to repine, to fret.

NBHL (1)

Տրտմեցաւ կային յոյժ։ Մի՛ տրտմիցիս ի սրտի քում զկնի տրոցն քոց նմա։ Տրտմեցաւ յովնան տրտմութիւն մեծ ... թէ արդարեւ յոյժ տրտմեա՞լ իցես ի վերայ դդմենւոյն։ Ակն ունէի, թէ ոք տրտմեսցի ընդ իս (ցաւակցութեամբ)։ Տրտմեցան ի վերայ քո։ Տրտմեսցին վասն քո։ Ուրա՛խ եմ, ո՛չ զի տրտմիցիք, այլ զի յապաշխարութիւն տրտմեցարուք։ Քանզի տրտմեցայք դուք ըստ աստուծոյ։ Տուք արբեցութիւն տրտմեցելոց.եւ այլն։


Ցածնում, եայ

See full entry →

vn. med.

to become or grow low, to go down, to subside, to fall, to diminish, to lower, to be humbled;
to calm, to stoop, to be appeased;
to go down, to subside.

NBHL (1)

Ցածիր ի բարկութենէդ։ Պարտեալ եռանդեանն չարութիւնն՝ անդէն եւ անդ դադարեալ ցածնուն։ Չէր պարտ բարկանալ, այլ երկնչել եւ ցածնուլ։ Ի ցասմանէն ցածնուցուն։ Ոչ երբէք ցածնութիւնն ի չարեացն. (Ճ. ՟Ա.։ Փարպ.։ Շ. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։ Սարգ.։)


Ցամաքեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to dry, to des-sicate;
to dry up, to parch, to render arid;
to drain, to dry up, to exhaust.

NBHL (1)

ξηραίνω, ἁποξηραίνω, ἁναξηραίνω sicco, exsicco, arefacio. Ցամաք կացուցանել. չորացուցանել. բառնալ զխոնաւութիւն եւ զդալարութիւն. գօսացուցանել. կաշկանդել. ցամքցնել, չորցընել.


Ցանկական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

concupiscible;
—ն, concupiscence.

NBHL (1)

Առաքինութիւն ցանգականին՝ ողջախոհութիւն եւ ժուժկալութիւն. չարութիւն ցանկականին՝ զեղխութիւն եւ շռայլութիւն. (Արիստ. առաք.։)


Ցանկամ, ացայ

See full entry →

vn.

to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.

NBHL (1)

ՑԱՆԿԱՄ կամ ՑԱՆԿԱՆԱՄ. ἑπιθυμέω, ποθέω, ἑράω, ἰμείρομαι եւ այլն. concupisco, desidero, cupio, opto. գրի եւ ՑԱՆԳԱԼ, ՑԱՆԳԱՆԱԼ. Ցանկ կամ ի սպառ բերիլ սրտիւ առ իմն իբր յեզր բաղձանաց, կամ յայն ինչ՝ յոր յանգի յօժարութիւնն. բաղձալ. ըղձալ. անձկալ. փափաքել. տենչալ. տարփալ. եւ Տռփալ. յօժարիլ, պապակիլ, պասքիլ. սիրտը ուզել, կարօտնալ, աչք ձգել.


Ցանկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Ցանկամ.

NBHL (1)

ՑԱՆԿԱՄ կամ ՑԱՆԿԱՆԱՄ. ἑπιθυμέω , ποθέω, ἑράω, ἰμείρομαι եւ այլն. concupisco, desidero, cupio, opto. գրի եւ ՑԱՆԳԱԼ, ՑԱՆԳԱՆԱԼ. Ցանկ կամ ի սպառ բերիլ սրտիւ առ իմն իբր յեզր բաղձանաց, կամ յայն ինչ՝ յոր յանգի յօժարութիւնն. բաղձալ. ըղձալ. անձկալ. փափաքել. տենչալ. տարփալ. եւ Տռփալ. յօժարիլ, պապակիլ, պասքիլ. սիրտը ուզել, կարօտնալ, աչք ձգել.


Ցանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.

NBHL (1)

ՑԱՆԿՈՒԹԻՒՆ կամ ՑԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. ἑπιθυμία, ὅρεξις , πόθος, ἕρως concupiscentia, cupiditas, desiderium, appetitus, amor, placitum. Ցանկալն. ցանկ կամ յանկաւոր կարծեցեալ բերումն սրտի եւ ոգւոյ առ բաղձալիս իւր. իղձ. բաղձանք. յօժարութիւն. տենչ. տենչանք. փափաք. սէր. տարփանք. հաճոյք.


Ցասումն, ման

See full entry →

s.

anger, indignation, passion, wrath, ire, rage, fury;
ի — ածել, to provoke, to anger, to incense;
գրգռել զ— ուրուք, to rouse or stir up wrath, to put into a passion;
թափել զ— բարկութեան, to vent one's anger or spleen;
մեծապէս ցասմամբ եռալ ախտից, to be aggravated, to become worse;
լինել ցասմամբ ընդ ումեք, to be angry with, to quarrel with a person.

NBHL (1)

Ցասումն՝ դժուարինն առ մխիթարութիւնս (այսինքն դժուարամոքելի). (Պղատ. տիմ.։)


Ցարդ

See full entry →

adv.

until now, still, yet;
— եւս ոչ, not yet.

NBHL (1)

Եւ ցարդ եւս պատմեցից զարդարութիւնս քո. (Սղ. ՟Հ. 17։)


Վարչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

government, direction, conduct;
triangular table of laws.

NBHL (2)

κυβερνητική, κυβέρνησις gubernatio, regimen. Պաշտօն եւ գործ վարչի՝ ուղղիչ. առաջնորդութիւն. իշխանութիւն. ղեկավարութիւն. կառավարութիւն.

Նաւավարութիւն, եւ վարչութիւն. (անդ։)


Վարք, րուց

See full entry →

s.

life, habits, manners, conduct, behaviour, morals;
use, employment;
անարատութիւն վարուց, morality;
ընտիր, բարեկիր —, good morals;
անարատ, անբիծ —, pure morals;
գեղեցիկ վարովք վարեցան, they led a good life;
որք գերաշխարհիկք են վարուք, who show themselves pure of heart;
է երբեք զի եւ անբարիք ծնանին օրէնս բարիս, good laws are often produced by evil customs.

NBHL (1)

ՎԱՐՔ, րուց, եւ այլն. βίος vita διαγωγή vitae institutum πολιτεία civilis vivendi ratio. Վարումն կենցաղոյս ի մարդոյ. քաղաքավարութիւն ի կենցաղումս. կեանք. ընթացք. կարգ. կրօնք. կեանք անցընելը, վարւիլը.


Վաւաշոտեմ

See full entry →

va.

cf. Վաւաշեմ.

NBHL (1)

Մի եւ նոյն զօրութիւն է պարկեշտանալոյ եւ վաւաշոտելոյ. պարկեշտանալն՝ առաքինութեան ունակութիւն է, իսկ վաւաշոտելն՝ չարութեան։ Ո՛չ զօրութիւն է՝ որ տայն մեզ վաւաշոտել կամ ստել, այլ յօժարութիւն. (Նիւս. բն.։)


Վեհագոյն

See full entry →

adj.

superexcellent, supreme, eminent.

NBHL (2)

Հոգի վեհագոյն է քան զմարմին։ Վեհագոյն են՝ վեհագունին (այսինքն հոգւոյ)բարութիւնք. (Բրս. հց.։ Նիւս. բն.։)

Միշտ ընդ աստուծոյ եղիցին, որ քան զամենայն բարութիւն վեհագոյն է։ Որ մեզ անգիտելի են, բայց գիտելի են վեհագունիցն կարգաց. (Դիոն. թղթ. եւ Դիոն. երկն.։)


Վերածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

regeneration;
resurrection.

NBHL (1)

ἁναγέννησις, ἑμπαλιγεννησία regeneratio, baptismus, et resurrectio. Վերստին ծնունդ. մկրտութիւն. նորոգութիւն հոգւոյ, եւս եւ յարութիւն ի մեռելոց.


Վերատեսուչ, սչի

See full entry →

s.

director;
bishop.

NBHL (1)

Գերագոյնդ բարութիւն՝ քրիստոնէից վերատեսուչ. (Դիոն. ածայ.։)


Վերելակ, աց

See full entry →

cf. Վերելեակ.

NBHL (1)

(Ձի անվարժ) զվերելակին տխմարութիւն յանհրահանգն յանդիման ելոյ կացուցանէ։ Գահավիժութիւն հանդերձ վերելակաւն. (Պիտ.։)


Վերլուծական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

analytic, analytical;
—ք, analytics.

NBHL (1)

ἁναλυτικός, -κή, -κόν resolutivus, resolutorius. Կարդեալ ի վերլուծանել զբաղադրութիւն, եւ զդժուարութիւն կամ զմթութիւն. մանրամասն բացատրիչ. մեկնողական.


Վերնազարդ

See full entry →

adj.

varnished;
flowery, redundant.

NBHL (1)

Ոչ ունի ճարտարութիւն մեր բանքս ճախարակեալ բոլորեալ լեզուաւ, եւ ոչ բարբառս վերնազարդս. (Վեցօր. ՟Զ։)


Վերջանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.

NBHL (1)

Մարմնոյն տկարութիւն զարհուրեալ ի չարչարանացն՝ վերջանայ յայս։ Յորովայնի կնոջ բնակել ոչ վերջացաւ. (Իգն.։)


Վերջատօնակ տօն

See full entry →

sn.

feast after feast.

NBHL (1)

Աստի մահ եւ թաղումն եւ յարութիւն, աստուստ եւ նոր արարած, վերջատօնակ տօն. (Ածաբ. նոր կիր.։)


Վերտառեմ

See full entry →

va.

to reintegrate, to reduce to elements.

NBHL (1)

Խաչահանունք նորա զիա՞րդ երկրպագեցին նմա. (պխ) Թշնամիք վերտառեցան, եւ չարչարանքն եւ մահ, եւ պատիւ եւ փառք եւ յարութիւն ... ընդէ՞ր խռովեցան հեթանոսք եւ այլն. (Աթ. ՟Թ։)


Վերտառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.

NBHL (1)

Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)


Վթարումն, ման

See full entry →

s.

waste, deterioration, ruin, destruction.


Վիժեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.

NBHL (1)

Յորդահոս արտասուս վիժեցին յապաշխարութիւն։ Ի վիժել արտասուաց՝ խանղազութիւն եւ ջեր գործի. (Եղիշ. խաչել.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)


Փափագ

See full entry →

cf. Փափաքանք.

NBHL (1)

ՓԱՓԱԳ ՓԱՓԱՔ. πόθος, ἕρως desiderium, amor ἵαμα sanatio, remedium. Պապակ եւ պասքումն ոգւոյ. տենչ. բաղձանք. կարօտ. սէր. յօժարութիւն. ախորժ. հասրէթ, արզու, հավէս, իշտահ. եւս եւ Փարատումն, կամ դեղ եւ լրումն փափաքանաց. եւ ըստ այսմ ասի.


Փափկանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.

NBHL (1)

Փափկացայք ի վերայ երկրի, եւ զբօսայք։ Գիրացան եւ փափկացան ի բարութիւնս մեծամեծս։ Ինքն ընդ թագաւորս փափկասցի։ Հեզք փափկասցին ի բազում խաղաղութեան իւրեանց։ Էաք հացալիցք, եւ փափկացեալք։ Փափկանայք յանկողինս ձեր.եւ այլն։


Փեռեկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.

NBHL (1)

Նաեւ զբերանն փեռեկէ սրտին ցնծութիւն թուլութեամբ ջլացն, որ ծաղր անուանի։ Մաղթանօք բանամք զդրունս արդարութեանն. փեռեկեալ զարդարութիւն՝ մաղթանացն, ճանապարհ արար առ նա ողորմութեամբ փրկագործութիւն. (Լմբ. սղ.։)


Փերեւեդեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Փերեւերտեմ.

NBHL (1)

Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)


Փերեւերտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.

NBHL (1)

Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)


Փիլիսոփայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

philosophy.

NBHL (1)

φιλοσοφία phiosophia, sapientaie studium, eloquentia, vita ascetica. Իմաստասիրութիւն. հմտութիւն գիտութեանց բնականաց, մանաւանդ բարոյական վարդապետութեան. եւ Առաքինի քաղաքավարութիւն.


Փոխայեղյեղեմ

See full entry →

va.

to convert reciprocally, to the contrary.

NBHL (1)

Զոր հայր ունի՝ որդւոյ է, եւ զոր որդի՝ հօր. եւ աստանօր փոխայեղյեղէ, եւ այնու զհաւասարութիւն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)