Definitions containing the research երկիր : 1373 Results

Սկիզբն, կզբանց

See full entry →

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

NBHL (1)

Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ եղեւ սկիզբն թագաւորութեան նորա բաբելովն։ Դու զօրութիւն իմ եւ սկիզբն որդւոց իմոց։ Ամիսս այս եղիցի ձեզ սկիզբն ամսոց։ Սկիզբն աւետարանի։ Ես եմ սկիզբն եւ կատարած, առաջին եւ վերջին։ Ի սկզբանէ աշխարհի.եւ այլն։


Սկսումն, ման

See full entry →

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

NBHL (1)

Ի սկսմանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր. (Վրդն. պտմ.։)


Սոխ, ոց, ից

See full entry →

s.

onion;
bulb, bulbous root;
դալար —, scallion, green onion;
— մանր, shallot.

NBHL (1)

Զաղախին կզոց, եւ զերկրպագու սոխոյ։ Արդ եւ սոխոց անգամ երկիր պագանեն ոմանք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Կոչ. ՟Զ։)


Սող

See full entry →

s. adj.

crawling;
creeping;
cringing;
ի — or —ս, creepingly, on all fours.

NBHL (1)

Խոցեալք կարեւէրք, մերթ ի սող, եւ մերթ ի յանձն քարշութեամբ (ընդ երկիր՝) հասաք առ միմեանս. (Փարպ.։ Տեսցես վիշապս սողս առ քեզ. Պտմ. աղեքս.։)


Ջրամարգք, գաց

See full entry →

s.

marshy meadow;
marsh.

NBHL (1)

Եւ եղիցի անջուրն ի ջրամարգս, եւ երկիրն ծարաւուտ յաղբերականս. (Ոսկ. ես.։)


Ջրաչափ, ի

See full entry →

s.

hydrometer;
water-gage.

NBHL (1)

Գոմէշ կամեցաւ ուսանել երկրաչափութիւն. եւ տաղտկացեալ՝ ասաց, միթէ զերկիր միայն չափել ի դէպ իցէ. եղիցիմ ես ջրաչափ. (Մխ. առակ. ՟ՃԷ։)


Սա, սորա, սմա, սովաւ, սոքա, սոցա, սոքօք, սայք, սայց

See full entry →

pron.

this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.

NBHL (1)

հաստատեցիր զերկիր ի սմայօքս ի վեր քան զբան. (Գանձ.։)


Սադայէլ, ի

See full entry →

s.

the devil, lucifer, satan.

NBHL (1)

Յերկնից յերկիր կործանեցաւ սատայէլ. Դասագլուխ դիւաց սատայէլ կոչի. (Ոսկիփոր.։)


Սահեցումն, ման

See full entry →

s. fig.

sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.

NBHL (1)

Անասնական գետնաքարշութեան սողնոյ սահեցմամբ։ Որ զորովայն օձին սահեցման հողոյ մտանեցեր։ Անասնաբար սահեցմամբ ըստ հողոյն զիջման ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ. ՟Յ՟Զ։)


Սահմանակից, կցի, կցաց

See full entry →

cf. Սահմանակողմն.

NBHL (1)

Եկին յերկիրն քուչացւոց սահմանակցացն պարսից. (Պտմ. վր.։)


Սահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

NBHL (1)

Սահմանիցէ ինչ անձին իւրոյ։ Ամենայն սահմանքն՝ զոր սահմանէաց զանձնէ իւրմէ։ Ի ժամանակ սահմանեալ պատրաստեցաւ։ Որ հաստատեաց զերկիր, որ սահմանեաց զնա։ Որդի մարդոյ ըստ սահմանելոյն երթայ.եւ այլն։


Տիրադրուժ

See full entry →

adj.

betraying one's master, faithless, traitorous, treacherous, false.

NBHL (1)

Յօտարի անուն խրախուսեն իբրեւ զտիրադրուժս։ Տիրադրուժք յիւրեանց կուռս ձուլածուին երկիրպագանէին։ Պաշտօնեայս տիրադրուժք էին։ Ի բերանոյ տիրադրուժն փիսակայ. (Եզնիկ.։ կորիւն։ Նար. ՟Է։ Երզն. մտթ.։ Բուզ. ՟Գ. 20։)


Տիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.

NBHL (1)

ՏԻՐԱԿԱՆՆ գ. δεσποτεία dominium. Տէրութիւն, կամ երկիր տէրութեան. սեպհական կալուած.


Տիրակիր

See full entry →

adj.

carrying, bearing or containing the Lord.

NBHL (1)

Խոնարհ այս երկիր՝ եղեալ տիրակիր։ Տաճար տիրակիր (սուրբ կոյս)։ Զմարմին տիրակիր աստուածածնին. (Նար. կուս.։ Գանձ.։ Վրդն. յանթառամն.։)


Տկար, աց

See full entry →

adj.

feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.

NBHL (1)

Լինել ի թագաւորութիւն տկար։ Զի՞նչ իցէ երկիրն, պարա՞րտ իցէ, եթէ տկար։ Ապա եթէ հետեւակս ինչ եւ տկարս ինչ խօսեալ իցէ.եւ այլն։


Տղմանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.


Տղմուտ

See full entry →

s.

cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.

NBHL (1)

Յորժամ երկիր տղմուտ լինի, ոչ կարէ բխել ջուր յստակ եւ սրբահամ. (Անան. զղջ.։)


Տնկագործ, աց

See full entry →

adj. s. fig.

planter, gardener;
Creator.

NBHL (2)

Որպէ՞ս մշակ եւ տնկագործ իմանալի արդւոյն (եղէց), որ ոչ նախ զիմս բանաւոր երկիր մշակեցի. (Շ. ատեն.։)

Զտնկագործն էից ի քէն պաղաբերեցեր։ Տիրական որթոյ հօր տնկագործի երկիր բանաւոր. (Շ. տաղ.։)


Տնկագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cultivation, plantation.


Տնկախիտ

See full entry →

adj.

thick with plants;
thick, branchy, bushy.

NBHL (1)

Զզանազան տնկախիտ ծառոցն ունելով բացառութիւն։ Զօգտակարն՝ որ ի ծաղկածին երկիր, եւ ի տնկախիտ ծառսն. (կայր. Պիտ.։ Վրդն. ծն.։)


Տնկումն, ման

See full entry →

s.

plantation, planting.


Տոհմական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.

NBHL (2)

Իբրեւ զերկիր ինչ պարարտ ընկալեալ զսերմանիս՝ պտղաբեր լիջիք եւ ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք։ Ու սերմ է, արդ եւ բազում տոհմականք։ Որչափ ինչ վնաս արմտեացն լինիցի, թէպէտեւ տոհմական ոչ, սակայն զգլուխն տայ։ Անդն ոչ զցանեալն եւեթ պարտի բերել, այլ առաւել եւս տոհմականս. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)

Տոհմականով կանգնեալ, եւ զերդարեալ թեփովք եւ ցօղնով եւ քտտով, զոր յաւելու նոցա երկիր. (Եփր. ՟գ. կոր.։)


Վիրագ, աց

See full entry →

adj. s.

fierce, ferocious, tyrannous, brutal;
wild beast.

NBHL (1)

Ընդ գաւակ ձիոյ հարեալ՝ յերկիր կործանեաց զվիրագն ահագին. (Խոր. ՟Գ. 9։)


Վիրաւոր, աց

See full entry →

adj.

wounded, ulcerated.

NBHL (1)

Իբրեւ օրհասական վիրաւօր։ Բազում վիրաւորս յերկիր անկեալ դիաթաւալ խաղային. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Զ։)


Վճար

See full entry →

s.

payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.

NBHL (1)

Մի՛ ի յերկիր հայիք ի չար, եւ զայս կենացս առէք վըճար. (Շ. եդես.։)


Վշտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.

NBHL (1)

Եթէ վշտացուսցես զդստերս իմ։ Սատակեաց նա զերկիրն արքունի, եւ վշտացոյց զօգնականս նոցա. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 50։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 7։)


Վստահ

See full entry →

adj.

confiding, trusty, unsuspicious;
— լինել, to be sure, reassured;
to trust;
— առնել, to strengthen, to reassure, to remove one's fears, to give one's word for;
— եմ զի, I am sure, I am convinced that, I do not doubt that;
— լերուք յիս, rely, reckon on me;
ոչ էր — յերեւելիսս, he had not placed his hopes in wordily things.

NBHL (1)

Որով վստահ առնէ մուծանել զնոսա յերկիրն բարի։ Վստահ առնէ զիմաստունն նման գոլ աստուծոյ. (Նախ. օրին. եւ Նախ. առակ.։)


Վտակ, աց

See full entry →

s. fig.

brook, rivulet, stream, small river or current of water;
— արտասուաց, արեան, flood, stream;
— ս արտասուաց իջուցանել, to shed a flood or torrent of tears;
բազում —ս արեան հեղուլ, to cause immense bloodshed;
cf. Զեղումն.

NBHL (1)

Ի ջուրս, ի ծովս, եւ ի վտակս։ Վտակք ջրոց, եւ աղբիւրք անդնդոց։ Ի վտակն՝ որ իջանէր ի լեռնէ անտի։ Յերկիր վտակաց ջուրց։ Վտակք ջուրց իջին յաչաց իմոց։ Արարից զերկիրն ծարաւուտ ի վտակս.եւ այլն։


Վտարանդի, նդւոյ, նդեաց

See full entry →

cf. Վտարանդիկ.

NBHL (2)

Եթէ զարտաւազդ եւ զտիրան վտարանդիս ոչ արասցես։ Վտարանդի (որպէս պատանդ) երթալոյ պապայ ի բիւզանդիոն։ Սրոյ զամենայն վտարանդիսն մատնել. (Խոր. ՟Բ. 52։ ՟Գ. 29։ Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց վտարանդի լեալ (յն. բռնի կալեալ) յանպարտ թշնամեաց։ Վտարանդի (այսինքն գերի ) եղէք ազգաց բազմաց։ Արարին զերկիրն իմ իւրեանց ի վտարանդի (յն. ձերբակալ)։ Եղիջիք յանապատ, եւ վտարանդիք։ Առնիցեն զձեզ վտարանդիս (յն։ ի վաճառ հանեալ). ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 33։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 3. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Բ. 18։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)

Համօրէն զբոլոր երկիրս հայոց արկանէր ընդ անհանդուրժելի վտարանդիւք. զի վախճանեաց զգիւտ արծաթոյ ի յերկրէս. (վասն որոյ զմարդիկ առնոյր ի տեղի դրամոյ) (Ղեւոնդ.։)


Տածեմ, եցի, ծի

See full entry →

va.

to care, to take care of, to preserve;
to nourish, to maintain, to sustain, to feed;
to cultivate;
to foment, to stir up;
— զախտս, to cherish, to flatter vices;
— զխռովութիւն, to foment disturbances;
cf. Ձու.


Տաղատարափ

See full entry →

cf. Տեղատարափ.

NBHL (1)

Որ զտաղատարափ սրբոյ հոգւոյն առ ի պտղաբերութիւն հաւատոց ամենայնի երկիր սրսկեցեր. (Ճ. ՟Գ.։)


Տաղտկամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Տաղտկանամ.

NBHL (2)

Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)

Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։


Տաղտկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.

NBHL (2)

Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)

Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։


Տաղտկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.

NBHL (1)

Ոչ շլմորեցոյց զմիտս յայլեւայլ բանիցն եւ տաղտկացոյց։ Եւ զերկիրն մի՛ տաղտկացուցանիցնես (անխնայ վարելով). (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. օրին.։)


Տաճար, աց

See full entry →

s.

temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.


Տերեւաթափ

See full entry →

adj.

deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.

NBHL (1)

Որպէս փոթորիկ յանտառէ տերեւաթափ՝ այնպէս արագ յերիվարացն առեալ նիզակօք դի ցուրտ յերկիր ընկենուին. (Խոր. ՟Գ. 37։)


Տեւականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տեւակութիւն.

NBHL (1)

Յորժամ զերկիր տեսանիցես, մի՛ ինչ շնչաւոր համարիցիս վասն կալոյն եւ տեւականութեան. (Ոսկ. ես.։)


Վայելչացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to adorn, to embellish, to decorate;
to delight.

NBHL (2)

Որ արարչագործ ստեղծմամբ վայելչացոյց զերկինս եւ զերկիր. (Շար.։)

Կանաչագեղ տեսլեամբ զվայրս վայելչացուցանեն։ Ամպք լցեալ ջրով ցօղեն ի յերկիր զանձրեւ, եւ վայելչացուցանեն զերկիր կանաչացեալ գունովք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. ամբակ.։)


Վայեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.


Վայթեմ, եցի

See full entry →

va.

to empty, to pour out;
to spread, to diffuse, to cause to flow or fall.

NBHL (1)

Վայթեցաւ որովայն նորա յերկիր. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 10։)


Վայրաբեր, աց, ից

See full entry →

adj. fig.

drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.

NBHL (1)

Ծանունքն եւ վարաբերք մարմնոցն՝ երկիր եւ ջուր։ Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Դառնամաղձոտքն եւ վայրաբերք. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)


Վայրաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Իջուցանեմ.

NBHL (1)

Հրեշտակացն դասք յերկնից ի յերկիր վայրաբերեալ ի սպաս որդւոյն աստուծոյ։ Սանդուխք լուսոյ կազմեալ, յերկնից յերկիր վարաբերեալ. (Շար.։ Մագ. ոտ. խչ.։)


Վայրանկեալ

See full entry →

adj.

fallen, demoralized.

NBHL (1)

Յերկիր վայրանկեալ դողմամբ դասք առաքելոցն. (Շ. տաղ.։)


Վայրափակ

See full entry →

adj.

circumscribed, bounded, limited, encircled, enclosed, surrounded, shut in on all sides.

NBHL (1)

Եւ երկիր վայրափակ, յորում լոյսն ագանիցի. (Շար.։)


Վայրէջք

See full entry →

s.

descent, going down.

NBHL (1)

Երկինքն ի յերկիրս, եւ երկիրս ի յերկինքն. վայրէջք ի խոնարհ, եւ վերելք ի բարձունս. (Նար. տաղ եկեղ.։)


Վայրիջանեմ, ջեաց

See full entry →

vn.

cf. Վայրիջիմ.

NBHL (1)

Որոշեալ մարմին իմացականէն ... վայրիջի յերկիր ծնող իւր (մահուամբ). (Եղիշ. հոգ.։)


Վայրկեան, կենի, նից, նեաց

See full entry →

s. adv.

minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.

NBHL (1)

Առ նոյիւ ի միում վայրկենի (լս. սակաւ) ժամու եղծաւ ապականեցաւ երկիր առ հասարակ. (Գէ. ես.։)


Վայրուստ, ի —

See full entry →

adv.

from below;
— ի վեր, upwards.

NBHL (1)

Որոտումն այնքան յամպոց ճայթումն արձակեաց յերկիր, որքան ի վայրուստ յայնժամ յերկին ի վեր տուաւ. (Բրս. գորդ.։)


Վանեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.

NBHL (1)

Եհար Դաւիթ զայլազգիսն, եւ վանեաց զնոսա, եւ առ զգէթ եւ զգեօղս նորա։ Եթէ վանեսցի ժողովուրդ քո Իսրայէլ առաջի թշնամեաց։ Վանեաց տէր զբենիամին առաջի որդւոցն Իսրայէլի։ Վանելով վանին առաջի մեր։ Անուամբ տեառն վանեցի զնոսա։ Վանեցին զթշնամիս։ Յարիցէ վանիլ զերկիր.եւ այլն։


Վաներ, ոյ

See full entry →

cf. Վաներայք.

NBHL (1)

Լնոյր լերկիրն աղձնեաց վաներով։ Լնոյր զամենայն շէնս վաներաւ. (Բուզ. ՟Ե. 27։ ՟Զ. 15։)