killing or destroying progeny;
bereaved of children;
— նուէրք, the sacrifice of one's own children;
— առնել, to massacre children;
— լինել, to be bereaved of one's children, to have had one's children slain.
Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ մի որդեկոտոր ի վայրի։ Զորդեկոտոր նուէրսն։ Զորդեկոտորոն զանողորմս։ Զորօրինակ որդեկոտոր արար սուր քո զկանայս, նոյնպէս որդեկոտոր լիցի ի կանանց մայր քո. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 23։ ՟Ժ՟Բ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 33.)
cf. Որպէս.
Ո՛ՐԶԱՆ. οἶον ut, quasi. Որպէս ո՛րգոն. զոր օրինակ.
oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.
Ոչինչ գովեմք (զկերակուրս), որ զկնի որկորից՝ զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Լեզուին եւ որկորիցն զկնտընտոցի օրինակն ունելով. (Առ որս. ՟Ը։ Նիւս. բն.։)
cf. Մտախորհ.
considerately.
Մտաւորաբար. իմանալի օրինակաւ. խորհրդով. ըստ տեսութեան կամ տեսութեանց մտաց.
intelligent, clever, learned, erudite.
Բնութեանցն օրինակք, եւ գրոցն վկայութիւնք բաւական էին հաւանեցուցանել զմտավարժս. (Եզնիկ.։)
wisely, sensibly, judiciously.
ՄՏԱՑԵԲԱՐ կամ ՄՏԱՑԷԲԱՐ. Մտացի օրինակաւ. առն մտացւոյ ի դէպ.
mentally;
spiritually;
wisely;
mystically.
νοερῶς եւ այլն. Իբրեւ մտաւոր. մտօք. մտադրութեամբ. իմանալով. իմանալի եւ հոգեւոր օրինակաւ. եւ Առ ի միտս. խորհրդաբար.
cf. Մրջիւն.
Որպէս զմրմունջս գետնագնացս։ Ի մրջենէ առնուցումք օրինակ։ Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն. (Շիր.։)
ant, emmet, pismire.
Որպէս զմրմունջս գետնագնացս։ Ի մրջենէ առնուցումք օրինակ։ Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն. (Շիր.։)
proximity, nearness, neighbourhood.
Մօտաւոր եւ մօտ գոլն ո՛ր եւ է օրինակաւ.
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Ըստ առաջնոյն ի սկիզբն բառից հնչէ կիսաձայն հ, կամ ը...հ. զոր օրինակ՝ յագ. յածիմ. յամեմ. յանկարծ. յետ. յիսուս. յուզիմ, եւ այլն. այլ ի վերջն մնայ անձայն. զոր օրինակ՝ գայ. տայ. արքայ. գոյ. երեկոյ, եւ այլն։ Բաց ի քանի մի բառից՝ յորոց ի վերջն հնչէ որպէս ե, թերատ. զոր օրինակ, վայ՝, հայ՝. ըստ ոմանց նաեւ բայ՝, մակբայ՝, խոյ՝։
Յ. Դնի ի սկիզբն յատուկ անուանց ուր ուրեք յայլ լեզուս իցէ ի ՝ յառաջ քան զայլ ձայնաւոր. զոր օրինակ Յակոբ յեսու, յովբ, եւ այլն։ Ուստի ի Քեր. երզն. յովհաննէս՝ գրի նաեւ իովհաննէս, զի յայլ լեզուս ասի իօհաննէս, կամ եօաննէս։
Յ. Յերկբարբառդ ոյ, լծորդ է ընդ ո՛ւյ. կամ ի յոլովիլն փոխի ստէպ ի ու. զոր օրինակ գրի յոմանց Թողոյի, Թողոյիր, Թողոյր. իմա՛ հնչելով՝ Թողույի, Թողույիր, Թողույր. այլ նովին հնչմամբ առաւել սովորական է գրել, Թողուի, Թողուիր, Թողոյր. որպէս եւ գոյն, կոյս, լոյս եւ այլն, հնչեն՝ գո՛ւյն, կո՛ւյս, լո՛ւյս, վասն որոյ եւ հոլովին՝ գունոյ, կուսի, լուսոյ. եւ այլն։
Յ. Դնի եւ ի սկիզբն բաղաձայնի, որ զօրութեամբ ունիցի զձայնաւոր ը. զոր օրինակ.
Զորոյ զօրինակն յ՝ղազարէ եւ ի մեծատանէն առցես. (Մեկն. ղկ.։)
Յ. Որպէս թարմատար՝ կամ ի վայելչութեան եւ կամ ի սաստկութեան սակս դնի ի սկիզբն բառից սկսելոց ձայնաւորաւ, պահելով զնոյն նշանակութիւն. զոր օրինակ նոյն են Աջող, Յաջող. Անկանել, Յանկանել. Ապահով, Յապահով. Եղանակ, Յեղանակ։ Թո՛ղ զզանազանեալս նշանակութեամբ. Ածիմ, Յածիմ. Առնեմ, Յառնեմ. Եղանակեմ, Յեղանակեմ. Հեղում, զեղում, Յեղում. եւ այլն։
Յ. Ի մէջն դերանուանց ընդմտանէ ի քաղցրացուցանել զհնչիւն առընթեր յօդիցս ս, դ, ն. զոր օրինակ՝ քո կամ քոյ, քոյդ, նայն, սորայս, նորայն, նոցայն, եւ այլն։
Իսկ ի վերջն բայից յարի յոմանց, զի մի՛ յանգեսցի բայ ինչ ի պարզ ձայնաւոր, եւ կամ երկարեսցի եւ ե՛ւս ձայնն. զոր օրինակ գրեն՝ արայ՝, սրբեայ՝, կեցոյ՝, լցոյ՝, եւս եւ ո՞յ. իբր արա՛, սրբեա՛, կեցո՛, լցո՛, ո՞. եւ այլն. այլ խափանեալ է առ մեօք այդպիսի գրչութիւն։
cf. Յախնթորագոյն.
Ախնթորագոյնք, որոց օրինակեմք զէշսն՝ են, եւ այլն. (Վանակ. յոբ.։)
rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.
Ախնթորագոյնք, որոց օրինակեմք զէշսն՝ են, եւ այլն. (Վանակ. յոբ.։)
wandering, travelling;
circulation;
round, turn, walk;
agitation.
Յածիլն ո՛ր եւ է օրինակաւ.
to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.
Յաղթէ զսատանայ յօրինակ փարաւովնի։ Ի պիստս զբռնամարտիկսն յաղթելով։ Յաղթեցից զամենայն մարտ պատերազմաց իմոց. (Արշ.։ Խոր. ՟Գ. 40։ Եփր. թագ.։)
very slow, very tardy.
Յարագն գոլոյ՝ արագեղ, եւ ի յամր գոլոյ՝ յամրեղ։ Ըստ երկուց օրինակաց, արագեղ, յամրեղ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
to explain, to expound, to expose, to illustrate, to make clear or evident.
Ջանայ օրինակաւ յայտնաբանել. (Նար. երգ.։)
cf. Յայտնապէս.
προφανῆ manifesto. Առաւել յայտնի. յայտնապէս. երեւելի օրինակաւ. անշուշտ.
evidently, manifestly, clearly, obviously, palpably, visibly;
notoriously, publicly, openly, overtly;
intelligibly, explicitly;
without disguise, frankly, freely, boldly.
φανερῶς, ἑν τῷ φανερῷ, ἑμφανῶς, μετ’ ἑμφανείας , σαφῶς, ῤητῶς manifeste, perspicue, certis verbis, diserte, plane. Յայտնի օրինակաւ. հրապարակաւ. անպատրուակ. եւ Աներկբայ. անշուշտ. յայտնի.
cf. Յանդգնագոյնս.
θρασέως, προπέτως audacter, arroganter, temere, temerarie. Յանդգնութեամբ. յանդուգն օրինակաւ. յոխորտաբար. յախուռն. յահուր. համարձակ. անխորհրդաբար.
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
ἑξαίφνης, αἱφνιδίως, ἅφνω repente, subito, improvise, -so;
illico, protinus, cominus . որ եւ ՅԱՆԿԱՐԾԱԿԻ. Իբր Անկարծ. անկարծելի օրինակաւ, եւ յանկարծելի ժամու. իսկոյն. իսկ եւ իսկ. յանակնկալ պահու. յանպատրաստից. ի մի վայրկեան ժամանակի. անգուման.
unexpectedly discovered.
Յանկարծ կամ անակնկալ օրինակաւ գտեալ.
fault;
sin.
Եւ պարգեւա՛ զըղջումն անձին՝ եւ թողութիւն անցեալ յանցին։ Արդ եթէ նա վասըն յանցին՝ տուժիւք պատժեալ յօրինակին։ Ի հարցանելն ըզքեզ (կամ ընդ քեզ) վիմին՝ քանից թողուլ եղբօրն յանցին։ Այլ լե՛ր քաւիչ իմոյ յանցին, որպպէս նոցա յանյոյս վայրին։ Իւրաքանչիւր ոք զարժանին՝ առցեն ի քէն չափով յանցին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Որպէս.
Ո՛ՐՊԱԿ. οἶον ut. (ի ձայնէս Որպիսակ, իբր որգունակ) Ո՛րպէս. ո՛րգոն. զոր օրինակ.
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
ՈՐՊԷՍ. մ. ὠς, ὤσπερ, καθώς, καθάπερ, οἶον sicut, ut, quemadmodum ἁκολούθως consequenter. Որով օրինակաւ. զո՛ր օրինակ. ըստ որում. ինչպէս.
Ո՞ՐՊԷՍ. մ.մջ. πῶς; quomodo? Որո՞վ օրինակաւ. զիա՞րդ. ի՞նչպէս.
ՈՐՊԷՍ շ. οἶον ut. որ եւ ՈՐՊԱԿ. Օրինակ իմն. Ո՛րգոն. ո՛րզան. զոր օրինակ. ինչպէս, օրինակ ըլլայ.
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
ՈՐՊԻՍԻ՛, կամ ՈՐՊԻՍԻ՛ ԻՆՉ. շ. οἶον, οἰονεί ut, quasi, exempli gratia. Ո՛րգոն. որպէս. զոր օրինակ. օրինակ իմն.
quality, condition, state.
ποιόν qualitas. Որպէս եւ զիարդն գոլ. որպիսի ինչ լինելն. որակութիւն. որակ. վիճակ. հանգամանք. տարազ. իսկութիւն. յեղանակ. օրինակ. ինչպէս ըլլալը, կերպը.
Ոչ օրինակաւ ձեւացեալ, եւ ոչ որպիսութեամբ ծանուցեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
and.
Այլ գոհանայր ըզքէն ի նմին (յոբ), ու ընդիմանայր բանից նոցին։ Անապական մարմնոյ քոյին, ւաստուածութեանդ օրինակին։ Որ առաւել առի զբարին, ու՞ ե՛մ ապերախտ քան ըզնոսին։ Նոցա ի տուէ ամպ հովանին, ո՞ւ ի գիշերի սիւն արփենին։ Որպէս առակն է ծառային, գիտող կամաց ու ոչ գիտողին. (Յիսուս որդի.։)
Թէ եւ կարի յոյժ սիրէին, ուաղէկոտոր իսկ լինէին։ Այլ զարարիչն իւրեանց թողին, ու որթուն զլխոյ երկիր պագին։ Որպէս եւ Հայրըն զի՛ւր որդին, փութայ խրատել՝ ո՞ւոչ զօտարին։ Առակ լիցիս յազգ ամենայն, տիպ ո՞ւօրինակ (կամ ւօրինակ) յազգըս մարդկան։ Հերովդէի նըման գտար, ո՞ւայլ առաւել (կամ ւայլ առաւել) գերազանցեր. (Շ. եդես.։)
kid;
fawn.
Քրիստոս ուլու օրինակաւ ընդ անօրէնս համարեցաւ. զի ուլն անբարեգործի եւ անօրինի օրինակ է. (Մեկն. ծն.։)
violation of a wow, of a convention, contravention, breach, infraction of treaties;
transgression.
Գովեցաւ անառակ որդին առ անդարձիս ուխտազանցութիւն։ Բազմօրինակ ուխտազանցութիւնս. (Նար. ՟Զ. ՟Ձ՟Գ։)
accomplishment, observance of a wow or convention, fidelity.
Տատրակ՝ օրինակ իմն իբրեւ դաշնաւոր ուխտապահութեամբ զմտերմութիւն միշտ առ իւրն համանման պահէ զուգակից. (Պիտ.։)
sanctuary, holy place.
որ եւ ասի ՈՒԽՏ, ՈՒԽՏՔ. Տեղի՝ ուր գնան հաւատացեալք յուխտ. որպէս անօրինական տեղիք յերուսաղէմ, եւ նշանաւոր տաճարք եւ վկայարանք սրբոց.
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
Զի՛նչ օրինակ առ ուխտաւոր կուսանսն տեսութիւն արասցուք. (Բրս. հց.։)
traveller, passenger.
Ուղեգնացաց ետ օրինակ, թէ որպիսեօք գրաստուք զաշխատութիւնն հանգուցանել պատշաճ է. (Խոսր. պտրգ.։)
travelling, journeying.
Առակ օրինակի ուղեգնացութեան տագնապեցելոց։ Զիա՛րդ եբրայեցւոցն ծովն առ ի պէտս ուղեգնացութեանն պատառեցաւ. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. յովն.։)
right, straight, direct, vertical, upright;
correct, accurate;
right, just, honest, loyal, equitable;
directly, straightly, vertically;
uprightly, rightly, justly, well;
— գիծ, right line;
— անկիւն, right angle;
— սիրտ, honest, loyal heart;
— միտք, upright mind, just judgment;
— առնել, to smooth, to prepare;
to make ready the way;
cf. Ուղղեմ;
— գնալ ի նպատակն, to come to the point, to aim at;
— վարդապետել, to indoctrinate, to instruct in sound principles;
— դատեցար, thou hast rightly judged.
ὁρθός, ὅρθιος . (լծ. թ. օրթա, որ է միջին). rectus. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, ՈՒՂԵՒՂ, ՈՒՂԵՂ. որպէս ուղի միագիծ՝ հաւասար եւ միջաշաւիղ. լծ. թ. ուլու ). Անխոտոր. միօրինակ. հարթ. դիւր. եւ նմանութեամբ՝ Արդար. իրաւացի. ճշմարիտ. բարի. շիտակ, ըղորդ, աղէկ .... cf. ՈՒՂՂՈՐԴ, որ է կանգո՛ւն.
cf. Ուղեղ.
ὁρθός, ὅρθιος . (լծ. թ. օրթա, որ է միջին). rectus. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, ՈՒՂԵՒՂ, ՈՒՂԵՂ. որպէս ուղի միագիծ՝ հաւասար եւ միջաշաւիղ. լծ. թ. ուլու ). Անխոտոր. միօրինակ. հարթ. դիւր. եւ նմանութեամբ՝ Արդար. իրաւացի. ճշմարիտ. բարի. շիտակ, ըղորդ, աղէկ .... cf. ՈՒՂՂՈՐԴ, որ է կանգո՛ւն.
having, containing.
Չունիմ մի մասն ի բոլորին, այլ եմ ունակ հակառակին։ Մատուցանէ քեզ օրինակ, զորս ի մանկանց՝ բարեաց ունակ։ Զունակ բուրման անոյշ խնկին. (Շ. յիսուս որդի. Շ. այբուբ. Շ. եդես.։)
fond of study, of learning, studious, diligent;
lettered, erudite.
cf. Շարախառնումն.
συμμιξία commistio, permixtio συγκεραύνωσις conjunctio σύγκριμα, σύγκρισις concretio, temperamentum, concretum. Ընդ միմեանս խառնումն ո՛ր եւ է օրինակաւ. բաղադրութիւն. խառնուած.
cognate, born together;
innate, inborn.
Տեղի տալ ազգաց, կանանց, եւ գաւառի. որոց փափաքումն՝ իւրաքանչիւրումեքն, օրինակ իմն, շարածնեալ է, եւ շարաճեցեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
Շարամանեաց ընդ բնաւորականսն զանձնականսն ... ընդ անձնականին շարամանեցաւ անձնականն։ Շարամանի ընդ ճառեցելոյն անճառելին։ Շարամանեալ եւ խառնեալ էին բնութիւնքն աստուածութեանն եւ մարդկութեանն։ Շարամանեալ է յաննմանից բնութիւնս, ի հոգւոյ ասեմ եւ ի մարմնոյ։ Բանական մտացս երեք զօրութիւն ընդ միմեանս շարամանեալ (որոյ է օրինակ առասանն). (Նիւս.։ Զքր. կթ.։ Պրպմ.։ Լմբ. ժղ.։)
continuation, sequel.
զերկուց բնութեանց շարայարումն պատկանելով ի տնօրինական բանին յաստուածոյ խորհուրդն՝ քողախնդրէր (նեստոր). (Կանոն.։)
movement, motion;
earthquake.
Զվատն օրինակէ դրանն, որ միշտ ի շարժ է եւ ի ծխնոջն, եւ ոչ ի փւփխումն։ Շարժ ասեմք զեղելոցն փոփխումն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յայտն.։)
movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.
κίνησις, σάλος, σεισμός, ταραχή motio, motus, commotio, jactatio, fluctuatio, turbatio. որ եւ ՇԱՐԺ, ՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. Շարժիլն ո՛ր եւ է օրինակաւ. յեղափոխիլն. փոփոխումն. ծփումն. տատանումն. յուղումն. ամբոխումն.
buckle, clasp, hasp, button;
decoration;
— ոսկի, golden buckle or clasp.
Ետ տանել նմա շինգղ ոսկի, զորօրինակ օրէն էր ունել եղբարց թագաւորին։ Արկանել ծիրանիս, եւ իշխել կրել նշան շգեղ ըստ նշանի թագաւորաց։ Արկանել շիգղ (կամ շինկղ) ոսկի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 89։ ՟Ժ՟Ա. 58։ ՟Ժ՟Դ. 44։)
Ոսկի սպասուք, եւ թագիւ, (եւ յօրինակս ինչ՝) շգեղբ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
small drop, tear;
առ —, —ք —ք, drop by drop;
— ի բերանոյ, saliva, drivel, slaver, slabber, cf. Լորձն;
—ք բանից, few words.
σταγών stilla, gutta. (որ են լծ. ընդ հյ) σίελον saliva ἱκμάς humor ψεκάς guttula եւ այլն. գրի եւ ՇԻՏ. Կաթ. կաթիլ. կայլակ. դոյզն ինչ հիւթ. եւ Ոլոռնաձեւ կաթուած հիւթոց՝ որ եւ է օրինակաւ. պուտ
cf. Շինուած.
οἱκοδομή, οἱκοδόμημα structura, aedificium. cf. ՇԻՆՈՒԱԾ, ՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. շինուածք, շէնք, շինած բանը. եւ բարի օրինակ.
rudely, coarsely, clownishly, boorishly.
Կարի վայրենաբար. անմարդի օրինակաւ. կոպտութեամբ.