Definitions containing the research հայր : 1084 Results

Ցիռ, ցռոյ, ցռու

See full entry →

s.

onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.

NBHL (1)

Վասն ցռուց. յորժամ ծնանի մատակ մտրուկ, գայ հայրն եւ ծամէ զկարեւորս նորա. (Եպիփ. բարոյ.) (կամ ըստ այլոց, կորուսանէ զարու քուռակս, զի է նախանձոտ)։


Փաղաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to devour, to consume;
to burn.

NBHL (1)

Որ զհայրենիսն փաղաղեաց, եւ եղջերն ցանկայր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Փաղաքշական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.

NBHL (1)

Տեսակք են ածանցացն, հայրանունական, փաղաքշական, եւ այլն։ Փաղաքշական է, որ զնուազութիւն նախագաղափարին անբաղդատականի յայտնէ. ո՛րդոն, այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)


Փայլակնատեսիլ

See full entry →

adj.

resembling a flash of lightning, flashing, flaring.

NBHL (1)

Երեսք հօրն պամբոյի պայծառացան իբրեւ զփայլակն. եւ նոյն շնորհաց հաղորդք էին հայրն սիլովանէ, եւ սիսոյի՝ արք փայլակնատեսիլք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)


Փայփայեմ, եցի

See full entry →

va.

to pet, to take great care of, to nurse tenderly, to fondle, to caress, to make much of;
to fawn upon, to cajole, to flatter.

NBHL (1)

Փայփայեցից զնոսա, որպէս փայփայէ հայր զորդի. (Մաղ. ՟Գ. 17։)


Փառաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to laud, to praise, to glorify.

NBHL (1)

Եթէ ախորժեսցուք ուղղակի փառաբանել, կարեւոր է ասել, թէ ո՛չ յետոյ Աստուծոյ լինելն հայր, այլ էր միշտ հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)


Փառաւորեալ

See full entry →

adj.

glorified, glorious.

NBHL (1)

Սրբազան եւ աստուածարեալ եւ փառաւորեալ հայրապետիդ հայոց. (Զենոբ.։)


Փառաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Փառաւորեցուցանեմ.

NBHL (2)

Որդի զհայր փառաւորէ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)

Զի՞նչ անուն է քեզ, զի յորժամ եկեսցէ բանն քո, փառաւորեսցուք զձեզ։ Թորի՞ց զպարտութիւն իմ, զոր փառաւորեաց զիս աստուած։ Փառաւորեցեր զորդիսն քո քան զիս։ Միթէ փառաւորե՞լ ինչ զհայր քո առաջի, քո՝ առաքեաց առ քեզ Դաւիթ մխիթարիչս։ Փառաւորեաց զմաւաբէ (իբր պատուով ընկալաւ)։ Յաչս հզօրաց փառաւորեցայց (այսինքն սքանչելի եղէց)։ Ոչ գիտէր Մովսէս, եթէ փառաւորեալ իցէ տեսիլ գունոյ երեսաց նորա (այսինքն փայլեալ)։ Քա՛ջ լերուք ի վերայ օրինացն, զի ի նմին փառաւորեսջիք (յաստուծոյ եւ ի մարդկանէ). եւ այլն։ Ո՞չ որումն բժշկեցաւն ի լեգէոնեն՝ ասացի, թէ փառաւորէ՛ (րեա՛) զաստուած. (Ոսկ. ես.։)


Փարգաստ

See full entry →

int.

pooh ! pshaw ! nonsense !.

NBHL (1)

Զծոցն հայրենի թափո՞ւր թողոյր. ոն անդր, փարգաստ, քա՛ւ լիցի։ Նա ո՛չ պարտէր ինչ պատիժս. օ՛ն անդր, փա՛րգաստ. (Սեբեր. ՟Է. ՟Թ։)


Փարելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

affecting, moving, touching;
amiable, dear;
offscum, offscouring, cf. Ջնջան;
— առնել, ասել, to conjure, to beseech, to entreat, to beg, to supplicate.

NBHL (1)

Փարելի բարբառ ընդ իմ էլի էլի առ հայր գոչէր. (Շար.։)


Օձապատիր

See full entry →

adj.

deceived by the serpent.

NBHL (1)

Օձապատիր քաբմանց նախնոյն իմոյ։ Վրիպմամբ օձապատիր խաբէութեանն։ Ճաշակեաց նախահայրն զօձապատիր պտուղն։


Օտարածին, ծնաց

See full entry →

adj.

born of a. stranger;
foreign, stranger.

NBHL (1)

Տեսանել զորդիս օտարածնաց՝ կոխելով զսահմանս հայրենիս։ Դիւրամուտ զօտարածինն ի բնակութիւնս իւրեանց առնէին։ Ազգք օտարածնաց օտարացուցին զմեզ ի բնակութենէս մերմէ. (Խոր. ՟Ա. 12։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ա։)


Օտարանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become a stranger, to adopt foreign manners & customs;
to estrange oneself, to go away, to leave;
to be alienated, estranged, disunited, disaffected.

NBHL (1)

Օտարանալ ի խռովութենէ, կամ յապաշխարութենէ, կամ ի հայրենեաց։ Օտարացեալ յառ նմա նմանութենէ։ Օտարացեալք աշխարհի, եւ որ ի սմա։ Օտարացեալն իմ ալեքսիանոս (այսինքն կամաւոր պանդուխտ). (Ոսկ. Ոսկ.։ Յճխ.։ Սարգ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Վրք. հց.։)


Օտարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

condition of a strange;
alienation, estrangement, separation;
unlikeness, difference;
strangeness, extravagancy;
elimination, proscription;
absence, pilgrimage;
abroad, foreign lands.

NBHL (1)

Օտարութիւն է՝ թողուլնանդարձ զորս ի հայրենականսն. (Կլիմաք.։)


Օտարուստ

See full entry →

adv.

from another part, elsewhere, from any other place.

NBHL (1)

Երբայր ոմն ճգնող եկն յօտարուստ. Յօտարուստ առնուլ ցկերակուրն։ Զաթոռն առեալ զհայրենին ... ո՛չ յօտարուստ կամ արտաքին. (Վրք. հց. ձ։ Եւագր. ՟Ի։ Յիսուս որդի.։)


Օրեր

See full entry →

s.

cf. Որեար;
*days.

NBHL (1)

Յաղագս օրերացն զոր եդ հայր մարդապետն՝ թշնամանս ձաղանացն. (Բուզ. ՟Ե. 3։)


Օրէն, րինի

See full entry →

s. adv.

law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.

NBHL (1)

Պատմէ աժմիկ զկոչեցեալսն ի բազմաց անգիր օրէնս, եւ զորս հայրենի օրէնս մականուանեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Օրհնաբան, ից

See full entry →

adj.

singing hymns, lauding, praising God.

NBHL (1)

Առ հայր քո օրհնարան՝ ահաւոր անուն՝ ձգեալ մատուսցես։ Հաստատուն եղեալ մեծապէս օրհնաբան աւետեաց քոց ձայն. (Նար. ՟Ղ՟Բ. ՟Խ՟Բ։)


Օրհնութիւն, ութեան

See full entry →

s. mus.

benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.


Ածանց, աց, ից

See full entry →
NBHL (1)

Տեսակք են ածանցացն եօթն. հայրանունական, ստացական, բաղդատական. եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Քաջացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render courageous, brave, to inspire courage, to give heart, to reanimate, to revive.


Քառագիր

See full entry →

adj.

four-lettered.


Քասքնեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Քասքնիմ.

NBHL (1)

Գիտելով զճշմարտութիւն աւետարանին՝ քասքնէր։ Մի՛ քասքաներ, յորժամ ի պէտս խրատուն հարկանէ զքեզ գաւազանաւ հայր քո. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)


Քարոզ, ից, աց

See full entry →

s.

herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.

NBHL (1)

քարոզ ի սրբոյն գրիգորէ լուսաւորչէն ասացեալ վասն սրբոց հռիփսիմեանցն։ Քարոզ հայրապետաց, կամ մարտիրոսաց. (Ժմ.։)


Քեռի, ռւոյ, ռեաց

See full entry →

s.

uncle (mother's brother).

NBHL (1)

Ժառանգէ մայրն, եւ քեռիքն եւ նոցին որդիքն ոչ մօտին ի ժառանգել, որչափ մայրն եւ հայրենի ազգն կայ. (ապա թէ չկան, գան ի ժառանգել քեռիքն. Մխ. դտ.։)


Քերթող, աց

See full entry →

s.

poet;
philologer;
grammarian.

NBHL (2)

Մեծն հոմերոս խոստովանեալ իսկ եղեւ հայր ամենեցուն զնա ասել քերեւողաց. (Պիտ.։)

Մովսեսի քերթողի՝ արարողի պիտոյիցս տառի։ Մեծն մովսէս (խորենացի), որ քերթողացն անուանի հայր. (Պիտ. վրջբ։ Ասող. ՟Ա. 1։)


Քթուեմ, եցի

See full entry →

va.

to louse;
to flea.


Քնար, աց, ից

See full entry →

s. ast.

lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.

NBHL (1)

Սրինգ եւ թմբուկ եւ փող եւ քնար։ Երգեսցէ քնարաւն, եւ դիւր լիցի քեզ։ Առնոյր դաւիթ զքնարն, եւ նուարգէր ձեռամբ իւրով։ Արուեստականօք թըմբկաց եւ քնարաց։ Նա է հայր՝ որ եցոյց զերգս եւ զքնարս։ Երգովք սաղմոսաց, տաւղօք եւ քնարօք, եւ թմբկօք եւ ծնծղայիւք եւ փողովք.եւ այլն։


Քուք, քքոյ

See full entry →

s. fig.

scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.


Քաղաք, աց

See full entry →

s.

town, city;
cf. Թագաւորեալ;
ի —ս, ընդ —աց —աց, —ի —ի, in every city or town, every where;
—է ի-, from one town to another;
մարտաքս քան զ—ն, out of town;
բնակիչք —ի, towns-people, towns-folk;
վիճակ, սահման —ի, township.

NBHL (1)

Շինէր քաղաք, եւ դնէր զանուն քաղաքին յանուն որդւոյ իւրոյ ենոքայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդացիւրոց։ Արք անօրէնք հուր հարին զքաղաքէ։ Ամնեայն քաղաքն ել ընդ առաջ Յիսուսի։ Ժողովեսցին երկու եւ երեք քաղաք ի մի քաղաք՝ ըմպել ջուր։ Պատերազմէր ազգ ընդ ազգի եւ քաղաք ընդ քաղաքի։ Սուրհանդակքն երթային քաղաք ի քաղաքէ ( քաղքէ քաղաք )։ Ծերքն եւ հայրապետքն ի քաղաքս քաղաքս ( զանազան կամ մէկ քաղքըներու մէջ )։ Տալ հրովարտակս ի քաղաքս քաղաքս առ զքրավար զօրավար։ Ի ժողովել բազում ժողովըրդոց եւ ըստ քաղաքաց քաղաքաց եկելոցն առ նա։ Պատուէր ետ քաղաքացն հրէաստանի մատուցանել զհոս քաղաքի քաղաքի.եւ այլն։


Քաղաքավարեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Քաղաքավարիմ.

NBHL (1)

Մեծաւ ճռխութեամբ եւ յաղթութեամբ բազմաւ քաղքավարէր զիշխանութիւնն ամս ՟Գ։ ըստ ամբիծ հաւատոյ քաղքավարեցեր զտնտեսութիւնն։ Այսպէս քաղքաքվարեաց զկեանսիւր սուրբ հայրապետն։ Զկեանս քո՝ որ առաջի նորա է, ուղղութեամբ քաղքավարէ՛. (Յհ. կթ.։ Գանձ.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)


Քաղաքավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.

NBHL (1)

Հաղորդակից լինել բարւոյ քաղաքավարութեան։ Քաղաքավարութիւն մաքուր։ Վասն բարւոք քաղաքավարութեան նորա։ Քաղաքավրութիւն նորա յերկինս է։ Գիտէին զնա մեծ քաղքավարութեամբ։ Զհայրենի սահմանադրութիւն քաղքավարութեան առ Աստուծ. (Յճխ.։ Ոսկ.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. սղ.։)


Քաղցրասնոյց

See full entry →

adj.

brought up tenderly, in delicacy, delicate.

NBHL (1)

Քաղցրասնոյց հայհոյիչ, զաւակ հայրատեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Քանզի

See full entry →

conj. adv. s.

for, because, since, considering that, whereas, inasmuch as, though;
քանի —նոյ or նւոյ նիք նեաց, how! how much! what? how much? how many? quantity;
— անգամ՞, how many times?
— առաւել, —եւս, how much more! with still more reason;
— ամաց է՞, how old is he?
— ժամանակք են, how long is it?
— մարտ պատե րազմի մղեցաք ! how often have we fought !
ն — աւուրս, in how many days?
ո —, ի —սն ամսոյն, on what day of the mouth ?
— ինչ պարտիս՞, how much do you owe?
— գնոյ or քանո՞յ վաճա ռեցեր, how much did you sell it for ? at what price did you sell it ?
քանո՞յ գնեցեր, how much did you give for it ? at what price did you buy it ?
— մի, some;
աւուրս — մի, some days;
քանի՛ քանի, how ! how much ! how often ! how many times !
քանի գեղեց կացար եւ քանի քաղցրացար, how fair and how pleasant art thou !
—գեղեցիկ, է առաքինութիւն ! how lovely is virtue !
ոʼհ, — վեհ է հայրենասիրութիւն ! how sublime is patriotism!.


Քանիօն

See full entry →

adj.

cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.

NBHL (1)

տե՛ս թէ զայն վասն հայրենի գթոյս տամ քեզ, քանիօ՞ն առաւել յորժամ դու լծակից տացես սիրոյ զհնազանդութիւն քո։ Եթէ զգալի ջրոյ զօրութիւն է զայս առ ի զգալի նիւթքս առնել, քանիօ՞ն առաւել զիմանալի՛ շնորհաց հոգւոյն ներգործութիւն գերազանցէ գնել. (Շ. ՟ա. յկ. ՟Է՟Ա։ Լմբ. սղ.։)


Փուտ, փտոյ

See full entry →

adj. s.

rotten, putrid, spoiled;
rottenness, corruption, putrefaction;
— ատամանց, caries, cariosity;
cf. Ատամն.

NBHL (1)

Որք թէպէտ ժամանակօք եւ ծննդովք բազմանան, փուտք են եւ զաղփաղփունք. (Նախ. իմ.) (որ հայրին եւ ի ՟Ա նշ)։


Փոքրաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

low expression.

NBHL (1)

Ի հրէական փոքրաբանութիւնն անկանել (զհայր միայն Աստուած ասելով, եւ ոչ զորդի եւ զհոգի). (Առ որս. ՟Բ։)


Քակեմ, եցի

See full entry →

va.

to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.

NBHL (1)

Սկսան քակել ի մի մեանց եւ կարի մերձաւորքն։ Զհայր եւ զորդի քակէր ի միմեանց։ Յորժամ սկսանի գործ միանձնութեանն, քակին յամնեայն ընչից իւրեանց. (Իգն.։ Եղիշ. ՟Բ։ Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)


Քահանայապետ, աց

See full entry →

s.

priest, chief priest;
pontiff;
hierarchy;
—ն, հռովմայ, sovereign pontiff.


Ընդդէմ, դիմաց

See full entry →
NBHL (1)

Զոր ընդդէմ իմն մարգարէանայ հայրն. սա, ասէ, հանգուսցէ զմեզ. որ եղեւ ո՛չ հանգիստ, այլ ջնջումն. (Խոր. ՟Ա. 3։)


Ընդերկարեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Որ յանհնարին ցաւս ընդերկարեալ է։ Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին։ Ընդերկարին յարդարութիւնն հաստատուն եւ անշարժ խորհրդովք. (Լմբ. սղ.։)


Ինքնարար

See full entry →
NBHL (1)

ինքնարար սեղանով սահմանեաց (հայր) լինել զպատարագն (քրիստոսի). (Եփր. աւետար.։)


Ամէնիմաստ

See full entry →
NBHL (1)

Ամէնիմաստ ամենից հայր. (Շար.։)


Այնգունակ

See full entry →
NBHL (1)

Այնգունակ գլխաւորել, կամ կոչել, կամ երթեալ հասանել։ Եւ այնգունակ՝ էր ինչ, զոր ծերունին մեկնէր հայր, եւ էր ինչ որով ես, եւ այլն. (Պիտ.։)


Անծայր

See full entry →
NBHL (1)

Մի գետ Քրիստոս ելեալ յԵդեմայ՝ յանծայր ծովէ ծագեալ հայրական փառօք ոռոգել զդրախտս Եկեղեցւոյ. (Լծ. կոչ.։ եւ Կամրջ.։)


Աշխարհածին

See full entry →
NBHL (2)

Աշխարհածնիւն հայրենեացն սեպհական ոգի գտեալ. (Կորիւն.։)

Տրդատ, որ աշխարհածնունդ հայրենեաց որդի գտանէր. (Ագաթ.։)


Աստեղագիտական, ի, աց

See full entry →
NBHL (1)

Յաստեղագիտական եւ քաղդէաղանդն կարծեաց օրինեց։ Աբրամ թարգմանի հայր վերամբարձ, երեւեցուցանէ զաստեղագիհականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. իմաստն.։)


Աստուածարեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Աստուածարեալ այր, կամ հայրապետ. (Պիտ.։)


Ատեամ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Զոր ատեամն՝ զայն գործեմ։ Որ զիս ատեայ, եւ զհայրն իմ ատեայ։ Ոչ ատեայր յերէկն եւ յեռանդ։ Ատեայր եւ թշնամութեամբ կայր ընդ կողմն իսկայէլի. (Հռ. ՟Է 15։ Յհ. ՟Ժ՟Ե 23։ Օր. ՟Ժ՟Թ 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Է 26։)