traitor;
felon, scoundrel.
Որ օրինացն եւ աշխարհին եւ գնդին մատնիչ եւ դահիճ եղեալ էր։ Մատնիչ կոչէին զնա յայն սակս։ Զյուդա սկարիովտացի, որ եղեւ իսկ մատնիչ։ Տուեալ էր նշան մատնչին։ Որոյ դուք այժմ մատնիչք եւ սպանօղք եղերուք։ մատնիչք, յանդգունք.եւ այլն։
thimble.
Հրացուցին զդերձակաց մատնոցս, եւ արկին ի մատունս նորա. (Հ. տպ. ՟Դ։)
offering, presenting;
cf. Մատուցական.
Մի՛ լիցի ընդունելի մատուցանելեացն։ Ի մատուցանելեացն պատարագաց. (Ղեւտ. ՟Է. 18։ Մաղ. ՟Բ. 12։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ առ իս զդոսա, զի օրհնեցից զդոսա։ Մատո՛ այսր զորդին քո։ Մատուցանէին առ նա մանկտի։ Մատուցաւ առ նա դիւահար մի։ Իմոց բանից մատո՛ զունկն քո։ Մատուցին զթիւն արքայի զկորուսելոցն։ Մատուցէ՛ք առ իս եւ այլ աման, եւ այլն։ Որ առ ձեզ մատուցանիցի. այսինքն մատչիցի. (Ագաթ.։)
Ինքն է՝ որ մատչի, եւ ինքն՝ որ մատուցանի (կամ նէ), եւ ինքն՝ որ ընդունի. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Յամենայն տեղիս մատչին քունկք անուն իմոյ։ Որք ըստ օրինացն մատչէին։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն ի սրբութիւնսն վասն մեղաց ի ձեռն քահանայապետին. (Մաղ. ՟Ա. 11։ Եփր. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 11։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Արբին զհոգին սուրբ, եւ երգեցեցին ի մէջ ծովուն. որում մատռուակէր մարիամ քնարաւն։ Զի եւ ամպրք սպասաւորք հրամանացն մատռուակեն։ Ի մատռուակելն երկրի՝ յորժամ կամի՝ զշահեկանսն մատուցանէ։ Մատռուակեն յարբանեկել. (Ագաթ.։)
mossy ground, turf, grass, pasture, herbage, meadow, mead;
marl.
Զուարթունս դիմօք իբրեւ զմարգագետինս ի ձմերայնոյ կապանացն զերծեալս. (Լմբ. ատ.։)
prophetic;
— ոգւով, by a — spirit.
Կրօղ յինքեան զմարգարէն, եւ ունօղ զմարգարէութեան ձիրս.
to prophecy;
to predict, to foretell;
to play the prophet, to counterfeit.
Որոց մարգարէացարն ստութիւն։ Մարգարէացան ձեզ յանուն իմ զուր.եւ այլն։
having the gift of prophecy.
Որ ունի զշնորհ մարգարէութեան, կամ զմարգարէական հոգի եւ զձիրս.
prophecy;
the book of the prophets.
Ի լսել զմարգարէութիւն ազարիայ մարգարէի։ Ահա գրեալ է ի մարգարէութիւնն եսայեայ։ Զմարգարէութիւնս մի՛ արհամարհէք։ Ամենայն մարգարէութիւն իւրոց գրոց լուծումն ոչ ունի։ Քանզի ոչ եթէ ըստ կամաց մարդկան տուաւ մարգարէութիւն երբէք, այլ ի հոգւոյն սրբոյ կրեալք՝ խօսեցան մարդիկ յաստուծոյ.եւ այլն։
pearl-coloured.
Արմատացեալի միտս մարգարտագունին յուլիանեայ. (Ճ. ՟Ա.։)
grain of pearl;
— ատամունք, pearly teeth.
cf. Մարգարտաշար.
Ի բաց ընկեցեալ զպատուադիր քողն մարգարտահիւս զարդուն. (Արծր. ՟Դ. 14։)
like a pearl.
ՄԱՐԳԱՐՏԱՏԵՍԱԿ ՄԱՐԳԱՐՏԱՏԵՍԻԼ. Որ ունի զտեսիլ մարգարտի. նման մարգարտի.
Մարիա՛մ կոյս՝ պսակ թագաւորական, որ զմարգարտատեսակ զբազմագին ակնն ունիս զքրիստոս. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
bright as a pearl.
Փայլեալ կամ փայլուն որպէս զմարգարիտ. մաքրափայլ.
of pearls, pearly.
Դրունք երկոտասան՝ մի մի մարգարտեայ. (Շ. տաղ.։)
pearl-coloured.
like a pearl.
Մարգարտօրէն (կամ մարգըրտօրէն) ծընունդ կուսին, աստուած եւ մարդ՝ մի երկոքին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Մարդկաբար.
Զարդարութիւն գոլոյ ունի սոկրատէս մարդաբար. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
chimera, bug hear, hobgoblin, ghost.
Անուն յօդեալ իբր եղջերուաքաղ. մարդ իբրեւ զգայլ, կամ գայլ իբրեւ զմարդ.
man-headed.
Ամենայն մարդագլուխ՝ ՟Խ թանկայ առնուն. (Մեծոբ.։)
of a human figure or countenance.
ἁνθρωποειδής humanam formam habens. Որ ունի զդէմս եւ զկերպարանս մարդոյ.
cf. Մարդախոշոշ.
Մարդախոշոշ բռնաւոր, կամ վիրագ, կամ բանսարկուն. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։ Փիլ. լին.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
Մարդախոշոշ բռնաւոր, կամ վիրագ, կամ բանսարկուն. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։ Փիլ. լին.։)
cannibal, anthropophagus, man-eater;
— լինել, to eat human flesh.
Կոկորդիլոսն մարդակեր կենդանին։ Զառիւծն, զկոկորդիլոսն եւ այլն ... թունաբերս եւ մարդակերս. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
ἁνθρωπόμορφος, ἁνθρωποειδής humanae formae. Որ ունի զկերպարանս եւ զնմանութիւն մարդոյ. մարդադէմ. որպէս մարդ գազանաբարոյ, եւ գազան ըստ իմիք նման կերպարանաց մարդոյ.
Արարին իւրեանց ձեռագործս մարդակերպս՝ կուռս կարկատունս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
ՄԱՐԴԱԿԵՐՊ. ա.մ. Առօղ կամ ունօղ զճշմարիտ բնութիւն մարդկային. մարդկեղէն կերպարանօք եւ բնութեամբ.
capitation, poll-tax, poll-money.
Հարկ արքունի ի վերայ բուն մարդոյն՝ առ ի ծառայել տէրութեան. յն. լոկ, հարկ. φόρος tributum.
cf. Մարդակերպ.
to become man, incarnate, to take human flesh or nature.
Զիա՞րդ նախ քան զմարնանալն եւ զմարդանալ ասէք ընդունակ գոլ չարչարանաց եւ մահու. (Աթ. ՟Դ։)
well peopled, full of inhabitants, populous.
ՄԱՐԴԱՇԱՏ. գ. πολυάνδριον . Տեղի՝ ուր իցէ բազմութիւն մարդկան թաղելոց կամ կոթողաց նոցա. գերեզմանատուն.
of man's height or size.
Գերեզման տեառն մերոյ էր տուն բոլոր՝ հատեալ ներքոյ վիմի. բարձր մարդաչափ մի, այնչափ՝ մինչ զի մարդ (արտաքուստ) վերացուցանէ զձեռն, ապա հասանէ ի վերին կողմ. (Բրսղ. մրկ.։)
man-shaped, having the human form or figure;
human image.
philanthropic, humane, benevolent;
kind, obliging courteous, civil, gracious;
tender, compassionate, charitable.
Մարդասէր հոգին։ Հոգի մարդասէր։ Պարտ է արդարոյն լինել մարդասէր։ Ամենայն մարդասէր կամօք։ Կամս մարդասէրս ունիք։ Ի գութ սէր քաղցրութեան մարդասէր լինէր ընդ ամենայն տեղիս նոցա.եւ այլն։
humanely, kindly, tenderly, with kindness, lovingly.
Որ մարդասիրապէս վասն ամենեցուն համբերեցեր։ Մարդասիրապէս խնամէ զարարածս. (եւ այլն. Շար.։)
place of reunion.
Պարունակ (անուն), կուսաստան, մարդաստան. (Թր. քեր.։)
slave-merchant or dealer.
Որպէս զմարդավաճառ, որ գողանան զմանկունսն. (Նար. երգ.։)
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
Մարդատեաց գազանքն յորժամ ի գառագիւղն արգելուցուն. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Մարդակերպ.
ՄԱՐԴԱՏԵՍԱԿ ՄԱՐԴԱՏԵՍԻԼ. ἁνθρωποειδής, -δῶς humanae figurae, in humana specie. Որ ունի զտեսիլ եւ զնմանութիւն մարդոյ. մարդակերպ. մարդադէմ.
Թուէր տեսանել զյիսուս, անբաւ բազմութեամբ մարդատեսակ հրեշտակաց առաջի կալով նմա։ Քերովբէքն մարդատեսկ թեւս ունելով. (Դիոն. թղթ.։ Վրդն. ել.։)
cf. Մարդակերպ.
ՄԱՐԴԱՏԵՍԱԿ ՄԱՐԴԱՏԵՍԻԼ. ἁνθρωποειδής, -δῶς humanae figurae, in humana specie. Որ ունի զտեսիլ եւ զնմանութիւն մարդոյ. մարդակերպ. մարդադէմ.
Թուէր տեսանել զյիսուս, անբաւ բազմութեամբ մարդատեսակ հրեշտակաց առաջի կալով նմա։ Քերովբէքն մարդատեսկ թեւս ունելով. (Դիոն. թղթ.։ Վրդն. ել.։)
misanthropy, hatred of mankind.
Ինձն բնութիւն ունի մարդատեցութեան. պատառէ զմագաղաթն, եւ անդ ցուցանէ զբնութեանն մարդատեցութիւնն. (Մաշկ.։)
walking as man.
Քայլօղ կամ ունօղ զքայլ հանգոյն մարդոյ.
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
Արդարեւ մե՛ծ է խորհուրդ մարդեղութեանն քրիստոս, եւ ի վեր քան զլոյս. զի ո՞ ոք ակնունէր՝ թէ աստուած վասն մարդկան մա՛րդ լինի. (Գէ. ես.։)
ՄԱՐԴԵՂՈՒԹԻՒՆ. ἁνθρωπογονία ortus hominis. Եղանութիւն որդւոց մարդկան. ստեղծումն. ծագումն. սերունդ. ազգաբանութիւն.
Յովհաննու հայր եւ մայր գոլով, յապականացու սերմանէ ունելով զմարդեղութիւնն. (Եղիշ. ի մկրտ.։)
human;
belonging to man, manlike.
Նոյն է մարմին մարդկային ունել քրիստոսի, եւ բնութիւն մարդկային. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Մարդկօրէն.
Շնորհեաց ամենեցուն զմարդկապէսն մտաւորութիւն. (Ոսկ. լս.։)
Գունդխ գաբրիէլեան եւ միքայէլեան՝ մերձաւոր սպասաւորքն աստուածայայտնութեան որդւոյ, ի մարդկապէսն տնօրէնութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Եւ զի ոչ իմանայք դուք զմարդկանն ի մարդկապէսն, գիտուն արարաւ ձեզ ի չմարդկապէսն (ի հարուածս). (Ագաթ.։)
human.
Մարդկեղէն կեանք։ Կեանք մարդկեղէնք։ Շունչ մարդկեղէն։ Մարդկեղէն մտաց։ Զպարտիս մարդկեղէնս. (Իսիւք.։)
human;
humanly, as a man, according to human nature.
Մարդկօրէն ասել, ձեւացուցանել զբան, նկարել, ի ծնունդ գալ. (եւ այլն. Հռ. ՟Զ. 19։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։ Կիւրղ. գանձ.։ Խոսր.։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։ Իգն.։)
Իւրացուցանէ զմարդկօրէնսն։ Կատարէր զմարդկօրէնն։ Ի մարդկօրէն տկարութենէ։ Ամենայն իրք մարդկօրէնք։ Թողուլ զիրս մարդկօրէնս։ Զմարդկօրինաց չունել ինչ փոյթ յանձին։ Զմարդկօրինացս մի՛ ինչ փոյթ յանձին կալցուք. (Պրպմ. ՟Ի՟Ե։ Ճ. ՟Գ.։ Դիոն. եկեղ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. 10. 13. 18։)
Մարդկօրէնքս մեր ամենայն, եւ ասացեալքս ունայնասցին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
dignity, office or post of kislar-agasi.
Տան զնա ի ձեռս իշխանին մարդպետութեան, որում անուն իւր՝ հայր կոչէր։ Որ ունէր զպատիւն մեծի մարդպետութեանն՝ այր ներքինի։ Եւ էր մարդպետն հայր՝ այր չար, ելանէր շրջէր ընդ մարդպետութիւնն իւր. ապա եկն էջ հայր մարդպետ ի գաւառն տարոնոյ ընդ իւր գեօղսն տեսանել։ Այս գործակալութիւն եւ մարդպետութիւն, որում հայրն կոչէին, ներքինեաց գործ լեալ էր ի բնէ ժամանակաց ի թագաւորութեանն արշակունւոյ. (Բուզ. ՟Գ. 17. 18։ ՟Դ. 13։ ՟Ե. 7։)
exercised, inured;
trained to war.
Եկեալ մարզիկքն աւերեցն զսկիտէ. պարտի լինել մազիկք, որ եւ գրի մալինոնք, եւ մարկիզք. իբր անուն ազգի։
instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.
Ըմբշացն մարզիչքն պատուիրեն։ Առ նահատակական հանգիստն, զորս իմացան մարզիչքն հնարապէս։ Մարզիչս ի վարձու ունելով (վասն անասնոց). (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 29. եւ Փիլ. լիւս.։)