latin;
in latin.
· Calfa
Ի լեզու կամ ի գիր լատինացւոց. եւ Լատինական. cf. ԴԱՂՄԱՏԵՐԷՆ.
Մարկոս հռոմայերէն (գրեաց), զի շմաւոն էր ի հռոմ քաղաք. (Եփր. համաբ.։)
Եւ այլ իրս գրեաց հռոմայերէն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Գ.։)
Յունարէն եւ հռոմայերէն իմաստութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
adj. s. roman.
· Calfa
ῤωμαῖος romanus. Բնակիչ հռովմայ. եւ Ունօղ զազատութիւն քաղաքացւոյ հռովմայ.
Զայր հռովմայեցի։ Այրն այն հռովմայեցի է. (Գծ. ՟Ի՟Բ. 25. 29։)
Ի հռովմայեցւոց ապարանսն։ Հռովմայեցւոց թուղթն, եւ այլն. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Հռովմայեցւոց թագաւորութիւնն, որ եւ այժմ առաւել է հաւատովն եւ գիտութեամբն աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Եւ իբր Հռովմայական.
Հռոմայեցի լեզուաւ։ Ի հռոմայեցի լեզուէ։ Հռովմայեցի յիշատակարանօք. (ՃՃ.։)
Ըստ հռօմայեցի բարբառոյ. (Փարպ.։)
cf. Հռչակաւոր.
· Calfa
Մեծանուն. մեծահամբաւ. անուանի.
Հռչականուն տաճար, կամ սուրբ ուխտ. (Ոսկ. հռ.։ Ճ. ՟Ը.։)
famous, renowned, celebrated, far-famed.
· Calfa
Հռչակաւոր եւ երեւելի լինէր կամ էր այրն։ Հռչակաւորն ի մարգարէս եսայիաս։ Մեծի եւ հռչակաւոր վկայի։ Հռչակաւոր անուանն. (Արծր.։ Սարգ.։ Նախ. ես.։ ՃՃ.։)
Քաջուսումնութեամբ հռչակաւորաց. (Սարկ. քհ.։)
Տաճար հռչակաւոր։ Տաճարն այն մեծ եւ հռչակաւոր։ Հռչակաւոր անուն։ Հռչակաւորն երկրի տեսարան. (Խոր. ՟Գ. 35։ Ածաբ. մակաբ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Պահապանեացն հռչակաւոր եւ ազգական արարեալ զաստուածագործ յարութիւնն. (Ագաթ.։)
εὑκλεής, ἑπίσημος, περιβόητος celebris, insignis, illustris, pervulgatus, decantatus. Որ ոք կամ որ ինչ ունի զհռչակ անուան կամ գովութեան. հռչակեալ. հռչակելի. մեծահբամաւ. անուանի. երեւելի. ականաւոր. նշանաւոր. հոյակապ.
to make famous, to trumpet, to sound the fame of, to praise, to exalt;
to publish, to divulge, to make public, to noise or rumour abroad;
to chant, to celebrate, to solemnize.
· Calfa
Անսուտ բանիւ զնոցայն հռչակեցուցանեն զառաքինութիւնս։ Զորոյ գովութիւնն տէրունեան մատեանք հռչակեցուցանեն պանծալիս. (Պիտ.։)
Նովաւ զյաղթութիւնն հռչակեցուցանես. (Ճ. ՟Բ.։)
Զգեղեցիկսն զրպարտեսցեն, եւ զվատթարսն հռչակեցուցանիցեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հռչակեցուցանէ զիւր տկարութիւնն մարգարէս, զի նովաւ զաստուծոյ բանին զօրութիւնն ցուցանիցէ. (Մխ. երեմ.։)
Սարկաւագն զվարդապետութիւն քարոզութեամբն հռչակեցուցանելով. (Լմբ. պտրգ.։)
Յոլով ամբաստանութիւն զաթանասէ հռչակեցուցանէ. (Վրք. աթան.։)
Որ յափշտակեն զգովիչսն, եւ զամենայն հրապարակսն հռչակեցուցանել ջանան այնպիսի սնոտի բանիւք կորստականօք. այսինքն դղդրել. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Հսկայազն.
· Calfa
ՀՍԿԱՅԱԶՆ, կամ ՀՍԿԱԶՆ, կամ ՀՍԿԱՅԱԶՈՒՆ. մանաւանդ՝ ՍԿԱՅԱԶՆ. զոր տեսցես.
Հսկայազն քաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Մծբ. ՟Ի՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Սատակեաց զսիսարա զհսկայազնն հեթանոսաց։ Զհսկայազնն զգողիադ. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)
Հսկազն հեթանոսաց։ Զհսկազն եւ զքաջամարտիկն իսրայէլի (սամփսոն). (Եղիշ. դտ.։)
Զհսկայազուն հասակ (տրդատայ). (Թղթ. դաշ.։)
Հսկայազունք էին եւ քաջք. (Վրդն. օրին.։)
Կոտորեաց յերեսաց նոցա զհսկայազուսնսն. (Եփր. համաբ.։)
giantship.
· Calfa
Սկայ գոլն. հանգամանք սկայից.
Զօրութիւն հսկայութեան իւրոյ տկարացաւ. (Մծբ. ՟Գ։)
cf. Հսկող.
· Calfa
ՀՍԿԵՑՈՂ ՀՍԿՈՂ. γρηγόριος, ἑγρήγορος, γρηγορῶν, ἅγρυπνος vigil, vigilans. Որ սկէ. արթուն. զգաստ. տքուն. տքնօղ. որ ըստ յն. ղրիղօ՛րիօս. յորմէ՝ Գրիգոր, Գրիգորիոս.
Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
Մխիթարել իբրեւ զսգաւորս եւ զհսկեցողս. (Ոսկ. գծ.։)
Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)
Արթուն մտօք ըստ հըսկողին. (Յիսուս որդի.։)
watchful, vigilant.
· Calfa
Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
Մխիթարել իբրեւ զսգաւորս եւ զհսկեցողս. (Ոսկ. գծ.։)
Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)
Արթուն մտօք ըստ հըսկողին. (Յիսուս որդի.։)
ՀՍԿԵՑՈՂ ՀՍԿՈՂ. γρηγόριος, ἑγρήγορος, γρηγορῶν, ἅγρυπνος vigil, vigilans. Որ սկէ. արթուն. զգաստ. տքուն. տքնօղ. որ ըստ յն. ղրիղօ՛րիօս. յորմէ՝ Գրիգոր, Գրիգորիոս.
cf. Հսկութիւն.
· Calfa
Տօնէաք հսկողութեամբ. (եւ երգօք հոգեւորօք. Վրդն. յանթառամն.։)
Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)
Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
ՀՍԿՈՂՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒՄՆ. ἑγρήγορησις, ἁγρυπνία vigilia, vigilantia. Արթնութիւն. տքնութիւն. տքնելն. եւ Ցայգապաշտօն ի նախատօնակս.
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
· Calfa
ՀՍԿՈՂՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒՄՆ. ἑγρήγορησις, ἁγρυπνία vigilia, vigilantia. Արթնութիւն. տքնութիւն. տքնելն. եւ Ցայգապաշտօն ի նախատօնակս.
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)
Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
· Calfa
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)
Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
ՀՍԿՈՂՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒՄՆ. ἑγρήγορησις, ἁγρυπνία vigilia, vigilantia. Արթնութիւն. տքնութիւն. տքնելն. եւ Ցայգապաշտօն ի նախատօնակս.
awake.
· Calfa
Նաւապետն հսկուն պահեսցէ զնա ուղիղ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Գեդէոն հսկուն էր յաղօթս. (Ճ. ՟Գ.։)
all on fire, it flames, burning, glowing, blazing, flaming;
— սրտմտութիւն, gust of passion;
impetuous, fiery wrath.
· Calfa
Բորբոքեալ հրով, կամ իբրեւ զհուր. եւս եւ Բորբոքիչ հրոյ.
Հրաբորբոք ջահք, կանթեղք, ճառագայթք. (Խոր. հռիփս. եւ Խոր. վրդվռ.։)
Հրաբորբոք աստեղք, փայլումն, ցանկութիւնք. (Երզն. լս.։ Անան. եկեղ։)
Հրաբորբոք բարկութեան տեղացումն։ Հրաբորբոք հրկիզեալ։ Ի հրացայտ չարութենէ հրաբորբոքն յուսփայ. (Յհ. կթ.։)
Արծաթագործ հրաբորբոք ճարտարապետն. (Արծր. ՟Դ. 9։)
phlegethon.
· Calfa
Հրոյ եւ բոցոյ ունակ կամ վայր.
Տանջին ի հրաբոց կիզանողն։ Իսկ հրաբոց կիզօղն տեղի գոլով հրային եւ կիզանօղ. (Նոննոս.։)
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
· Calfa
Որ բղխէ զհուր.
Հրաբուղխ եւ կայծակնատարած ցոլացմամբ կիզանօղ լեզուացն. (Նար. յովէդ.։)
ՀՐԱԲՈՒՂԽՔ ա. Բղխմունք հրոյ. հրեղէն անձրեւք.
Ի ժամանակին ղովտայ հրձիգքն այնք, եւ հրաբուղխք ի վերայ հասին. (Ոսկ. յհ. 44։)
fiery, igneous;
spiritual, celestial, divine.
· Calfa
ἕμπυρος, ἑμπύριος igneus, ignitus, caelestis. Ի բնէ հրեղէն. հրանիւթ. լուսեղէն, զուարթուն. հրեշտակային. եւ Աստուածային.
Հոյլք անմարմնոցն հրաբուն սեռիցն։ Հողեղէնքս ընդ հրաբուն սեռիցն. (Շար.։)
Ի ձեռն նոցին իսկ հրաբուն զօրացն. (Դիոն. առ տիտ.։)
Հրաբուն զօրութեանցն դասք սպասաւորեալ. (Կիւրղ. ղկ.։)
Հրաբուն հրեշտակք. (Մեկն. ղկ.։)
Զհողեղէնս ի հրաբուն մերձեցոյց սեռս. (Խոր. հռիփս.։)
Բանն մարմնացեալ զհրաբուն փառացն էական ճառագայթ անդանօր փայլեցոյց. (Խոր. վրդվռ.։)
flame-coloured, red, red as fire.
· Calfa
Որ է ի գոյն հրոյ. նման հրոյ. հրացեալ. ջերմեռանդն.
Ջեռուցեալ հրագոյն շողացուցանէ (դարբինն յերկաթ). (Ագաթ.։)
Ջեռուցեալ եւ հրագոյն ի գոհութիւն աստուծոյ։ Բարկութիւն եւ սրտմտութիւն բոցաձեւ է եւ հրագոյն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Կարկեհանն կայծ կոչի, որ է հրագոյն. (Նչ. եզեկ.։)
very poisonous.
· Calfa
Որ ունի զթոյն հրեղէն.
Ժանեաց հրաթոյն օձից։ Ի տուրեւառութենէ հրաթոյն շնչոյս։ Հրաթոյն կապարճք։ Զսլաքս մրրկատարափս՝ հրաթոյնս դաժանութեամբ. (Բենիկ.։)
cf. Հրաժարեմ.
· Calfa
Կարճել զյօժարութիւնն. արգելուլ. չթողուլ. հեռացուցանել. խրատել. յետս կալ.
Հրաման տալով, կամ հրաժարեցուցանելով։ Զմկրտեալսն հրաժարեցուցանեն ի սատանայէ։ Հրաժարեցուցանել ի մսոյ, կամ ի ծառոյ, ի մարմնական իմաստից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։ Մագ. ՟Ե։)
Օրէնք հրաժարեցուցանէ. եւ հրաժարեցուցանելով յաղագս քաղաքին երեւի իսկ, եւ երեւեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Զամենայն մեռելոտի հրաժարեցուցանէ (ուտել). (Մեկն. ղեւի.։)
Հրաժարեցուցանել գնալ. (Խոսր.։)
Եթէ ուտես ի հրաժարեցուցեալ փայտէդ։ Ի ճաշակումն հրաժարեցուցեալ պտղոյն. (Կամրջ.։)
cf. Հրաժարումն.
· Calfa
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ՀՐԱԺԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. ἁποταγή renuntiatio եւ այլն. Հրաժարելն. հրաժեշտ. չյօժարելն. խորշումն. արգելումն. մեկնիլն. չու. ելք յաշխարհէ, որպէս մահ, եւ կրօնաւորութիւն.
Ժողովեալքս ի հրաժարումն ծառայի քո յաշխարհէ։ Ասէր ի ժամ հրաժարման իւրոյ։ Ծանեաւ զկէտ հրաժարման իւրոյ։ (Շար.։ Ագաթ.։ Վրք. ոսկ.։)
Ըստ ուխտի եւ հրաժարման յաշխարհէ։ Առնուլ զձեւս սուրբ հարցն՝ խոստովանութեամբ եւ հրաժարմամբ. (Յճխ. Մաշտ.։)
Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)
renouncing, giving up, resignation, renunciation, abdication;
dismission;
departure from this life, decease, death;
monastic life;
—ումն յանձնէ, ի կամաց անձին, resignation, self-denial, thorough self-forgetfulness, abnegation.
· Calfa
ՀՐԱԺԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. ἁποταγή renuntiatio եւ այլն. Հրաժարելն. հրաժեշտ. չյօժարելն. խորշումն. արգելումն. մեկնիլն. չու. ելք յաշխարհէ, որպէս մահ, եւ կրօնաւորութիւն.
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ժողովեալքս ի հրաժարումն ծառայի քո յաշխարհէ։ Ասէր ի ժամ հրաժարման իւրոյ։ Ծանեաւ զկէտ հրաժարման իւրոյ։ (Շար.։ Ագաթ.։ Վրք. ոսկ.։)
Ըստ ուխտի եւ հրաժարման յաշխարհէ։ Առնուլ զձեւս սուրբ հարցն՝ խոստովանութեամբ եւ հրաժարմամբ. (Յճխ. Մաշտ.։)
Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)
to consume with fire.
· Calfa
ՀՐԱԼՈՒՑԻԿ կամ ՀՐԱԼՈՒՑԻՔ ԱՌՆԵԼ. հրո՛վ լուցանել. այրել.
Մատուցանէին զջուրն առ ի յանդիմանութիւն, եւ զմեղապարտսն հրալուցք առնէին. (Ոսկիփոր.։)
diffusing or spreading fire.
· Calfa
Որ ծորէ կամ բղխէ զհուր, եւ կամ իբրեւ զհուր. հրահոսան աղբիւր իմանալի հրոյ.
Հրածորան աստուածային լուսովն զուարճացեալ լցեր զառաքեալսն։ Այսօր ի շրթունս հողեղինացն հրածորան հեղեալ ի յերկնից. (Շար.։)
cf. Հրակիզումն.
· Calfa
Հրակիզութիւն եւ բոցք ի յերկնից հեղեալ. (Արիստ. աշխ.։)
Հրակիզութիւնս բազումս սփռեալ տարածանէ։ Ի սրափողոտ հրակիզութենէ։ Նենգաւոր նետից քոց հրակիզութիւնք. (Յհ. կթ.։ Աթ. խչ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
crucible.
· Calfa
Հալոց հրոյ.
Մի՛ ի քուայսն անիմանալի հրահալոցացն փորձեր զփրկեալս արեամբ քո. (Բենիկ.։)
cf. Հրահանգ.
· Calfa
Յերկիր կործանեցաւ բարեկարգութիւն՝ հրահանգութիւն եկեղեցւոյ։ Բարեկարգութիւն հրահանգութեան օրինացն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Հրահոսան.
· Calfa
Հրահոս վտակօք։ Գետք հրահոսք։ Հրահոս բաժակին։ Լեառն հրահոս. (Շար.։ Մանդ. ՟Ը։ Տօնակ.։ Մագ. ձ։)
fire spreading, shedding fire on.
· Calfa
որ եւ ՀՐԱՀՈՍ. Հրածորան. հրաբուղխ. որ հոսէ զհուր (զգալի կամ իմանալի).
Հրահոսան բաժակ, կամ վտակք, կամ գետք, եռանդմունք. մեքենայք, աղբիւր. (Ժմ.։ Շար.։ Խոր. հռիփս.։ Մանդ. ՟Ը. ՟Ժ. Ճ. ՟Ա.։ Բենիկ.։)
Հրահոսան ճառագայթ. (Մխ. այրիվ.։)
ՀՐԱՀՈՍԱՆՔ գ. Հոսանք եւ յորձանք հրոյ.
Հրահոսանք ահեղ ի վերուստ։ Հրահոսանք (կամ հրահոսակք) գետոցն հրեղինաց. (Մանդ. ՟Ա. եւ ՟Ե։)
Կամ իբր Հրոսակք. զօրականք. սուհանդակք.
(Շապուհ) հրահոսանօք նամակ յղեալ, զսուրբն սարգիս փութով կոչեալ. (Գանձ.։)
to flow like a torrent of fire.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ՀՐԱՀՈՍԵԼ. Իբրեւ հուր հոսել՝ բղխել. եւ Բոցափայլ գտանիլ.
Հրեղէն վիշապք, եւ գետ հրահոսէր ի բերանոյ նոցա. (Վրդն. աւետար.։)
Եւ հրահոսեալ պաղպաջմամբ՝ դու հնձան լուսափայլ. (Տաղ փոխման կուսի.։)
Եւ որպէս Խրախուսել.
Զեկեղեցւոյ զառաջնորդս հրահոսեալ զօրացոյց. (Ածաբ. խչ. ի Ճ. ՟Գ.։)
Հրահոսեալ յաստուած. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հրձգութիւն.
· Calfa
Իբրեւ յերկնուստ ահագին հրաձգութիւնք (կամ հրձգութիւնք) եռային. (Եղիշ. ՟Զ։)
Յամպոց ինչ ճայթիւն արձակելոյ, եւ ի վայր հրաձգութիւնն արկանէ։ Հրաձգութիւն իմն արտաքս ելանէր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
Կարկուտ, եւ հրաձգութիւնք. (Շիր.։)
Առաւել քան զհրէաստանին հրաձգութիւնս եւ աւերումն ընկալաք. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
oracle.
· Calfa
Յառաջագոյն յաղագս կիզմանն նոցա հրամանաբանութիւն տուեալ էր մօրն. (Նոննոս.։)
χρηματισμός oraculum, responsum divinum. Պատգամախօսութիւն. պատգամ.
receiving an order.
· Calfa
Ես որ հանդիսապատիւս եմ հրամանառուացն, եւ ընդ իշխանութեամբ եմ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Ապողոն հրամանատուութիւն առնէր հրամանառուացն. (Նոննոս.։)
χρηματισμένος, ἑπιταττόμενος oraculum, vel mandatum accipiens, consulens. Որ առնու զհրաման, կամ զպատգամ.
command, authority.
· Calfa
Պաշտօն եւ գործ հրամանատարաց.
Յիշխանութեանն ապդլայի միւսոյ, եւ ի հրամանատարութեանն իզիտի. (Ասող. ՟Բ. 4։)
Զառաջնորդութիւն վերակացութեանն տէրունական տանն հրամանատարութեանն. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
commanding, permitting.
· Calfa
ἑπιτάσσων, προστάττων, κελεύσας imperans, mandator, jussum dans եւ այլն. Որ հրաման տայ. տուօղ զպատուէր. կարգաւորիչ. հրամայօղ. օրինադիր.
Որք յերկրաւոր հրամանատուէն հրաժարեցին. (Ագաթ.։)
Վասն մահկանացու հրամանատուին զայն արութիւնս կատարէաք. (Եղիշ. ՟Ե։)
Բարձեալ բերէ զհրաման հրամանատուին. (Եզնիկ.։)
Ոչ ոք նմա հրամանատու, եւ ոչ ընդ հարկաւորութեամբ կապեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Դուք փոխանակ լսելոյ՝հրամանատո՞ւ կամիք լինել. (Մամբր.։)
Զինաւորին, եւ թագաւորին, եւ մարմնական հրամանատուին. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
Հրամանատուացն զանազանութիւն ոչինչ պարտի վնասել զհնազանդութիւն հրամայեցելոցն. (Բրս. հց.։)
Ետես զինքն զօրութեամբ հրամանատուին ի գազանացն յայնցանէ ազատեալ. (Նիւս. երգ.։)
cf. Հրամանատրութիւն.
· Calfa
πρόσταγμα mandatum եւ այլն. Հրաման տալն. հրաման. պատուիրան. կարգաւորութիւն. եւ թոյլտուութիւն.
Կալ ըստ աստուածային հրամանատուութեան ի հնազանդութիւն թագաւորացն։ Յաստուածային հրամանատուութենէն թռչնոյ՝ ժամ էր այնուհետեւ հաւուն խօսելոյ. (Փարպ.։)
Յաստուածուստ հրամանատուութեանցն սպասահարկեալ. (Անան. եկեղ։)
Նախ քան զժամանակ հրամանատուութեանն աստուծոյ (այսինքն թոյլ տալոյն). (Շ. թղթ.։)
Ապողոն դիւթելով զհրամանատուութիւն առնէր. (Նոննոս.։)
ՀՐԱՄԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. χρηματισμός . Պատգամատուութիւն.
command, order, ordination;
leave, license, permission.
· Calfa
Կամ χρησμῳδία oraculum, vaticinium. Պատգամատրութիւն. գուշակութիւն.
Ըստ աստուծոյ հրամանատրութեան. այսինքն եթէ տէր հրամայեսցէ. (Փարպ.։)
Եւ արդ մեք տէր ըստ այսմ հրամանատրութեան. այսինքն պատուիրանի, կամ օրինադրութեան. (Պտրգ.։)
Զմի խնդրեցի ի տեառնէ ... զհրամանատրութիւն տաճարի նորա։ Առ հեղիաս առաքելութիւն աստուածային հրամանատրութեանն. (Նար. կ. ՟Ղ՟Գ։)
Ոմանք առնեն կամ տան հրամանատրութիւն. (Արիստ. աշխ.։)
Ասեն, եթէ հրամանատրութիւն եղեալ էր առ հոմերոս, թէ յորժամ խնդիր ինչ ոչ կարասցէ լուծանել, յայնժամ մահասցի։ Յաղագս հրամանատրութեան կրիւսոսի. (Նոննոս.։)
hundred-headed.
· Calfa
Որպէս զի լինել գազանին հարիւրագլխի. (Նոննոս.։)
ἐκατοντακάρανος, ἐκατοντακέφαλος centiceps. Որ ունի գլուխս հարիւր.
having a hundred precious stones.
· Calfa
Կազմեալ ի հարիւր ականց պատուականաց.
cf. Հարիւրաձեռն.
· Calfa
Հարիւրաձեռանիքն օգնէին աստուածոցն ի մարտին։
Յաղագս հարիւրաձեռացն, մի մի ի նոցանէ հարիւր ձեռս ունելով. (Նոննոս.։)
ՀԱՐԻՒՐԱՁԵՌԱՆԻ ՀԱՐԻՒՐԱՁԵՌՆ. ἐκατοντάχειρ centimanus. Որոյ իցեն ձեռք հարիւր.
(բրիարէ) hundred-handed (Briareus).
· Calfa
ՀԱՐԻՒՐԱՁԵՌԱՆԻ ՀԱՐԻՒՐԱՁԵՌՆ. ἐκατοντάχειρ centimanus. Որոյ իցեն ձեռք հարիւր.
Հարիւրաձեռանիքն օգնէին աստուածոցն ի մարտին։ Յաղագս հարիւրաձեռացն, մի մի ի նոցանէ հարիւր ձեռս ունելով. (Նոննոս.։)
cf. Հարիւրամեան.
· Calfa
Յետ հարիւրամեայ ժամանակի։ Ի հարիւրամեայ ձգէր ժամանակս ներողութեամբ. (Կոչ. ՟Բ։ Արծր.։)
Աբրահամ հարիւրամեան էր։ Թէ հարիւրամենի որդի՞ լինիցի. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 5։ եւ ՟Ժ՟Է. 17։)
Զհարիւրամենիւք ուրեմն էր. իմա՛, հարիւր ամաց. յն. հարիւրամեան։
ՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՅ ՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՆ. ἐκατονταέτης centum annos agens. որ եւ ՀԱՐԻՒՐԵՄԵԱՆ. Ունակ հարիւր ամաց (անձն, կամ միջոց ժամանակի). հարուր տարեկան՝ կամ տարուան.
centuple, a hundredfold, hundred times as much.
· Calfa
Յաւելցէ տէր ի ժողովուրդն՝ որչափ ենն՝ հարիւրապատիկ։ Հարիւրապատիկ առցէ.եւ այլն։
Ընդ միոյն զհարիւրապատիկն հատուցանել։ Ընդ միոյն զհարիւրապատիկսն փոխանորդէ օգուտս. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Պիտ.։)
ἐκατονταπλάσιος, -ον, -ως centuplus, -um, -pliciter. Հարիւր անգամ աւելի կամ կրկնեալ ի վերայ միոյ. հարուր խաթ.
centurion, captain.
· Calfa
Կացուսցես հազարապետս եւ հարիւրապետս։ Ետ, կամ պատուիրեաց հարիւրապետաց։ Մատեաւ առ նա հարիւրապետ մի.եւ այլն։
Ընդ հարիւրապետին հաւատոց եւ ես լծակցեմ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
ἐκατοντάρχος centurio. Պետ հարիւրոց.
hundred-mouthed;
— դիցուհի, the hundred-tongued goddess, Fame, the goddess of report.
· Calfa
a hundred;
century.
· Calfa
Հարիւրերորդ թիւն. հարիւրն. եւ Հարիւրաւոր.
Միակն եւ տասնեակն եւ հարիւրեակն։ Հազարեակն ի հարիւրեկացն։ Յերկուց հարիւրեկաց բաղկացաւ։ Նուազագոյն հարիւրեակքն (կամ հարիւրակքն). (Փիլ.։)
Տասներեակս, հարիւրեակս, եւ բիւրեակս անուանեալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հարիւրեակն թիւ կատարեալ. (Վանակ. յոբ.։)
Ոչ ամս եօթանասներորդ, այլ մանաւանդ հարիւրեակս եօթներորդ. (Լմբ. ատ.։)
of a hundred years old.
· Calfa
cf. ՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՆ. Սէմ որդի հարիւրեմեան էր. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 10։)
Եղիցի կրտսեր որդին հարիւրեմեան. եւ որ հարիւրեմեանն մեռանիցի, եւ այլն. (Ես. ՟Կ՟Ե. 20։ (ա՛յլ ձ. հարիւրեմեան։))
imposing of a tax or burden;
forcing, offering violence.
· Calfa
Նորա ոչ գոյ հողագործութիւն, եւ ոչ հարկադիր. (Առակ. ՟Զ. 7։)
Ունիմք հարկադիր եւ ստիպօղ ի բարի գործս զքրիստոս եւ զնորին հրամանսն. (Լմբ. անդ։)
ՀԱՐԿԱԴԻՐ. Հարկապահանջ. որ առնու հարկս.
ἁναγκάζων coactor. Որ հարկ ի վերայ դնէ. բռնադատիչ. հարկեցուցիչ. հրամանատու.
Էր ճոխ եւ յաղթազգեաց, եւ հարկադիր, եւ լծատանջ ամենայն շրջակայ ազգաց. (Վրդն. պտմ.։)
to force, to constrain, to oblige.
· Calfa
Հարկեցուցանել. ծառայեցուցանել.
tax-collector, tax-gatherer.
· Calfa
Հարկահանք բռնադատեալ զաշխարհս՝ հանեն հարկս թագաւորի։ Ծառայիւք նորա հարկահանօքն։ Հարկահանք կողմանց գետոյն։ Ոչ լուան զձայն հարկահանի։ Զբամբասանս հարկահանաց ոչ լսէ։ Արձակեաց արքայ անտիոքոս իշխան հարկահան ի քաղաքսն հրէաստանի։ Գրել առ իշխանս հարկահանաց։ Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ.եւ այլն։
Հարկահանս կոչէ եւ զյափշտակողսն. (Ոսկ. ես.։)
Հասանեն հարկահանք կայսեր. (Խոր. ՟Բ. 45։)
Հարկահանաց տմարդութիւնք. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
Պտղոմէոս նենգութեամբ եւ հարկահանօք կալաւ զերուսաղէմ. (Արծր. ՟Ա. 7։)
φορολόγος exactor եւ tabellarius. Որ հանէ ի հպատակաց զհարկ արքունի, որպէս եւ զայլ տուրս կամ զպարտս. հարկաժողով. հարկապահանջ. հարկապետ.
tributary;
thrall, bondsman, serf, slave, servant.
· Calfa
Եւ ես մոլորեալ եւ հարկահար տուն ի տանէ. (Յոբ. ՟Բ. 9։)
λάτρης, λάτρις servus, serva, famulus, -la եւ այլն. Որ հարկանէ սպասաւորութիւն (ըստ ՟Բ նշ. բառիս Հարկ) ծառայ. աղախին.
exacter, tax gatherer, collector, receiver.
· Calfa
Զընդ լծով կացեալսս՝ լծադիրս բազմաց եւ հարկապահանջս կացոյց։ Ամենեցունց նոցա լծադիր եւ հարկապահանջ լինէր. (Խոր. ՟Ա. 23։ Յհ. կթ.։)
Տագնապեալ էին յանհնարին բռնութենէ հարկապահանջացն. (Ղեւոնդ.։)
Հարկապահանջս եւ ոստիկանս առաքեալ. (Արծր. ՟Ե. 9։)
Հարկապահանջ իշխանք, կամ գործակալք, կամ բռնութիւնք, կամ խոշտանգանք. (Կանոն.։ Ասող. ստէպ։)
Կամ որպէս Հարկաւ պահանջօղ. ստիպօղ.
Ըստ հարկապահանջ խնդրողին ոչ կարացի վերջացեալ գտանիլ. իբր հարկաւ պահանջողին. (Նար. երգ. յիշ։)
receiver-general.
· Calfa
Առաքեաց արքայ զադոնիրամ հարկապետ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 18։)
ὀ ἑπὶ τοῦ φόρου qui est super tributum. Վերակացու հարկաց կամ հասից.
necessity;
yoke;
yoke of oxen.
· Calfa
Որպէս Հարկք. պէտք. հանգամանք. եկ Ծառայութիւն. պաշտօն (յորմէ Հարկեւոր). կամ որպէս թէ Հերկիք, զոյգ մի եզանց հերկողաց. եւ լուծ նոցա, կամ ակօսն.
Ի հանդէս առաքինութեան մրցին ըստ հարկեաց սխալանաց անձանց. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
Հարկիք եզանցն վարէին. յն. զոյգք. (Յոբ. ՟Ա. 14։ եւ Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)
Չի՛ք անդ արօր, չի՛ք մաճ ունել, եւ ո՛չ եզինս հարկեաց լծել. յն. եզինս լծել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
s. mus. an Armenian note.
· Calfa
Անուն խազի առ երաժիշտս, որ եւ փուշ (հարկանօղ). (Ոսկիփոր.։)
bridesman, one of the wedding-party.
· Calfa
ՀԱՐՍԱՆԵԱԿ որ եւ ՀԱՐՍՆԵՂԲԱՅՐ. ռմկ. հարսանեւոր. Կոչնական հարսանեաց.
nuptial, hymeneal, bridal, spousal;
— զօդ, hymen;
— սէր, conjugal love;
զգեստ —, nuptial robe.
· Calfa
Փակի առագաստն յաղագս շիջանելոյ հարսանեկան հարսանեացն ջահից. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Հարսանեկան ղամպարք եւ ջահք շիջանէին. (Լմբ. յովն. (այն է բանն Փիլոնի, որ գրի Հարսնական։))
ՀԱՐՍԱՆԵԿԱՆ γαμικός nuptialis. որ եւ ասի ՀԱՐՍՆԱԿԱՆ. Սեպհական հարսանեաց.
to array or adorn as a bride.
· Calfa
Զոր յեգիպտոս եգիտ աստուած ի տգեղութեան, եւ հարսնագեղեալ եհան անտի. (Վրդն. երգ.։)
cf. Հարսնազգեստ.
· Calfa
Հարսնազգեաց պսակեալ։ Հարսնազգեաց թագ ի գլուխ հրճուի. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)
Հարսնազգեստ առնէ զհոգին։ Զաստուծոյ հարսնազգեստ լեալ զհոգին. (Նիւս. երգ.։)
Հարսնազգեստ փառօք աստուծոյ ընծայէ. (Ոսկիփոր.։)
Սեղեխք ախտիցն ապականեցին զհարսնազգեստ հոգիսն՝ որ ի մեզ։ Իմաստուն կուսանքն հարսնազգեստ զարդարեալ՝ արժանացան ի կոչումն փեսային. (Լծ. կոչ.։)
dressed like a bride.
· Calfa
Հարսնազգեաց պսակեալ։ Հարսնազգեաց թագ ի գլուխ հրճուի. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)
Հարսնազգեստ առնէ զհոգին։ Զաստուծոյ հարսնազգեստ լեալ զհոգին. (Նիւս. երգ.։)
Հարսնազգեստ փառօք աստուծոյ ընծայէ. (Ոսկիփոր.։)
Սեղեխք ախտիցն ապականեցին զհարսնազգեստ հոգիսն՝ որ ի մեզ։ Իմաստուն կուսանքն հարսնազգեստ զարդարեալ՝ արժանացան ի կոչումն փեսային. (Լծ. կոչ.։)
to dress like a bride.
· Calfa
Եկեալ էր զնոսա հարսնազգեստել երրորդութեան լուսով. (Խոր. հռիփս.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակից հիւրութեան նորա հարսնազգեստեալ պահեսցուք զմիտս մեր. (Համամ առակ.։)
cf. Հարսանեկան.
· Calfa
Հարսնական յօրինուածոյն զգեստ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զհարսնական զարդն ոչ յարդարեցէք. (Ոսկ. ի ՟ժ. կուսանս.։)
Հարսնական զուարճանօք զուարճանայ ընդ փեսային. (Նիւս. կուս.։)
Այն իսկ օրինացն, որ առ հարսնական երաժիշտս են, եւ ըմպել արբեցութեամբ ոչ վայել է. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ո՞չ ամաչեցեալ պատկառեսցես ի հարսնական ջահից, եւ ոչ ի հարսնական պսակն հայեցեալ. (Փիլ. սամփս.։)
νυμφικός, νυμφαῖος, γαμικός sponsalis, ad sponsam pertinens, et nuptialis. Սեպհական հարսին եւս եւ հարսանեաց, որպէս հարսանեան.
to become a bride, to marry, to wed, to be or get married.
· Calfa
Գրել զնա արշակունի, զի հարսնասցի արքայի. (Խոր. ՟Բ. 8։)
Ամուսնութիւնն ընդ ուղիղ հարսնացեալն սուրբ է, եւ ընդ օտարն՝ պոռնկութիւն. (Լմբ. իմ.։)
Յաստուածարեալ հարսնացեալսն ի սուրբս յայտնաբանէ. (Նախ. երգ.։)
Հարսնացեալք քրիստոսի երկնաւոր փեսային. (Ժմ.։) cf. ԱՄՈՒՍՆԱՆԱԼ, եւ cf. ԱՆՀԱՐՍՆԱՑԵԱՄ։
νυφεύομαι nuptui collocor. Հարսն լինել, իրօք կամ խորհրդաբար.
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
· Calfa
Աստուածային սքանչելեօքն զուարճացոյց զհարսնարանն՝ զջուրն ի գինի փոխարկելով. (Ճշ. ձ։ եւ Մաշտ.։)
Ոչ հարսնարանին խնճոյիւք, այլ փեսային անձկութեամբ մաշիմ. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Եկեղեցի՝ հոգւոցն հարսնարան։ Առագաստն վերին՝ հարսնարան անմահ բանին։ Մի՛ հարսնարանին արտաքոյ գտցուք։ Վերին հարսնարան. (եւ այլն. Խոսր.։ Շ. թղթ. եւ եվես։ Յիսուս որդի.։ Մաշտ.։)
Հարսնարան անմահ արքային։ Հարսնարան արանց արդարոց. (Շար.։)
Հարսնարան լուսոյ. (Տաղ.։)
νυμφών domus nuptiarum, et sponsi sponsaeque thalamus. Բնակարան հարսին եւ փեսայի. տուն հարսանեաց. եւ Առագաստ. ասի եւ Փեսայարան. ըստ հոմաձայնութեան յն. նիմֆօն, ռմկ. հարսնեց տուն. եւ հարսի փեսի խուցը.
bridesmaid;
paranymph.
· Calfa
Հարսնածու. մերձաւոր հարսին. հարսնքուր. եւ Փեսաւէր. արուսպէր.
Դու հարսն անդնդոց եղեր (մեղօք, եւ դեւքն եղեն քեզ հարսնաւէրք. (Մարաթ.։)
cf. Հարսանեակ ;
chrysalis, aurelia.
· Calfa
Յօրիորդաց ի հարսնեկաց. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
s. bot. nenuphar, waterlily.
· Calfa
Նիմփէա. շուշան ի գետեզր, կամ հարսնմատ. (Գաղիան.։)
νυμφαία nymphaea, nunuphar. իբր Հարսնամատն. հարսին մատն. Անուն ծաղկի, որ այլազգական բառիւ Նունուֆար ասի. այն է ջրային շուշան.
abundant, full;
— ձեռամբ, liberally, largely.
· Calfa
Իբր Բռնալիր, կամ առատ, լիուլի.
Սովորութիւն է ձեր՝ խուկս արկանել յեկեղեցիս, եւ հարստալիր ձեռամբ մատուցանել միշտ, զոր ի փառս աստուծոյ. (Պրպմ.։)
oppressed;
oppressor.
· Calfa
Զաղքատս, զհարստահարս, զնշդեհս. (Բուզ. ՟Է. 31։)
Ոչ հարստահար լինել միայն մեզ ի միոջէն. (Նիւս. կուս.։)
to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.
· Calfa
Ոչ թող առն հարստահարել զնոսա։ Ելին ի վերայ յուդայ, եւ հարստահարէին զնա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 17։)
Ոյք յումեքէ եղեն հարստահարեալ. (Յհ. կթ.։)
Հարստահարել զամենայն միտս եւ զգրծս իմաստնոցն. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Հարստահարեալ ի խորհրդոցն՝ ոչ կարաց զանխլաբար ունել. (Զքր. կթ.։)
Նախանձն յարոյց զկորխ եւ զդադան ի վերայ մովսեսի, եւ ո՛չ թէ հարստահարեցան ի նմանէ. (Լմբ. ժղ.։)
ՀԱՐՍՏԱՀԱՐԵԼ. Ուժգին հարմամբ հարուստ մի ի խորս մխել. հարստել. վարսել. եւ Պնդել. յամառիլ.
Հարստահարեալ սուսերն ի գետին։ Հարստահարեալ սուրն յողն երիվարին. (Մեսր. երէց.։)
Բարկութիւն է հարստահարել զիւր կամսն. (Մանդ. ՟Ի՟Ե։)
καταδυναστεύω opprimo. Հարստութեամբ ուժոյ հարկանել, նուաճել. բռնաբար յաղթահարել. ընկճել. կեղեքել. անիրաւիլ. բռնանալ. նեղել. ճնշել. ճգնել. նկուն առնել.
very mighty;
very rich, opulent.
· Calfa
Հարուստ իրօք զեղեալ. երեւելի մարմնով, ուժով, ընչիւք. եւ կամ անցեալ ըստ չափ զեղխութեան.
Կին մի հարստայեղց՝ վաւաշոտ (շամիրամ). (Արծր. ՟Ա. 1։)
to drive in, to thrust down, to push, to fix, to establish, to consolidate;
to tie tight.
· Calfa
Հարմամբ զնստուցանել, կամ ի հարուստ մի խորութիւն մխել. վարսել. եւ Պնդել. զօդել.
Հարստեսցուք զկայմն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Յերկիր զնա հարստէր։ Թափանցանց ընդ թիկունսն յայնկոյս յերկիր հարստէր. (Յհ. կթ.։)
Զանազան զբաղմամբք իբ անլոյ կապանօք հարստեալք. (Պիտ.։)
Բազում կապանօք հարստէ (մամոնայն). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ յն. շրջապատել։)
Միաւորեցի զքեզ ընդ իս, եւ ընդ իս հարստեցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. յն. զօդել։)
Ո՞վ ետես կապեալ եւ հարստեալ զյովանակ զգնդակէ, եւ զնա ոչ խլեալ. (Ոսկ. ես.։)
corpulent, big-bellied;
strong-limbed or large-limbed.
· Calfa
ՀԱՐՍՏԻ որ գրի եւ ԽԱՐՍՏԻ. Հարուստ մարմնով. մեծամարմին. վիթխարի. մեծղի, խոշոր.
Եւ էր սմբատ մարմնով հարստի, եւ յոյժ թանձր. (Լաստ. ՟Բ։)
Կին ոմն յազգէ արշակունեաց անձամբ խարստի (կամ հարստի) եւ խոշորագեղ. (Խոր. ՟Բ. 34։)
cf. Հարցանեմ.
· Calfa
Հարցաբանեալք զեսայեայն, ո՞վ է սա դիմեալ յերկրէ. (Շար.։)
Նոր անդրէն ի նոյն հարցաբանեալ վեհիցն. (զի՞ այդ վէրք ի ձեռս քո. Նար. տաղ.։)
interrogative;
magical;
— կէտ, note of interrogation.
· Calfa
Հարցական է, որ հարցանելով կոչի՝ ըստ հարցման ասացեալ. ո՛րգոն, ո՞, ո՞րք. ո՞րքան. (Թր. քեր.։)
Իբր հարցական դնելով զբանն։ Հարցական դնէ զբանս, եւ պատասխանէ այսպէս. (Շ. բարձր.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խօսի բանիւ նա հարցական. (Յիսուս որդի.։)
Կոչեաց նոյն ժամայն, ո՞ւր ես, հարցական. այսինքն հարցանելով. (Գանձ.։)
ՀԱՐՑԱԿԱՆ. իբր հարցկական. Այն՝ որ հայի ի հարցուկս, եւ ի հմայութիւնս. դիւթութիւն.
Դիւթականք ի նմին եւ հարցականք ներգործեալք, եւ այլն. (Նիւս. սքանչ.։)
ἑρωτηματικός interrogativus. Որ ինչ իցէ նշանակ հարցման. հարցուածոյ պայմանաւ առաջի եդեալ.
asking, questioning or seeking after, eager to learn, desirous of information;
inquisitive.
· Calfa
Որ սիրէ ստէպ հարցանել առ ուսանելոյ կամ հետաքննելոյ.
Հարցասէր եւ ուսումնասէր է. (Փիլ. լին.։)
Ասիցէ ոք ի հարցասիրաց եւ ի լսասիրաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յայտ առնեն մանկունք ամենեքեան՝ հարցասէրք գոլով ի զրոյցս, այսինքն հետաքրքիր. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Հարցաքննեմ.
· Calfa
(որ գրի եւ Հարցաքնին) Հարցանելով քննօղ. ուստի ՀԱՐՑԱՔՆԻՆ ԼԻՆԵԼ, է Հարցաքննել. զոր տեսցես.
Աւելորդ է ուրեմն հարցաքնին լինել։ Առաջի՛ կայ հարցաքնին լինել. (Պրպմ. ձ։)
Զի հարցաքննին իրացն եղիցին. (Կանոն.։)
Բերիլ ի հարցաքնին իրացն եղիցի. իմա՛ իբր գոյակ. ի հարցաքննութիւն. որպէս դնի եւ յայլ ձ։)
to question, to examine.
· Calfa
Զարուեստ բժշկութեան հարցաքննէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
περιεργάζομαι exploro, exquiro. Հարցանելով քննել. հարցափորձել. հարցանել.
Զնորայն հարցաքննէին զողբսն. (Վրք. ածաբ.։)
Հարցաքննեաց արսենիոս զծեր ոմն վասն մտածութեան։ Հարցաքննեցաւ աբբայ նեսթորիոս յաբբայ պիմենէ, կամ աբբայն մովսէս յումեմնէ զինուորէ. (Վրք. հց. ձ։)
Անկից վիրացն խոցով հարցաքննեցաւ. (Նար. կուս.։)
Զնոյն առաջի դնէ հարցաքննացն՝ զթշուառութիւն. (Իգն.։)
Յամենայն զօրութենէ հարցաքննող, ողորմած, ոգեշահ գոլ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Հարցաքննելի է այս, թէ է՞ր աղագաւ. (Խոսրովիկ.։)
the Song of the Three Children.
· Calfa
ՀԱՐՑՆ կամ ՀԱՐՑ. Երգն երից մանկանց, օրհնեալ ես տէր աստուած հարցն մերոց. եւ Շարականն՝ որ ի նոյն խորհուրդ.
Յաղագս հարցինն, եւ գործոցն, ողորմեցին, եւ տէր յերկնիցոյն։ Զկնի հարցինն մեծացուսցէ ասեն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Նոյնպէս եւ զհարցն. (՟Դ՟Ձ։ Հարց. ՟Ա՟Ձ. ըզքեզ արդար։ Ուրբաթ.)
Հարց հանգստեան։ Յասելն զհարցն։ Յընթեռնուլն զհարցի սաղմոսն։ Ի կատարման հարցի սաղմոսին. եւ այլն. (Տօնաց.։)
Եւ մտեալ յեկեղեցին՝ սկսանին զփոքր հարցն (որ եւ Հարցնափառ ասի), հանդերձ գործովքն. (Մաշտ. հին.։)
certain short Armenian canticles or hymns so called.
· Calfa
ՀԱՐՑՆԱՓԱՌ որ եւ ՓՈՔՐ ՀԱՐՑ կոչի. Փառ, եւ փառեր հարցիցն. որ են ի հին ժամագիրս կամ յերգարանս որպէս համառօտ շարականք ի տեղի այժմու ընդարձակ հարցներոյն. զոր օրինակ.
Հարցնափառեր ապաշխարութեան։ Հայր երկնաւոր՝ որ առաքեցեր զմիածին որդիդ քո փրկիչ աշխահի.եւ այլն։
to alight or settle on the ground (birds).
· Calfa
ՀԱՐՕՐ cf. ԱՐՕՐ։ (Ոսկիփոր.։)
bread-distributing.
· Calfa
Որ բաշխէ զհաց՝ որ եւ է օրինակաւ.
Չըկայր այլ հաց հացաբաշխի. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
s. bot. ammi, bishop's-weed.
· Calfa
ՀԱՑԱԴԵՂ կամ ՀԱՑԻ ԴԵՂ. (որ վրիպակաւ գրի եւ Հասիդեղ. եւ շփոթի ընդ այլ խոտ՝ որ կոչի Հազի դեղ)։ ի բառս Գաղիանոսի, եւ ի Բժշկարան. եւ ի Հին բռ. վարի որպէս Համեմ, կամ հացհամեմ. որ եւ կոչի Ունդ նանխմի, այսինքն սերմն անանխոյ։ որպէս յն. ամոմի, կամ ամմի. ἅμμι, ἁμομίς եւ այլն.
bread-basket;
shepherd's scrip, pouch, bag, satchel.
· Calfa
Աման դնելոյ զհաց. զամբիւղ կամ սփրիդ հացի. cf. ՓԻՒՐՏԱՆ ՀԱՑԻ։ (Վրք. հց. ձ։)
abounding in bread, in victuals;
sated.
· Calfa
Լցեալ կամ առաւելեալ հացիւ. (որպէս դնի ի յն) այս է՝ որ ունի զհաց անպակաս, կամ զկերակուր առատ. յագ. կուշտ. եւ Հացաշատ.
Էաք հացալիցք եւ փափկացեալ։ Քանի՛ վարձկանք իցեն ի տան հօր իմոյ հացալիցք. (Երեմ. ՟Խ՟Դ. 17։ Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
Որք հացալիցք էին, հասին ի ծայրս վերջին աղքատութեան. (Գէ. ես.։)