Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Չանչաղոտիք

See full entry →

s.

rags, tatters.

NBHL (1)

Ետես պատառոտուն չանչաղոտիսն՝ զոր զգեցեալ էր. (Վրք. հց. ձ։)


Չաշմակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յանդիմանեմ.

NBHL (1)

Իսկ յերոբոաղ յետ չաշմակելոյ զբահաղ, եւ ունելով զդատաւորութիւն՝ յաղթեաց մադիամու. (Կիւրղ. դտ.։)


Չաչ, ից

See full entry →

cf. Չաչեր.

NBHL (1)

ՉԱՉ եւ ՉԱՉԵՐ. Բառ ռմկ. որպէս Շառաւիղ կամ ոստ բեղուն հատեալ՝ անարմատ տնկելի ուրոյն.


Չաստուած, ոց

See full entry →

s.

false god, idol.

NBHL (1)

Զայնպիսի աստուածս ոչ առ աստուածս պարտ է ունել, այլ առ չաստուածս. (Եզնիկ.։)


Չարաբար

See full entry →

adv. adj.

cf. Չարաչար;
cf. Չարաբարոյ.

NBHL (1)

Կանայք նոցա անմիտք, եւ չարաբար մանկունք նոցա։ Այր չարաբար՝ բազումս տուժեսցի. (Իմ. ՟Գ. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)


Չարագազան

See full entry →

adj. fig.

fierce as a wild beast;
mordacious, biting.

NBHL (1)

Ո՞ր իժ կամ ո՞ր քարբ այնպիսի չարագազան թոյնս ունիցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)


Չարագաւառեայ

See full entry →

adj.

born in a humble village.

NBHL (1)

κακόπατρις mala patria ortus. Աննշան գաւառի կամ հայրենեաց ծնունդ.


Չարագոյն

See full entry →

adj. adv.

very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.

NBHL (2)

Է որ չարագոյն (է) քան զսատանայ։ Կամի՝ զի քան զինքն չարագոյնս արասցէ (զմարդիկ)։ Ի բարի մարդկանէ չարք լինին, եւ յետոյ ի չարագունից անտի կատարելագոյնք բարիք. (Եղիշ. ՟Բ։)

ՉԱՐԱԳՈՅՆ. Չար գունով. չարագեղ. ժանտատեսիլ.


Չարագործ, աց

See full entry →

adj.

evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.

NBHL (2)

Չարագործն ի չարն գործելոյ առնու զանուն չարութեանն. (Եզնիկ.։)

Այնպիսի բարք են չարագործաց՝ զիրաւունսն (պատժոց՝) անիրաւութիւն ասել. (Գէ. ես.։)


Չարադեւ, դիւի

See full entry →

s. adj.

evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.


Չարադիւթ, ից

See full entry →

adj.

malicious as a witchcraft, malefic.

NBHL (1)

Պատրաստեալ չարադիւթիցն զհրեղէն գետոցն զկիզմունս. (Շար.։)


Չարադիւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.

NBHL (1)

Յորոց իւրաքանչիւր ոք առանձինն է քուրմ եւ տօն, եւ հասարակաց չարադիւութիւնն ի վերայ ամենեցուն։ Որ է ծայրագոյն չարադիւութեան, ոչ իւրեանց զօրութեանն զգուշութիւն ունել, այլ այլոց տկարութեանն. (Ածաբ. յայտն.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)


Չարաթոյն

See full entry →

s.

very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.

NBHL (3)

Ունօղ զթոյն չար՝ իրօք կամ նմանութեամբ. թունալից. ժանտ. վնասակար.

Չարաթունին միհրներսեհի։ Չարաթոյն հազարապետին արեաց միհրներսեհի. (Փարպ.։)

Զչարաթոյն օդոցն շնչմունս խստութեանն։ Իբրեւ զչարաթոյն եղեամն. (Ագաթ.։ Նար. յովէդ.։)


Չարաժողով, ոց

See full entry →

s.

conventicle.

NBHL (1)

Ի փախուստ կացուցանելովն զինքն ... օցտէր լուծանելով զսիրտս եւ զհամագունդ չարաժողով ինքեան բանակի. (Պիտ.։)


Չարալեզու

See full entry →

adj.

evil-tongued, slanderous.

NBHL (4)

Որոյ լեզուն է չար, կամ սրեալ ի չարութիւն. չարախօս. եւ հայհոյիչ.

Որ զլեզուն սուսեր սատակիչ պատրաստեալ ... զսուրմակն չարալեզու փոխանակ սրբոյն սահակայ կացուցանէ. (Յհ. կթ.։)

Աքիտոփէլ մտախաբ չարալեզուն, նիւթողն խաւարի. (Համամ առակ.։)

Զչարալեզուն եւնոմիոս զեպիսկոպոսն գերմանիկոյ. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Ը.։)


Չարալուր

See full entry →

adj. s.

credulous of ill-tidings;
—ք, sad news;
incredible woes, unheard of disasters.


Չարախնամ

See full entry →

adj.

inclined to malice.

NBHL (1)

Միտք չարախնամք, եւ տենչմունք բարիատեացք. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)


Չարախորհուրդ

See full entry →

adj.

ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.

NBHL (2)

Հերոդիայ անհաւատին եդ ի մտի չարախորհուրդ (բանսարկուն). (Շ. տաղ.։)

Զբանսարկուն զչարախորհուրդ օձն. (ՃՃ.։)


Չարախտավատ

See full entry →

adj. adv.

very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.

NBHL (1)

Ի չարախտավատ եւ ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Չարախտավատ դառնութեամբ մահու սպառեալք զկեանս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)


Չարախօս, աց, ից

See full entry →

adj.

evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.

NBHL (1)

(Խօսօղն առ ատելութեան) չարախօս է, թէպէտ եւ ճշմարիտ է ասացեալն։ Մի՛ ունկնդիր լինիր չարախօսին. (Բրս. հց.։)


Չարախօսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.

NBHL (2)

եւ ն. καταλαλέω maledico, obloquor διαβάλλω, ἑνδιαβάλλω defero, traduco, criminor. Չարիս խօսել զումեքէ կամ ընդդէմ ուրուք. բամբասել. զրպարտել. գէշ խօսիլ ուրիշի վրայ, անունը աւրել.

Մի՛ սիրեր զչարախօսել. (ա՛յլ ձ. զչար խօսել) (Առակ. ՟Ի. 13.) զոր սուրբն բարսեղ մեկնէ. Մի՛ ունկնդիր լինիր չարախօսին։


Չարախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.

NBHL (1)

Սպասէին, զի գտանիցեն չարախօսութիւն զնմանէ։ Զի՞նչ չարախօսութիւն մատուցանէք զառնէն զայնմանէ։ Զերիցուէ չարախօսութիւն մի՛ ընդունիցիս. (Ղկ. ՟Զ. 7։ Յհ. ՟Ժ՟Ը. 29։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 19։)


Չարակեղտ բարք

See full entry →

sn.

execrable, abominable, ignominious vices.

NBHL (1)

Բերօղ զչար կեղտ. գարշ եւ վատանուն.


Չարակն

See full entry →

cf. Չարակնեայ.

NBHL (2)

Եւս առաւել ընդ չարականացն, եւ որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Չարակունքն ի ներքս էին։ Որպէս պոռնկին չէ օրէն յեկեղեցի մտանել, նոյնպէս եւ ոչ չարակն։ Ո՛րչափ նախանձողք, ո՛րչափ չարակունք։ Զի՞նչ պիղծ քան զչարակնն եւ զնախանձոտն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի, նախանձի, մախայ։ Չարակն բանսարկուն ոչ կարացեալ տանել զտեսութիւն գերունակ փառաց նախաստեղծին. (Գր. հր.։)


Չարակնեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.

NBHL (2)

Վասն ա՞յնորիկ ինչ չարակնիցես։ Որ ընչասէրն է, բիւրս ունի չարախօսս, բազում չարակնողս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)

Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)


Չարահամբաւ

See full entry →

adj.

of ill-repute;
defamed.

NBHL (1)

Որոյ համբաւն՝ անունն է չար.


Չարահամբաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.

NBHL (3)

ՉԱՐԱՀԱՄԲԱՒԵԼ. Հանել համբաւ չար զումեքէ. բամբասել. չարախօսել. անունը աւրել.

Զիա՞րդ յանձին ունիք հայհոյել եւ չարահամբաւել։ Ի մեզ յարել զայդպիսի օտար խորհուրդ զրաբանութեան՝ առ ի չարահամբաւել զմեզ. (Փոտ. առ աշոտ. եւ ի պատասխանին.։)

Երթեալ առ հրէայս, չարահամբաւեաց զբառնաբայ (կամ զբառնաբաս). (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)


Չարահաւեալ

See full entry →

adj.

spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.

NBHL (1)

Մարմնոյ ուրուք չարահաւելոյ, եւ անպատկանաւոր ելոյ առ ի յընդունելոյ զանձնաւորական ազդումն. (Սահմ. ՟Թ։)


Չարահաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prejudice, presumption.

NBHL (1)

Ունելն զչար սկիզբն, զթիւր սկզբունս. (որ ըստ յն. նախառութիւն. եւ ըստ յետնոց՝ նախապաշարումն) προλείψις praesumptio, anticipata opinio.


Չարահոտ

See full entry →

adj.

nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.

NBHL (1)

κάκοσμος, δυσώδης, δυσωδέρος malum odorem sprians, foetidus. Որ ունի զհոտ չար. ժահահոտ. չարաւահոտ. գէշ հոտով. ...


Չարաղանդ, ից

See full entry →

adj.

impious, sectarian.

NBHL (2)

Որ ունի զաղանդ չար.

Յունկն նըսրայն արկանէր, թէ կան գանձք չարաղանդ կաթողիկոսին. (Յհ. կթ.։)


Չարամայր, մօր

See full entry →

s.

a bad or wicked mother;
unhappy mother.

NBHL (2)

Անօրէնութեամբ յղին, չարամայր ստնտուն. (Արծր. ՟Դ. 12։)

Այսպէս չարամայրքն՝ քորք քերցն, դստերք երկուցն ցանկութեանց (ընչից եւ մարմնոյ) աւելի ժանտագոյն զտեսակսն ունին. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Չարամանկ

See full entry →

cf. Խորամանկ.

NBHL (1)

cf. Խորամանկ. κακούργος . Չարամանկ զիմաստունն (ասեն յաչաղկոտք), եւ զմեծ վայելուչն իբրեւ զամպարհաւաճ բամբասեն. (Բրս. մախ.։)


Չարամեռ

See full entry →

adj.

cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.

NBHL (1)

Երթա՛յք իջուցէ՛ք զչարամեռ մարմին խաբողին թէոդորոսի. (Հ. յունիս. ՟Ը.։)


Չարայուշ, ից

See full entry →

adj.

resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.

NBHL (1)

Բարեխորհ, անյիշաչար. եւ ոչ չարայուշ առ մեծամեծս եւ փոքունս. (Սոկր. ՟Է. 22. յորմէ եւ Աբր. մամիկ.։)


Չարայուշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

resentment for injuries, revengefulness, rancour, spite.

NBHL (1)

Քինախնդրութիւն եւ չարայուշութիւն եւ նախանձ՝ բարկութեանն են ծնունդ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Չարանախանձ

See full entry →

adj.

extremely envious;
vying in evil.

NBHL (1)

Չարանախանձ գտաւ առ մարդն բանսարկուն։ Ետես զպատիւ մարդոյն չարանախանձ բանսարկուն. (Մաշկ.։)


Չարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.

NBHL (3)

Իսկ դու ոչ ունիս չարանալ՝ իսկութեամբ բարիդ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

(Դեւն) ամենայն չարեաց պատճառ յատկանայ ե՛ւ ինքեան ե՛ւ այլոց, որքան ինչ չարանալ ասի։ Արդ ի՞ւ ասեմք չարանալ զդեւս, ասա՛ ինձ. բայց միայն դադարմամբ յաստուածայնոյն բարութեանց ունակութենէ եւ ներգործութենէ։ (Մարդիկ) ի՞ւ չարանան, եթէ ոչ՝ բարեաց ունակութեանց եւ ներգործութեանց նուազութեամբ. (Դիոն. ածայ.։)

Չարացաւ բանսարկուն, վասն զի ետես բազում վայելչութիւն ի միասին հեղեալ մարդոյն. (Մաշկ.։)


Չարաշշուկ

See full entry →

adj.

disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.

NBHL (1)

Որ ինչ ունի զչար շշուկ. չարաղէտ. բօթալից. դժնդակ. անողորմ (ինչ, եւ ոք).


Չարաշուք

See full entry →

adj.

bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.

NBHL (4)

Կարի անշուք, անպատիւ, անարգ. որպէս թէ ունօղ զչար կամ զվնասակար ստուեր. վատթար. դժնդակ. դառն. ժանտ. խրոխտ. խիստ.

Ունին չարաշուք տեսակս գազանաձեւս թունաւորս. (Անյաղթ հց. իմ.։)

Վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք ի չարաշուքն հասեալ մերձակայսն կացուցանեն անձինս ի տգեղութեան ձեւի». (Պիտ.) այլ ձ. չարաշունչ. եւ այլ՝ չարաշունք։

Ցանկութիւնն եւ սրտմտութիւնն, չարաշունքն եւ մահունքն». (Փիլ. լին. ՟Դ.) իբր չարաշնչութիւնք սպառնալեաց։ 4


Չարապատահ

See full entry →

adj.

fatal, sinister.

NBHL (1)

Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)


Չարասերմն

See full entry →

adj. s.

producing evil fruit;
wicked offspring.

NBHL (1)

Սերմն ժանտ. չար ծնունդ.


Չարասրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

evil-heartedness, malign disposition, malevolence.

NBHL (1)

Կրճտէ զատամունս, այս չարասրտութեան է. իսկ կրճել ատամանց եւ լալ, այս ակամայ առ նեղութեան է. (Արիստակ. գրչ.)


Չարատեաց, տեցաց

See full entry →

adj.

detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.

NBHL (1)

Յաղագս չարատեաց բարուցն դեղակուր եղեալ մեռանի յանաստուածից ոմանց։ Վստահանալով՝ թէ ոչ ունի ակն չարատեաց. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. սղ.։)


Չարատես

See full entry →

s.

pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.

NBHL (1)

Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Չարատեսիլ

See full entry →

adj.

of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.

NBHL (1)

Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Չարարուեստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

artfulness, craft, shuffling, cheating.

NBHL (1)

Վասն ընդունայնարուեստութեանց եւ չարարուեստութեանց։ Չարարուեստութիւն է կախարդութիւն եւ գիտութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)


Չարացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render bad, wicked or worse, to provoke or excite to evil;
to incite to anger, to exasperate, to envenom.

NBHL (1)

Դիւայինն ցեղ զիա՞րդ բարի ի բարւոյ եղեալ այլայլեցաւ, եւ զի՞նչ որ չարացոյցն զնա։ Չար՝ թէ չար է, եւ ոչ մի էութիւն եւ ծնունդ առնէ, բայց միայն չարացուցանէ եւ ապականէ. (Դիոն. ածայ.։)


Չարափառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

heterodoxy.

NBHL (3)

Քանզի ի դէպ է՝ զորոց չարափառութիւնն ունին, զնոյն ունել եւ զանուանսն. որպէս զի այնուհետեւ վաղենտիանոսք եւ մարկիոնացիք եւ մանիքեցիք կոչեսցին. (Աթ. ՟Է։)

Զարիոս եւ զունօղս զնորա չարափառութիւնն՝ մզովէ. (Սոկր.։)

Որ ոք զի՞նչ եւ հաճէր՝ ունէր, թէ՛ զուղղափառութիւն, թէ զչարափառութիւն. (Շիր. յայտն.։)


Չարիմաստ

See full entry →

cf. Չարամիտ.

NBHL (1)

Չարիմաց եւ դժուարամեռ, զիա՞րդ կախարդեցեր զջուրս ծովուն. (Ճ. ՟Գ.։)