to branch out, to ramify, to shoot out;
to become invigorated, ramified.
of the royal family, of the court;
citizen, freeman;
nobleman, noble, lord, courtier.
Զոստանիկ ազատութիւն ... իբր թագաւորական իմն զարմ. (Յհ. կթ.։)
to shoot, to emit.
Իսկ զոր յաչացն փայլատակունս ոստէ, յոբ յիշէ վասն վիշապին. (Լմբ. իմ.։)
prefecture;
inspectorship;
ministry, office.
Աստուծոյ ոստիկանութիւնն ի միտս հեթանոսացն գրեաց զօրէնս առանց ուսման. (Լմբ. իմ.։)
to leap, to jump, to take a leap, to bound, to gambol, to skip, to caper;
to spring on or at, to rush or fall upon;
to rush forward, to fly at.
having feet;
walking, going on foot;
rhythmical, measured, metrical;
verse, rhyme, poetry;
on foot;
անցանել ընդ գետ յ—, to cross the river on foot;
յ— or յ—ս կալ, to be on foot;
զօրացոյց զօտս իմ յ—ս, he gave me strength to stand;
—ս յօրինել, գրել —ս, — չափմամբ, to rhyme, to versify, to make verses, to write poetry or verses;
գձուձ, յոռի —, mean, worthless verses, doggerel.
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
Զոտս իւր ամբարձեալ յակոբայ՝ գնալ յերկիրն արեւելից։ Առեալ զոտսն իւր անդէն ի մահիճսն՝ պակասեաց (իբր կծկելով զինքն)։ Անկեալ առ ոտս նորա՝ ասէ։ Տալ տեառն զնոսա ընդ ոտիւք նորա (յն. հետովք)։ Օրհնեաց զքեզ տէր աստուած յոտին իմում ( այսինքն յետ գալստեան իմոյ այսր)։ Ահա ոտքն՝ որ թաղեցին զայրն քո ի դրանն, հանցեն եւ զքեզ (այսինքն ժիր ոտիւք երիտասարդք)։ Զոտս արձակէին, փախոտեայ գնային։ Զոտս արձակեաց՝ հար զհրէայն եւ անդէն սատակեաց։ Առ ոտն կոխեսցես զառիւծն եւ զվիշապն. եւ այլն։
Եւ ոչ մարմնական ուրախութեամբ զսուրբ աւուրցն խորհուրդ արհամարհել, եւ ընդ ոտն հարկանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ոտն ոտն յառաջ գային։ Որ սովորի արհամարհել զքահանայն, ոտն ոտն յառաջ մատուցեալ՝ զաստուած թշնամանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
standing up.
Ոչ կարէի ոտնակացութեամբ կատարել զաղօթս իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
tramp, foot-fall;
— անձրեւի, pattering of rain;
— անձրեւի է, there is a noise of much rain falling.
Առանց ոտնաձայն իմն առնելոյ եկն, զի զմեղս եկն բառնալ. (Ոսկ. ես.։)
slippery, sliding.
Լպրծուտ եւ ոտնառ են այսոքիկ, եւ քան զամենայն ինչ անհաստատագոյնք. (Փիլ. իմաստն.։)
stopping, impeding.
Զիարդն ոտնառական նախդիր է. զիա՞րդ արդեօք իմանամ, զիա՞րդ ես կապեալ, զիա՞րդ լուծար. (Երզն. քեր.։)
footed, having feet;
standing on feet.
Զօրացոյց զոտս իմ յոտնաւորս, ի ծնրադրութիւնս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
motion of the feet, footing, walking.
Օրինակ իմն՝ ոտնափոխութեամբ գնացեալ, մինչ զի ի ծայրագոյնն ժամանեալ հասաւ չարիս. (Պիտ.։)
slowly, gently, furtively, little by little.
ἡρέμα sensim, paulatim, lente, tacite. Խթելով իմն զոտս. մեղմով. յարամրի. կամացուկ ոտքը խօթելով.
foot-place, foot-hold;
footman, domestic;
pedal;
յ—ս, standing, upright.
ՈՏՆԿԱՅ. ա. որ գրի եւ ՈՏՆԿԱՅ, եւ ՅՈՏՆԿԱՅ. Յանդիմանակաց պաշտօնեայ.
malignant, rejoicing at another's suffering, malevolent, ill-natured;
— լինել, to kick, to cause to fall;
to rejoice at another's woe, to be malignant, malevolent;
to despise, to insult, to laugh at, to mock, to jeer;
— լինել թշուառութեան ուրուք, to insult one in his misfortune.
Ծիծաղեցայց զկորստեամբ ձերով, եւ ոտնհար եղէց։ Ոտնհար լիցին ի վերայ փառաց նորա։ Մի՛ ոտնհար լինիր ինձ թշնամի իմ, զի գլորեցայ։ Մի՛ ոտնհար լիցիս որդւոցն յուդայ յաւուրս կորստեան նոցա։ Մի՛ ոք ոտնհար լիցի այրւոյս։ Փոխանակ զի ոտնհար եղերուք ի վերայ սրբութեանց իմոց, որ պղծեցան։ Եթէ ոտնհար եղէ ի վերայ գլորման թշնամւոյ իմոյ։ Առակ. (՟Ա. 26։ Ովս. ՟Ժ. 5։ Միք. ՟Է. 8։ Աբդ. 15։ Բար. ՟Դ. 12։ Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 29։)
quality;
colour;
manner, form.
Որակք ոմանք (են կիրք մեր). եւ որակութիւնք՝ մարդկայնոյս պատշաճեալ (են) գոյացութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յաղագս որակի, եւ որակութեան։ Որակութիւն ասեմ, ըստ որում որակք (գոլ) ոմանք ասին։ Այսոքիկ որակութիւնք են. քանզի ընդունականք սոցա՝ որա՛կք ասին ըստ այսմիկ. ո՛րզան, մեղրն վասն քաղցրութիւն ունելոյ քա՛ղցր ասի։ Թէ պատահեսցէ նոյն առ ինչ եւ որա՛կ եալ (այսինքն լեալ, կամ ել)։ Տեսակն եւ սեռն՝ որակ իմն (այսինքն զորպիսի) գոյացութիւն նշանակէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
Կրօղ եղեալ երկնաւորացն, եւ երկրաւոր որակ որակ իմացմանցն (այսինքն պէսպէս). (Լմբ. ժղ.։)
qualitative.
Նաեւ ջըրոյ բնութիւն կրկին որակական (կամ որականան), արբուցանել եւ ողողել բնաւորեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)
to qualify.
Զիմանալի սեռսն տեսակացոյց՝ ի զգալի երեւումն որակացուցեալ, որակեալդ՝ անորակեալ. (Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Որակ.
Աղ անհամեալ, եւ պակասեալ ի բնաւորական իւրմէ որակութենէ՝ չէ իմիք պիտանացու. (Սարկ. քհ.։)
Անմարմինքն ո՛չ են ընդ որակութեամբ, եւ ոչ ունին նմանութիւն գունոյ եւ ձեւոյ. (Պիտառ.։ Ստէպ վարի եւ ի գիրս Փիլոնի, ի գիրս կլիմաքեայ, եւ այլն։)
sheaf, bundle;
—ս կապել, to lay corn in sheaves, to bind up into sheaves, to tie in bundles.
Որայ կապէաք ի դաշտի՛ միում. եւ կանգնեցաւ որայն իմ, եկաց ուղղորդ. եւ դարձան որայքն ձեր, եւ պագին երկիր իմում որայոյն։ Ժողովեցից հասկ ի մէջ որայոց։ Այլ եւ ի մէջ որայոցն քաղիցէ. (Ծն.։ Հռութ. եւ այլն։)
orphan, orphan boy or girl;
derelict, desolate, abandoned, destitute;
— մնալ ի հօրէ, ի մօրէ, to lose one's father, or mother;
— մնալ յումեքէ, to be bereaved, to remain desolate.
(լծ. յն. օրֆանօ՛ս. լտ. օ՛րպուս ). ὁρφανός orbus, orphanus, pupillus. Զաւակ զրկեալ ի ծնողաց, կամ ի հօրէ, կամ ի մօրէ. ... եէթիմ եբր. իաթօմ.
cf. Որպէս.
Զորս իմանայի օգնականս՝ որգովն ի հարազատս յուսացեալ եղբարս։ ճանաչելով զայն եւեթ՝ որգոն ասացին։ Որգովն աջողութեամբ իմն։ Որգոն ձեռն տալով. (Պիտ.։)
cochineal;
kermes;
scarlet.
Եւ յարենէ գոյն յորդանին՝ մաքրեա՛ յիմոցն եւ յօտարին։ Ըզքուրձ մեղաց մերկեա՛ յինէն, զյորդան կարմիր արեան գունին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Որդիաբար.
Աղաւնին՝ իբրեւ խնամածուի հօր աւետաբեր նոյի, գոգցես որդեբար իմն սա լինէր. (Պիտ.։)
adoptive, adopted;
առնուլ յ—ս, to adopt as son;
սնոյց զնա յիւր —ս, he nursed him like his own son.
Մանկունս իմ քեզ յորդէգիրս եղեալ լիցին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
adoptively.
Որ ոչ ըստ հնոյ կտակին օրինադրի, այլ աւետարանաւն ընդ աստուծոյ որդեգրապէս միաւորի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to adopt;
to affiliate.
Զհոգին ընդունելով՝ որդեգրիմք։ Որ որդեգրէ զարարածս, ոչ է օտար յորդւոյ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
child-birth;
procreation of children.
Կեցցէ վասն որդեծնութեանն։ Զզօրութիւն առնլոյ զսերմն որդեծնութեան ընդունէր. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ Եփր. ՟Ժ՟Ա. 11։)
killing or destroying progeny;
bereaved of children;
— նուէրք, the sacrifice of one's own children;
— առնել, to massacre children;
— լինել, to be bereaved of one's children, to have had one's children slain.
Sabellianism, Socinianism.
Ո՛չ որդեհայրութիւն խոստովանիմք, որպէս սաբեղիանոսք։ Որդեհայրութիւն ի ներքս ածեալ մուծանես. (Աթ. ՟Է։ Յհ. իմ. երեւ.։)
fond of one's son, loving one's children.
Յընտանեսիրացն եւ յորդեսիրացն. (Փիլ. իմաստն.։)
child-murder, infanticide.
Զբարբարոսական ազինս՝ որդեսպանութիւն իբրեւ սուրբ գործ ընդունել. (Փիլ. իմաստն.։)
sonship, filiation.
Յորդիութենէն հայրութիւն իմանի, եւ անդրէն դարձեալ ի հայրութենէ որդիութիւնն։ Ամենայն հայրութիւն եւ որդւութիւն։ Զի որոշեսցէ ի մէջ որդիութեանն եւ ծառայութեանն։ Ի կոյսն միայն յարելով զորդւութեանն անուն. (Կիւրղ. գանձ.։ Դիոն. ածայ.։ Նանայ.։ Կիւրղ. ղկ.։)
Զգօնացան յիմաստս որդիութեան աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զերիցութիւն որդւութեան հրէիցն ուսանիմք ի գրոց. (Լմբ. յանառակն։)
full of worms, crawling, maggotty, rotten.
Զորդնալի վէրս մարմնոյ իմոյ. (Բենիկ.։)
generating or producing worms;
— առաջնորդ, Queen-bee.
Զօրէն մեղուաց ի մեղուանոցացն արտաքս դիմեալ՝ առաջնորդութեամբ իւրեանց որդնածին առաջնորդին. (Արծր. ՟Դ. 11։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)
Ձայնդ ձայն յակոբայ. որ օտար էր եւ որիշ յանխրատ եւ յանհրաժեշտ բարուց։ Պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն զատ եւ որիշ յայլոց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
gormandizing, gluttony, greediness, guttling, voracity;
որկորամոլութեամբ, gluttonously, greedily.
Ի ձեռն որկորնմոլութեանն անիմաստասէր եւ աներաժիշտ արասցէ զսեռն ամենայն. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Որկրամոլիմ.
cf. Որկորամոլութիւն.
Հոգին սուրբ թշնամանի յանժոյժ որկորստութենէ ... որկորստութեամբ (տպ. (որկորստեամբ). Յճխ. ՟Թ. Եւ եւս Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. ընդհանր.։)
granite, free-stone;
cf. Որձաքարեայ.
Շինեցէ՛ք զպարիսպդ յորձաքար վիմաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 11։)
Բուռն հարկանել զորձաքար վիմաց ձեռօք, եւ ճեղքել։ Վէմս որձաքարաց։ Պայթել որձաքար վիմաց։ Որձաքար եւ կոփածոյ վիմօք. (Խոր. ՟Բ. 7. 39. 87։)
cf. Արուէգ.
Եսէ, թէ որ յետին աստուածոցն էր, որձ եւ էգ էր ... այս ինքն իմաստութիւն Կոչ. (՟Զ։)
cf. Մտադիր լինիմ.
attention, application, care, heed, heedfulness.
cf. Մտախորհ.
Զայս ամենայն մտախորհ լինիմ ի տուէ եւ ի գիշերի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)
meditation, ponderation, reflection.
Տրտմութեան յումեք եղելոյ՝ աչքն մտախորհութեամբ լի են եւ ստրջանօք. (Փիլ. իմաստն.։)
investigating, examining.
Ի յոմանց ազգցա փանաքի մտախոյզ ախտարակաց խտրադիմայ հմայից. (Նար. մծբ.։)
done after reflection.
Դուռն իմանամք զմտածական զանճառիցն իմաստս. (Նիւս. երգ.։)
to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.
Զիւր ամօթն ոչ մտածէ. (Կլիմաք.։)
considerately.
Մտաւորաբար. իմանալի օրինակաւ. խորհրդով. ըստ տեսութեան կամ տեսութեանց մտաց.
Մտածօրէն յանձն իմ խոկացայ. (Պղատ. տիմ.։)
Հոգի մտածօրէն (գործէ), եւ մարմին ներգործօրէն։ Զիմանալիս միշտ առնէ աստուած մտածօրէն. (Ճ. ՟Է.։ Վրդն. ծն.։)
(Գործնականն եւ տեսականն) առ միմեանս առաջնորդելով մտածօրէն՝ իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ զիւրն կատարէ։ Դիտաւորութեամբ մտածօրէն իմն ըստ տնաշինութեան առակի. (Մագ. քեր.։)