Entries' title containing ո : 10000 Results

Կարճաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

laconicism, brevity, conciseness;
epichirema.

NBHL (3)

Համառօտախօսութիւն.

Կարճաբանութեամբ բամբասել զձեզ. (Ածաբ. պենտեկ.։)

Համառօտելով գրեմ ըստ սովորութեան իմոյ եւ կարճաբանութեան. (Կամրջ.։)


Կարճաբուն

See full entry →

adj.

short handled.


Կարճալեզու

See full entry →

adj.

close, reserved, of few words.

NBHL (2)

Սակաւախօս. լեզուն կարճ, քիչ խօսօղ.

Լինել երկայնամիտ, եւ կարճալեզու. (Լմբ. առակ.։)


Կարճակտուր

See full entry →

adj.

summary, concise;
mutilated, cut short.

NBHL (2)

Կարճ եւ կտրեալ. համառօտ. կարճառօտ. կարճեալ. կարճ, կտորբրդուճ, խորած.

Չնուազեցուցանել զեղեալսն, եւ կարճակտուր պատմելբանիւք. (Փարպ.։)


Կարճամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կարճամտութիւն.

NBHL (4)

Կարճամտութիւն, նեղսրտութիւն, ձանձրութիւն. (Մանդ. ՟Ի։)

Կամ վասն մարդկային ահի, կամ յաղագս անտեղի կարճամտութեան. (Առ որս. ՟Թ։)

Քուն ծանրութեան, այսինքն կարճամտութիւն եւ տրտմութիւն. (Եփր. համաբ.։)

Խոնարհութիւն քո յաղթեաց կարճամտութեանս իմոյ. (Վրք. հց. ՟Ը. ձ. (տպ. կարճամտութեանս։))


Կարճապատում

See full entry →

adv.

briefly, in a few words.

NBHL (2)

Ի կարճոյ պատմօղ, պատմեալ, պատմելով.

Կարճապատում շարեալ՝ ի վերանալն փութայ. (Ագաթ.։)


Կարճապարանոց

See full entry →

adj.

short-necked.

NBHL (2)

βραχυτράχηλος breve collum habens. Կարճ պարանոցաւ. վիզը կարճ.

Արջ եւ առիւծ եւ վագր թիկնեղք եւ կարճապարանոցք են. (Վեցօր. ՟Թ։)


Կարճառօտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

brevity, concision.

NBHL (3)

ἑπιτομή, συντομία compendium. Համառօտութիւն. բովանդակութիւն.

Կարճառօտութեան չափովքն, եւ յարմարական ասացուածովքն. (Պիտ.։)

Ի ձեռն կարճառօտւոթեան դիւրին գոլ զյիշատակն ընդունել. (Բրս. հայեաց.։)


Կարճաստուեր, աց

See full entry →

s.

brachyscian.


Կարճատեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

near-sightedness or short-sightedness, myopy.

NBHL (2)

Տկարութիւն տեսութեան աչաց (մարմնոյ կամ հոգւոյ).

Ի բա՛ց տար ի քումմէ կարճատեսութենէդ. (քանզի ոչինչ եղծանէ զհոգեկան առաքինութիւնս. Սահմ. ՟Ը։)


Կարճմտեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to tease, to provoke, to put out of patience.

NBHL (2)

Արկանել ի կարճմտութիւն, յանհամբերութիւն. տաղտկացուցանել.

Հեղգացոյց յաղոթից, կարճմտեցոյց ի ժուժկալութենէ. (Լմբ. սղ.։)


Կարճմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pusillanimity;
impatience.

NBHL (8)

ԿԱՐՃՄՏՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԿԱՐՃԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. ըստ յն. փոքրոգութիւն. ὁλιγοψυχία, μικροψυχία pusillanimitas. Նեղսրտութիւն. անհամբերութիւն. վհատութիւն. անժուժութիւն. եւ գժտութիւն.

Ոչ անսացին նմա ի կարճմտութենէ եւ ի խիստ գործոյն։ Ի կարճմտութենէ, ի զայրալանոյ. (Ել. ՟Ղ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 7։)

Կարճմտութիւն սրտնեղութեանց. (Նար. ՟Լ՟Է։)

Մի կարճմտութեամբն մերով մատնեսցուք զկատարելութիւն մեր։ Բամբասես եւ դատես սակս նախանձու, եւ կամ վասն այլ ինչ իրիք կարճմտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Թ։)

Դիմելոց էին կարճմտութեամբ ի մախաղս իւրեանց. (Իգն.։)

Երկայնամիտն բարի է եւ վկայի՝ քան զայն, որ կարճմտութեամբ յամբարտաւանութիւն է. (Լմբ. ժղ.։)

Վասն կարճմտութեան մերոյ զխոստումն իւր գրով եւ երդմամբ արձանացուցանէ. (Բրսղ. մրկ.։)

Ունէին կարճմտութիւն եւ հեռ առ միմեանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Կարճնովին

See full entry →

adv.

rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.

NBHL (6)

ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.

այլ քանզի ուր ասի ի մեզ,

Զհերն կարճնովին.

Զգագաթն հերաց. Վասն որոյ Լմբ. իմանայ, կարճելով ի բաց. Վրդն, իմանայ զուղեղն, կամ կարշովին՝ իբր արմատով (Իսկ Հին բռ. դնէ կարճնով, ի. իբր Կաշի, շւոյ. գայիշ. եւ այլք այլազգ։)

Իսկ Եփր. աւետար. պարզէ ըստ յունին այսպէս.

Ի սաղմոսին ընթեռնուս, եթէ զգագաթն հերոյն գերելոցն յանօրէնութեան իւրեանց ջախջախեսցէ տէր. գագաթն հերոյ, ոչ կատարեալ հեր։


Կարճոգի

See full entry →

adj.

pusillanimous;
impatient.

NBHL (5)

Մխիթարեցէ՛ ք զկարճոգիսն. (Եփր. ՟ա. թես.։)

Առ հանդերձեալսն զկարճոգիսն պնդեն (խոստմունք տեառն). (Իգն.։)

Զախմարս ի մարդկանէ՝ որ կարճոգիքն են, հաստատել. (Տօնակ.։)

Ոչ որպէս զկարճոգիս յինքեանս ասացին՝ թէ մեք զիա՞րդ համարձակեմք քարոզել. (Ոսկ. գծ.։)

Կարճոգի եղեալ միայն յայսմ նուագի։ Ըստ կարճոգի մերս ախորժակաց. (Վրդն. ծն.։ Վրդն. սղ.։)


Կարճոստ

See full entry →

adj.

short-branched.


Կարճոտիւք ասեմ

See full entry →

sv.

to say in few words.


Կարճոտն, տին

See full entry →

adj. s. zool.

short-footed;
terrier

NBHL (3)

կարճ ոտիւք. իրօք եւ նմանութեամբ. ոտւըները կարճ.

Կարճոտնայքն եւ փանաքիք՝ սողունք ասին. (Վրդն. ծն.։)

Ենովս արար նշանագիրս կարճոտունս (կամ կարճոստունս) եւ բազմատարս. (Վանակ. տարեմտ.։ Երզն. քեր.։)


Կարճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

brevity, shortness, conciseness

NBHL (2)

βραχύτης brevitas. Կարճ գոլն. եւ Սղութիւն. հակակայ երկայնութեան եւ երկարութեան.

Կարճութիւն ժամանակի, կամ աւուրց. (Խոր. ՟Գ. 1. 51։ Յհ. իմ. ատ.։)


Կարճումն, ման

See full entry →

s.

shortening, abridging;
retrenchment.

NBHL (1)

Կարճումն կերակրոց, կամ ի կերակրոց։ Կարճումն մեղաց, կամ ախտից. (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։ Եւագր. ՟Թ։ Կանոն.։ Լծ. ածաբ.։)


Կարճունչ

See full entry →

adj.

short-nosed.

NBHL (2)

κολοβόρριν cui nasus praecisus. Որոյ ունչն է կարճ. քիթը կարճ.

Այր կաղ, կամ կոյր, կամ կարճունչ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 17։)


Կարմելուհի

See full entry →

s.

Carmelite nun.


Կարմրագոյն

See full entry →

adj.

red, reddish;
— ներկել, to dye red.

NBHL (5)

πυρράζων rubescens. Ունօղ կամ ունելով զգոյն կարմիր. կարմրացեալ, եւ առաւել կամ յոյժ կարմիր.

Տեսիլ արածին սպիտակ իցէ, կամ կարմրագոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 43։)

Կարմրագոյն արձակէին նշոյլք։ կարմրագոյն փայլմամբ. (Փարպ.։)

Յորոյ կարմրագոյն արեանն հեղմանէ. (Երզն. լս.։)

Կարմրագոյն փայլեն մարտիւրոսացն պսակքն. (Ճ. ՟Բ.։)


Կարմրագունիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to redden, to become red;
— յամօթոյ, to blush, to redden with shame;
— ի սրտմտութենէ, to flush, to colour up, to redden with vexation.

NBHL (2)

Շառագունիլ. շիկնիլ. կարմրիլ.

որպէս ոք վասն ամօթոյ կարմրագունի՛, կամ վասն ահի դեղնի. (Դամասկ.։)


Կարմրախնձոր, ոյ

See full entry →

s.

red, rosy apple.

NBHL (2)

Կարմիր խնձոր, եւ տունկ նորա.

Արմաւն, թուզն, կարմրախնձորն, կարմրատանձն, եւ կարմրադեղձն. (Ագաթ.։)


Կարմրակտուց

See full entry →

adj.

red-beaked.

NBHL (2)

Աղաւնիք են կարմրակտուց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)

Որոյ կտուցն է կարմիր.


Կարմրաձորձ

See full entry →

cf. Կարմրազգեստ.

NBHL (2)

Կարմիր ձորձով. կարմրազգեստ.

Ո՞վ է սա, դիմեալ գայ յեդովմայ, կարմրաձորձ ի բոսորայ, գեղեցիկ պճնեալ աստուածազարդ լուսով. (Նար. տաղ.։)


Կարմրաձուկն, ձկան

See full entry →

s. icht.

red-mullet.


Կարմրաշուշան

See full entry →

s. bot.

amaryllis, daffodil.


Կարմրատուտն, տտան

See full entry →

adj. s.

red-tailed;
red-tail, red-start.


Կարմրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to redden, to make red;
to make blush, to to put to the blush.

NBHL (3)

Կարմրացոյց սնգուրաւ զգոյն նորա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 14։)

Քրիստոսի արեամբն կարմրացոյց զշրթունսն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Կարմրացուցանէ միայն զարեւն, եւ ոչ մթացուցանէ. (Եզնիկ.։)


Կարմրոտն

See full entry →

adj.

red-footed


Կարմրորակ

See full entry →

adj.

rather red.

NBHL (3)

Կարմիր որակաւ. կարմրագոյն. կարմրատեսիլ.

Է գունէղ թաթաւեալ ի բոսոր, սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)

Վարդ կարմրորակ. (Երզն. լս.։)


Կարմրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

redness;
red colour.

NBHL (6)

Կարմիրն գոլ. եւ Գոյն կարմիր.

Կարմրութիւն ձորոց իւրոց ի բոսորայ. (Ես. ՟Կ՟Գ։)

Դեղնութեան եւ կարմրութեան ոչինչ է ներհակն. (Անյաղթ ստորոգ.։)

Գեղ երեսաց, կարմրութիւն շրթանց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Կարմրութեամբ որդաց։ Որդան կարմրութիւն. (Յհ. կթ.։ Նար. մծբ.։)

Վարդից կարմրութիւն առեալ ծովուն՝ արեամբ ներկեալ սրբոցն. (Տաղ.։)


Կարշնեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

robustness, sturdiness, strength, vigour.

NBHL (2)

Զօրեղութիւն. ուժեղագոյ.

Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)


Կարող, աց

See full entry →

adj.

powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.

NBHL (8)

ԿԱՐՈՂ կամ ԿԱՐՕՂ. δυνατός, ἱσχύων potens, valens, validus, fortis . Որ կարէ. ունօղ զկար առնելոյ ինչ. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. զօրաւոր. եւ Ճոխ. կրցօղ, կարողութիւն կամ ճար ունեցօղ, ուժը տեղը. եւ ունեւոր.

Ամենայն որ կարող էր զօրութեամբ։ Կարօղ եմքյաղթել նոցա։ Որ կարող իցէ եւ այլն։ Ես զի՞նչ կարօղ էի արգելուլ զաստուած։ Կարօղ եմ մտանել եւ ելանել ի պատերազմ։ Ոչ է պիտոյ բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Կարօղ ձեռամբ.եւ այլն։

Որք կարողք մանկագոյնք են հասակաւ, զգոյշ կացցեն ի միսոյ եւ ի գինւոյ. (Յճխ. ՟Թ։)

Ապավինեալ ի նոցա կարող բարեխոսութիւնն. (Խոսր.։)

կարօղ ամենայնի, կամ յամենայնի։ Կարօղ զօրութեամբ. (Նար.։)

կարծէին լինել կարող զերծանել խաբէութեամբ. (Փարպ.։)

Աղքատացն փոխարէն զկարօղս պատուես եւ կերակրես. (Մանդ. ՟Զ։)

Շինեաց եկեղեցի եւ հիմնացոյց ի վերայ պետրոսեան վիմին, ոչ կարող ի դրանց դժոխոց ընդհարկանել հաստատութեանն. (Տօնակ.։)


Կարողական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

potential;
potentiality.

NBHL (2)

Կարելի. հնարաւոր.

Դիւրագոյն լիցի ձեզ եւ կարողական՝ մարտնչել ընդ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Զ.։)


Կարողանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be able, capable, to be in a state or a way to.

NBHL (6)

կարողանային անդամք իմ խաղալ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

Տանջեաց ոչ կարողանաս համբերել. (Ճ. ՟Ա.։)

Ոչ ոք է, որ կարողանայ տիրել. (Արծր. ՟Ե. 3։)

Կարողասցն ի միտ առնուլ զայս խորհուրդ. (Իգն.։)

մարդկայինքն ոչ միայն առ մարդիկ, այլեւ առ անասունս կարողանան. (Խոսր.։)

Զօրաւոր ուժո բառնալ զինքեամբ կարողացեալ. (Պիտ.։)


Կարողապէս

See full entry →

adv.

powerfully, according to ones power, strength or ability.

NBHL (7)

որ եւ ԿԱՐՈՂԱԲԱՐ. Կարօղ գոլով. հզօրեղապէս. քաջութեամբ. զօրութեամբ մեծաւ.

Կարողապէս խորտակել, կամ կոխել, սուզանել. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Շար.։ Լմբ. սղ.։)

Կարողապէս բաւես ողորմել. (Նար. ՟Կ՟Գ։)

ԿԱՐՈՂԱՊԷՍ. իբրու Ըստ կարի.

Զորս կարողապէս հասին ի խորս առաքինութեան, կոչէ կատարեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)

Երկասէր վարժիցն ասելով զբնաւ կարողապէս ստանալ բարեբախտութիւն։ Առ ձեռն պատրաստ կարողապէս. եւ այլն. (Պիտ.։)

կարողապէս բազկաւ խնդրէր (նինուէ) զվրէժ իւր յամենայն ազգաց. (Լմբ. սոփոն.։)


Կարողացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to enable, to make capable, to capacitate, to empower;
to strengthen, to invigorate.

NBHL (5)

σθενόω, κρατείνω roboro, confirmo, fortifico. Տալ կարողանալ. զօրացուցանել.

Կազդուրեցուսցէ, կարողացուսցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)

Կարողացուանէ, եւ բազում զօրութեամբ լնու. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)

Կարողացոյց զտկարս. (Իգն.։)

Զտկարութիւն անձին իմոյ կարողացո՛ ի ջանս եւ ի վաստակս հոգւոյ իմոյ։ Ո՛վ քահանայք քրիստոսի, զհիւանդացելսն ի մեղաց կարողացուցէք. (Եփր. աղ. եւ Եփր. քրզ.։)


Կարողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.

NBHL (16)

δύναμις potentia δύνοτης facultas ἑξουσία potestas. Կար. զօրութիւն. բաւականութիւն. ձեռնահասն գոլ. ոյժ. եւ Հնարաւորութիւն. Ճար. եւ Գոյք.

Քո՛ է տէր ... կարողութիւն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 11։)

Անպարտելի կամ ամենահնար կարողութիւն։ Աջովդ կարողութեան. (եւ այլն. Նար.։)

աստուծոյ միայն է կարողութիւն փակել զնա. (Եղիշ. ՟Դ։)

Զայս կամաւորապէս կրել կարողութիւն է միայն քրիստոսի. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ըստ կարողութեան տեսողաց. (Ագաթ.։)

Բեռն առաւել քան զկարողութիւն. (Առ որս. ՟Ա։)

Ըստ կարողութեան հանդիսասցուք այսպիսի ճառիւ. (Պիտ.։)

ԿԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆ. Հակակայ ներգործութեան, իբր Կարելիութիւն, զօրութիւն, հնարաւորութիւն. δύναμις potentia.

Սեռն պարունակէ զտարբերութիւն կարողութեամբ. (Պորփ.։)

Ամենայն որ ինչ պատահի՝ կարողութիւն է. (Կիւրղ. գանձ.։)

Վստահացեալք ապա յիրացն կարողութիւն նոյնգունակ եւ զիրացն առնեն կամակորութեամբ վճարումն. (Պիտ.։)

Հա՛յր, եթէ կարողութիւն իցէ, բաժակս անցցէ. (Ոսկ. մտթ.։)

Յիշելի է զաստուած առաւել՝ քան թէ զշունչ կլանելի. եւ թէ է՛ կարողութիւն ասել, ոչինչ այլ քան զայս գործելի։ Ի ներքս մտի, որպէս է կարողութիւն։ Որպէս է կարողութիւնն հաւաքել. (Առ որս. ՟Ա. եւ ՟Է։)

Եւ ոչ՛ պատմել է կարողութիւն. (Խոր. ՟Ե. 3։)

Որչափ կարողութիւն է, ջանալ պարտ է. (Խոսր.։)


Կարոս, ի

See full entry →

s.

celery;
վայրի —, parsley.

Etymologies (4)

, որ և կարաւս, կարօս, քարաւս, քարոս, քրևս, քրէֆս, քերևս, քէրէֆս «լա-խուր, լտ. selinum, apium nodiflorum» (Տիրացուեան Contributo § 282) Բժշ. Վստկ. 108, 166. քարսոն, կարսոն «առատօեռ. ոն-տանի կամ մակեդոնական կարոս, թրք. մայտանոս, ռուս. պետրուշկա» Բժշ. որից քեղակարոս կամ քեղաքարոս «վայրի կա-րոս» Բժշ։

= Պրս. [arabic word] karafs «apium petro-selinum, graveolens», որից փոխառեալ են նաև արաբ. [arabic word] karafs (Պամուս, թրք. թրգմ. Բ. 284), քրդ. kerefs, թրք. [arabic word] kereviz «լախուր»։ Հյ. բառի հնագոյն ձևն է կարաս, որից կարօս, սխալ ուղղագրու-թեամբ կարոս, որ արդի գրականի ընդու-նած ձևն է. միւսները յետին արտասանու-թեանց համեմատ տառադարձուած ձևեր են։-Հիւբշ. 167։

ՆՀԲ դնում է ռմկ. (իմա՛ թրք.) քէ-րէվիզ։ Lag. Urgesh. 841 և Gesam. Abhd. 61, 24 պրս. karafs ձևիո։

ԳՒՌ (dialectal) Մկ. Վն. կարօս (ո՛չ թէ ո-վ. Վա-նայ բարբառը զանազանում է այս երկու ձայները). Սվեդ. գ'արուս, Խրբ. (բարդու-թեամբ) առվիգարօս (իմա՛ առուի կարոս)։

NBHL (1)

Իսկ ՎԱՅՐԻ ԿԱՐՈՍ՝ այն է, զոր յոնք կոչեն բեդռասէլինօն, որպէս թէ վիմակարոս։ (Բժշկարան.։ եւ Հին բռ.։)


Կարուակ, աց

See full entry →

s.

shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.

NBHL (5)

ԿԱՐՈՒԱԿ σκυτεύς, σκυτοτόμος coriarius, sutor. գրի եւ ԿԱՐԱՒԱԿ. Կօշկակար. կարօղ կամ կարկատօղ կոշկաց, եւ այլոց իրաց.

ետ զկօշիկսն ի կօշկակարն կարել. եւ տարաւ զնա կարուակն ի տուն իւր. (ՃՃ.։)

Արուեստիւ կարուակ։ Սիմոն սոկրատական եւ կարուակ ելով՝ ճշմարիտ է. եւ բարի՝ դարձեալ ճշմարիտ. այլ ոչ եւս ճշմարիտ, սիմոն կարուակ բարի. (Անյաղթ սահմ. ՟Ժ՟Բ. եւ Անյաղթ պերիարմ. ՟Ի։)

Նման ես դու կարուակի աղուաշի, որ երբեմն կարէ, եւ երբեսն պատառէ. (Մաշկ.։)

Կազմեն կարուակք յոդեաց կօշուկ, եւ զգեստ. (Ուռպել.։)


Կարուակեմ

See full entry →

va.

to make boots & shoes.


Կարուակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

boot & shoe-making, shoe-maker's calling.

NBHL (2)

σκυτοτομία ars sutoria, coriaria Արուեստ կարուակաց. կօշկակարութիւն.

Անխնամութիւն կարուակութեանն ոչ եւս ի բարի, այլ յոչ բարի զարուեստն մակացոյց. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Կարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կարողութիւն.

NBHL (5)

Զօրութիւն բազկի կարութեան. Ընտանեգոյն կարութիւն։ Ի կարութիւնդ եւ ի զօրութիւնդ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Թէոդոր. խչ.։ Բենիկ.։)

Բազուկ կարութեան հօր աջոյ ձեռին. (Շ. տաղ.։)

Կարութեամբ եւ փառօք աստուծոյ։ Ողորմութեանն կարութիւն։ Զկարութիւն զօրութեան իւրոյ։ Աղքատ, եւ առանց կարութեան։ Աստուծոյ կարութեանն եւ դժուարին կարծեալքն դիւրին են։ Զօրաբաբէլ եւ ո՛չ ի կարութիւն առաջին թագաւորացն եհաս. (Լմբ.։)

Կարութիւն՝ է՛ որ բանաւոր, եւ է՛ որ անբան։ Խնդրէ ի վերայ անբանիցն, որ ըստ միում կարութեան ներգործեն. որպէս հուր անբան ելով՝ կարողութիւն ունի ջեռուցանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Ըստ իւրում կարութեանն բեղնավորեաց. (Երզն. մտթ.։)


Կարուրայ, ի

See full entry →

s.

chamber pot.

Etymologies (3)

= Արաբ. [arabic word] qārūrā «փարչ, միզա-ման», որի հետ նոյն է ասոր. [syriac word] qa-rūrā «շիշ, աման»։-Հիւբշ. 269։

Ուղիղ մեկնեց նախ Հիւբշ. ZDMG 36 (1882). 131, յետոյ Նորայր, Բառ. Ֆրանս. էջ 1255 ո։

ԳՒՌ (dialectal) Բլ. Մշ. գ'րուրիկ «հողէ փոքրիկ աման՝ մածնի համար ևն». այս ձևը չի կա-րող յառաջանալ կարուրայ բառից, այլ են-թադրում է նրանից անկախ հին հյ. գրուրիկ ձևի գոյութիւնը։

NBHL (1)

Իւր գոզին նշանն այն է, որ հիւանդութեան սկիզբն զերդ զտաշեղ եւ զքերուքս լինի ի մէջ կարուրային. (Մխ. բժիշկ.։)


Կարօտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render indigent, to reduce to poverty.

NBHL (2)

Կարօտ եւ չքաւոր թողուլ. տալ կարօտանալ.

Մի՛ պատառաւ եւ բաժակաւ կարօտացուսցուք զնոսա. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Կարօտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.

NBHL (9)

ἕνδεια, ἁπορία egestas, indigentia inopia, penuria եւ այլն. որ եւ ԿԱՐՕՏԱՆՔ. Թակասութիւն կարեւորաց. չքաւորութիւն. նուազութիւն.

տացես նմա փոխ, որչափ եւ խնդրիցէ ի կարօտութեան իւրում։ Անզգամք ի կարօտութեան սատակեցին։ Տրտմելոց վասն կարօտութեան սատակեցին։ Տրտմելոց վասն կարօտութեան յարկ ապաւինի։ Կարօտութիւն հացի։ Զհաց քո կարօտութեամբ կերիջի՛ր։ Ջուր չափով եւ կարօտութեամբ արբեսցեն.եւ այլն։

Լիութիւն եւ կարօտութիւն միմեամբք յարգին. (Յճխ. ՟Է։)

Ի սովոյ մեռանէին առ կարօտութեան. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 20։)

Յանհնարս մտանէր վասն կարօտութեան զօրու. (Փիլ. իմաստն.։)

Ի կարօտութեան է ամենայն վատ. (Առակ. ՟Ժ՟Գ. 4։)

Զփափաքումն կարօտութեան անձկոյն լցուցանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Փղձկիմ կարօտութեամբ մերոյ հօրն. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Ընդէ՞ր ոչ փութաս զկարօտութիւնս իմ լնուլ. (Ճ. ՟Ա.։)


Կացնաւոր

See full entry →

adj. s.

axe-bearing;
pioneer.

NBHL (2)

Որ ունի եւ ի կիր արկանէ զկացին.

Ձայնին կացնաւորաց եւ ուռնաւորաց հնչումն գործելով. (Վրդն. ծն.։)


Կացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

staying, standing up;
state, position.

NBHL (4)

στάσις statio. (զոր յետինք շփոթեցին ընդ status, որ է վիճակ կենաց, եւ այլն) Կալն. կայք. ոտնակացութիւն. եւ բաղկացութիւն.

Ընկողմանումն, եւ կացութիւն, եւ նիստն. (Արիստ. ստորոգ.։)

Լուծանել զկապս օրինակաւ կօշկաց խրախից՝ իբրեւ անարժան այսպէս աստուածայնոցն լինել վայրի կացութեան. (Սարկ. լս.։)

Քառիւք երեկօք ... եռակի կացութեամբք եղանակօք կացեալ երեկօքն յաւուրս ՟յկե. այսինքն ՟Ժ՟Բ ամսովք յերեսնական աւուրց բաղկացեալ. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Definitions containing the research ո : 10000 Results

Գնդածաղիկ

See full entry →

s. bot.

southernwood.

NBHL (3)

ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)

Ձէթն եթէ ընդ կոչեցելումն գնդածաղիկ խառնեսցի, յայնժամ ի ջերմն փոխէ զցուրտ. (Անյաղթ պորփ.։)

Գնդածաղիկք, եւ սէզ, եւ նմանք սոցին (անկանին ի բերան գերանդւոյ). (Մխ. առակ.։)


Գնդակալ

See full entry →

s.

ring of an ear-ring.

NBHL (2)

ԳՆԴԱԿԱԼ որ եւ ԳՆԴԱՆՈՑ. Օղ կամ մանեակ, զորմէ կախի գինդ մեծագին.

Գնդակալ, եւ ո՛չ գինդ սովոր էին ունել, որ գանգի միոյ է. (Վրդն. ծն.։)


Գնդակից

See full entry →

cf. Դասակից.

NBHL (2)

συγχωρευτής, συνουσία եւ այլն. Պարակից. դասակից. խառնեալ ի գունդն.

Գնդակից եղեն մարդիկ՝ վերին զօրութեանց։ Գնդակից լինել ընդ հրեշտակս, կամ հրեշտակապետաց, կամ քերովբէից, կամ ընդ քրիստոսի. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կողոս. ՟Գ։)


Գնդաձեւ

See full entry →

adj.

round, spherical, orbicular, spheroidal.

NBHL (8)

ԳՆԴԱՁԵՒ կամ ԳՆՏԱՁԵՒ σφαιροειδής, σφαιρόμορφος , σφαιρωτήρ, στρογγύλος sphaericus, globosus, pilaris, rotundus, teres Գնդատեսակ. գնդատեսիլ. ունօղ զձեւ գնտոյ. բոլորակ. բոլորշի. գնդակի ձեւով, կունտ, կըսկլոր, թօփիկ. եումրու, եուս եուվարլագ.

Ձեւ երկրիս գնտաձեւ է։ Գնդաձեւ բոլորակ է աշխարհ. (Նիւս. երգ.։ Պտմ. աղեքս.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Ստեղն եւ ոստքի եւ ունելիքն գնդաձեւ։ Գնդաձեւ շուշանն (աշտանակի)։ Ընկոյզն գնդաձեւ ճախարակեալ. (Փիլ. ել. ՟Բ։)

Լուսին է գնդաձեւ. (Շիր.։)

Ոզնի՝ գնդաձեւ կերպարանօք. (Եպիփ. բարոյ.։)

Այսու ոչ եթէ զբոլորակութիւն ինչ յայտ առնէ, եւ ոչ զգնդաձեւ ինչ կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)

Եւ ἐλικοειδής tortuosus, obliquus Կամարաձեւ. գլալրածոյ. ըստ իմիք շրջանաւոր. կոր.

Բովանդակութիւնս կոչեաց զնա, եւ ո՛չ վախճա, վասն գնդաձեւ գոլոյն շարժութեան։ Գնդաձեւ գնացք, որպէս օձիցն։ Զգալեացս երիս գոլ ասաց շարժութիւնս. ի շրջագայականն, եւ ի գնդաձեւն, եւ յուղիղն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Գնդանամ, ացայ

See full entry →

vn. bot.

to be spherical or round;
to bud.

NBHL (1)

Որ ինչ միանգամ յերկնի է, ամենայն ինչ գնդացեալ է, կատարեալ ձեւոյն հասեալ, զոր օրինակ եւ աշխարհ. (Փիլ. ել.։)


Գնդապետ, աց

See full entry →

s.

brigadier, colonel.

NBHL (1)

Պետ գնդի զօրուն. զօրապետ միոյ գնդի.


Գնդեմ, եցի

See full entry →

va.

to make round or spherical;
to condense;
to become round.

NBHL (5)

Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.

Դեւք որ կարօղ են զօդս գնդել, եւ պարզել. (Եզնիկ.։)

Զջուրն իբր ոլոռն ոլոռն սառոյց գնդէ. (Շիր.։)

Շուրջ արգելեալ փակի թոքովն սիրտն ... գնդելով եւ ընդ նմա խառնելով, զարգելեալ ի փոթուածս զշունչն ի հարկէ ճնշելով ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)

Հուր յինքն գնդեալլ խտացեալ։ Երկուցն գտանի պատճառ շարժութեան, երկնի՝ անդադար գնդելով եւ տանելով, եւ զերկիր անխլիրտ պահելով. (Վրդն. ծն.։)


Գնեմ, եցի

See full entry →

va.

to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.

NBHL (7)

ἁγοράζω, πρίαμαι, τιμάω, ὡνέομαι emo, paro, comparo Գին տալով՝ վաճառս առնուլ, ստանալ.

Գնել ի յովսեփայ (ցորեան)։ Գնեցէ՛ք մեզ սակաւ մի կերակուր։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ, եւ գնէ զնա։ Գնելով գնեցից արծաթոյ, որքան արժիցէ։ Եղիցի գնօղն իբրեւ զվաճառականն.եւ այլն։

Զաւակ գնողիցն. (Ես. ՟Ի՟Գ. 3.) յն. փոխարկօղ։

Նմանութեամբ ասի.

Մահուամբ սիրելեացն գնելով իւր պատիւ. (Փիլ. իմաստն.։)

Զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր. (Եղիշ. ՟Ե։)

Աշխարհս ո՛չ է գնելի, այլ հրաժարելի առաւել. (Սարկ. քհ.։)


Դժպատեհ

See full entry →

adj. adv.

indecent, unsuitable, unbecoming, unworthy, impertinent, loathsome;
—ս or —ս իմն, indecently, impertinently, slovenly.

NBHL (1)

Դժպատեհ իմն թուէր նաւահանգիստն առ ձմերել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 12։)


Դժպհի

See full entry →

adj.

refractory, discordant, contrary, opponent, disagreeable, vexatious.

NBHL (3)

δύσχρηστος, ἅχρηστος incommodus, inutilis Դժկամակելի. անհաճոյ. ծանր եւ խիստ.

Ո՞ ոք ի կենցաղումս՝ որ ըստ աստուծոյ վարս (վարէ), ոչ լիցի դժպհի. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)

Առ պատերազմունսն դժպհիս ունէին զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Դժպհիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be angry, enraged;
to resist, to oppose.

NBHL (1)

Դժոխերես դժպհելով հային ի նա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)


Դժրամիտ

See full entry →

adj.

perfidious;
traitorous, disloyal;
wicked, malicious.

NBHL (1)

Առցեն զհաւանութիւնս դժրամիտքն. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)


Դժրանք

See full entry →

cf. Դրժանք.

NBHL (8)

ԴԺՐԱՆՔ ἑπιβουλή consilium adversus aliquem initum, insidiae, ἑπήρεια damna որ եւ ԴՐԺԱՆՔ. Նենգ. պատրանք, դաւ, դաւաճանութիւն. անիրաւութիւն.

Ընդ աղտեղագոյն նիւթոյ ըստ դժրանաց խառնեսցի (ոսկին). (Նիւս. երգ.։)

Բնութիւնս մեր ոսկեղէն ոմն էր. ապա ի դժրանաց չարին աղտեղեցաւ. (Իգն.։)

Եւ ոչ նուազ ի դժրանաց, ի սուտանուն քրիստոնէաց. (Յիսուս որդի.։)

Զայս ամենայն դժրանս դաւաճանութեան ոչ ծանեաւ արկադէոս։ Զդժրանս եւդոքսիայ. (Վրք. ոսկ.։)

ԴԺՐԱՆՔ նաց. գ. ԴՐԺԱՆՔ որ եւ ԴԺՐԱՆՔ. Դաւ. նենգ. պատրանք. զրկանք. վնաս. վնասակարութիւն. խարդախանք. անիրաւութիւն.

Մի՛ այլոց դրժանք զմեզ վնասեսցեն. (Խոսր.։)

Դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Լմբ. սղ.։)


Դժրեմ, եցի

See full entry →

va.

to defraud;
to deceive.

NBHL (3)

եւ չ. որ եւ Դրժել. Նենգել. դաւել. դաւաճանել. խարդախել. ստել. անիրաւել.

Որ դժրեն եւ նեղեն զաղքատս. (Վրք. ոսկ. ձ.)

Վասն առ միմեանս դժրելոյն (կամ դրժելոյն). (Լմբ. ատ.։)


Դժրիչ

See full entry →

adj. s.

cheat, infidel, perfidious, disloyal, traitorous.

NBHL (5)

Օտարօտի, եւ դժրիչ մերոյն. (Իգն.։)

Առ հաւատսն գտանի դժրօղ. (Խոր. ՟Բ. 85։)

Անհաս մատուցման դժնեայ դժրողաց. (Նար. կուս.։)

Զանգործութիւն զչար դժրօղն. (Փիլ. լին.։)

Ճանապարհորդէին զդժրող ճանապարհն. (Վրք. ոսկ.։)


Դի, ոց

See full entry →

s.

dead body, corpse;
carcass.

NBHL (7)

πτῶμα cadaver որ եւ ԴԻԱԿՆ, կունք. Գէշ. շաղիղ. մեռելոտի. մարմին մեռեալ կամ մեռելոյն. մեռել. լէշ. լաշ։ Ա՛յլ է եւ ԴԻՔ, դից։

Ցածոյց զդին նորա ի թաղել զնա. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 30։)

Արկից զդիս ձեր զդիակամբք կռոց ձերոց. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 30։)

Եւ մինչդեռ զդրունսն կանգնեսցէ, զկրցեր որդին դի հանցէ. (Կիւրղ. յես.։)

Նեխեցաւ դի նորա։ Առ ի պատիւ դիոյն։ Դի ցուրտ յերկիր ընկենուին. (Խոր. ՟Ա. 14։ ՟Բ. 57։ ՟Գ. 37։)

Գօսացելոց դիոց մարդկան. (Փարպ.։)

Դի կենդանի, եւ խօսուն մեռեալ։ Անկեալ դնիմ դի անկենդան։ Քան զմեռելութիւն քառօրեայն դիոյ. (Նար.։)


Դիազարդ, աց

See full entry →

s.

that dresses a dead body.

NBHL (3)

ἑνταφιαστής sepultor որ եւ ԴԻԱՊԱՏԻԿ. Որ զմեռեալս զարդարէ, պատէ, զմռսէ.

Հրաման ետ յովսէփ ծառայից իւրոց դիազարդաց. (Ծն. ՟Ծ. 2։)

Դիազարդքն որ խնկեցին զմարմինն տէրունական. (Եղիշ. թաղ.։)


Դիազերծ առնեմ

See full entry →

sv.

to disinter, to strip dead bodies.

NBHL (2)

ԴԻԱԶԵՐԾ ԱՌՆԵԼ. ἑκδύω τὰ σκύλα exuo spolia Զերծուլ զհանդերձս դիոյ. առնուլ զկապուտ կողոպուտ դիականց.

Դիազերծ առնէին զվիրաւորս. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 27։)


Դիաթաղ, աց

See full entry →

s.

grave-digger.

NBHL (2)

Որ թաղէ զդիակունս. մեռել թաղօղ.

Աւազակապետ լեալ էր յառաջ, եւ դիաթաղ հեթանոսաց. (Վրք. հց. ՟Ի։)


Դիակիր, կրաց

See full entry →

adj. s.

that carries, buries the dead.

NBHL (6)

Կրօղ կամ բարձօղ զդի. մեռելակիր. մանաւանդ նմանութեամբ.

Խառնուած բաղկացեալ յոգւոյ եւ ի մարմնոյ՝ դիակիր է (հոգին՝ մարմնոյ)։ Գինեզինութեամբք եւ խոհակերութեամբք՝ դիակիր եմք մարմնովս (որ ուտէ զկենդանիս). (Փիլ. լին.։)

Հոգի մեռեալ ի մեղաց անտի՝ ի մարմինն եդեալ կայ իբրեւ ի շիրմի, եւ նա դիակիր շիջի զօրէն անասնոց։ Մեղաւորքն իբրեւ դիակիրս շրջին. (Սարգ. յկ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)

(Ծերն) դիակիր ինքեան, եւ կենդանւոյն մեռեալ. (Լմբ. սղ.։)

Ցորչափ չէ շնչաբերեալ սաղմն, դիակիր է մայրն. (Տօնակ.։)

Չէր արժան դիակիր լինել կենացն մայրն մարիամ կոյս. (Վրդն. աւետար.։)


Դիակնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become a corpse, to die.

NBHL (3)

Լինել կամ անկանիլ որպէս զդիակն.

Որ յոգի եւ ի մարմին առ հասարակ դիակնանայ. (Եղիշ. ՟Դ։)

Եւ անդ դիակնացեալք շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ.։)


Դիանամ, ացայ

See full entry →

va. vn.

cf. Դիեմ

NBHL (4)

Ի կուսական ստեանցն որպէս տղայ դիանայ ... դիանայր. (Ճ. ՟Գ.։)

Դիանայր, եւ ստնդիեցաց աղբիւրս կաթին բղխէր. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)

Ի գիրկ մօր զգուեալ, եւ ի ստեանց դիացեալ. (Գանձ.։)

Դիանայր ի ստեանց նորա ընդ մանկունս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)


Դիապատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Դիազարդեմ.

NBHL (2)

Զկոյսն դիապատեալ. (Վրդն. յանթառամն.։)

Դիապաշտեցաւ (տէրն), եւ զմեր վէրս բժշկեաց. (Խոսր.։)


Դիապատիկ

See full entry →

cf. Դիազարդ.

NBHL (1)

Առ դիապատիկ մարմին առն աստուծոյ մտեալ. (Յհ. կթ.։)


Դիացիկ

See full entry →

adj.

cf. Դիեցիկ.

NBHL (1)

Դիացիկ մանկունք. (Յհ. կթ.։)


Դիեմ, եցի

See full entry →

va.

to suck, to suck milk from the breast.

NBHL (10)

θηλάζω lacteo, sugo Ծծել զկաթն ի ստեանց մօր կամ դայեկի. դիանալ, իրօք կամ նմանութեամբ. ծիծ ուտել.

Ընդէ՞ր դիեցի ես զստինս մօր իմոյ. (Յոբ. ՟Գ. 12։ Երգ. ՟Ը. 1։)

Դիեսցես զկաթն հեթանոսաց։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան նորա. (Ես. ՟Կ. 16. ՟Կ՟Զ. 11։)

Դիեսցո՛ւք սիրով զկաթն բանի. (Խոսր.։)

Դան դիէ զբարութիւն. (Եփր. օրին.։)

Տղայք զկոտորեալ մարամբքն փարէին, եւ դիէին զարիւն ստեանց նոցա որպէս զկաթն. (Կաղանկտ.։)

Մերթ որպէս Դիեցուցանել.

Դիել զմանկունս առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)

Երանելի ես դու ի կանայս զորոյ զստինդ դիեցաւ՝ որ կերակրէ զամենայն. (Եպիփ. ի կոյսն.։)

Ծնաւ ի կուսէ, եւ խնամածութեամբ պահպանեալ՝ դիեցաւ կաթամբ ի նմանէ. (Մխ. ապար.։)


Դիեցիկ

See full entry →

adj.

suckling, that sucks.

NBHL (3)

θηλάζων lactens, lac sugens որ եւ ԴԻԱՑԻԿ. Ստնդիաց. ծծօղ զկաթն ի ստեանց մօր կամ դայեկի իւրոյ. կաթնկեր. մակդիր տղայոյ, եւ ձագու անասնոց. կաթ ուտօղ, ծիծ ուտօղ.

Լեզուք դիեցիկ մանկանց. (Ողբ. ՟Դ. 4։)

Գառն մի դիեցիկ։ Որթս դիեցիկս. (՟Ա. Թագ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 29։ Ամովս. ՟Զ. 4։)


Դիզադէզ

See full entry →

adj. adv.

much heaped up, in a heap.

NBHL (2)

Դիզադեզ յեղյեղուկ փրփրացեալ. (Ագաթ.։)

Որոտմունք ստիպաւ դիզադէզ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)


Դիզան

See full entry →

adj.

piled, raised.

NBHL (2)

Անստոյգ բառ, իբր Դիզացեալ, բարձրացեալ. կամ բայ, որպէս Դիզեցան, դիզացան.

Պատառիչ ջուրցըն մածեալ, դիզան ալեացըն թանձրութեան. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Դիզանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to gather;
to rise;
— հերաց, to bristle up, to stand.

NBHL (3)

διαδίδωμι, διαχύω diffundor որ եւ ԴԻԶԱՆԻԼ. Դէզ լինել ի վեր կոյս. բարձրանալ, ծառանալ, վերելս առնել զմիմեամբք. բարդիլ. կուտակիլ. ծաւալիլ.

Ելանէր դիզանայր բոցն ի վերոյ քան զհնոցն ի քառասուն եւ յինն կանդուն. (Դան. ՟Գ. 47։)

Խորք կոչէ զյաճախումն խորհրդոցն՝ որք դիզանան ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)


Դիզանեմ, դիզի

See full entry →

va.

to amass, to gather, to heap up, to pile, to accumulate, to sheaf;
to pile up;
to raise, to make straight.

NBHL (3)

ԴԻԶԱՆԵՄ որ եւ ԴԻԶԵԼ. Կուտել. բարդել. դնել ի վերայ միմեանց. շեղջել. դիզել.

Եդէզ զշերտսն ի վերայ սեղանոյն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 33։)

Փուշս վարուց դիզի։ Դիզի, բարդեցի. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ Նար. յիշ.։)


Դիզանիմ, դիզայ

See full entry →

vn.

cf. Դիզանամ.

NBHL (6)

Դիզել, եւ դիզանալ. կուտակիլ. բարձրանալ. եւ Բազմանալ ի վերայ միմեանց. խռնիլ.

Ծուխ խնկոյն ելանէր դիզանէր իբրեւ զամպ։ Ծուխն՝ որ դիզանէր, նշան լինէր գործոյն. (Եզեկ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)

Եւ ի դիզանել ի վերայ նորա ժողովրդոցն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 29։)

Զմիմեամբք դիզանէր ի միմեանց վերայ (ամբոխն). (Ագաթ.։)

Ամպք ի վերայ ամպոց դիզանին. (Շիր.։)

Մեղք նոցա մեծամեծք ի կշիռս դիզան։ Դիզան մեղք ի մեղաց վերայ. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. հռ.։)


Դիզեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Դիզանեմ.

NBHL (6)

Բարդեա՛ եւ դիզեա՛ անձինդ մեղապարտի բամբասանս յոքունս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)

Կոհակս լեռնաձեւս յարուցանէ՝ դիզելով ի վերայ միմեանց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)

Ի վերայ անձանց ձերոց զայդչափ բազում մահապարտութիւնն դիզեալ կուտեցէք. (Փարպ.։)

Խոտ ի վերայ խոտոյ դիզու. (Իսիւք.։ եւ Վանակ. յոբ.։)

Զցանկութիւնսն բորբոքեալ դիզու. (Փիլ. լին.։)

Ինքն ամպն բրդի, դնի, դիզու ի բարձրաւանդակ վայրսն. զոր եւ ձիւն անուանեմք. ( Շիր.։)


Դիթաւալ

See full entry →

adj.

cf. Դիաթաւալ.

NBHL (1)

Զօրութեամբն քրիստոսի զնա եւս դիթաւալ յերկիր ընկենոյր. (Պտմ. վր.։)


Դիմաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ընդդիմաբանեմ.

NBHL (4)

Երբեմն նզովես, երբեմն դիմաբանես. (Նեղոս.։)

Իսկ նա դիմաբանէր, եթէ ոչ արարեալ է իմ զայդ։ Ոչ դիմաբանել աւագացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)

Խրատեսցէ առաջնորդն զայնոսիկ, որք առաջի մարդկան դիմաբանեն կամ վիճին ընդ նմա. (Կլիմաք.։)

Դիմաբանող։ Դիմաբանելով. (Վանակ. յոբ.։)


Դիմաբար

See full entry →

adv.

on the contrary.

NBHL (2)

ἑναντίως contrarie որ եւ Ընդդիմաբար. ասոր դէմ, ներհակը.

Ո՛չ հուր արկանի եւ բորբոքի, այլ դիմաբար՝ յառաջագոյն ծախիմք եւ հատանիմք. (Առ որս. ՟Բ։)


Դիմագրաւ, ից

See full entry →

adj. adv.

that exposes himself, that ventures, adventurous, hazardous;
adventurer;
hold, insolent;
boldly;
— լինել, to expose one's self, to venture

NBHL (8)

Որ ընդդէմ ոսոխին նախագրաւ բերի. իբր յառաջամարտիկ. ախոյեան. նահատակ. աձնամատոյց. ձեռներէց. յանդուգն. դիմակաց. հակառակորդ. առաջ նետուօղ.

Ինքնակամ դիմագրաւ կամակար ի վիշտս մահուն եւ տանջանացն դիմէր. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 28։)

Զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)

Տեսանէր զկամս սրտից նոցա դիմագրաւս. (Աթ. ի ստեփ.։)

Դիմագրաւ է ջուր (հանգոյն այծի). (Փիլ. լին.։)

Ուր ինքնակամ դիմագրաւ նահատակն եղեւ. (Խոր. ՟Գ. 9։)

Դիմագրաւ ընդդէմ նորա գտանէին չարութեամբ. (Յհ. կթ.։)

Մի՛ դիմագրաւ լինիր մահկանացու ազգիդ կենդանութեան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)


Դիմագրաւեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Դիմագրաւ լինիմ.

NBHL (7)

ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.

Կին ոմն խոշորագեղ, զոր ոչ ոք դիմագրաւեաց առնուլ կնութեան. (Խոր. ՟Բ. 34։)

Դիմագրաւեալք ընդ խռովութիւն ահագին ծովուն. (Ագաթ.։)

Ի չարէն հալածեալք, եւ առ աստուած դիմագրաւեալք. (Յճխ. ՟Ժ։)

Զամենայն զարդելեալսն անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւեալ գործեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Պաշարիլ. գումարիլ յանձն. յանհնարս մտանել.

Եւ նոքա դիմագրաւեալք առ այն ոչինչ կարէին տալ պատասխանի. (Համամ առակ.։)


Դիմագրաւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Դիմագրաւ լինիմ.

NBHL (7)

ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.

Կին ոմն խոշորագեղ, զոր ոչ ոք դիմագրաւեաց առնուլ կնութեան. (Խոր. ՟Բ. 34։)

Դիմագրաւեալք ընդ խռովութիւն ահագին ծովուն. (Ագաթ.։)

Ի չարէն հալածեալք, եւ առ աստուած դիմագրաւեալք. (Յճխ. ՟Ժ։)

Զամենայն զարդելեալսն անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւեալ գործեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Պաշարիլ. գումարիլ յանձն. յանհնարս մտանել.

Եւ նոքա դիմագրաւեալք առ այն ոչինչ կարէին տալ պատասխանի. (Համամ առակ.։)


Դիմադարձ, աց

See full entry →

adj.

that resists, opposes;
contumacious, disobedient, contrary.

NBHL (8)

ἁντικείμενος, ἁντιστάς, προσκεκουκότως oppositus, adversarius, resistens որ եւ Ընդդիմադարձ. Դիմակաց. որ ի դիմի հարկանի կամ բախի. հակառակորդ. դէմ դարձօղ, դէմ կայնօղ.

Սատակէր զամենայն դիմադարձս իւր. (Յուդթ. ՟Բ. 15։)

Յերկոսին (առ երկոսին) կողմանս շահիցն դեղոց գտանէին դիմադարձք. (Ոսկ. ես.։)

Ամենայն դիմադարձաց. (Ագաթ.։ Մովս. քերթ. կարգ.։ Մաշկ.։)

Ճշմարիտ ծառայից աստուծոյ ոչ է օրէն դիմադարձ լինել երկրաւոր իշխանաց. (Եղիշ. ՟Ը։)

Հովուացն դիմադարձ լինէր, եւ աղջկանցն զրկելոց վրէժխնդիր. (Կիւրղ. ել.։)

Նա ո՛չ առ այն ինչ դիմադարձ լինէր. (Երզն. մտթ.։)

Աստուծոյ դիմադարձ լինիս։ Ընդ բարեգործսն նայեա՛ց, եւ մի ընդ դիմադարձսն։ Որ քեզ դիմադարձիդ ետ, ո՞չ ապաքէն եւս առաւել պօղոսի տայր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)


Դիմադարձեմ, եցի

See full entry →

vn.

to oppose, resist.

NBHL (2)

Ոչ դիմադարձեաց, եւ ոչ իրաւունս ինչ կամեցաւ ցուցանել. (Ոսկ. ես.։)

Որում դիմադարձեալք քահանայապետքն. (Արշ.։)


Դիմադարձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Դիմադարձեմ.

NBHL (2)

Ոչ դիմադարձեաց, եւ ոչ իրաւունս ինչ կամեցաւ ցուցանել. (Ոսկ. ես.։)

Որում դիմադարձեալք քահանայապետքն. (Արշ.։)


Դիմադրական, ի, աց

See full entry →

adj.

opponent, contrary.

NBHL (2)

Բան դիմադրական. (Գր. տղ. առ տուտ.։)

Յայլոց դիմադրական գրողացն. (Վրք. ոսկ.։)


Դիմադրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Դիմադարձեմ.

NBHL (3)

Դիմադրէին (նոցա), թէ չէ՛ եւ չէ՛ այդպէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)

Որում եւ դիմադրէ ձիթենի զդիւրանցութիւն պտղոյ նորա. (Մխ. առակ.։)

Զիմաստութեան խորսն դիմադրէ. (Համամ առակ.։)


Դիմախօսեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Ընդդիմաբանեմ.

NBHL (1)

Դիմախօսել նմա կամիցի։ Ոչ կարէին դիմախօսել։ Ո՛չ եղեւ անհաւատ ասացելոցն, եւ ոչ դիմախօսեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)


Դիմակալեմ, եցի

See full entry →

vn.

to oppose, to resist, to abide by.

NBHL (4)

ԴԻՄԱԿԱԼ կամ ԴԻՄԱԿԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԴԻՄԱԿԱՅԻԼ. ἁνθίστημι, ὐπόστημι resisto, adversor, sustineo Զդէմ ունել. ընդդէմ կալ. տոկալ. որ եւ ԴԻՄԱԿԱՑ ԼԻՆԵԼ. դէմ դնել, կայնիլ.

Մեք ոչ կարեմք լինել դիմակալ նմա։ Դիմակալ եղեւ թշնամեաց ազգի նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 40։ ՟Ժ՟Դ. 29։)

Դիմակայ բազմութեանն լինել. (Յհ. կթ.։)

Աննահանջ արութեամբ դիմակայեալ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)


Դիմակաց

See full entry →

cf. Դիմադարձ.

NBHL (4)

Մի՛ ոք գտցի դիմակաց այնց հրամանաց. (Եսթ. ՟Ը. 8։)

Սատակեսցի ամենայն մարդ դիմակացք (կամ դիմադարձք) թագաւորի. (Յուդթ. ՟Բ. 4։)

Ըմբերանեալ զդիմակաց կողմնն. (Եզնիկ.։)

Ո՞ է որ կարէ դոցա դիմակաց լինել. (Եղիշ. ՟Գ։)


Դիմակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Դիմադարձիմ.

NBHL (2)

ԴԻՄԱԿՑԵՄ կամ ԴԻՄԱԿՑԻՄ. Հակառակ կալ հակառակողին.

Հակառակաբանութիւն, կամ գրգռութիւն առ ի հատուցմունս դիմակցողին. (Նեղոս.։)


Դիմահար

See full entry →

adj.

opaque;
cf. Ընդդիմահար.

NBHL (5)

Ոչ կողոպտէ միւսանգամ դիմահարն. (Ճ. ՟Գ.։)

Զի եւ աշտարակն ոչ եղեւ խափան եւ դիմահար. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)

Դիմահար արկեալ զմեօք զմաշկեղէն պատմուճանն. (Վրդն. երգ.։)

Թափ անցանելով, ընդ ամենայն բնակութիւնս եւ դիմահարս. (Շ. բարձր.։)

Ի դիմահարէ անբաւութեանն արգելեալ՝ ոչ կարաց անցանել, եւ անսկիզբն անուանեաց. (Լծ. ածաբ.։)


Դիմամարտ

See full entry →

adj. s.

opponent, contrary, enemy, adversary.

NBHL (4)

Զնիւթն գոյացոյց ի հակառակացն եւ ի դիմամարտացն. (Զքր. կթ.։)

Մի՛ իբր զքո դիմամարտ։ Իբր զլեառն դիմամարտ։ Անհարուածելի ի դիմամարտից։ Պահպանութիւն ի դիմամարտից։ Յարձակմունք դիմամարտին. (Նար.։)

Դիմամարտ գոլով սրբոցն ընդ կռապարիշտ պաշտամունս. (Շար.։)

Դիմամա՛րտ են բանք գրոց ամենայն խարդախութեանց դիւացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)