Definitions containing the research ոյն : 10000 Results

Տանջանարան, աց

See full entry →

s.

rack, instrument of torture.

NBHL (2)

Լինել արժանի գեհենի, զանազանութիւն ամենայն իրօք ունելով տանջանարանացն։ Նորագոյն տանջանարանաց եղեւ գտիչ։ Չարաչար տանջանարանք ճանապարհին չարագոյն էր քան զսպանումն եւ զմահ։ Ոչինչ քան զնոսա չարչարանսն չարագոյն է լուեալ ոք տանջանարան։ Համօրէն տանջանարանօք. (Բրս. հց.։ Նոննոս.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)

Եւ էր տանջանարանն՝ զոր պատրաստեցին, նորագոյն. (Ղեւոնդ.։)


Տաշեղ

See full entry →

cf. Տաշիղ.

NBHL (1)

Զտաշեղ (կամ զտաշիղ) գործոյն ի պատրաստութիւն կերակրոյ ծախեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 12։)


Տաշեմ, եցի

See full entry →

va.

to rough-hew, to roughen down, to chip, to square, to plane, to smooth, to polish.

NBHL (1)

Եկա՛յք վէմս տաշեսցուք։ Տաշեցեր զլայնութիւն։ Պղինձ հանգոյն քարի տաշի։ Քարինս անտաշս, եւ տաշեցին որդիքն սողոմոնի։ Զջրհորն՝ զոր իշխանք փորեցին, եւ տաշեցին զնա թագաւորք ազգաց.եւ այլն։


Տաշտաւոր

See full entry →

adj. mech.

full of, or loaded with vine-branches;
— անիւ, overshot mill-wheel.

NBHL (1)

Այգի տաշտաւոր ողկուզաբեր որթոյն. (Աթ. ի կոյսն.։)


Տապ, ոյ, ով

See full entry →

s.

heat, ardour, warmth, solar heat;
inflammation;
over-excitement;
foaming or frothing of the sea, storm.

NBHL (2)

Անողորմ խորովումն տապոյն։ զտապս ի փորոյն փարատէ։ Լոյս եւ տապ յարեգակն։ Ի տենդ տապոյ։ Տագնապաւ տապոյ տոչորման։ Զխոնջ տապոյ աշխատութեանն. (Մանդ.։ Եզնիկ.։ Յճխ.։ Մծբ.։ Նար.։ Յհ. կթ.։)

Տապ ձմերայնոյն (այսինքն մրրկի) ի ներքս էր ի նաւին (յովնան), եւ ի վերայ ծովուն յուզէր խորշակ։ Ձմերայնոյն լինէր տապ բորբոքման. (Փիլ. յովն.։)


Տապագին

See full entry →

adj.

very hot, burning, ardent, scorching.

NBHL (1)

Բնութեամբ տապագին ինչ ... առ ի հրոյն տապ ընդդիմանալ ոչ կարացեալք՝ խորովեալ. (Փիլ. լիւս.։)


Տապալեմ, եցի

See full entry →

va.

to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.

NBHL (1)

Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն։ Տապալէ զլերինս բարկութեամբ։ Լերինք ի հիմանէ տապալեսցին։ Ձորք տապալեսցին։ Տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա։ Տապալեաց զամեսայի ի ճանապարհէն յանգն։ Հողմ յարիցէ եւ տապալեսցէ։ Ասուր իբրեւ նոճ մի ի լիբանան, եւ տապալեցին զնա ի վերայ լերանց։ Տապալեսցէ զատակս նորա։ Տապալեցան շտեմարանք։ Հիմունք երկնից խռովեցան եւ տապալեցան։ Տապալեսցին հիմունք նորա.եւ այլն։


Տեսանեմ, տեսի

See full entry →

va.

to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.


Տեսանող

See full entry →

adj. s.

seeing;
prophet, seer.

NBHL (1)

Իսրայէլ՝ տեսօղ զաստուած։ Ոչ տեսօղ աստհուծոյ, այլ աստուած ճշմարիտ անուանեալ։ Ամենայն տեսողացն երիկամունք դողային։ Տեսողացն ընթացեալք ի քաղաքն պատմէին։ Նա է իմաստուն, որ զտեսօղ միտքն գլուխ պահէ հոգւոյն. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. կուս.։ Եղիշ. ՟Գ. Շար.։ Նախ. ժող.։)


Տեսանողագուշակ

See full entry →

adj.

predicted, foretold, prophesied.

NBHL (1)

Մարգարէաքարոզ եւ տեսանողագուշակ երեւման տնօրինեցելոյն մարմնով յիսուսի. (Նար. առաք.։)


Տեսարան, աց

See full entry →

s.

theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.

NBHL (3)

Տեսարան գլխոյն դիտակի խոնարհեցաւ. այսինքն վերին մասն կայմի նաւուն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)

Յանպատկանաւորութենէ տեսարանացն. քանզի են ոմանք՝ որ առողջ ունին զտեսարանն, եւ են որ տկար։ Որ զյօնն քան զտեսարանն բարձրագոյն ունէին, կոչիլ ի մարդկանէ ռաբբի ռաբբի. (Սահմ. ՟Ը։ Սոկր.։)

Առնու կաւ, եւ նկարէ աչս՝ տեսարան իմաստից հոգւոյն բանականի, եւ շնչոյն զգայականի. (Պիտառ.։)


Տեսաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

theory;
vision;
the eyes;
interview.

NBHL (2)

(Յապաշխարհելն դաւթի՝) մեծի խորհրդոյն տեսաւորութեան պահեցաւ ի նմա վիճակն եւ շնորհք անջնջելի. (Բրս. ապաշխ.։)

Զհինգսն զգայութիւնս, զտեսաւորութիւն, զլուսաւորութիւն, եւ այլն։ Տեսաւորութեան՝ գոյնս, եւ ձայնս՝ լուսաւորութեան։ Զերկնային իմաստութիւնն տեսաւորութիւն կոչեաց. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Տեսիլ, սլեանց

See full entry →

s.

aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.

NBHL (4)

Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։

Ազնիւ երեսօք, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ յոյժ։ Երեսք նորա եւ տեսիլ նորա ահագին յոյժ։ Տեսիլ արածին զնստագոյն։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Տեսիլհ անուոցն իբրեւ զտեսիլ ական կարկեհանի. եւ այլն։

Ի մի՛տ առ զտեսիլդ։ Տեսի ես դանիէլ միայն զտեսիլն, եւ արքն՝ որ ընդ իս էին, ոչ տեսին զտեսիլն։ Անցեալ տեսից զտեսիլն զայն մեծ։ Ի տեսլեան գիշերի։ Տեսլեամբ երեւեցայց նմա։ Բարձր բազկաւ, եւ մեծամեծ տեսլեամբք։ Ասէ ցիս հրեշտակ աստուծոյ ի տեսլեան։ Եւ էր տեսիլ երազտոյն օրինակ այս։ Խելամուտ էր ամենայն տեսլեան երազոց։ Ոչ գոյր տեսիլ՝ որ դուշտեէր.եւ այլն։

Ի տեսիլ մարմնացելոյն ժամանեալ։ Ի տեսիլ հրաշից փառաց միածնին։ Գային ամենեքեան ի տեսիլ սքանչելեացն. (Շար.։ Ճ. ՟Բ.։)


Տեսողական, ի, աց

See full entry →

adj.

visual;
contemplative, ascetic, intellectual.

NBHL (1)

Աստուածային բնութեանն անուն զտեսողական զօրութեանն ունի նշանակ (առ յոյնս. (այն է). Պիտառ.։)


Տեսողութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast.

cf. Տեսանողութիւն;
theorem;
vision, visibility.

NBHL (1)

Ըստ յառաջագուշակ տեսողութեան մարգարէին։ Յառաջագոյն հրազացուցեր զտեսողութիւն մարգարէիցն. (Ագաթ.։ Շար.։)


Տեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.

NBHL (3)

Տեսութիւն է՝ որ ի ձեռն աչաց՝ յամենեսին ի զգայութիւնսն գեղեցիկ։ Ըստ բաւականութեան աչաց տեսութեանց։ Ընդ տեսութիւն եղբարցն խնդամք։ Մարիամ առիթ տեսութեան նոցին զանզնին որդւոյն կերպարան։ Եւ ոչ տեսութեամբ աչաց բացայայտի. (Փիլ. իմաստն.։ Արծր. ՟Ա. 11։ Վրք. հց. ՟Թ։ Նար. կուս.։)

Աշակերտք, որ նախ քան զտեսութիւն աստուածաբանք։ Մերձ գնել տեսութեանս զիմաստն պօղոսի։ Ուսուցին զխորհրդոյն տեսութիւն։ Ուստի եւ մեզ կարեւոր պէտք են յայս տեսութիւն խնամով հայել։ Ճշմարտեն զտեսութիւնս զայս։ Ի վայրապար ցանկութիւնս արհեստից, սնոտի եւ մակացութեան։ Զօրութիւն՝ կրկին տեսութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Սարգ.։ Իգն.։ Շ. ՟ա. պ.։)

Պիտանացուի ելոյ սոցայցն տեսութիւն։ Առաջիկայ տեսութիւն ... Խորագոյնս ասել ըստ տեսութեան ոչ կամիմ. (Պորփ.։ Անյաղթ պորփ.։)


Տեսումն, ման

See full entry →

s.

cf. Տեսութիւն.

NBHL (2)

Նոյն ընդ Տեսութիւն (ըստ ամենայն առման).

Եւ սրբոցն սրտիւ զտեսումն աստուածային անպատում գեղոյն. (Մաշտ.։)


Տեսչաւորեմ, եցի

See full entry →

vn.

to take care of, to tend, to provide.

NBHL (1)

Նոյնպէս եւ տկարանոցս՝ հայել եւ տեսչաւորել. (Կանոն.։)


Տեսչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.

NBHL (4)

Որպէս յաստուածային գոգցնես տեսչութենէ։ Յաստուածայնոյն բռնադատեալ յանկարկութենէ տեսչութեանն։ Վերին տեսչութեանն է այս տնօրէնութիւն. (Խոր. ՟Բ. 28։ Յհ. իմ. երեւ.։ Իգն.։)

Ի տեսչութենէ նախախնամական սիրոյն աստուծոյ։ Ըստ տեսչութեանն աստուծոյ։ Տեսչութեամբն աստուծոյ. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. կուս.։)

Աստուածային տեսչութեամբ։ Որ խնամես տեսչութեամբ զքո զարարածս։ Ոռոգէ տեսչութեամբ սուրբ հոգւոյն. (Շար.։ Լմբ. ժղ.։)

Վասն մարմնաւոր տեսչութեանն տեառն։ Որ ըստ էուեւեանն անմայր եւ ըստ տեսչութեանն անհայր։ Ոչ միշտ կամէր նշանս ցուցանել, զի մի՛ բնաւ զտեսչութեանն իրս ապականեսցէ։ Ոչ մերժի յիւրմէ պատուոյն վասն տեսչութեանն։ Սկիզբն առնել բանին յառաջին տեսչութենէ անտի փրկչին մերոյ. (Սեբեր. ՟Է։ Մանդ. ի ծն.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։ Պրպմ. ՟Խ՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 1։)


Տերեւ, ոյ, ոց

See full entry →

s.

leaf;
leaves;
— ծաղկանց, corolla, petal;
տատանիլ որպէս զ—, to quiver like an aspen leaf;
եւ — չանկանի թէ աստուած չկամի, no leaf falls but God's will drops it.

NBHL (1)

Տերեւ զվարսն իմանամք. եւ պտուղ՝ տերեւոցն զկնի. եւ ի մէջ նոցա ծաղկեալ զսէրն աստուծոյ. նախ ծաղիկ պտղոյն երեւել, եւ ապա սաղարթ տերեւոցն. (Լմբ. սղ.։)


Տերեւաբեր

See full entry →

adj.

leaf-bearing, petali-ferous.

NBHL (1)

Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն՝ հոգին սուրբ. (Անան. եկեղ։)


Տերեւապատ

See full entry →

adj.

girt with leaves;
— լինել, to be -.

NBHL (1)

Օձապատիր մերկացելոյն ի փառաց տերեւապատն ադամայ. (Պիտառ.)


Տերեւասաղարթ

See full entry →

bot.

cf. Վարսաւոր.

NBHL (1)

Սեւեռեալ ի տերեւասաղարթ տնկոյն տեսակ. (Նար. խչ.։)


Տերեւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to leaf, to put forth or produce leaves, to be covered with foliage, to become green.

NBHL (1)

Հրամայեաց եւ մորենւոյն հթրով տերեւել ծաղկել. (Բուզ. ՟Դ. 6։)


Տեւականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տեւակութիւն.

NBHL (1)

Յորժամ զերկիր տեսանիցես, մի՛ ինչ շնչաւոր համարիցիս վասն կալոյն եւ տեւականութեան. (Ոսկ. ես.։)


Տեւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.

NBHL (4)

Ոչ տեւէր մարմինն ընդ շնչոյն յերկար ժամանակս կեալ. (Եզնիկ.։)

Հուր քան զամենայն սեռս մանրամասնագոյնն՝ զամենայն անջատէ, եւ ոչ ինչ կաթրէ սմա տեւել. (անդ։)

Ցրտոյ եւ մերկութեան տեւէր։ Քաջաբար տանել եւ տեւելզ գնալոյն նորա։ Տեւել քրտանցն՝ որ յաղագս առաքինութեանցն։ Զիա՞րդ արդեօք կարէ մարմին մարդոյ տեւել ժուժկալել այսպիսի դժոխըմբեր քրձի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 3։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։ Յհ. կթ.։)

Մի՛ թուլասցի մնալ տեւել անսալ նոցա։ Մանանայն տեւէր հրոյն ջերմութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. իմ.։)


Տեւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տեւականութիւն.

NBHL (2)

Տեւումն լուսոյն ի վերին կիսագունդն՝ տիւ է. (Վրդն. ծն. (որպէս թէ տիւ իցէ տեւ լուսոյ)։)

Առ ի տեւումն հաստատելոյ այնորիկ՝ որ եղեւն։ Առ ի տեւումն տարածանաց ջրոյն՝ եւ ի բարձանցն ձեռտուութիւն եղեւ։ Տեւումն կալոյ եւ մնալոյ ջրհեղեղին։ Որ ի փրկութիւն եւ ի տեւումն եղելոց. (Փիլ.։)


Տեւումն, ման

See full entry →

s.

cf. Տեւականութիւն.

NBHL (2)

Տեւումն լուսոյն ի վերին կիսագունդն՝ տիւ է. (Վրդն. ծն. (որպէս թէ տիւ իցէ տեւ լուսոյ)։)

Առ ի տեւումն հաստատելոյ այնորիկ՝ որ եղեւն։ Առ ի տեւումն տարածանաց ջրոյն՝ եւ ի բարձանցն ձեռտուութիւն եղեւ։ Տեւումն կալոյ եւ մնալոյ ջրհեղեղին։ Որ ի փրկութիւն եւ ի տեւումն եղելոց. (Փիլ.։)


Տէրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.

NBHL (1)

Երեքսրբեան մի տէրութիւն, միով բնութեամբ աստուածութիւն։ Հոգէմարտքն զտէրութիւն հովւոյն ուրանան. (Շար.։ Խոսր.։)


Տէրունական, ի, աց

See full entry →

adj.

Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.

NBHL (3)

Արեգակն ի հարկէ ծառայէ տէրունական հրամանին։ Նուիրէին ի սպաս տէրունական սեղանոյն։ Շինել զտէրունական տուն։ Տարաւ ի տէրունական տունն։ Դառնալ ի տուն տէրունական (այն է եկեկղեցի, տաճար). (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Զենոբ.։ Աթ. անտ.։ Անան. եկեղ։)

Մարմին տէրունական, եւ արիւն փրկչական։ Զոր առ մարմինն տէրունական լրբութեամբ յանցեաւ անարժան հաղորդութեամբն։ Մարմնակիցք տէրունական մարմնոյն. (Ժմ.։ Իգն.։ Ագաթ.։)

Անհասանելի տէրունական յայտնութիւնն աշխարհի ծագեցաւ։ Առաքեալն պօղոս զմիաւորութիւն տէրութեանն զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ, ծայրագոյն նշանակեաց։ Վնասակարս առ տնօրինականսն տէրունականս։ Զտէրունականն մի՛ մոռանայք (պատուէր). (Շար.։ Աթ. ՟Ը։ Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Բ։)


Տէրունի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj.

cf. Տէրունական.

NBHL (1)

Առ քեզ առաքիմ մաքուր՝ պատրաստեալ տեղի տէրունւոյն։ Զանազան աթոռսն, զոր պատրաստեալ է քեզ տէրունւոյդ. (Տաղ.։ Շար.։)


Տժգին

See full entry →

adj. s.

depreciated;
undervalue.

NBHL (1)

Անարգ եւ չնչին ըստ գնոյն. ցած եւ կծծի յոյժ. ըստ յն. ամօթալի, կամ անամօթ.


Տժգունեմ, եցի

See full entry →

va.

to discolour, to cause to lose colour, to render pale, to tarnish.

NBHL (2)

μαραίνω macero. Այլայլել եւ աղաւաղել զգոյն. գունը աւրել.

Ցաւք հասանիցեն, եւ զգոյն տժգունիցեն, եւ զգեղն եղծանիցեն. (Ոսկ. եբր.։)


Տժգունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of colour, paleness.


Տիգախոց

See full entry →

adj.

wounded by a lance or pike;
— առնել, to wound with a lance.

NBHL (1)

Նման նոյնակի ի յօձին հարեալ թունից լաւանայր կողածին տիգախոց կողիւն. (Շ. տաղ.)


Տիգք, գաց

See full entry →

s.

fore-arms, arms.

NBHL (1)

Եւ մախաղ ընզդ անութ, նոյնպէս եւ ցուպ յահեկում բերելով ձեռին։


Տիեզերադաւ

See full entry →

adj.

deceiving all the world.

NBHL (1)

Մահաբեր դառնաթոյն օձին, եւ որ ի նմա ազդեաց տիեզերադաւ չարութիւն. (Նար. ղ։)


Տիեզերալուր

See full entry →

adj.

heard throughout the universe.

NBHL (1)

Գաբրիէլ հնչեցուցանէ զտիեզերալուր զբարբառ փողոյն. (Շար.։)


Տիեզերահրաշ

See full entry →

adj.

universally wondered at, marvelled at by all the world, by every one.

NBHL (1)

Տնտեսեցեր զտիեզերահրաշն խնամողութիւն առ կորուսելոյն մեծ թշուառութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է։)


Տիեզերատարած

See full entry →

adj.

spread through the whole world.

NBHL (1)

Տիեզերածաւալ վտակք։ Ի տիեզերատարածն ծովու։ Հանգոյն երկնային եւ երկրային տիեզերատարած ծովուց։ Տիեզերատարած խորութեան անհուն վհին. (Խոր. հռիփս.։ Նար. ՟Ի՟Ը։ Բենիկ.։)


Տիկին, կնոջ, կնանց, կնայց

See full entry →

s. fig.

mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.

NBHL (1)

Նոյն է եւ պրս. դէգին. ի մեզ ստուգաբանի տիրնկին. մեծ եւ տիրօղ կին. տիրուհի. κυρία, δέσποινα, ἁρχούσα , ἠγουμένη, βασίλισσα domina, hera, matrona, princeps femina, regina. Կին տանուտեառն, իշխանի, թագաւորի. տան տիկին. խաթուն, գատըն, սուլթան.


Վաղուեան

See full entry →

adj.

of tomorrow;
ի վաղորդեայն աւուրն, the day following;
ի վաղուեան գիշերին, tomorrow night.

NBHL (1)

Որ զվաղուեան աւուր դառնութեան լեղւոյն քաղցրացուցեր զճաշակ. (Շար.) այսինքն զհին ուրբաթ աւուր դրախտին. կամ զվաղու ի ուրբաթ աւուր (եթէ իցէ երգն վասն հինգ շաբաթի աւուր, որ այժմ երգի յուրբաթու)։


Վաղվաղակի

See full entry →

adv.

soon, directly, suddenly, incontinently, immediately, in haste, in a hurry.

NBHL (1)

ταχέως, ταχίον, τάχιστα, τάχος, ἑν τάχει, διὰ τάχους cito, celeriter, celerius, citius, citissime ὁξέως velociter παραχρῆμα subito, e vestigio συντόμως concise. Վաղվաղ. փութանակի. ճեպով. իսկ եւ իսկ. նոյն ժամայն. շուտով.


Վաճառական, ի, աց

See full entry →

s.

merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.

NBHL (1)

Նոյն եւ ռմկ. պազարկեան, պազիրկեան. ἕμπορος mercator, negotiator μετάβολος , commutans κάπηλος caupo. Վաճառօղ եւ գնօղ՝ մանաւանդ երեւելի իրաց. որ առնէ մեծամեծ տուրեւառս՝ ի խանութս, ի կապելայս, կամ շրջելով ընդ աշխարհ.


Վաճառապետ, աց

See full entry →

s.

provost of the guilds.

NBHL (1)

Լուաւ դշխոյն հարաւոյ ի վաճառապետացն սողոմոնի. (Եփր. թագ.։)


Վայ, ի, ոյ, ից, ոց

See full entry →

s.

woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.

NBHL (2)

Մերքս վայիւք եւ ողբովք լի։ Ի սկսանել տարւոյն՝ զորոյ զյիշատակն վայիւ արարաք. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ը։)

ՎԱ՛Յ. οὑαί vae! οἱμι! hei mihi ὧ!, ο!, αἱ αἱ ! vae vae! Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. վա՛յ, ուա՛յէ, ուէ՛, վէ՛, կուա՛յի, վէ՛յլ, օ՛յի, հօ՛յի, հէի՛, հէու՛, հէ՛, ի՛, օ՛. այսինքն Աւաղ. եղու՛կ. ո՛հ. ո՛վ. ո՛. ափսո՛ս.


Վայ

See full entry →

int.

woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.

NBHL (2)

Մերքս վայիւք եւ ողբովք լի։ Ի սկսանել տարւոյն՝ զորոյ զյիշատակն վայիւ արարաք. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ը։)

ՎԱ՛Յ. οὑαί vae! οἱμι! hei mihi ὧ!, ο!, αἱ αἱ ! vae vae! Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. վա՛յ, ուա՛յէ, ուէ՛, վէ՛, կուա՛յի, վէ՛յլ, օ՛յի, հօ՛յի, հէի՛, հէու՛, հէ՛, ի՛, օ՛. այսինքն Աւաղ. եղու՛կ. ո՛հ. ո՛վ. ո՛. ափսո՛ս.


Վայելեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.

NBHL (2)

Զքաղաքն ժամանակեան բերիւք ի հարկաւորագունիցն օգուտ առնել եւ վայելեցուցանել։ Զմեծագոյն օգտիցն վայելեցուցին քաղաքաց բարութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։ Պիտ.։)

Հանգոյն սողոմոնեան տաճարին՝ հոգէխառն ամպով փառաց քոց իբրեւ միգով զսա զարդարեալ վայելեցո՛. (Կաղանկտ.։)


Վայելչաւոր

See full entry →

adj.

proportionate.

NBHL (1)

Ունչք երկայնագոյնք եւ վայելչաւորք. (Արծր. ՟Ե. 11։)


Վայր, աց, ից

See full entry →

s.

place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.

NBHL (2)

Ոչինչ ընդ վայր ասացեալ է բան իմաստնոյն։ Իբրեւ զշուն անպիտան ընդ վայր հաջես. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Մի՛ զգրաւեալս արեամբ հզօրիդ անտես արարեալ՝ ընդ վայր կորուսաներ. Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Ի ՎԱՅՐ. մ. κάτω infra. Ի ստոր. ի խոնարհագոյն տեղի. ի խոնարհ. ի ստորին կոյս. եւ Յետնեալ. պակաս. վար. դէպ ի վար.