pronounced confusedly, indistinctly;
in a huddle, pell-mell.
Քառնի խուռն ի դուրս բերեալ, նիւթապէս արտաբերեալ.
Ի սկզբանէ էր բանն. եւ բան՝ ոչ եթէ խառնարձակ իբրեւ զձայն ինչ ի շրթանց արձակեալ. (Սեբեր. ՟Ա։)
embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.
ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐ կամ ԽԱՌՆԱԲՆԴՈՐ. συγκεχύμενος confusus ἁμυδρός obscurus ἁσυνάρτητος non connexus, non cohaerens. Խառն եւ շփոթ. խառնիխուռն. խառնակ. տգեղ. անհամեմատ. անյարմար. անդէպ. (փնդոր. Լծ. ընդ լտ. գօնֆունտօ)
Ի ձեռն անկատարից խառնափնդորաց նոցա (այսինքն առ նոսա) օրէնքն առասպելագործին. (Նիւս. կազմ.։)
Ընդդէմ խառնափնդոր դիմաց սաբելի լիբէացւոց. (Լմբ. հանգ.։)
ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐ. մ. ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐԱՊԷՍ. ἁμυδρῶς confuse, obscure. Շփոթաբար. անյայտաբար. անորոշակի. ընդ աղօտկ մեսութեամբ. ուրուականապէս.
Տեսանէ այլ ընդ այլոյ աղօտ աչօք խառնաբնդոր. (Փիլ. լին.։)
Զոր թերեւս կարէին եւ մարդիկ դատել՝ խառնաբնդորապէս առ ի յերեւելն հայելով. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
to throw into disorder or confusion;
to embroil, to confuse, to perplex, to disturb.
Զամենայն ինչ խառնաբնդորէ։ Ընդ միմեանս խառնաբնդորեալ է. (Փիլ. բագն.։)
Խառնաբնդորեալք ի չարէն՝ երկպառակութիւնն լինէր։ Յայսոսիկ խառնաբնդորեալ ի զանազան չարիս. (ՃՃ.։)
Խառնափնդորելով զեղբարսն՝ անվաստակ առնէ. (Նեղոս.։)
Զդաս կարգի ցուցանէ զհրեշտակացն, զի ոչ խառնափնդորեալք անմտաբար մի միջոյ գործով ելանեն. (Տօնակ.։)
cup, goblet, bowl;
liquor, beverage, drink, potion, libation;
crater;
—ք թեւոց, the tiller ropes;
խառնել —ս, to offer, to pour out libations.
Առեալ մովսեսի զկէս արեանն՝ արկ ի խառնելիս իւր. (Ել. իդ. 6։ Առակ. ՟Թ. 3։)
Կազմէիք դիւաց սեղան, եւ խառնէիք խառնելիս բախտից. (Ես. ՟Կ՟Ե. 11։)
Բաժակօք ոսկեղինօք ի խառնելեացն (այսինքն ի պատրաստեալ ըմպելեաց, կամ ի թակուկաց) ընդունէին զգինի ի մատռուակէն. (Նոննոս.։ գինւովն զխառնելիս) (զըմպելիս կամ զխառնարանն) պատրաստեաց՝ ըստ իմաստութեանն խառնելեաց (այսինքն խառնօղաց կամ պատրաստողին). (Կամրջ.։)
Հրակիզութիւնք եւ բոցք. որպէս ի յատնէ խառնելեացն ի վեր պատառելով. եւ օրինակաւ ջրոյ առ երկրաւ բերելով. (Արիստ. աշխ.։)
Հուրն ասի, թէ հեփեստոսի խառնելիքն է. (Նոննոս.։)
confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.
Խառնիխուռն օցտելով երթեւեկել (հիւլէից)։ Խառնիխուռնվարիլ, կամ խոստանալ. (Եզնիկ.։)
Ոչ Խառնիխուռն ի վայր ժողովելով (զոսկերս). այլ զմի ի նոցանէ ուրոյն ուրոյն. (Եղիշ. ՟Ը։)
ԽԱՌՆԻԽՈՒՌՆ. ἀπλῶς simpliciter ἁδιορίστως indeterminate. Անխտիր. անորոշակի. պարզաբար. ընդհանրապէս.
Ոչ յաւել ինչ, թէ որ մկրտեցաւդ՝ դա է որդի իմ սիրելի, այլ խառնիխուռն իմն, թէ դա է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Խառնիխուռն առ ամենեսեան ճառէ զերանութիւնսն։ Ոչ խառնիխուռն ասաց, թէ եկն եհաս արքայութիւնն, այլ թէ ի վերայ ձեր. (անդ. ՟Ա. 8. 15։ ՟Բ. 16։)
cf. Խառնաղանճ.
ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ ԿԱՄ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. (որպէս թէ նման թազմութեան մարախոյ) cf. ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ. Որպէս գ. δῆμος populus, plebs, vulgus ἑπίμικτος, σύμμικτος commixtus ἑλάχιστος minimus.
Խառնիճաղանջն (կամ ռամիկն) ներելի ողորմութեան է. (Իմ. ՟Զ. 6։)
Խառնիճաղանջս տէրութեան իւրոյ. (Յհ. կթ.։)
Որպէս ա.
Լցեալ պէս պէս խառնիճաղանճ զօրսն յինքն կուտեալ էր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 13։ ՟Ժ՟Դ. 23։)
Ոչ տգէտք եւ խառնիճաղանջք։ Խառնիճաղանճ տգիտաց յամենայն ժամ լսէք. (Նար. ՟Հ՟Բ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Ոչ ի խառնիճաղանջ գռեհիկ յումեքէ մարդոյ հարար. (Պտմ. աղեքս.։)
mixing, that mixes;
slice, spatula,
Որ խառնէ (ըստ ամենայն նշ) որպէս բաղադրիչ.
Ոչ էութեան էականաց իրիք խառնի, այլ գոյանալոյ գոյացելոցն գոյարար. (Եզնիկ.։)
impurity, ohscenity in discourse.
Նոյնպէս եւ ի խառնախօսութեանն յայտնի ցուցանես։ Ուր խառնախօսութիւն է, անդ է մօտակաց սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Խառնելի.
Որպէս Խառնարան, կամ խառնելիք.
Առեալ մովսէսի զկէս արեանն, ի մերքս ի խառնոցսն հեզոյր։ Զայն որ ի խառնոցն առեալ արիւն՝ ցանէր. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
Չիք ինչ ի նմա խառնուած, այլ ամենեւին պարզ բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Ժ՟Ա։)
Աշխարհս ի յօդուածոց, եւ ի պէսպէս բնութեանց, եւ ի խառնուածսն երից մասանց։ Որ զխառնուածսն յարմարեալ կազմէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Խառնումն հիւթոց ի մարմինս մեր ի բնէ. եւ Հիւթքն գլխովին.
Առ ի լինել առողջութեան՝ պարտ է գոլ չափաւորութիւն ամենայն խառնուածոյն։ Որ ի ցուրտ խառնուածոյ է, նա ի հնրկէ ողջախոհ գոյ. (Սահմ. ՟Գ. ՟Ժ։)
Խառնուածք բնութեանն փոփոխին ըստ հասակին աւ ըստ ժամանակին։ Ոչ զնոյն ունիմք անձն, այլ ըստ խառնուածին։ Բնութեամբ առողճք եւ հիւանդոտք, են ի խառնուածէն. (Նիւս. բն.։)
Պատմութիւնք (քրիստոսի) են խառնուածովք. աստուածեղէնք են ամենեքեան, եւ մարդկեղէն. (Եփր. համաբ.։)
Խառնուած արշակունւոյ է երուանդ. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Ոչ արար արժանի զաւակագործել զծնունդսն առաջին դարուց զխառնուածս ի բարի ստեղծմանէն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Զգեցո՛ դմա պատմուճան ծաղկեայ ի խառնուածոյ նարօտից. (Սեբեր. ՟Գ։ Որպէս եւ Յօդք կամ ջիլք ի մարմնի։ Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
composed, prepared, compounded;
seasoned.
Վասն հանդերձից դարձեալ հրամայէ, եթէ խառնուածոյ մի՛ զգենուցուն. (Եփր. ել.։)
Որ ձայնս խառնուածոյս գեղգեղեալս նուագս նուագս հանէ. (Վեցօր. ՟Դ։)
mixture, composition;
incorporation, junction, union.
Մերակերպարան խառնութիւն։ Անապական խառնութիւն կերպացեալ զմերս ի մարմնի։ Աստուածութեանն խառնութիւն բովանդակապէս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ. ՟Կ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
Վասն ժողովոյն նոցա, եւ վասն խառնութեան նոցա։ Խառնութիւն այնոցիկ՝ որ ոչ միաբանէին գործոցն նոցա, պակասութիւն եւ պատաղիչ համարել էին նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
Կամ որպէս Խառնք. մարձաւորութիւն ըստ մարմնոյ.
cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.
Միաբանութիւն. յարակցութիւն ինչ յոր եւ է կարգի.
μίξις. mistura κράσις, εὑκρασία. temperantia. σύζευξις. conjunctio, եւ այլն. Խառնելն, եւ իլն. խառնութիւն. խառնուած. խառնուրդ. որպէս Բաղադրութիւն կամ զանգումն ո՛ր եւ է իրաց ընդ միմեանս.
Զի արդ երկինք հաստեցան, կամ յորմէ՞ հիւթոյ, եւ կամ զինչ նորին խառնումն. (Աթ. ԺԲ։)
mixture;
jumble, medley;
conflict, close fight, engagement, action;
union, reunion;
carnal connection;
confluence.
ԽԱՌՆՈՒՐԴ որ եւ ԽԱՌՆՈՐԴ. Խառնումն, որպէս բաշխումն պատերազմաւ.
Նախքան զխառնուրդսն յանձանց իսկ ծուլութենէ կործանիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Ամենեցուն խառնուրդք լինէին. հրեշտակք բնակակիցք մարդկան, եւ մարդիք հաղորդք հրեշտակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
cooper's adze;
plane.
Այլ նոցա լեզուքն քերեալ են ի հիւսանց խարաբուզս. յն. լոկ ի հիւսնէ. (Բարուք. թղթ.։)
to drive away with the whip.
Խարազանահալած զանբանսն եւ զվարճառօղսն ի հօրդ տանէն լսեմ արարեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
wearing sack-cloth;
— լինել, to wear haircloth.
Խարազնազգեց զձեզ ի մարդկանէ քո տեսանիցէ։ Արս կուսակրօնս խարազնեազգացս. (Յհ. կթ.։)
Որպէս մ. Խարազնազգեաց շրջիլ, կամ կրօնաւորեալ. (ՃՃ.։ Յհ. կթ.։)
cf. Խարազնազգեաց.
Իսկ գ. Զգեստ խարազն, կամ մազեղէն. խարար, չուլ.
Առնոյր զմազեղէն զգեստ նորա զաղտեկեալ, եւ զգենոյր զայն ի մերկուց ի ծածուկ ... ոչ ումեք յայտարարեալ զխարազնազգեստն. (Աբր. մամիկ.։)
steep, cragged, rocky.
Ըստ օրինակի գազանեղէն աշտարակաց խարակաձեւ հաստատեալ կան. (Վեցօր. ՟Թ։)
to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.
(յորմէ ռմկ. խարկել) Խարել. խահրել. կիզուլ. տոչորել. խանձատել. այրել. աղանձել. (լծ. յն. քաւմադի՛ղօ, թ. գավուրմագ ).
Խարակէ զթերեւսն, կամ խարակին թեւքն ի ջերմութենէ արեգականն. (Եպիփ. բարոյ.։)
burning, caustic.
Որ խարակէ. տոչորիչ.
Խարակիչ փայլատակամբ. որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
scoria, dross, slag.
(որպէս ռմկ. գըրընթը)Աւելորդն կամ աղտն հալելի իրաց.
Խարամ է ժողովեալ փոշեհող, ի քուրայ աւելորդն հալմամբ ելանի. (Վանակ. յոբ. ՟Ի՟Ը. առ Լեհ.։)
cautery;
cauterization;
blister;
brand;
(կնիք) brand-iron;
—ս արկանել, —ս ի վերայ դնել, ի —ս մատչել, to cauterize.
καῦσις ustio κατάκαυμα, καυτήριον adustio cauterium. Խարելն. կիզուլն չանթացեալ երկաթով. եւ Խարեալ տեղին. վէրք.
Խարան ընդ խարանի, վէր ընդ վիրի. (Ել. ՟Ի՟Ա. 25։)
Խարանօք նշաւակէ զոմանս վջասն մեղաց. (Կանոն.։)
Հրացեալ երկաթոյն խարանացն։ Խարան յիսուսի է (նա), որ արհամարհէ զքեզ կամ բամբասէ, այլ բուժէ զքեզ ի սնափառութենէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ ձ։)
Խարանս արկանէ արտաքոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Զամբարեալ չարաւ մահացու վիրիս՝ խարանաւ բանիս արտաքս հերքել։ Չիք սպեղանի իբր իսրայէլի առ անչափութիւն խարանացն մատուցանել։ Զխարանս հատուածոցն բարձեալ եւ մաքրեալ դեղովք ողորմութեան։ Ա՛րկ ի սոյն խարանս խոցոյ մահացու զկաթուած օրհնութեան իւղոյդ փրկութեան. (Նար. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ձ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
to sift, to riddle, to bolt;
to tempt, to try.
Խարբալել իբրեւ զցորեան. այսինքն՝ զորպէս պտույտի ցորեան ի մաղն վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)
Ասէ ցեղբայրն, ու՞ր էիր որդեակ. իսկ նա խարբալէր սուտ, եւ ասէր, անդ՝ ուր էի. իմա՛ յուզէր զսուտ, կամ աստանդէր ի կարկատել սուտ ինչ։
act of sifting;
temptation.
Իսկ ծերն գիտէր զխարբալմունս չարին. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Զմարդկային խարբալումնս ի բաց ի մէնջ ձգելով. (Վրք. հց. ՟Ա։)
deceitful, fallacious.
Որ ինչ սեպհական է խարդախութեան եւ խարդախաց։
cf. Խարդախութիւն;
խարդախանս նիւթել, to deceive, to dupe, to entrap.
օձաձեւ խարդախանօք հնարէր հեղուլ զապականիչ թոյնսն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
tocheat;
to falsify, to counterfeit, to forge;
to feign, to simulate;
to corrupt, to adulterate;
to sophisticate;
to dissemble;
— ումեք զմահ, to plotthe death of.
եւ չ. κακοποιέω malefacio ἑπιτίθημι impono (յորմէ impostor ). Նենգել. դաւաճանել. խորամանկել. հայթայթել հնարել չարարուեստ ինչ. արուեստակել. կեղծել. խարել.
Յատակ մահու հայել զիս խարդախեսցէ։ Խարդախեաց օձն զեւայ. (Նար. ՟Կղ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
որպէս Կեղծել.
cf. Նենգիչ.
Որ խարդախէ. խարդախօղ. դաւաճան.
cf. Նենգիչ.
Որ խարդախէ. խարդախիչ. առաւել մակդիր բանսարկին սատանայի.
fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.
ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)
Յայտ առնէին եւ զայլ եւս բազմագոյն խարդախութիւնսն. (Եղիշ. Է։)
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է. (Ոսկ. մ. Բ. 21։)
to conspire against, to attempt evil, to deceive;
to risk, to be exposed to danger.
Որպէս Խարդաւանութիւն ինչ.
traiterous, deceitful, fraudulent, knavish.
Որ ինչ լինի խարդաւանութեամբ կամ խաբէութեամբ. պատիր դաւաճանական.
to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.
Զմեզ խարդաւանեն դեւք։ Ի բռնութենէ աներեւոյթ որսողին խարդաւանեալ ազգ մարդկան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Գայլ ապականիչ յարձակեալ խոզխոզէր զընտիրսն ի հօտէ գառանց, եւ գահավէժ ցնդմամբ խարդաւանեալ ի վիհն. (Շար.։)
Ի ծնծուկ խարդաւանէրմահու պարտաւորութեամբ։ Խարդաւանեալ յանօրինաց՝ բարձաւ մեռեալ։ Մահացու դեղոց արբուցմամբ ի ծածուկ խարդաւանէ. (Յհ. կթ.։)
Զտիկինն բռնադատեալ խարդաւանէր։ Կոյս ի հռոմ խարդաւանեալ ի ծառայէ անձին արար. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
fraud, deceit, circumvention, crime, outrage;
— կուսի, violation, deflowering.
Զմեր խարդաւանութիւնն առանց վրէժխնդրութեան համարէր լինել։ Ծանուցանեմ զձեր պարզմտութեամբ ցութիւն ի նմանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ի ձեռն խարդաւանութեան հօրն պիղատոսի սպանանէ թիւնաւոր դեղօք. (Յհ. կթ.։)
cf. Խարդաւանութիւն.
Դաւելն. դաւաճանութիւն. պատրանք. մեքենայք. խարդախանք. խաբէութիւն.
Առաջնորդ մեղսամակարդս խարդաւանաց (առ ի մահ)։ Զտարօրէնութեանցն պղծութեան առնել խարդաւանս. (Պիտ.։)
to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.
(յորմէ Խարակել, որպէս թէ այրելով խորել. լծ. եւ յն. քէ՛օ) καίω, καυτηριάζω uro, aduro եւ ἑκκόπτω effodio. Խորովել. կիզուլ չանթացեալ երկաթով. տոչորել. եւ Բրել (զաչս). տաշել.
Ըստ իմաստուն եւ ճարտար բժշկաց՝երբեմն հատանէ եւ խարէ, եւ երբեմն կակուղ սպեղանիս ի վերայ դնէ։ Որ հիւանդն է՝ ոչ է հեշտեաւ կամ հատանել կամխարել. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. գաղ.։ Վրք. հց. ձ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Նման էրնա ի քաղցէ անտի իւրմէ խարեալ խանձողոյ. (Եփր. թագ.։)
Բամբասէ ապա զբժիշկն, որ զվէր հիւանդին խարէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Խարեալ զաչս նոցա խաւարեցուցանէր կուրութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Խարխալեմ.
cf. ԽԱՐԽԱԼԵՄ. συρρήγω confringo διαιρέω divido, findo ὐφορμέω insidior ἁναξαίνω carpo, carmino, discerpo եւ այլն. (ուր լտ. ձայնք են լծ. ընդ հյ) ի դէպ է եւ ասելն Լծ. նար.
Խարխարել. քակտել. այսինքն ի հիմանց քակել բրելով. որպէս յն.
Ջանայ կաւն զվէմի խարխարել կարասցեն. (Սեբեր. ՟Դ։ Երզն. մտթ.։)
Հանէ ի միջոյ զայն ինչ, որ զնոցա միտսն խարխարելոց էր. զի՞նչ իցէ, որ խարխարէրն, եւ ընդդէմ բախէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Որմք ի հարկէ խարխարին եւ արկանին. (Ոսկ. ես.։)
Հարուածք նենգաւորի խարխարէ զվէրս. (Սիր. ՟Ի՟Է. 28։)
Զի եւս ոք ի ժամանակի զուարճութեան խարխարիցէ զդժնդակութիւնսն դեգերելով ի տրտմականսն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
destructive, ruinous.
Որ խարխարէ (ըստ ամենայն առման).
groping along, feeling about.
Խարխափելն. խարխափ. կուրօրէն շոշափումն ընդխավար.
to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.
Խարխափիցես ի միջօրէի, որպէս խարխափիցէ կոյր իխաւարի. (Օրին. ՟Ի՟Ը. 29։)
(լծ. խարխել. խարխուլ, եւ խաւար, Ափ, կամ շօշափ) ψηλαφάω contrecto, palpo προσκόπτω offendo, impingo. Կուրօրէն շօշափելով եւ զննելով ի խաւարի շրջել, դանգաչել. երերիլ. գթել.
Ի միջօրէի իբրեւ ի գիշերի խարխափեսցեն. (Յոբ. ՟Ե. 14։)
Տոբիթ խարխափէր գլորէր. (Տոբ. ՟Ժ՟Ա. 10։)
Մինչդեռ զխաւար մեղացն խարխափէր։ Խարխափեմք զխաւար ճառագայթեա՛. (Լմբ. սղ.։)
Իբրեւ զաչացու զորմոյ խարխափեալ՝ ոչ տեսանէին. (Սանահն.։)
հալածեսցէ զնոսա ձայն տերեւոյ խարխափելոյ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 36։)
Այնպէս երկուցեալ, մինչեւ ի խարխափելոյ տերեւոյ փախիցէ. (Նչ. եզեկ.։)
to bray.
Ամէն բան իշուն լաւ է, բաց ի խարխընճելոյն եւ ի փախչիլն. (Ոսկիփոր.։)
ruinous, falling, tottering to decay.
Որք զխարխուլ ժողովուրդն իբրեւ զորմն ծեփէին. (Նախ. եզեկ.։)
to burn.
Զյանդգնեալ երեսն խարշատէր. (Երզն. մտթ.։)
Խիղճ յանցանաց զմարմինս իմ մաշէ, եւ զոսկերս իմ խարշատէ. (Մանդ. ՟Ա։)
Ի տուն նորա փայլատակունք տեղացին, եւ նա խարշատեալ սատակէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to burn, to scorch, to be parched, to wither;
— ի ծարաւոյ, to be parched with thirst;
— գորովով՝ գթով, to burn with love, with tenderness.
Ի ծարաւոյ խարշատեալ տոչորէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Եւ Խորովիլ ի գորովոյ գթոյն. աղէ խարշիլ. աղէկիզիլ. աղէխորով լինել. մորմոքիլ.
Խարշատի գորով ծնողացն ի վերայ որդոցն։ Մայրենի գթով խարշատեցաւ ի վերայ նորա։ մայրենիգթով խարշատեցաւ ի վերայ նորա։ Ի սէր մեր գորովով խարշատեալն։ Խօսիմ խարշատեալ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. վերափոխ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խարշափ.
Ի խոտոյ խարշափելոյ երկնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)
to rustle.
Ի խոտոյ խարշափելոյ երկնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)
rustling, murmuring.
ἡχοῦν, ἑπιηχῶν sonans, strepens. Որ խարշափէ կամ շարժմամբ հանէ զխարափ եւ զխօշիւն.
Որք պատէին խարշափուն բանջարով. (Յոբ. ՟Լ. 4. յն. աղիմայիւ) (աղուտ բանջարով) խարշափելով կամ վերահնչողիւ. այսինքն հողմաշարժ բանջարով։
Ուր Վանականն շփոթելով զխարշափունն ընդ բանջարոյ գրէ.
Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.
to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.
Կամ κατακαίω, συγκαίω exuro, comburo. Խարշատել. Այրել. տոչորել. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ). էրել.
Գնայցէ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ, եւ զոտս իւր խարշիցէ. (Առակ. ՟Զ. 28։)
Արեգակն խարշէր զամենայն ինչ տալով իւրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Որպէս հայր ի վերայ աղեաց խարշի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Յազգի ազգի ցաւս եւ ի տառապանս եւ ի տարակուսանս խարշիմք։ Որպէս ի սովոյխարշին եւ ապականինոգիքն. (որպես լծ. ընդ Հաշիլ). (Ի գիրս խոսր.։)
fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.
(արմատն է Խարել կամ Հուր). πυρά, ἁνθρακία pruna. Հուր լուցեալ. կրնկ. կայծակունք հրոյ. փայտ եւ խռիւ կուտակել, եւ վառեալ, բորբոքել.
Երեւէր նոցա ինքանակաց խարոյկ։ Ի ժողովել պօղոսի խռիւ ինչ բազում, եւ դնել ի վերայ խարուկին։ Զայն փայտ զոր եհատն ... զորոյ զկէսն այրեաց ի խարուկի. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 9։ Ես. ՟Խ՟Դ. 16։)
Զփոքր խարոյկն արծարծէ փքովք. (Լմբ. սղ.։)
Առեալզանօթն ի խարուկէ անտի, յորժամ եռայր. (Ճ. ՟Ա.։)
Խարոյկ արկեալ, քանզի ցուրտ էր։ Խարոյկս ի մէջ քաղաքին արկանէին։ Խիտ առ խիտ խարոյկս վառեցին։ Լուցին խարոյկ. (Յհ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 2։)