false god, idol.
Որպէս եւ քերթողն (հոմերոս) յայտ առնէ՝ ասելով, ոչինչ ցեղ նման է չաստուածոց անմահից, եւ գետնակոխողաց մահկանացու մարդկան». (Սահմ. ՟Ժ.) ըստ յն. դնի՝ աստուածոց, խառնելով ընդ ճշմարտին աստուծոյ եւ զսուտ աստուածս։ Տե՛ս եւ Աստուածք։
Չարաբար լինել ի պիղծ խորհուրդս, եւ երկնել զբարկութեան բանս։ Չարաբար լինին մարդիկ բազում անգամ յանխրատութենէ ... որ ոչ խրատի, եւ չար բարս ստանայ. (Լմբ. առակ.)
Ընդդէմ չարաբարացն եւ չարախրատիցն. (Իրեն. առ Լեհ.։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Նենգեալ՝ վասն բազում չարաբարոյս ցուցանելոյ՝ անդստին յիւրոց բարեկամաց կոշկոճեալ մեռանէր». (Որպէս եւ Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ վասն չարաբարոյ երեւելոյ, կամ չար բարոյս յանձին բերելոյ։ Այլ հոմաձայն է եւ յն. իբր չարաբարոյ, կամ չարաբարութիւն։
bringing ill, disastrous, fatal.
Ո՞ւր եւ ուստի՞ եկն անիծեալ աղքատս այս, եւ չարաբերս տանս այս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
fierce as a wild beast;
mordacious, biting.
Կրետացիք հանապազուստք, չարագազանք. (Ոսկ. տիտ.։)
cf. Չարահնար.
Գտիչ չարեաց. չարահնար. չարիմաց.
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Է որ չարագոյն (է) քան զսատանայ։ Կամի՝ զի քան զինքն չարագոյնս արասցէ (զմարդիկ)։ Ի բարի մարդկանէ չարք լինին, եւ յետոյ ի չարագունից անտի կատարելագոյնք բարիք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Պարտիլն ինքեան յինքենէ՝ յամենայն պարտութեանցն յոռին է համանգամայն եւ չարագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Եթէ դատիմք զնա ընդ այլ չարագործսն. (Եղիշ. ՟Ը։)
spent with fatigue.
Բառ ռմկ. Որ դատի կամ աշխատի ի չարիս.
malicious as a witchcraft, malefic.
Տե՛ս զի՞նչ գործէ չարադիւթն. ի մէջ գետինն անցեալ յուռթելն, եւ ընդ ուռթելն՝ մերձենան ի նա դեւք. (Մանդ.։)
demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.
κακοδαιμονία, βαριδαιμονία horrenda impietas mali genii vel ingenii, et infelicitas, miseria, infelix fortuna premens եւ այլն. Չարադեւ գոլն. գործ չարադեւ անձին. յետին չարութիւն. եւ Չարաբաստութիւն. թշուառութիւն.
cf. Չարազգի.
Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ զնա (զկերպարանն աստուծոյ) պահեաց առաքինութեամբ՝ առ ի սկզբնատիպն հայելով. իսկ չարազգեայ՝ որ չարութեամբն հեղաւ, եւ կերպարան այլ ի վերայ էարկ զօձին. (Առ որս. ՟Ը։)
very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.
Չարաթունին միհրներսեհի։ Չարաթոյն հազարապետին արեաց միհրներսեհի. (Փարպ.։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Կամ ըստ կրկին նշ. անխտիր ասի.
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Հերոդիայ անհաւատին եդ ի մտի չարախորհուրդ (բանսարկուն). (Շ. տաղ.։)
ferocious, cruel, inhuman;
cruelly.
Ի չար ախտից կամ ի կրից վարեալ.
ill-counselling, perverting, leading astray.
Հակառակ մարգարէանայ չարախրատիցն, որք ասէին՝ թէ ոչ գերիմք. (Նախ. եզեկ.։)
Ընդդէմ չարաբարացն եւ չարախրատիցն. (Իրեն. առ Լեհ.։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
κατάλαλος, καταλαλῶν, κακόγορος obloquens, obtrectator διαβάλλων delator, calumniator, criminator διάβολος . Որ չար խօսի զայլոց. չարաբան. չարալեզու. քսու. բամբասօղ. զրպարտիչ. եւ Բանսարկու. սատանայ.
to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.
Հարցին, զի չարախօսեսցեն զնմանէ։ Ի չարախօսելն (այսինքն ի չարախօսիլն) նորա ի քահանայապետիցն եւ ի ծերոց՝ ոչինչ ետ պատասխանի.եւ այլն։
slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.
cf. Չարակնեայ.
Խաբեբայի եւ նախանձոտի եւ չարական. (Իրեն. առ Լեհ.։)
healing, driving away pain and sickness;
salutary.
Հալածիչ՝ ի բաց վանիչ չարի եւ չարեաց. փարատիչ ցաւոց.
prejudice, presumption.
Դատելով իրս՝ ոչ ճշմարտութեամբ բանից, այլ ախտիւ եւ չարահաւութեամբ. (Պրպմ. ձ։)
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
κακομήχανος malorum machinator κακούργος maleficus κακότεχνος malis artibusdeditus, malignus. Չարիս հնարօղ. գտիչ չարեաց. չարարուեստ. նենգաւոր.
Չարահնար խորհրդոցն։ Չարահնար իմաստից, մեքենայից, զինուց, եւ այլն։ Վասն չարահնար իմաստակութեան բանագտութեանն։ Ի չարահնար խարդախութեանցն պատրանս. (Եղիշ. ՟Գ։ Աթան. ՟Է։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. լուս.։ Փիլ. լին. ՟Դ. 87։ Պիտ.։)
craftiness, astuteness, guile.
Պատրանս գտին, եւ չարահնարութիւնս հնարեցան. (Աթ. ՟Բ։)
nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.
Չիք ինչ չարահոտ քան զմեղս։ Եւս չար քան զնեխութիւն եւ զփտութիւն չարահոտ են մեղքն։ Զի՞նչ չարահոտ քան զամպարշտութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ Իսիւք.։)
stench, stink, fetor.
Զտիրագոյն անդամոցն գլուխ՝ չարահոտութեամբ աղտաղտին ջրոց թմբրեցուցանէ. (Պիտ.։)
very painful, very atrocious, insufferable, insupportable.
Պատիցեն զքեզ արհաւիրք, եւ երկիւղ տարակուսանաց չարաղէտիցն տանջանաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
destroying worm, evil beast;
mischievous, full of pranks, shrewd, artful, cunning.
full of wicked people.
Ազատեցեր զնա յայսմ սնոտի եւ չարամարդ կենցաղոյս. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Ե. որ ի Հ. գրի, Չարամարտ։)
fighting with rabid fury;
combatting with malice.
Չար մարտիկ. չարութեամբ մարտնչօղ. եւ Ուր լինի չարաչար մարտ. կամ Յարուցանօղ զմարտ չար.
Աղտտեցեր զնա յայսմ սնոտի եւ չարամարտ կենցաղոյս. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Ե. որ ի Հ=Յ. Չարամարդ։)
cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.
Գողացայ զնա ի սառամանեաց եւ յանդնդային պտուտից չարամեռ եւ խաւարային գործոց չար պաշտամանցն ձերոց. (Ճ. ՟Բ.։)
evil-minded, ill-intentioned, malevolent, malignant, malicious, wicked;
cunning, crafty, cheating.
Եկաց ի գործ հազարապետութեանն յազկերտի չարամիտն (միհր) ներսէհ. (Վրդն. պտմ.։)
unhappy, miserable;
miserably, unhappily, pitifully.
Իջոյց զնա մեղքող ... եդ զպատկերն ի գահոյս անդ, եւ ասաց, եթէ չարամոյն կայ ի մեծ ախտի. (Եփր. թագ.։)
evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.
Զքրիստոսամարտիցն ի բաց դարձուցանելով չարամտութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
extremely envious;
vying in evil.
Յոյժ չարանախանձ է գազանն՝ առնն վարդապետի։ Յոյժ չարանախանձ է դեւն մարդոյ աղօթելոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Չարանախանձ գտաւ առ մարդն բանսարկուն։ Ետես զպատիւ մարդոյն չարանախանձ բանսարկուն. (Մաշկ.։)
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
Յայսոսիկ չարացեալ չարն՝ էարկ ի միտս եպարքոսի քաղաքին՝ սպանանել զերանելին զտիմոթէոս. (Վրք. սեղբ. ուր զկնի գրի՝ զչարանալ։)
ill-contriving, malignant, malicious.
Նենգութիւն կայ ի սրտի չարանիւթին. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.
Ի թաքստի էր վասն չարաշշուկ եւ դառն տանջանացն։ Ի ձեռն չարաշշուկ դահճացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Չզանգիտել ի չարաշշուկ մահուանէ անտի. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
pestiferous, venomous, pernicious, deadly.
Մի՛ զարհուրիր ի չարաշունչ մահուանէ անտի. (Ճ. ՟Գ.։)
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
Կարի անշուք, անպատիւ, անարգ. որպէս թէ ունօղ զչար կամ զվնասակար ստուեր. վատթար. դժնդակ. դառն. ժանտ. խրոխտ. խիստ.
Մի՛ զարհուրիր դու ի չարաշուք դահճէ այտի. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 29։)
very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.
χείριστος pessimus χαλεπός, χαλεπώτερος, τραχύς, δυσχερής difficilis, durus, saevus, asper. Կարի չար. յոյժ վատթար. սաստիկ. դառն. դժնդակ. անտանելի. անհնարին. անօրէն. խիստ գէշ.
Չարաչար՝ բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Չարաչար եւս քան զնոսա ի վերայ հասեալ դատէր զքաղաքն։ Վէրքն չարաչար պատառեալ էին։ Դուստր իմ չարաչար այսահարի։ Լուսնոտի եւ չարաչար հիւանդանայ։ Անդամալոյծ չարաչար տանջեալ։ Վասն զի չարաչար խնդրէք.եւ այլն։
impious;
heretic;
idolatrous.
Արդ ե՛կ խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Առաջի չարապաշտին բարւոք բարեպաշտութեամբ զաստուած յերկինս գովէին. (Թէոփիլ. պհ.։)
impiety;
heresy;
idolatry.
Արիոսի գտանիս չարապաշտութեանն զուգաձայն։ Եւ սորա (բէլայ) խաւար չարապաշտութեանն զբոլոր տիեզերս ընդ իւրեւ կալեալ կուրացոյց։ Ուղղաձիգ արարեալ ջաղխեսցուք զվեհագոյն եւ զգերակացեալն ի նոսա չարապաշտութեանն ագամ (զգլուխ չար աղանդոյն). (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Չարաչար.
Որք ըստ եւտիքեայ եւ կամ յուղիանեայ չարապէս զմին իմացեալ ասէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
evil-heartedness, malign disposition, malevolence.
Չարասիրտն գոլ. չարութիւն սրտի.
tormenting, fastidious, troublesome;
— լինել, to be in difficulties, to suffer extremely.
Ըստ չարատանջ իմաստիցն իւրեանց սոդոմականաց ի գերութիւն վարէին. (Յհ. կթ.։)
detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.
Վասն ոնեայ քահանայապետի բարեպաշտ չարատեաց սրբութեանն։ Ծուրացիքն չարատեացք առաւել եւս հանդերձեցին զնոսա. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1։ ՟Դ. 49։)
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)