Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Յստակագոյն

See full entry →

adv.

very clearly, very distinctly;
precisely.

NBHL (1)

Հրախառն եւ յստակագոյն տեսակք։ Հարթ եւ հանդարտ եւ յստակագոյն մասամբքն. (Պղատ. տիմ.։)


Յստակամիտ, մտաց

See full entry →

adj.

singleminded, simple-hearted, sincere, ingenuous, candid.

NBHL (1)

Յստակամտաց հովիւ, ընդդիմացողաց դատաւոր. (Եփր. աւետար.։)


Յստակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յստակեցուցանեմ.

NBHL (1)

Զնախաբնաւորեցաւդ (բառ) փութալի՛ է մեզ իմանալ, քանզի զայլսն զամենեսեան յստակէ զկնի. (Մաքս. ի դիոն.։)


Յստակութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.

NBHL (1)

Հանգոյն արեգական ի խորս ուրեք ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Յօդ, ից

See full entry →

s. gr.

articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.

NBHL (3)

Եւ զայլսն յամենայն անդամունսն սերմանեաց՝ շարամերձելով յօդ առ յօդի. (Պղատ. տիմ.։)

ՅՕԴ՝ քերականօրէն ἅρθρον articulus. որ եւ ԱԹՐ, ԱՐԹՐ, ՅԱՒԵԼԱԴԻՐ, ՅԱՒԵԼԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Տառ որոշիչ դիմաց, եւ մասնաւորիչ իրաց, զօդեալ ի վերջն բառից. ի մեզ՝ ս, դ, ն. իսկ ըստ յն. եւ իտ. է մասնիկ եդեալ ի սկիզբն բառից առ որոշել զսեռ նոցա. ὀ, ἠ, τό il, la, lo. իսկ լտ. դնէ դերանուն hic, haec, hoc. այսինքն՝ այս (ար. իգ. չէզ).

Ո՛չ վայրապար ասէ կոյս, այլ կոյսն. յաւելուածով վերագրին նշանաւոր իմն եւ միայն զայն ակնարկէ, որպէս ամենայն ուրեք յօդիւ նշանակեալն զմիայնն ցուցանէ. (Գէ. ես.։)


Յօդակապ, ից

See full entry →

s. adj.

tie, bond, union, knot;
articulated, composed of articulations;
— մտերմութեան, ընկերութեան, bonds of friendship, ties of society.

NBHL (1)

Խաղաղարարք եղեն տիեզերաց, յօդակապք ի քաղանէ բաժանելոցն։ Մարդն է յօդակապ իմանալւոյ եւ զգալի աշխարհացս բնակչացս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Յօդանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.

NBHL (1)

Բազումք են (ի կենդանեաց, ասէ դիմախօսն), որ յօդացեալ է ի ձեռն նոցա (բարբառ իբրու մարդկային)։ Բազմաց եւ այլոց դէ՛պ է լեզու՝ ճշգրիտ եւ ստոյգ յօդանալ. (Փիլ. լիւս.։)


Յօդացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to articulate, to utter, to pronounce, to form;
to fit, to suit, to organize;
to associate, to elect or to return as member.

NBHL (1)

Զիմանալեացն բնութիւն եւ բնակութիւն թանձր օրինակօք յօդացուցանէ. (Իգն. (ռմկ. մարմնացնել)։)


Յօդաւոր, աց

See full entry →

adj.

articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.

NBHL (1)

Զանազանեալք ի միմեանց յօդաւոր ձայնիւս. (Ածաբ. ժղ.։)


Յօդաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

connexion, conformity, accordance, harmony.

NBHL (1)

Յօդաւորութեամբ Աստուածայնով եւ համեմատութեամբ։ Ամենեցուն գերագոյն յօդաւորութիւնն։ Ի յերկնայնոյն եւ անխառնելոյն յօդաւորութենէ Աստուածայնոյն նմանութեանց ի վայր անկաւ։ Յօդաւորութիւնք եւ սէրք եւ կապակցութիւնք։ Պահէ զմիմեամբք յօդաւորութիւն տարերցս եւ խառնումն՝ անշփոթելի. (Դիոն.։)


Յօդեմ, եցի

See full entry →

va.

to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.

NBHL (5)

Իբր շաղկապաւ յօդեալ ունին զմիմեանս. (Երզն. մտթ.։)

Զիա՞րդ ընդ մեծին մաղթանաց զիմս յօդեցից. (Նար. կ.։)

ՅՕԴԵԼ. Յարմարել զյօդաւոր բարբառ կամ զնշանակ իմաստիցն, կցկցել զբան. հայթհայթել, կարկատել. ձեւացուցանել, խոխոտել. հնարել պատճառանս.

Անբանք եւ լռեալք, բայց միայն սակաւ նշանիւք յօդէին միմեանց՝ զոր պարտն էր գործել. (Վրք. հց. ՟Թ։)

Ոչ լուաք ինչ ի ձէնջ յայնժամ. արդ իմն յօդէք, արդ իմն կցկցէք, յորժամ իրքս եկին հասին ի վերայ. (Ոսկ. ես.) (թ. ույտուրմագ, եափամագ, տիւզմէք, էքլէմէք. որպէս ՟Ա. եւ ՟Բ. նշ)։


Յօդուած, ից, ոց

See full entry →

s.

articulation, joint, knot;
composition, construction;
article, paragraph.

NBHL (1)

Բեկմամբ բարձիցն եւ յօդուածին՝ զիմըս պնդեա՛ յողդողդ մարմին. (Յիսուս որդի.։)


Յօդուածոյ, ից

See full entry →

adj. gr.

contrived, fictitious, artificial, imaginary;
compound.

NBHL (1)

Որ իմ ինչ բանք յօդուածոյք են զտիւրացւոց մատենագրութենէն։ Գրէր գիրս յօդուածոյս, է՛ր ինչ՝ որ ի ստոյգ յիշողութենէ, եւ էր ինչ՝ որ կարծողական բանք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Արծր. ՟Բ. 4։)


Յօդումն, ման

See full entry →

s.

connexion, harmony.

NBHL (2)

Դինարքոս յօդումն կոչեաց զանձն (այսինքն զհոգի)։ Յօդումն ասէր գոլ զանձն, ասելով՝ թէ նման է յօդման աղեաց, իսկ մարմին՝ քնարի։ Յօդմամբ իմն յառաջ գայ իրն. (Նիւս. բն.։)

Յօդումն ասի դաշնակումն ձայնի, որպէս աղեաց քնարի յօդանալ ընդ միմեանց. (Լծ. նիւս.։)


Յօժարագոյն

See full entry →

adv.

eagerly, willingly, with pleasure, with good will, voluntarily, spontaneously, heartily.

NBHL (1)

Փութացաւ յօժարագոյնս դիմեաց գալ առ ձեզ. (՟Բ. Կոր. ՟Ը. 18։)


Յօժարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

natural bent, disposition, inclination, propension, proneness, tendency, taste;
յօժարութեամբ, willingly, voluntarily.

NBHL (1)

προαίρεσις, προθυμία, πρόθεσις praeelectio, promptitudo animi, propositum եւ այլն. Յօժարիլն. կամք. ըիտրութիւն. հաճութիւն. յարումն. բերումն. ցանկութիւն բարւոյ կամ չարի. փոյթ. դիմեցումն. հավէս,


Յօղեմ, եցի

See full entry →

va.

to form, to fashion, to arrange, to set in order.

NBHL (1)

Կարգի իմն աղագաւ յարեաց զնոսա յառակն, եւ յօղելոյ վասն զկերպարանսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Յօնակից

See full entry →

adj.

having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.

NBHL (2)

Ոյր յօնքն երկոքին կից են ընդ միմեանս.

Ի միմեանս դարձեալք արտասուալից աչօք, յօնակից լեալ վշտօք վարատեալ ոչխարին, ողբային. (Սիսիան.։)


Յօսեմ, եցի, սի

See full entry →

vn. va.

to weave, to intertwine;
to fornicate, to commit fornication;
to violate, to force, to deflower;
— ի բոզս, to whore, to be a whoremonger.


Յօրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.

NBHL (3)

Յղփացեալք յօրանան։ Յաշխարհի յօրանան։ Բարութեամբք յօրանան։ Գիտութեանցն յօրանայր հմտութեամբ գեր զմարդիկ։ Հոմերոս՝ որ այնչափ իմն յօրացեալ գիտութեամբ։ Անկարօտ յօրասցի ի կենցաղումնս բարեբաստութեամբ։ Ի յաւար յափշտակողացն առձեռն պատրաստ յօրանայ։ Բարեփառութիւնք յար աճեցեալ յօրանան ի միակամ սիրոյն կապանաց. (Պիտ.։)

Եթէ ոք վասն բաթրոնի պայծառանալ համարիցի, եւ ոչ վասն զի մարդն է՝ յօրանալ։ Կարի իմն յօրացեալ էին (իբրու յարեալ էին պարծանօք) մարդիկն յայնժամ ի Յովհաննէս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 12։)

Յօրանայ իմաստասիրութեամբ՝ վիրօքն (Յովբ)։ Աստուածպաշտութեամբ յօրացեալ է. (Լմբ. յայտն.։)


Յօրինուած, ոց

See full entry →

s.

fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.

NBHL (1)

Արար զաշտանկսն ոսկիս տասն ըստ յօրինուածոյն իւրեանց։ Եւ զճրագունսն լուսոյ ըստ յօրինուածոյն. իմա՛ ըստ օրինաց կամ կարգաւորութեան. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 7. 20։)


Ն (nou)

See full entry →

s.

the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.

NBHL (5)

Ճանաչեմ զիմսն, եւ ճանաչիմ յիմոցն։ Զիւրսն զամենայն. եւ այլն։ Ըստ այսմ կազմին բառքդ, նորայքն, նոցայքն եւ այլն։

Ն. Տայ հետեւորդ բաղաձայնից մեղմ հնչել. զոր օրինակ, Անդի, անգանիմ, ինձ, հունձ, եւ այլն. իբր անտի, անկանիմ. ինծ, հունծ. եւ այլն։

Հուր եւ ջուր, եւ այլ այսպիսիք, նորոց եւ կենդանին բաղկացեալ է. (Արիստ. առինչ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալ. այլ վարել ո՛չ երբէք է օրէն)։)

Ն. Իբր բաղադրական մասնիկ՝ բնական բաղադրութեամբ ի սկիզբն բառից՝ սաստկացուցանէ զոյժ նշանակութեան նոցա. որպէս Ըն, ներ, ի ներքս, տիրապէս, քաջ, եւ այլն։ Յայտնի օրինակաւ տեսանես ի ձայնքս, Հայիմ, Նայիմ. Հիւթ, Նիւթ. Կրթիմ, Նկրտիմ. եւ Նեցուկ, որպէս յեցուկ կամ գործի յենլոյ. Զիստ, Նիստ։ Որպէս եւ Նստիմ. ըստ լտ. սէ՛տէօ. իսկ սէ՛տէս. լծ. ընդ թ. սէտիր. յն. է՛տրա, գաթէ՛տրա։ Եւ առաւել անյայտ օրինակաւ տե՛ս ի բառսդ, Նախ, Ներել, Ներքոյ կամ ի ներքս. եւ այլն։

Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)


Նազեմ, եցի

See full entry →

vn.

to pout, to be dainty, to give oneself airs, to stand upon ceremony, to make some difficulty, to be fussy, very particular, disdainful, overnice, to turn up one's nose, to simper, to smirk, to want asking, to hesitate;
to play the bully, to set up for a beau, to boast or brag of, to pique or plume oneself;
to put on the airs of a lord.


Նախաբժիշկ

See full entry →

s.

chief-physician.

NBHL (1)

ἁρχίατρος, πρωτοΐατρος medicorum princeps, archiater. իտ. protomedico. Բժշկապետ. հին եւ երեւելի բժիշկ. հեքիմ պաշը.


Նախագահութիւն, ութեան

See full entry →

s.

presidency;
precedency, primacy, primateship.

NBHL (2)

Նահապետական նախագահութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)

Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նախագաղափար, աց

See full entry →

s. gr.

prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.

NBHL (3)

Արտաքոյ սա նախագաղափարին իմանի. (Նիւս. կազմ.։)

ՆԱԽԱԳԱՂԱՓԱՐ. Ըստ քերականաց է բառ արմատական եւ բնիկ՝ որ լինի հիմն ածանցից.

Տեսակք են երկու. նախագաղափար, եւ ածանցական. եւ է նախագաղափարն, որ ըստ առաջին գաղափարին կոչեցաւ. հիբար՝ երկիր. եւ ածանցական, որ յայլմէ զսեռութիւն (այսինքն զծնունդ) ընակալաւ. որպիսի, երկրային։ Նախագաղափար. ո՛րգոն, ոռոգեմ. եւ ածանցական է, ոռոգանեմ. (զի ի յն. չիք անցողական)։ Դէմք նախագաղափարացն, ես, դու, նա. եւ ածանցացն, իմ, քո, նորա (իբր՝ իմային, քոյին, նորայն)։ Սեռք կամ թիւք կամ հոլովք նախագաղափարացն եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Նախագէտ

See full entry →

cf. Կանխագէտ.

NBHL (1)

Արդ թէ փոքունք ի յեղելոց հաւատացն, զի նախագէտ լինել յինէն պատրաստեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)


Նախագիծ, գծի

See full entry →

adj. s.

traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.

NBHL (1)

Նկարագրութիւն իմն եւ նախագիծ աներեւութիցն եցոյց զերեւելիսս. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)


Նախագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կանխագիտութիւն.

NBHL (2)

Կռապաշտութիւն իմա՛ եւ զամենայն հմայս եւ զնախագիտութիւնս. (Վահր. յայտն.։)

Նախագիտութիւն. որ է իմաստ եւ վարդապետութիւն բժշկական արուեստից. (Մխ. բժիշկ.։)


Նախագլուխ, լխոց

See full entry →

adj. s.

chief, principal.

NBHL (1)

Առաքեալքն ցրուեցան ի վարդարպետէն, եւ նախագլուխն ուրացող գտաւ. (Լմբ. իմ.։)


Նախագոյ, ից

See full entry →

cf. Նախագոյակ.

NBHL (2)

Քանզի որով ամենայնն, եւ՛ նախագոյ քան զամենայն հարկ է իմանալ։ Որ կոչէն զոչէսն երբեմն ի գոյութիւն եւ ի լինելութիւն, նախագո՛յ է հարկաւորապէս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Զնախագոյս ամենայն զօրութեան նորա (այսինքն սատանայի) ընկճեաց. իմա՛, զնախկին հանգամանս կամ սպառազինութիւնս։


Նախագոյակ, աց

See full entry →

adj.

pre-existent;
— էն, the First Being.

NBHL (1)

Սա (կիւրակէ օրն) է նախագոյակ լուսոյն ծնօղ, եւ սկիզբն զէակսն գոյացուցանողացն աւուրց. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նախագուշակ

See full entry →

cf. Կանխագուշակ.

NBHL (1)

Զոր եւ մարգարէն նախագուշակ լինել մարդկան՝ չա՛ր պատահման. (Շ. իմ. եղակ.։)


Նախագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.

NBHL (1)

Մովսէս նախագրեալ յռաաջաձայն ձաղանօք սաստիկս իմն ամբաստանէ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Նախագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

writing beforehand;
prescription, usucaption.

NBHL (1)

Աննայ՝ որ տուաւ յովակիմայ ըստ նախագրութեանդ (այսինքն ի վեր անդր գրութեան). (Ճ. ՟Ժ.։)


Նախադասեմ, եցի

See full entry →

va.

to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.

NBHL (1)

Զբոլոր նախադասեալն սմա (այսինքն զնախընթացն) պարտ է յուղարկել զգիշեր. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նախադատ

See full entry →

adj.

discerning.

NBHL (1)

Որ ճանաչողն է, եւ նախադատ իմաստութիւն, այն է ախտացեալ. (Լմբ. սղ.։)


Նախադիր, դրաց

See full entry →

s. gr.

founder or institutor;
preposition.

NBHL (1)

Կարօտանան հաստատիլ ի նախագրէ ի տուողէ ամենեցունց զիմաստութիւն. (Հին քեր.։)


Նախադուռն, դրան

See full entry →

s. fig.

entrance-door, portal;
vestibule;
commencement.

NBHL (1)

Աբրահամ նախադուռն իմն բարեպաշտութեան հաստատեցաւ։ Այս է նախադուռն կրթարանիս. (Պիտ.։)


Նախադրութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.

NBHL (5)

Լրութիւն սպառմանց, եւ նախադրութիւն (կամ նախագրութիւն) սկզբանց. իմա՛, հիմն եւ սկզբնապատճառ։

Իբրեւ զնախադրութիւն եւ զհիմն շինուածոյս. (Ի գիրս խոսր.։)

Նախադրութիւնս բաւական է, եւ ոչ պահանջիմ առաւել քան զօրութիւն. (Լմբ. յայտն.։)

Նախադրութիւնս առնել. իմա՛ կամ ընթերցիր ըստ յն. ձեռնադրութիւնս առնել։

Յաղագս նախադրութեան։ Նախադրութիւն է բառ նախադրեալ յամենայն մասունս բանի՝ ըստ բարդութեան, եւ ի բաղդասութեան. (Թր. քեր.։) Ուր բարդութեամբ իմանայ զբաղադրական մասնկունս ըստ ինքենա նշանականս. զոր օրինակ՝ ներ, արտ, ապ, բաղ, շար, վեր, ընդ, եւ այլն. իսկ բաղդասութեամբ իմանայ նախ՝ զխնդրառու նախդիրս կամ զբառս ի կարգի շարադրութեան. զոր օրինակ՝ վասն, յաղագս, շուրջ, եւ այլն. եւ երկրորդ զհոլովակերտ նախդիրս, զ, ի, յ, ց, առ, ըն, ն։


Նախաժամանեմ, եցի

See full entry →

va.

to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.

NBHL (1)

Երկիցս անգամ զնոյն բարբառի յաղագս վերջացելոցն ի նախաժամանողացն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նախախնամական, ի, աց

See full entry →

adj.

provident, careful.

NBHL (1)

Ո՞ զիմաստուն զնախախնամականացն խորհրդոց՝ այնմ, որ առաքինութեան է ցանկացեալ, ետ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախախնամեմ, եցի

See full entry →

va.

to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.

NBHL (1)

Երեքումբք այսոքիւք նախախնամիմք. կամ տանջանօք, կամ փրկութեան յուսով, եւ նահատակութեամբք առաքինութեանցն. (Առ որս. ՟Ե։)


Նախախնամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

NBHL (2)

Իսկ զարարածոց ասի որպէս Նախահոգութիւն. խնամարկութիւն. աչալուրջ զգուշութիւն. խոհականութիւն. կանխաւ դիտելն եւ կամելն զիմն.

Ի ձեռն ծնողացն նախախնամութեան իմաստից. (Պիտ.։)


Նախածանօթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prenotion;
prescience.

NBHL (1)

Իբրու մոռացական եւ ապախտարար այսպիսւոյն նախածանօթութեան։ Ետ նոցա նախածանօթութիւն եւ գրաւական։ Դպիրքն եւ փարիսեցիք առաջինք էին վասն նախածանօթութեանն. (Մագ. ՟Խ՟Է։ Լմբ. իմ.։ Երզն. մտթ.։)


Նախածին

See full entry →

adj. s.

created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.

NBHL (1)

Զանազանեալ նախածինն, եւ առաջնածինն. առաջնածին՝ արուն, իմաստունն (իբրեւ հայր). իսկ վատթարն, իբր թէ ընդհանուր նախածին ընտանացեալ ընդ ախտաւորս հիւթանիւթսն, որք զօրէն մօր ծնանին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 160։)


Նախակատար

See full entry →

adj.

perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.

NBHL (2)

Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)

Այսոքիկ են աստուածասիրին առաջապտուղք նախակատարք. (Փիլ. իմաստն.։)


Նախակարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pre-establishment.

NBHL (1)

Իսկ ընթերցուածքն շարամանեալ խորհրդով համաձայնին նախակարգութեանցս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Նախակարծ

See full entry →

adj.

prejudiced.

NBHL (1)

Հայր ասի, նախակարծ եւ յառաջ իմա՛ քան զամենայն արարեալս, այլ եւ ոչ որդի կրտսեր է ժամանակաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախակրթեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.