cf. Յախճապակի.
Երեւեալ ախճապակք քո բիւրեղ սառնագոյն. (Շ. տաղ եկեղ.։)
audacious, venturesome, overhasty, inconsiderate, imprudent;
precipitately, headlong, furiously, impetuously, rashly, at a venture, or random, audaciously, insolently;
indiscreetly, without discretion or consideration;
— քաջութիւն, impetuous courage;
— խիզախել, to venture headlong, to expose oneself to great peril.
Եթէ յախուռն ի բանսն (այսինքն ի բառսն) ոք եւեթ հայիցի, յոյժ եւ անհնարին դժուարին են առ իմանալ։ Մանաւանդ զիւր վիշտ յառաջագոյն կամի գիտել՝ զի մի՛ յախուռն անկանիցի ի վիշտս. (Ոսկ. ես.։)
bramble, briar.
ռմկ. ակրի. Թուփ փշուտ, ոյր պտուղն է անուտելի՝ թխագոյն կարմիր, պինդ, ի չափ սիսռան.
cf. Յախուռն.
Առ ոչինչ համարեալ զյահռնաբար գործսն՝ զոր գործեաց, փութացաւ ետ ողջոյն արքայի. (Արծր. ՟Ա. 7։)
Բնութեամբ յանդուգն եւ յահուր։ Եղիցի յանդուգն եւ յահուր։ Յանդգնութենէն եւ յահուրն լինելոյն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 197։ Ածաբ. աղք.։ Նիւս. կուս.։)
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
Խոնարհեցար ի բարձանց եւ առեր մարմին ի կուսէն յաղագս անկելոյն յանլուծիչ կենաց բանսարկուին խաբմամբ։ Լեղեաւ կերակրեցար յաղագս անկելոյն ի ճաշակմանէ մահաբեր պտղոյն. (Շար.։)
victorious.
ՅԱՂԹԱԶԳԱԾ, մանաւանդ՝ ՅԱՂԹԱԶԳԵԱՑ. νικηφόρος victor, supeans, antecellens, victoriosus. Որ զգեցեալ է կամ կրէ յինքեան զյաղթութիւն. յաղթական. յաղթօղ. վեհագոյն.
Յաղթազգեաց վկայքն։ Հատաւ գլուխն յաղթազգեաց վկայուհւոյն. (Միսայէլ խչ.։ Ճ. ՟Ա.։)
triumphal, victorious, triumphant;
triumpher, conqueror, subduer;
— լինել, to triumph over, to conquer;
to excel;
— երգ, triumphal song, epinicion.
νικητής, νικητήριος, ἑπινίκιος ad victoriam pertinens. եւ բայիւ νικάω, ἱσχύω vinco, valeo. Յաղթօղ. զօրագոյն. վերագոյն. յաղթազգեաց. ուստի ՅԱՂԹԱԿԱՆ ԼԻՆԵԼ՝ է Յաղթել.
defeat, subduing, subjugation;
conviction;
oppression.
Առաւել զմարմինս դարմանել եւ գիրացուցանել, առաջին՝ իւր մարմնոյն իցէ չար, եւ ապա յաղթահարութիւն հոգւոյն. (Մաշկ.։)
to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.
(հասարակօրէն տր. խնդ) νικάω vinco, supero κρατέω, κατακρατέω teneo, obtineo, compos factus sumpropositi. Պարտել. վերագոյն լինել. զօրանալ ի վերայ. տիրել. նուաճել. ի ներքոյ կամ ընդ իւրեւ առնուլ, ընդ ստիւք արկանել. (լծ. թ. եէնմէք ... ). յէղթել
Կամաց մարմնոյն՝ կամօք աստուածութեանն յաղթէր (Քրիստոս). (Աթ. ՟Գ։)
Իբրեւ այս խորհուրդք յաղթեցան. այսինքն յաղթ եւ զօրաւոր ցուցան. կամ յաղթեցին առաջիկայ իրաց. յն. զօրացեալ ի վերայ խորհրդոյն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 4։)
cf. Յաղթող.
Յաղթկու լինիմք թշնամւոյն. (Շ. բարձր.։)
Ծերունին նախ յառաջագոյն խորհուրդ ի մէջ առեալ, յոր յարձակի, յաղթկու եղեւ։ Աղեքսանդրոս ոչ բոլոր աշխարհի յաղթկու եւ գեր ի վերոյ լիցի. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Յաղթական.
Որոյ գտցի բան իմաստնագոյն, նմա տացէ զյաղթողական պարգեւն. յն. տացի յաղթութիւնն, կամ իրն յաղթութեան. (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 9։)
triumph, victory, success, advantage;
cf. Յաղթանդամութիւն;
կատարեալ —, decisive victory;
ունել, տանել, ստանալ զ—, to get the victory, to carry the day, to be victorious, to prevail over, to get the better or the mastery of;
լի բովանդակ ունել or տանել զ—, to obtain a complete victory;
մեծապանծ —ս ի գլուխ տանել, to gain great advantages over;
կանգնել —ս ի վերայ, to triumph, to be triumphant.
Յաղթելն ինքեան անձին իւրոյ՝ յամենայն յաղթութեանցն նախկին է եւ արիագոյն (այսինքն լաւագոյն). (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
cf. Յաճախապաշտօն.
Անուանեալ ըստ յաճախապաշտ պաշտաման տեղեացն յԱշտիշատ. (Ագաթ. (կամ գրելի էր ըստ վերնոյն՝ Յաճախաշատ)։)
narrating many things;
dogmatical;
Stromata.
Յաճախապատում վարդապետութիւն Սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի։ Գիրքս՝ որ կոչի Յաճախապատում. (Յճխ. վերնագր. եւ յիշատակ։)
cf. Յաճախ.
Սրբեցաւ յայսոյն պղծոյ, որ յաճախապէս լլկէր զնա. (Ճ. ՟Գ.։)
Յաճախապէս ուղղագոյն յարմատոյն եղեգնաձեւ ի վեր ընթանալով ցօղուն շուշանին. այսինքն իբր ի բազումս, սովորաբար. (Նիւս. երգ.։)
cf. Յաճախ.
Յաճախաւոր բանիւք եւ թանձրախիտ մտօք զսիրոյն ճառ ի ներքս մուծանէ։ Սուղ բանիւք, սակայն յաճախաւոր (մտօք), եւ լի իմաստութեամբ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
to do often or frequently;
to redouble, to multiply, to augment, to increase, to enlarge;
to frequent, to haunt, to visit often;
to augment, to increase, to grow;
to abound, to be plentiful, to superabound, to redound;
to continue, to endure, to last, to remain.
ՅԱՃԱԽԵՄ. չ. πλεονάζω abundo πληθύνομαι multiplicor πολύ εἱμι, ἑνδελεχέω , ἑπιμένω assiduus sum, continuo, remaneo եւ այլն. Բազմանալ. աճել. առաւելուլ կամ յաւելուլ. հանապազորդել. ստէպ երթալ. անդադար ի նոյնս բերիլ եւս քան զեւս. տեւել. կալ մնալ.
frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.
Երկուս գառինս առ օր ի վերայ սեղանոյն յաճախութեամբ. այսինքն անընդհատ. (Ել. ՟Ի՟Թ. 38։)
Եւ ետ Տէր կրկին՝ քան որչափ ինչ էրն յառաջագոյն՝ յոբայ ի յաճախութիւն. (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 10։)
cf. Յամառիմ.
Տակաւին եւս յամառի՞ս ի նոյն։ Ի նմին յամառեալ ի մոլորութեան. (Ճ. ՟Գ.։)
obstinacy, stubbornness, restiveness, self-will, prejudice, perverseness, fanaticism;
stiffness, harshness, tenaciousness, obduracy;
յամառութեաբ, obstinately, wilfully, stubbornly, obdurately.
Վասն ձերոյ յամառութեանդ եղեւ այդ ամենայն։ Եթէ ի դոյն միտս յամառութեան կայք։ Մի՛ կայք ի նոյն միտս յամառութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ո՜ բռնութեան կնոջն, ո՜ յամառութեան անձինն (ոգւոյն). բժիշկ չառնու յանձն, եւ կինն ասէ, այո՛ տէր. (Ոսկ. ի քանան.։)
totally, entirely, quite;
rashly, imprudently.
Իբր Յամբոկ. իսպառ. կամ Յամա՛ռ. պնդագոյնս. համարձակ. եւ կամ Յամբոյր, խոտորնակի.
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
Յայսպիսի բանս ոչ վայրապար յամեսցի։ Դարձեալ նովին բանիւք զնոյն միտս նշանակէ, եւ յամէ ի բանին։ Ոչ անցանէ փութով, այլ յամէ եւս ի բանն. (Ոսկ. ես. գծ։)
Որչափ յամէ ոք ի հաղորդութենէ, ուրախանան դեւք. զի դիւրորսալի է նոցա հեռացեալն ի փրկական խորհրդոյն. (Խոսր.։ Յամելի. իբր յամեցօղ. Սեբեր.։ Վեցօր.։)
cf. Յամուրդ.
Ոչ եղեւ յամուրդ վրիժուցն նորա. զի նոյն ժամայն եհաս, եւ այլն. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
delay, stop, stay, retarding.
Ոչ եղեւ յամուրդ վրիժուցն նորա. զի նոյն ժամայն եհաս, եւ այլն. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
cf. Յամեմ.
Եւ որք յառաջագոյն յամրանային ի քուն, նմանեալք վերնոցն՝ անքունք եղեն. (Փարպ.։)
very slow, very tardy.
Կարի յամրագոյն. յամրային. դանդաղկոտ. անարի.
over, on, on the other side, beyond, on that side;
անցանել —, to cross over, to pass by, to go beyond;
անցանել — այրարատայ, to pass Ararat;
անցանել — եփրատայ, to cross the Euphrates;
cf. Կոյս.
Երթալ յայնկոյս։ Յայնկոյս Յորդանանու. յայնկոյս ծովուն. յայնկոյս գետոյն. յայնկոյս աշտարակին. եւ այլն։ Եթէ այս յայնկոյս արծաթսիրութեան է, այսինքն ոչ երբէք դադարեալ ի ժողովելոյ, ապա այն յայնկոյս անընչութեան է. (Կլիմաք.։)
here, on this side, this way;
— յայնկոյս, on this side and on that, from one side and the other, here and there;
ոմն — եւ ոմն յայնկոյս, some this way some that, some one way, some another;
հայեցեալ — յայնկոյս, having glanced around;
cf. Կոյս.
Յայսկոյս ջրոյն. (Վրդն. ծն.։)
declarative, explanatory.
Հաւատոց գնոյն է յայտարան (կամ յայտնարան) նուէրն քո աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
to explain, to expound, to expose, to illustrate, to make clear or evident.
Քաղցրահայեացն տիպ զսիրոյն ճշմարտի հպաւորութիւնն յայտնաբանէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
explanation, exposition.
Օրհնութիւն, զի յայտնաբանութիւն թարգմանի ըստ Սրբոյն Դիովնիսեայ մեկնութեանն. որ է յայտնութեանն Յիսուսի խորհուրդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
Ի յայտնւոյն զանյայտն յայտնի արար. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
Ճառդ յայտնի է։ Ճառիդ յայտնի եղելոյ։ (կամ որ նոյն է), Ճառիդ յայտնոյ. (Փիլ.։)
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Յայտնութիւն բանից քոց։ Յայտնութիւն ճշմարտութեան։ Յայտնութիւն հոգւոյն։ Որ ինչ յերկնից յայտնութիւնք եղեն։ Ի յայտնութիւն դարձուցանել (այսինքն յայտնի առնել), եւ այլն.
ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ. ἁποκάλυψις apocalypsis, revelatio. Գիրք Յայտնութեանն Յովհաննու. եւ նոյն իսկ տեսիլն նորա.
term, end, finish;
rhyme, cadence, numbers, termination, ending, desinence, harmony;
— ելանել, հասանել, to be finished, accomplished;
to expire, to end, to bound, to terminate;
— հանել, տանել, to bring about, to succeed in;
to complete, to put an end to, to finish;
convenient, suitable, congruous, becoming, apt, tit, adapted;
quiet, good, kind, sweet, pleasing.
cf. Յանգ.
Որք գաւազանաւ են յանգաւորք. (ծայրագոյն վարդապետք) (Երզն. քեր.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Մարդասիրագոյն եւս յանկիցէ ի ձեզ. (զիմոց բարուց զկնի հայեցեալ. ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 27։)
Ի նոյն վախճան երկոցունց անչափութիւն յանգի։ Տօնքս այս մի՛ զկայ առեալ յանգեսցին. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. թէոդոր.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի։ Ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն զմիմեամբք ողջունելն խառնուածոյն. (Պիտ.։)
Միտքն զիա՞րդ կարասցեն հասու լինել անճառելւոյն, եթէ ոչ ունիցի յանգութիւն ի նմին իմանալւոյն։ Իսկ զորոյ ունին յանգութիւն, բերէ եւ զնորին ճշմարտութեամբ. (Շիր.։)
Յանկութեամբ ընտանեգունի առ Աստուած մեծագոյնն սրբեցութեանց. (Մեկն. ղեւտ.։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
Յանգման գրոցս՝ կարգեաց զյաղագս ունելոյն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Ի յանգմունս անուանց ունելով զնուն եւ զրէ եւ զղատն, զնոյն յանգմունս եւ սեռականին պահեալ. (Երզն. քեր.։)
cf. Յանդգնեցուցանեմ.
Իսկ դեւն լկտեալ յանդգնեաց զեղբարսն վանուցն դարանել վասն գրոյն այնորիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
to render impudent or rash, to embolden.
Իսկ դեւն լկտեալ յանդգնեաց զեղբարսն վանուցն դարանել վասն գրոյն այնորիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
Զնոյն զնոցայն յանդգնեցան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.
Զերկարութիւն գործոյն համառօտ բանիւ յանդիման կացուցանել. (Խոր. ՟Ա. 13։)
reprehensive, reproving;
evident, manifest.
Ոչ միայն զյանդիմանական գործոյն, այլեւ զսրտին լուսաւորութիւնսն առաջի հրեշտակաց եւ մարդկան բերէ. (Կորիւն.։)
present, assisting, in the presence of;
assistant.
Յանդիմանակաց անտուստ առ նմին մարմնոյն տեսակի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to reprehend, to reprimand, to blame, to reproach, to cast in one's teeth, to chide, to rebuke sharply, to revile, to rate, to scold;
to present, to represent, to show, to demonstrate, to discover, disclose or unveil;
to prove, to convince.
Յանդիմանեաց Աբրաամ զԱբիմելէք վասն ջրհորոյն։ Յանդիմանեաց զքեզ (Աստուած)։ Տէր մի՛ սրտմտութեամբ քով յանդիմաներ զիս։ Որ յանդիմանէ զամպարիշտս, ատեայ զանձն։ Զօրութիւն փորձ յանդիմանէ զանզգամս։ Տկարութիւն անպիտան յանդիմանի։ Ոչ գայ առ լոյսն, զի մի՛ յանդիմանեսցին գործք նորա.եւ այլն։
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
Քան զառիւծունս եղեն հզօրագոյնք եւ յանդգունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
ἑξαίφνης, αἱφνιδίως, ἅφνω repente, subito, improvise, -so;
illico, protinus, cominus . որ եւ ՅԱՆԿԱՐԾԱԿԻ. Իբր Անկարծ. անկարծելի օրինակաւ, եւ յանկարծելի ժամու. իսկոյն. իսկ եւ իսկ. յանակնկալ պահու. յանպատրաստից. ի մի վայրկեան ժամանակի. անգուման.
Վասն յանկարծ դաւոյն (այսինքն դաւելոյն՝) ի պարսպէ անտի մերժէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)
all at once, suddenly, impetuously, precipitately, inconsiderately, rapidly.
Յանկարծագոյն թափով կամ յարձակմամբ. անխորհրդաբար.
Ոչ անդէն եւ անդ յանկարծաթափ՝ ըստ զօրութեան հոգւոյն զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
shining forth or appearing suddenly.
Յանկարծ եւ իսկոյն ծագեալ.
to take care of, to pay attention to, to be careful of;
to provide for, to protect, to treat with much care;
to manage, to administer;
to expedite.
Յանձանձեալ ի շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ. (Յճխ. ՟Թ։)