Definitions containing the research ոյն : 10000 Results

Որականամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.

NBHL (1)

Ոմանք ցրտին են, այլք քաղցունք՝ եւ ջերմական, որք ի տարերց՝ նոյնք զանազան որակացան (պտուղքն). (Երզն. ոտ. երկն.։)


Որակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Որակ.

NBHL (1)

որ եւ ՈՐԱԿ. ποιότης, ποιόν qualitas, quale. Որպիսութիւն. զգածումն. հանգամանք. գոյն. պէսպիսութիւն.


Որգոն

See full entry →

cf. Որպէս.

NBHL (1)

Ո՛ՐԳՈՆ. οἶον ut, exempli gratia, quasi. Որպէս. որկէն. զոր օրինակ. եւ իբրու. իբր թէ. (գրի եւ ՈՐԳՈՎՆ. իբր ո՛րգոյն) ինչպէս.


Որգունակ

See full entry →

adv.

as, like, how.

NBHL (3)

Որգունակ ընտանեգոյն՝ մերձ հանդիպեալ. (անդ։)

ὠς, ὤσπερ ut, sicut. (իբր ո՛ր գունակ) Որպէս. որգոն. զոր օրինակ. իբրու. հանգոյն այնմ՝ որ. որպիսի.

Եւ ձեւ մարմնոյն, որգունակ սրբոյն բարսղի՝ յաստուածաբանէն ներբողեալ. (Ասող. ՟Գ. 32։)


Որդ, աց

See full entry →

cf. Ուրդ, որդն.

NBHL (1)

Ոչ կարօտեցաւ այլոց անօթոց ինչ որդաց. այլ ի զօրութիւն ձեռինն ընթացաւ, թէ որ արարն՝ նոյն գիտէ զչափսն. (Ոսկ. ես.։)


Որդան, Որդան կարմիր

See full entry →

s.

cochineal;
kermes;
scarlet.

NBHL (1)

Եւ յարենէ գոյն յորդանին՝ մաքրեա՛ յիմոցն եւ յօտարին։ Ըզքուրձ մեղաց մերկեա՛ յինէն, զյորդան կարմիր արեան գունին. (Յիսուս որդի.։)


Որդեծնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

child-birth;
procreation of children.

NBHL (1)

Որդեծնութիւն խոստացաւ աստուած ծերոյն։ Աստուած ետ մարդկան զորդէծնութիւն. (Կոչ. ՟Ե։ Իսիւք.։)


Որդեկոտոր

See full entry →

adj.

killing or destroying progeny;
bereaved of children;
— նուէրք, the sacrifice of one's own children;
— առնել, to massacre children;
— լինել, to be bereaved of one's children, to have had one's children slain.

NBHL (2)

Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ մի որդեկոտոր ի վայրի։ Զորդեկոտոր նուէրսն։ Զորդեկոտորոն զանողորմս։ Զորօրինակ որդեկոտոր արար սուր քո զկանայս, նոյնպէս որդեկոտոր լիցի ի կանանց մայր քո. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 23։ ՟Ժ՟Բ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 33.)

Ի լինել որթոյն որդեկոտոր ի գարնանային ժամանակի եւ յարտասուելն՝ եկին տունկք ամենայն մխիթարել զնա. (Մխ. առակ.։)


Որդեպետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

uiarchy.

NBHL (1)

Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն յարտաքս համբարձեցելոյն քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդէպետութիւն պարգեւի ե՛ւ մեզ ե՛ւ երկնայնոցն զօրութեանց (որպէս ի հայրութենէ հօր, եւ յորդիութենէ որդւոյն միածն). (Դիոն. ածայ.։)


Որդեսիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

paternal, maternal love.

NBHL (1)

Ո՛վ մեծախորհրդութեանս, եւ կամ ճշմարտագոյն ասել՝ որդեսիրութեան. (Ածաբ. պասք.։)


Որդեսպան, աց

See full entry →

adj. s.

killing one's own child, child-murdering;
infanticide.

NBHL (1)

Ոչ միայն մարդեսպան, այլեւ որդեսպան, որ ե՛ւս դժնդակագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)


Որդիանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become the son of;
to be adopted by.

NBHL (1)

Նորն ադամ հնոյն ադամայ որդիացաւ, ի կուսէն աստուած եւ մարդ նոր խառնեցաւ. (Շ. միշտ էիդ.։)


Որթագլուխ, գլխի, գլխոյ

See full entry →

adj. s.

calf-headed;
Isis;
golden calf of the Israelites.

NBHL (1)

Խաղացին վերտեցին առաջի որթագլխոյն։ Եւ յերոբովամ որթագլուխ արար յերկրպագութիւն նոցա, որպէս երկիր պագանէին յեգիպտոս։ Մի՛ երկիրպագցեն որթագլխոյ դիցն եգիպտացւոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)


Որթատունկ, տնկոց

See full entry →

s.

vine-plant.

NBHL (1)

Յայգւոյն սոգոմացւոց որթատունկ նոցա, եւ որթ նոցա ի գոմորայ։ Տնկեաց ի նոսա որթատունկ սիրելի (տպ. զայգի ի նոսա նորատունկ). (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ե։)


Որիշ

See full entry →

adj. adv.

distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.

NBHL (3)

χωρίς seorsim ἱδίως proprie ἵδιος proprius διάφορος diversus παρηλλαγμένος distinctus, alienus. որ եւ ՈՐՈՇ. եւ իբր ռմկ. ուրիշ. (Արմատ բայիս Որոշել, որ է ըստ յն. օրի՛զօ, ի բառէս օ՛րօս, եզր, սահման, լեառն) Որոշեալ. զանազանեալ. զատուցեալ. ուրոյն. մեկուսի. այլ. յատուկ. օտար. զատ.

Բազում ինչ նովին անուամբ ասին՝ որիշ զօրութիւնս ունելով. նոյնպէս եւ թիւ նոյն, բայց պէտքն որիշ. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)

Զիա՞րդ է մարթ ծիրանեացն (ուրոյն ի մարդոյն) որիշ իշխել։ Ո՞րպէս ապա մարթ է զատ եւ որիշ զբանին եւ զաստուծոյ տէրութիւնն ասել, եւ որոշմամբ դարձեալ զմարմնոյն զիշխանութիւն զեկուցանել. (Աթ. ՟Ը։)


Ործամ, ացայ

See full entry →

vn.

to belch;
to feel inclined to vomit, to retch, to vomit.

NBHL (1)

ἑρεύγω, -ομαι ructo, eructo եւ νατιάω nauseo ἑμέω vomo, evomo. որ եւ ՈՐԾԿԱԼ, ՈՐԾԿՏԱԼ. Ի ծանրութենէ ստամոքաց կերածոյն ի վեր տալ ընդ որկորն մինչեւ ի բերանն. զգայռել. նողկտալ մօտ ի ժայթքումն. եւ ժայթքել. փսխել. խառնիլ սրտի.


Ործացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to belch;
to convulse the stomach, to cause to vomit.

NBHL (1)

Որպէս մազն, որ ղօղի յայս կոյս եւ յայն՝ բերանոյն, դժուարակլանելի մնայ, եւ ործացուցանէ. (Լմբ. առակ.։)


Որկոր, ոյ

See full entry →

s. fig.

oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.

NBHL (2)

Վասն պորտոցն աղէտի, եւ որկորոյն չարութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 7։)

Որ որկորոյն, եւ որ ընդ որկորոյն են, ոչ յաղթէ, չէ հաւատացեալ. (Եւագր. ՟Թ։)


Որղան

See full entry →

cf. Որղէն.

NBHL (1)

ՈՐՂԱՆ կամ ՈՐՂԷՆ. Նոյն ընդ յն. օ՛րղանօն. հյ. Երգիոն.


Որմած

See full entry →

s.

enclosure, fence, precincts;
—ք, masonry.

NBHL (1)

Մօտ յորմածս արգելոցացն որսոյն էրէսցն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)


Մտադրեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Մտադիր լինիմ.

NBHL (1)

Ոմն ատենական դպիր մտադրելով խօսից սրբոյն, եւ նշանագրելով. (Ճ. ՟Գ.։)


Մտադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.

NBHL (1)

Մտադրութիւն (գրեալն՝ մտադիւրութիւն) օրինաց՝ հաստատութիւն՝ անեղծութեան։ Առեալ դրօշեաց մտադրութեամբ գործոյն իւրոյ. (Իմ. ՟Զ. 19։ ՟Ժ՟Գ. 13։)


Մտախոհ

See full entry →

cf. Մտախորհ.

NBHL (1)

Ի գաղտնիս նորա մտախորհ լինիցի։ Յայսոսիկ ոչ մտախորհ եղիցի սիրտ։ Յամենայն իրի մտախո՛րհ լեր։ Մտախորհ լինիցի յօրէնս բարձրելոյն. (Սիրաք. ստէպ։)


Մտախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

meditation, ponderation, reflection.

NBHL (1)

Միտքն ընկալեալ զայպիսի յարձակմունս, ինքեան մտախոհութեամբ զառ ի փափաքելին պատճառ պաճարել շահս մարմնոյն. (Նիւս. կազմ.։)


Մտածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.

NBHL (1)

Որ վասն քրիստոսի մարմնոյն մտածութիւնք եւ ճառք։ Զբանից եւ զգործոց եւ զմտածութեանց։ Ի սոսկ մտածութեան կայ։ Չարաչար մտածութիւն։ Հերձուածողացն մտածութիւնք։ Կղէանթէս այսպիսի իմն շարամանէ մտածութիւնս. (Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Պորփ.։ Աթան.։ Նիւս. բն.։)


Մտակոյր

See full entry →

adj.

mentally blind.

NBHL (1)

Ի բազմութենէ լալոյնեւ յամբոխէն մտակոյր եղեալ՝ մոռացայ. (Ոսկիփոր.։)


Մտամոլորեմ, եցի

See full entry →

va.

to seduce, to pervert;
— զինքն, to deceive oneself.

NBHL (1)

Մտամոլոր յիմարութեամբ խորագոյն թաղեցայ ի վիհս մեղաց. (Մարաթ.։)


Մտառու, աց

See full entry →

adj.

of good comprehension, intelligent.

NBHL (1)

Զմէ՞ ի քաջ մտառուացն եւ ի վատառուսն զնոյն պահանջես հազարս։ Ուրախացեալ զոգիս մտառուացն. (Պիտ.։)


Մտառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

understanding, intelligence.

NBHL (1)

Սոկրատէս իւրով քաջուշեղագոյն մտառութեամբ եւ անձանձրոյթ երկասիրելովն արդարեւ գերազանցեալ զամենեքումբք. (Պիտ.։)


Մտացեբար

See full entry →

adv.

wisely, sensibly, judiciously.

NBHL (1)

Ծանեաւ թագաւորն, թէ ստոյգ եւ մտացէբար են խօսք սրբոյն. (Փարպ.։)


Մտացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj.

reasonable, rational, sensible, intelligent, wise, judicious.

NBHL (1)

Զի մտացեաց աւելի ահ եւ երկիւղ ի միտս արկանիցէ։ Ճշմարիտ է, եւ մտացեաց յոյժ յայտնագոյն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Մտաւոր, աց

See full entry →

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

NBHL (1)

Քան զծաղր երեսաց՝ բարկութիւն մտաւոր պատուականագոյն է. (Ածազգ. ՟Ժ՟Զ։)


Մտեմ, մտայ

See full entry →

vn.

cf. Մտանեմ.

NBHL (2)

Մտեմ ի բոյնն աղաւնի, եւ անտուստ ագռաւ ելանեմ։ Մտել ի նաւահանգիստն հանդարտութեան հոգւոյ։ Մտելոց են ի քաղաքս։ Մտեն եւ բնակեն։ Ի բարւոյն վայելս մտել։ Ի վերջին ժամանակս յեկեղեցի մտէ. (Նար. ՟Հ՟Ա։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Իգն.։ Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. եւ այլն. ստէպ։)

Մտաւ ի սրբութիւն սրբութեանցն։ Մտաւ լուացաւ։ Երաշխաւոր մտաւ առաջնորդս։ Ի միասին մտայք յասպարիզին, ի միասին յաղթեցիք թշնամւոյն, եւ այժմ ի միասին մատերուք առաջի նահատակադրին. (Մագ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Թ։ Լմբ. պտրգ.։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Մտերմաբար

See full entry →

adv.

faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.

NBHL (1)

Զնոյն դեղ դժրողին ինքնակործան՝ մտերմաբար արբուցեալ (եւայ՝ ադամայ). (Գանձ.։)


Մտրուկ, րկաց

See full entry →

s. bot.

young ass;
colt, foal, filly;
colt's foot.

NBHL (1)

Ահա՛ թագաւոր քո գայ՝ հեզ, եւ հեծեալ յէշ, եւ ի նոր մտրկի։ Նոր մտրկաւն զեկեղեցի գուշակէր։ Մի՛տ դիր եւ զգօնութեան մտրկին. զի կրմուղ էր եւ տրմուղ, եւ հանդարտագոյնս գնայր. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)


Մրադիր

See full entry →

cf. Մրազարդ.

NBHL (1)

ՄՐԱԴԻՐ ՄՐԱԶԱՐԴ. Մակդիր դեռաբոյս մազից կամ հերաց մօրուաց, եւ ձեւոյ յօնից, հանգոյն գծագրութեան մրոյ.


Մրազարդ

See full entry →

adj.

dark with down, downy, furnished with soft dark hair;
— յօնք, black eye-brows.

NBHL (1)

ՄՐԱԴԻՐ ՄՐԱԶԱՐԴ. Մակդիր դեռաբոյս մազից կամ հերաց մօրուաց, եւ ձեւոյ յօնից, հանգոյն գծագրութեան մրոյ.


Մրմունջ, մնջոց

See full entry →

s.

murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.

NBHL (3)

Զնոյն մրմունջ մրմնջեսցեն. (Ոսկ. ես.։)

(Լալական կանայք) ձայնիւք մրմնջոցն ի վերայ սպանելոյն ի մէջ կոծոյն բարբառէին. (Բուզ. ՟Դ. 15։)

Տաղ ի տէր ներսիսէ, մրմո՛ւնջ ասա՛ (այսինքն իբրեւ զմրմունջ, կամ մեղմաձաչն). Նոր ծաղիկ այսօր բղխէ յարմատոյն յեսսեայ. (Տաղ.։)


Մրջիմն, ջման

See full entry →

cf. Մրջիւն.

NBHL (1)

Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)


Մրջիւն, ջեան

See full entry →

s.

ant, emmet, pismire.

NBHL (1)

Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)


Մրջիւնոց, աց

See full entry →

s.

ant-nest, ant-hole.

NBHL (3)

ՄՐՋԻՒՆՈՑ ՄՐՋՄՆՈՑ. μυρμηκία formicarum domicilium, cubile, nidus. Բոյն մրջեանց. մրջունի բուն.

Նմանութեամբ՝ Կեղ ինչ, որոյ սպիքն են իբր հետք խածուածոյ մրջմանց, կամ նման բունոյ նոցա։ Ասի եւ որպէս ռմկ. մրջիբոյն. μυρμηκία formicans vel formicaria veruca, formicatio

Զմրջիբոյնն քացախով եւ բորակաւ շփէ՛, եւ զաւելուկն մանր ի վերայ ցանէ՛. (Բժշկարան.։)


Մրջմնոց, աց

See full entry →

s. med.

pricking like the stinging of ants, formication;
cf. Մրջիւնոց.

NBHL (3)

ՄՐՋԻՒՆՈՑ ՄՐՋՄՆՈՑ. Բոյն մրջեանց. մրջունի բուն.

Նմանութեամբ՝ Կեղ ինչ, որոյ սպիքն են իբր հետք խածուածոյ մրջմանց, կամ նման բունոյ նոցա։ Ասի եւ որպէս ռմկ. մրջիբոյն.

Զմրջիբոյնն քացախով եւ բորակաւ շփէ՛, եւ զաւելուկն մանր ի վերայ ցանէ՛. (Բժշկարան.։)


Մրրկածին

See full entry →

adj.

causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.

NBHL (1)

Արբեալ զճաշակ դառնութեան մրրկածին բոցոյն. (Բենիկ.։)


Մրցարան, աց

See full entry →

s.

lists, arena;
agonism.

NBHL (2)

ἁγών, στάδιον stadium, certamen, et locus in quo certamen editur. Տեղի մրցելոյ ըմբշաց կամ նահատակաց. ասպարէս հանդիսի, եւ նոյն իսկ հանդէս մրցանաց. ասի եւ յն. բառիւքն՝ ստադիոն, եւ ագոն.

Պա՛րտ էր իմանալ քեզ ո՛վ դատաւոր զհաստատութիւն հաւատոյն մեր յառաջին մրցարանէ անտի. (Ճ. ՟Բ.։)


Մօտալուտ

See full entry →

adj.

imminent, impending, near, at hand, threatening;
— վտանգ, imminent danger;
— լինել, to be imminent, to threaten.

NBHL (1)

Եւ էր՝ որ անդէն իսկ մօտալուտ առաջոյ ի նոյն ի նմին ժամնաակի դէմ յանդիման ցուցանէ. (Ագաթ.։)


Մօտակայ, ից

See full entry →

cf. Մօտակաց.

NBHL (1)

Հրեշտակք՝ մօտակացք են աստուածային աթոռոյն. (Ոսկիփոր.։)


Մօտակաց, աց

See full entry →

adj.

assisting, present, neighbouring, near, close to.

NBHL (1)

Հրեշտակք՝ մօտակացք են աստուածային աթոռոյն. (Ոսկիփոր.։)


Մօրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to stagnate, to be stagnant, to form a swamp or bog, to stand.

NBHL (1)

Գինւով կիզեցելոցն բերանք՝ մօրացելոյ գինւոյն՝ լի իմն է եւ խոնաւագոյն. (Բրս. արբեց.։)


Յ (hi)

See full entry →

s.

the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.

NBHL (8)

Ըստ առաջնոյն ի սկիզբն բառից հնչէ կիսաձայն հ, կամ ը...հ. զոր օրինակ՝ յագ. յածիմ. յամեմ. յանկարծ. յետ. յիսուս. յուզիմ, եւ այլն. այլ ի վերջն մնայ անձայն. զոր օրինակ՝ գայ. տայ. արքայ. գոյ. երեկոյ, եւ այլն։ Բաց ի քանի մի բառից՝ յորոց ի վերջն հնչէ որպէս ե, թերատ. զոր օրինակ, վայ՝, հայ՝. ըստ ոմանց նաեւ բայ՝, մակբայ՝, խոյ՝։

Յ. Յերկբարբառդ ոյ, լծորդ է ընդ ո՛ւյ. կամ ի յոլովիլն փոխի ստէպ ի ու. զոր օրինակ գրի յոմանց Թողոյի, Թողոյիր, Թողոյր. իմա՛ հնչելով՝ Թողույի, Թողույիր, Թողույր. այլ նովին հնչմամբ առաւել սովորական է գրել, Թողուի, Թողուիր, Թողոյր. որպէս եւ գոյն, կոյս, լոյս եւ այլն, հնչեն՝ գո՛ւյն, կո՛ւյս, լո՛ւյս, վասն որոյ եւ հոլովին՝ գունոյ, կուսի, լուսոյ. եւ այլն։

Ի յ՝անմահարար ծառոյն՝ նախատունկ յայտնեալ արմատ. (Շ. տաղ ի ստեփ.։)

Ի ծնանել ձայնին ի յամլոյն՝ ծնաւ զբարբառ զաքարիաս. (Գանձ.։ (ուր անսովոր է գրելն, յի ծնաննելն)։)

Յունական բարբառոյն ի հայերէն դարձուցեալ. (Կորիւն.։)

Յոյնս չոքաւ ինքն։ Տուեալ էր (զանի քաղաք) յոյնս. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)

Յիմարութենէ հրաժարեա՛։ Յառաջագոյն յայտ իսկ էր, եթէ յուդայ ծագելոց իսկ էր տէր մեր յիսուս Քրիստոս. (Եփր. եբր.։)

Յ. Որպէս թարմատար՝ կամ ի վայելչութեան եւ կամ ի սաստկութեան սակս դնի ի սկիզբն բառից սկսելոց ձայնաւորաւ, պահելով զնոյն նշանակութիւն. զոր օրինակ նոյն են Աջող, Յաջող. Անկանել, Յանկանել. Ապահով, Յապահով. Եղանակ, Յեղանակ։ Թո՛ղ զզանազանեալս նշանակութեամբ. Ածիմ, Յածիմ. Առնեմ, Յառնեմ. Եղանակեմ, Յեղանակեմ. Հեղում, զեղում, Յեղում. եւ այլն։


Յագեցուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

satisfying, satiating.

NBHL (1)

Որպէս մարմնոյ ո՛չ է մի՝ տեսանելոյն զյագեցուցիչ իւր համադամս, եւ ճաշակելն. (Լմբ. համբ.։)