cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Չհաւասարել ընդ նոսա ի հոգեկան եւ ի մարմնական սեղանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
ՀԱՒԱՍԱՐԵՄ συγκρίνω comparo, aequparo ἁνισόω adaequo. որ եւ ՀԱՒԱՍԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Հաւասար առնել կամ համարել. համեմատել. բաղդատել. հաւասարցընել, նմանցընել.
ՀԱՒԱՍԱՐԵԼ μετέχω participo κοινωνέω communico. Կցորդ առնել. հացորդ կացուցանել. իլհախ ընել, մասնակցել.
Հաւասարեսցի մահս մեր ընդ մահ քաջ նահատակացն։ Հաւասարեսցեն առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Ը։)
Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։ (որք մարթին ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։))
Ո՞վ են՝ որ հաւասարեն առ ամենայն կենդանիս։ Թէ ոք ուրեք ընդ օրէնս հաւասարէր. (Ժղ. ՟Թ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 60։)
Անսրբոցն ընդ սուրբս հաւասարել. (Յճխ. ՟Դ։)
to render equal, to equal;
to equalize, to level, to make even, level or smooth, to equal, to compare;
to counterbalance;
to communicate, to make a sharer or partaker.
Հաւասարեցո՛ զմեզ ընդ ճշմարիտ երկրպագուս քո. (Պտրգ. ձ։)
to equal, to match, to be on a par or level with, to liken oneself to, to make oneself equal or conformable with, to be compared, confronted with;
to communicate, to participate, to share;
—իմ ընդ կնոջ, to be united, to conjoin.
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
Հաւաստի քննութեամբ, կամ ընտրութեամբ։ Ի հաւաստի քննութեան. (Իգն.։)
Եւ զպատարագն ընդ նմին յիշեաց, որ գործոցն էին հաւաստիք. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Ի քրտան եղեւ, զի զհաւաստիս մարդանալոյն ցուցցէ։ Բազում հաւաստեօք տայր ընդունել զայն։ Դիտեա՛ ինձ զմարգարէութեանցն հաւաստիս։ Պահին բազում հաւաստեօք։ Տե՛ս ո՛րչափ հաւաստեաց պէտք են մեզ, զգուշասցո՛ւք եւ այլն։ Մեծամեծ հաւաստեօք լեալ ամբաստան զնոցանէն։ Նշանա՞ցն հանդէսք, եթէ առաքինութեանցն հաւաստիք. (Ոսկ. ստէպ։)
certitude, assurance, good authority, best source;
demonstration, token, testimony, proof;
— բարձր ակնածութեան, assurance of the highest regard;
ընդունել զ—իս մեծարանաց, to be assured of his highest esteem.
cf. Հաւաստիք.
Յայտ ածել զհիւսումն հաւաստութեան առաջիկայ իրին։ Հետեւելով իմ ընդ համառօտ հաւաստութիւն. (Յհ. կթ.։)
of the same belief, faith or religion, coreligionary.
Հաւատակից քրիստոնեայք. (Շ. ընդհ.։)
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
πιστεύω credo ἑμπιστεύω, πείθομαι fido, confido, persuasus sum. Հաւատս ընծայել. հաւանել մտօք՝ մանաւանդ բանիցն աստուծոյ. դաւանել. խոստովանել. հաստատութեամբ ընդունել որպէս ստոյգ եւ հաւատարիմ. աներկբայ համարել վստահութեամբ. վստահիլ. հաւտալ.
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
πιστός fidelis, fidus. Մտերիմ ի հաւատս առաջի աստուծոյ, կամ մարդկան. արժանահաւատ. իրաւամբք եւ յապահովի հաւատալի. հաւաստի. վստահելի. ընդունելի. եբր. էմուն, նէէման. թ. էմին.
Հաւատարիմ կոչէ զնա ... զի ոչ խորեաց ինչ, եւ ոչ ընդվայր զտէրունիսն ծախեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԼԻՆԵԼ. πιστόομαι, πιστεύομαι fide dignus reddor, fides mihi habetur, creditus sum, confirmor. Հաւատարմանալ. հաւատալի եւ վստահելի գտանիլ. ստուգիլ. հաստատիլ. ընդունելի լինել. եւ Աւանդիլ իբրեւ ի ձեռս հաւատարիմ անձին.
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
դիմազ. ՀԱՒԱՏԱՐՄԱՆԱՅ ացաւ. դիմազ. Ասի զբանից եւ զիրաց, որպէս Հաւատարիմ՝ այսինքն հաւատալի լինել. հաւաստիլ. ստուգիլ. ընդունելի գտանիլ. հաստատիլ.
to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
Յառաջնում նուագին իբրեւ զհամամիտ գործակից եւ զեղբայր սիրելի հաւատարմացուցեալ իւր՝ ընդունէր զնա պատուով մեծաւ. (Յհ. կթ.) այսինքն հաւատարիմ երեւեցուցեալ, կամ հաւատացուցեալ։
fidelity, loyalty;
good faith, honesty, plain-dealing, sincerity;
confidence, security;
certitude, certainty, assurance.
ՀԱՒԱՏԱՐՄՈՒԹԻՒՆ. πίστις fides. Հաւատք. եւ Արժանահաւատութիւն. յարգ ընծայելի հաւատարիմ անձին կամ հաւաստի բանից. Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 23։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 22. 26. 31։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ա. 15։ Նեեմ. ՟Թ. 38։ Երեմ. ՟Ի՟Ը. 9։ Ովս. ՟Ե. 9։)
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
Գտեր զսիրտ նորա (աբրահամու) հաւատացեալ առաջի քո։ Զօրաժողով է յուդա, եւ բազում հաւատացեալք ընդ նմա։ Աչք ի հաւատացեալս երկրի։ Եթէ ոք հաւատացեալ այրիս ունիցի.եւ այլն։
to cause to believe, to persuade, to convince;
to impose upon.
πείθω suadeo. Տալ հաւատալ. հաւանեցուցանել. համոզել. եւ Հաւատարիմ առնել. հաւտացընել.
to make a syllogism.
συλλογίζομαι colligo, ratiocinor, argumentor. Քաղել զհետեւանս ի նախընթաց բանից. ձեռնարկել. իմաստասիրել. եւ Ճարտարել. հնարիլ.
place of assembly;
receptacle.
Տեղի հաւաքման. ժողովարան. ընդունարան.
palimbacchus.
Զօրեղ ի հաւն կամ ի հաւելն, այսինքն ի սկզբնաւորութեան. որպիսի է բառն եռավանկ, ոյր երկոքին նախընթաց վանկքն են երկար.
cf. Եբրայական.
Մամոնայ՝ ընչիցն մեծութիւնն ասի ըստ հեբրայական բառին. (Մեկն. ղկ.։)
spelling;
syllable.
συλλαβή syllaba. (լծ. հյ. ոգել. ոգի. հագագ, վանգ. յն. իխի՛, ի՛խօս. մանաւանդ արաբ. եւ պ. հէճէ, սիւգիւն ). Հնչիւն կենդանի՝ զօդմամբ տառի ընդ տառի. հնչումն եւ կապ փաղառութեան. վանկ. սիւղոբայ.
Ի հեգէ գրոյն։ Զօրութիւն հեգոյն։ Յո՛ր եւ իցէ ձայնաւորս եւ ի հեգս։ Հեգ կիսակատար, որ ասի վանգ եւ փաղառութիւն. եւ յայսպիսի հեգիցս ընդ միմեանս զուգեալ՝ ասի բառ։ Անունն կամ բայն կամ այլքն բազում հեգիւք բաղկանան։ (Երկու հեգով. եւ այլն. Երզն. քեր.։)
to spell.
συλλαβίζω syllabas conecto. Հնչել զձայն՝ զօդելով գիր ընդ գրոյ. ոգել զվանկ.
ironical, sarcastic, derisive, taunting, mocking.
իբր Հենգնական. διασυρτικός cavillatorius, irrisionis. Ուր իցէ հենգնութիւն. եպերողական. որ ինչ լինի ընդ կատակս եւ այպն առնելով.
irony, sarcasm, taunt, jeer, scoff, derision, mockery;
irony.
Նիւթ ընդունայն քաղաքավարութեան եւ կեղծաւորութեան՝ արդարութիւն նոցա, եւ հպարտութիւն՝ հեգնութիւն նոցա. (Իսիւք.։)
cf. Հեզաբանիկ.
Հեզաբան լինել, ընկերին ուսուցանել ցածութիւն. (Եղիշ. հայր մեր.։)
soft, gentle, slow;
softly, gently.
Հեզ ի գնացս. հանդարտաքայլ. մեղմընթաց.
cf. Հեզութիւն.
Իբրեւ զանապատաւորս ամենայն հեզանաց հանդիսիւ ընդ կարգս աշխարհիս անցանէր. (Յհ. կթ.։ (Եթէ ընթերցցիս Հեզանոց, լինի իբր հեզական։))
flowing gently.
Որ հեզիկ սահեալ գնայ. մեղմընթաց.
to render mild, affable, pleasing, agreeable, to soften, to appease, to pacify, to calm, to quiet.
πραΰνω, καταπραΰνω mitem a mansuetum reddo, mulceo, mitigo. Հեզ առնել. հանդարտել. ամոքել. ընդելացուցանել. մեղմել. կակղել.
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
Բարկութեանն հեզութիւն (ընդդէմ դիցի). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Խօսիցի՞ ընդ քեզ հեզութեամբ. յն. ողոքանօք, կամ զիջմամբ։
heathenish, pagan, gentile.
Ոչ խառնակելով ընդ հեթանոսական պաշտօնս. (Շար.։)
cf. Հայթայթանք.
Ընդ բազում հեթեթանօք եւ ընդ ցնորիւք անկան ազգ մարդկան. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.
Նոյն ընդ Հելլեն. ելլադացի. յոյն. եւ Այլազգի. հեթանոս.
Ընդ ամենայն հելլենացի նմաստութիւնս ընթացեալ. (Ճ. ՟Բ.։)
beam, rafter, joist.
Ի յատակէ տանն մինչեւ ցհեծանսն։ Մինչդեռ ընկենոյր զհեծանն (տապարաւ), անկաւ երկաթն ի ջուրն. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 5։)
ՀԵԾԱՆ. ՀԵԾԱՆԱԿ. δοκίς trabecula. Գերանաձեւ լոյս երեւեալ յօդս. (զոր եւ մեզ եղեւ տեսանել ի հռովմ ընդ երեկս, յամի տեառն 1816)
small beam.
ՀԵԾԱՆ. ՀԵԾԱՆԱԿ. δοκίς trabecula. Գերանաձեւ լոյս երեւեալ յօդս. (զոր եւ մեզ եղեւ տեսանել ի հռովմ ընդ երեկս, յամի տեառն 1816)
poor & proud;
bombastic.
Արմատ յաջորդ բառից. Լծ. ընդ կիւս. գուշակ. եւ գոռոզ. որպէս իմաստակ բարձրայօն, կամ թ. գօգօզ որպէս թէ աղքատ հպարտ։
to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Կոկոզանամ.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
produced from a rib (Eve).
Աղբիւր բղխեաց ի սուրբ կողին, վասն վիրացըն կողածնին։ Յիսուս որդի.։
consort, wife, spouse.
Գերի կողակիցն երանելւոյն։ Եկեալ կողակից սրբոյն՝ ընկէց զմատանին առ սրբոյն ալեքսիոս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.
Գուցէ ստեսցէ ի սիրոյն նորա, եւ լիցի միաբան ընդ կայսերն յունաց, եւ կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ. (Բուզ. ՟Դ. 16։)
cf. Կողմնակի.
Յամօթ որք ասեն կողմանաւոր ընկերս. (Բրս. ճգն.։)
"cf. Ի կող լինիմ."
κοιμάομαι cubo, dormio. Կողմանիլ, ընկողմանիլ, պառկիլ.
cf. Մերկիմաստասէրք.
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
nakedness;
the naked part.
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
παρών, -ροῦσα, -ρόν praesens;
qui, quae, quod adest. բայիւ παρίσταμαι assisto. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ կայ. առընթերակայ. ներկայ. մօտաւոր. առաջիկայ. մօտիկ կամ առջեւը եղածը.
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
Անմատչելի հեռաւոր, եւ անընդմիջելի մերձաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
ՄԵՐՁԱՒՈՐ. συγγενής cognatus ἁγχιστεύων prpinquus, proximus ἐταῖρος socius, sodalis. Ազգակից. արենակից. եւ մտերիմ բարեկամ. ծանօթ. ընկեր.
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՄ ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁγχιστεύω jure propinquitatis peto, redimo . Մերձաւոր առնել, մերձեցուցանել. իւրացուցանել զինչս կամ զկին. սեպհականել. իրաւամբք ազգականութեան առնուլ կամ ստանալ. տէր ելլալ, տէր կայնիլ, իրեն ընել.
Մերձաւորեա՛ դու քեզ զմերձաւորութիւն իմ։ Տայր ցընկեր իւր, որ մերձաւորելոց էր զմերձաւորութիւն նորա։ Եթէ մերձաւորեցուսցէ զքեզ մերձաւորիչն քո, բարի է. ապա թէ ոչ կամիցի մերձաւորեցուցանել զքեզ, ես մերձաւորեցուցից զքեզ։ Ոչ կարեմ մերձաւորեցուցանել ես ինձ. (Հռութ. ՟Դ. 6. 7։)
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՄ ՄԵՐՁԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁγχιστεύω jure propinquitatis peto, redimo. Մերձաւոր առնել, մերձեցուցանել. իւրացուցանել զինչս կամ զկին. սեպհականել. իրաւամբք ազգականութեան առնուլ կամ ստանալ. տէր ելլալ, տէր կայնիլ, իրեն ընել.
Մերձաւորեա՛ դու քեզ զմերձաւորութիւն իմ։ Տայր ցընկեր իւր, որ մերձաւորելոց էր զմերձաւորութիւն նորա։ Եթէ մերձաւորեցուսցէ զքեզ մերձաւորիչն քո, բարի է. ապա թէ ոչ կամիցի մերձաւորեցուցանել զքեզ, ես մերձաւորեցուցից զքեզ։ Ոչ կարեմ մերձաւորեցուցանել ես ինձ. (Հռութ. ՟Դ. 6. 7։)
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
ἁγχιστεία propinquitas. Մերձաւորն գո, եւ մերձաւորիլն. մօտաւորութիւն. ներկայութիւն. ընտանութիւն. կենակցութիւն. եւ Ազգակցութիւն. խնամութիւն.
Ի ձեռն այսպիսեաց ինչ մերձաւորութեանց ընդ միմեանս հարեալք. (Յհ. կթ.։)
Ասեն զօձէ, եթէ ընդ միւռինէս զեռնոյ՝ որ ի ծովու է, ի խառնակումն մերձաւորութեան գայ. (Ղեւոնդ.։)