Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Պարուտակ, աց

See full entry →

s. anat. bot.

pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.

NBHL (1)

Որոյ (ուղղոյն) վերին կողմն առ նոյն ինքն. պարուտակսն որ կայն զխելապատակաւն՝ պարունակին։ Ասէ զխելապատակն. քանզի այսպէս անուանեն զպարունական խելացն՝ զպարուտակ։ Որոց կողքն ջեռուցեալ են՝ ախտաւոր իմն պարուտակաց ի նոսա եգելոց։ Միտք՝ պարուտակացա այսոցիկ անուն է. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։ Տե՛ս եւ Նիւս. բն. ՟Դ. եւ այլն։)


Պարուրեմ, եցի

See full entry →

va.

surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.

NBHL (2)

Պարուրեաց զյոյս իմ. (Յոբ. ՟Ծ՟Թ. 10։)

Բազում վարձք է մեզ՝ յորժամ ի տեսութենէ իգի զանձինս պարուրեսցուք. (Կլիմաք.։)


Պարպատեմ, եցի

See full entry →

va.

to fill to overflowing;
to break, to burst.


Պարսաւասէր

See full entry →

adj.

fond of criticism, carping, fault-finding.

NBHL (1)

Լուայ զպարսաւասիրաց ոմանց՝ զօրէն պիծակաց ոմանց հնչեցուցանել՝ դաժանս զգայռալով ի վերայ իմ բանս. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)


Պարսաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.

NBHL (2)

Յիրաւի պարսաւեսցի առաւել քան թէ գովեսցի՝ մահուամբ սիրելեացն դնելով իւր պատիւ. (Փիլ. իմաստն.։)

Ի մարդկանէ գովիմ, եւ ի տեսողէդ պարսաւիմ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Պարսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.

NBHL (1)

Նախ առ աստուած ձգեաց (չարախօսն) զլեզուն, եւ պարսեաց զթոյնք իւր իբրեւ զարձան վիմի. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)


Պարսպեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.

NBHL (1)

Յայսպիսի ամենայն ուստեք պարսպեալ անյուսութեամբ ժամանակի . իմա՛, շուրջ պատեալ՝ պաշարեալ։


Պարտական, ի, աց

See full entry →

s. adj.

debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.

NBHL (1)

Պարտական եմք առ աստուած ի մէնջ զսէրն. (Բրս. հց. այսինքն պարտիմք։)


Պարտականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obligation.

NBHL (1)

Յաղագս զմեր պարտականութիւնս ազատելոյ՝ եգ զանձն. (Խոսր. իմա՛, զմեզ զպարտականքս։)


Պարտապան, աց

See full entry →

s.

debtor;
culprit;
— լինել, to owe, to be indebted.

NBHL (1)

Որպէս եւ մեք թողումք մերոց պարտապանաց։ Պարտապան մի բիւր քանքարոյ։ Յունաց եւ բարբարոսաց, իմաստնոց եւ անմտից պարտապան եմ։ Այնուհետեւ ե՛ղբարք պարտապան եմք ոչ մարմնով ըստ մարմնոյ կեալ. (Մտթ. ՟Ղ. 12։ ՟Ծ՟Ը. 24։ Հռ. ՟Ա. 14։ ՟Ը. 12։)


Պարտապանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obligation, bounden duty, bound.

NBHL (1)

Ոչ խնդրեցաւ պարտապանութիւն վրիժուց չարախօսին մերոյ։ Զրախնդիր լինիս հեղուլ զարիւն իմ առանց բանի պարտապանութեան. (Յհ. կթ.։)


Պարտաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.

NBHL (1)

Ոչ միայն անմտութեան, այլ անհաւատարմութեան ունի զպարտաւորութիւնն . յն. յանդիմանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)


Պարտեմ, եցի

See full entry →

va.

to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.

NBHL (1)

Յամօթ եղեն իմաստունք, զարհուրեցան եւ պարտեցան. (Երեմ. ՟Ը. 9.) (յն. ըմբռնեցան)։


Պարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.

NBHL (1)

Պարտութիւն խոստովանեսցուք։ Պարտութիւն խոստովանիմ. (Լմբ. պտրգ. ստեպ։)


Պարփակ

See full entry →

s. fig.

guard, shield.

NBHL (1)

Տէր օգնական է իմ եւ պարփակ, հանդերձ հրեշտակոքըք շրջաբանակ. (Գանձ.։)


Պարփակեմ, եցի

See full entry →

va.

to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.

NBHL (3)

Զնա սերովբէիցն պարփակէ հրեղէն սուրն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Զասացեալսն ի քէն ի մտածութեան մերում պարփակեալ ունիմք. (Պղատ. տիմ.։)

Եւ ոչ զուշ իմաստիցն ի նոյն պարփակեմք. (Լմբ. պտրգ.։)


Պենտակոստէ, ից

See full entry →

cf. Պենտեկոստէ.

NBHL (1)

Այժմ լինիմ յեփեսոս մինչեւ ցպենտակոստէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Զ. 8։)


Պետ, աց

See full entry →

s.

chief, commander;
— վարժից, master;
— հարց, patriarch;
— մարց, abbess;
— գաւառաց, prefect, governor.

NBHL (3)

Գլուխ եկեղեցւոյ եւ վէմ՝ հիմն անշարժելի, պետ ընտրեալ դասուն. (Շ. տաղ.։)

Եթէ զօրական ոք յասպարիսին խնդրէ զմարտի վրէժ, պետաւ նավաւկրթեսցի. (Սկեւռ. ի լմբ.։ Որպէս հարց սրբոց պետ վերակոչիմ) (այսինքն հայրապետ). (Շ. ատեն.։)

Ընդ մարցդ պետին կամիմ խօսել։ Ինքն մարց պետն է առ։ Պետ մարցն հրամայեաց (այսինքն մայրպետն) . (Վրք. հց. ձ։)


Պետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.

NBHL (1)

Չուեսցեն իւրաքանչիւր զհետ միմեանց ըստ պետութեան. (Թուոց. ՟Բ. 17։)


Պետրեան

See full entry →

cf. Պետրոսեան.

NBHL (2)

cf. պետրոսեան. Գեղեցիկ պետրեան գնդին փութով ազգ արասջիք։ Ցանկ սիրոյ իմոյ պետրեան գնդին ազգ արաջիք. Նար. տաղ.։ Այժմ ընդ պետրոսն ես ի պարի, թագաւորեալ ի յապառնի. (Լմբ. ի շնորհ.։)

Եկեղեցի սուրբ հիմնեալ ի վերայ պետրան վիմին. (Զքր. ծործոր.։)


Պետրոսեան

See full entry →

adj. s.

Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.

NBHL (1)

Որ ինչ անկ է պերոսի վիմին հաւատոյ.


Պերճաբան, ից

See full entry →

adj.

eloquent.

NBHL (1)

(Մեծն տիգրան) մեցիմաստ եւ պերճաբան. (Խոր. ՟Ա. 23։)


Պերճաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eloquence.

NBHL (1)

Յանօգուտս բազմախօսիցն հասցէ պերճաբանութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Պերճանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.

NBHL (2)

Մի՛ պերճանար՝ գործել զգործս քո , , . մի իմաստակեր. (Սիր. ՟Ծ. 29։)

Յոլով տուեալ իմ ողորմութիւն, պերճանային՝ իբրեւ թէ զամենայն արքայութիւն ստացեալ եմ. (Ճ. ՟Գ.։)


Պերճապսակ

See full entry →

adj.

splendidly crowned.

NBHL (1)

Տեսեալ զնոսա պերճապսակս թագաւորեալս ընդ քրիստոսի. (Լմբ. իմ.։)


Պէս

See full entry →

prep. adv.

as, like;
— գունակ, as;
— զայս օրինակ, thus, in this manner or way;
almost, nearly.

NBHL (1)

Քանզի լսելիք՝ հեղգագոյն իմն պէս, եւ իգագոյն քան զտեսանելիս. (Փիլ. իմաստն.։)


Պէսպէս

See full entry →

adj.

diverse, varied, different;
of divers colours, variegated;
precious, excellent.

NBHL (1)

Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Պէսպէս գինեօք եւ անոյշ իւղովք լցցուք։ Փոխանակ պէսպէս պատուական (յն. մի բառ) իւղոցն եւ խնկոցն. (Առակ. ՟Ա. 13։ իմաստ. ՟Բ. 7։ Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 2։)


Պինդ, պնդոյ, պնդոց

See full entry →

adj. adv.

firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.

NBHL (5)

Զսկիզբն հաստատութեանն մինչեւ ի վախճան պինդ ունեցիմք. (Եբր. ՟Գ.. 14։)

Աչք ձգտեցուցանելով զինքեանս կարի յոյժ եւ առաւել քան զկարն դիմեալք (ուժով) բռնաւորաւ եւ պնդաւ նուաղանան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Այնպէս պնդով ադանին, ոցպէս թէ հանդերձսն ընդ մարմինն կարեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)

Որ յոյժ պինդդ ունիս զմիդ ասել բնութիւն. եւ ասելոյդ խո խորհուրդ ի վաղենտինեայցն եւ ի մանիքեցւոցն հայի աղճատանս. (Յհ. իմ. երեւութ.։)

βέβαιος, στάσιμος firmus, stabilis, validus, fortis σπουδαῖος studiosus, diligens σύντονος contententus vehemens. Հաստատուն. սերտ. խիստ. բուռն. ուժգին. եւ Ժիր. փոյթ. հաւատարիմ. պինտ, ամուր


Պիտակ, աց

See full entry →

adj. s.

false, improper, abusive, adventitious, extrinsic;
degenerate, bastard;
note, letter, bill, card;
— ի պարտուց, innocent, guiltless, faultless.

NBHL (2)

Զբուն աստուածն թողին, եւ ի պիակսն զառածան։ Մի համարեսցիս՝ թէ նա լոյս իմանալի եւ բուն է, եւ սա լոյս ինչ երեւելի եւ պիտակ. (Սեբեր. ՟Գ. եւ ՟Է։)

Որ իմաստասիրելն առանց պիտակ օտարութեան է գիտուն, եւ աննենգ եւ մաքուր բարեպաշտութեան վերակացու է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Պիտակաբար

See full entry →

adv.

abusively, falsely, improperly;
catachrestically;
— վարիլ, to abuse, to use improperly.

NBHL (3)

Մի ոք կարծեսցէ ի վերայ աստուածոյ զստուերս իսկապէս տիրաբանիլ, քանզի պիտակաբար իրք են այս (իբր զեղծումն չարաչար Վարումն). (Փիլ. իմաստն.։)

καταχρηστικῶς, -κόν, ἑκ καταχρήσεως abusive, improprie. Իբրեւ պիտակ եւ օտար. յումպէտս. տիրապէս, այլ անյատկապէս եւ ըստ իմիք. անուամբ լոկով.

ՊԻՏԱԿԱԲԱՐ ՎԱՐԵԼ կամ ՎԱՐԻԼ. καταχράομαι abutor. Չարաչար վարել զիմն յումպէտս առնուլ ի կիր.


Պիտամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Պիտանամ.

NBHL (1)

δέομαι opus habeo. Պէտս ունել՝ իրիք, կամ իմիք. cf. ՊԻՏԱՆԱՄ.


Պիտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to want, to be in want of;
to be necessary, useful.

NBHL (3)

Ոչ պիտանամ ոսոխաց ի դատադրութիւն, ոչ պիտանամ վկայից ի յանդիմանութիւն. (Ոսկ. ղկ.։)

Ստորոգութիւնքն արիստոտէլի պիտոյ են մեզ յամենայն իմաստասիրութիւն. իսկ ներածութիւնքս պորփիւրի պիտանան մեզ ի ստորոգութիւնքն արիստոտէլի։ Այսոքիկ առինչունակին են. յորում պիտանան յըստ միմեանց բանն. (Անյաղթ պորփ.։)

Ես զիմ աման ձիթոյն ո բացեալ էի, այլ մախաթով ծակեալ էի ըզծեփ նորա. քանզի փոքր ինչ պիտացաւ ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Ե. ձ.) (տպ. տիպոյացաւ)։


Պիտանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Պիտանամ ;
to use, to employ, to make use of.

NBHL (1)

Արդ եղծանելով զառաջին ձեռնարկութիւն եղծանողացն զիմաստասիրութիւն, պիտանանամք ընդդիմակայման եւ ընդդիմայարակայութեան. իսկ ընդդիմայարակայման պիտանացեալ՝ ասեմք եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։ 1)


Պիտանի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj.

useful, profitable, advantageous, necessary;
good, excellent.

NBHL (2)

Գտեալ տար եւ կտաւ՝ արար անօթս պիտանիս ձեռօք իւրովք։ Հնարեալ վայելուչ անօթ պիտանի կազմեաց ի սպասաւորութիւն կենաց։ Եղիցի անօթ պատուական, սրբեալ եւ պիտանի տեառն իւում։ Մի՛ արհամարեսցես զամենայն խորհուրդս պիտանեաց։ Պսակդ եղիցի այնոցիկ՝ որ ակնունին, եւ պիտանեաց նորա, եւ որոց ճանաչեն զնա. (Առակ. ՟Լ՟Ա. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 21։ Տոբ. ՟Դ. 13։ Զաք. ՟Ղ. 14։)

Որ երբեմն անտանի էր քեզ, բայց արդ քեզ եւ ինձ պիտանի (զի ոնեսիմոս անունն նշանակէ պիտանի եւ օգտակար). (Փիլիմ. 11։ Սուր՝ գեղեցկացաւ) (յն. լաւ եղեւ) ի փայլիւն. պիտանի եղեւ (յն. լաւ եղեւ) ի սպանումն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 15։)


Պիտանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

utility, profit, advantage;
use, employ.

NBHL (1)

Ի պիտանութենէ ընդունիս զշնորհսն (յն. ի յառաջադիմութենէ). (Կոչ. ՟Գ։)


Պիտառեմ, եցի

See full entry →

va.

to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.

NBHL (2)

Զոր ձայնիւ մարգարէին պիտառեալ ասէ, այս է հանգիստ իմ. (Նանայ եկեղ.։)

Որպէս թէ պէտս անօղ. կամ առեալ ի պէտս շահեկանս. այն է Հրամանահան. պատգամատու. վկայ հաւատարիմ, կամ օգտակար եւ շահավաճառ. իբր յն. χρησμοδός qui oracula edit. կամ χρεώδης, χρήσιμος utilis եւ χρηματίστης negotiator եւ այլն.


Պիտառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

word, oracle, prediction;
testimony, witness;
use, employ;
want, necessity;
work;
writing, useful treatise.

NBHL (1)

Ըստ պիտառութեանն յովհաննու աւետարանագրի՝ յասելն, թէ էր ժամ վեցերորդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Պիտոյանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Պիտանամ.

NBHL (2)

Որոյ ոչ ինչ պիտոյանայր զմանկունսն կորուսանելոյ։ Ոչ իմիք պիտոյանալ ասէր, ոչ ընչից, ոչ տեղւոյ, ոչ տան. (Նիւս. մկ. բեթղ.։ եւ Նիւս. ի գր. սքանչ.։)

Հաղորդել միմեանց, պիտոյանալ միմեամբք (այսինքն իրերաց). (Բրս. հց.։)


Պիրկ

See full entry →

adj.

tight;
— ձգել, to stretch tightly.

NBHL (1)

Յարաժամ ամենայնիւ պիրկ ձգեալ գործաւորութեամբ կենդանին՝ պախումն իմն եւ խզումն պրկեցելոցն առնէ մասանց. (Նիւս. կազմ. ՟Ծ՟Դ։)


Պիւրամիդ

See full entry →

cf. Պիւրամիտ.

NBHL (1)

Այլ պիրամիդքն՝ եւ սոքա արժանի են հրաշից. շինեալք յոյժ անըմբռնելիք յեգիպտոս. զոր քրիստոնեայքս ասեմք շտեմարանս յովսեփու գոլ. իսկ հելլենացիք՝ յորոց մի է եւ հերովդոտոս, ասեն եթէ թագաւորաց շիրիմք են. (Նոննոս։)


*Պլպլամ

See full entry →

cf. Փայլիմ.


Պղատոնական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

Platonic;
— սէր, platonic love;
Platonist.

NBHL (2)

Հետեւող կամ աշակերտ Պղատոնի իմաստասիրի.

Զպղատոնականն համարձակագոյն այժմ բարբառիմ։ Եւ այսոքիկ պերճ եւ պայծառ՝ պղատոնականքն իբր եղանիլ բանք. (Խոր. Ա. 35։)


Պղերգաբար

See full entry →

adv.

lazily, slothfully, supinely.

NBHL (1)

Ոչ միում իմիք պղերգաբար անհոգութիւն առնել. (Փիլ. այլաբ.։)


Պղերգանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be idle, to neglect.

NBHL (1)

Յիմաստիցն բազում անգամ պղերգացեալք գտանին. (Պիտ.։)


Պղծաբան, ից

See full entry →

adj.

turpiloquent, foulmouthed, nasty, ribald, filthy, obscene, blaspheming, cursing.

NBHL (1)

Այլ ի պղծաբան եւ ի զազրական խօսից ամենայն աղանդոց ի բաց մերժեսջիր զքեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)


Պղծալից

See full entry →

adj.

full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.

NBHL (1)

Նախատել զմեզ յանդգնէին պղծալիցն իւրեանց շրթամբք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Պղծեմ, եցի

See full entry →

va.

to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.

NBHL (1)

Պահեսջիք զշաբաթս, զի սրբութիւն է այն տեարն եւ ձեզ. պղծեսցէ զնա. մահու մեռցի։ Զձեռին գործին քո մերձեցուցեր ի նա, եւ պղծեալ է ։ Մի պղծեսցես զանուն իմ սուրբ։ զսրբութիւն տեարն պղծեաց։ Մատուցանեք ի սեղան իմ հաց պղծութեան. եւ ասէք. ի՞ր պղծեցաք զնա։ Ամենայն անօթք նոցա պղծեալ էին։ մինչեւ հեթանոսս եւս եմոյծ ի տաճարն եւ պղծեաց զսուրբ տեղիսն։ Որ եւ զտաճարն իսկ կամեցաւ պղծել. եւ այլն։


Պղծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

contamination, stain, filth, obscenity, lewdness, impurity, debauchery;
profanation, pollution;
abomination, execration;
— կուսի, violation, rape;
ի — մատնել զանձն, to prostitute oneself.


Պղնձագործ, աց

See full entry →

s. adj.

coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.


Պղնձեան

See full entry →

cf. Պղնձի.

NBHL (1)

(Ի սպառազինութենէն) գրեթէ բովանդակ պղնձեղէնս զնա իմանալ թուէր։ (Արծր. ՟Ա. 5։)