Entries' title containing ո : 10000 results

Ներտրամախոհական, ի, աց

adj.

fictitious.

· Calfa

NBHL (2)

Տրամախոհական. եւ Մտացածին.

զռասպելս եւ զբարբաջմունս սնոտիս ներտրամախոհական բանիւ պաճուճեն, եւ մանուածով բառիցն պատեն. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ժ։)


Ներտրամախոհութիւն, ութեան

s.

meditation, thought.

· Calfa

NBHL (2)

Տրամախոհութիւն. մտածութիւն.

Որ է ինձ սակաւ ինչ ներտրամախոհութիւն, սակս բազմազանութեան որ ի սմա մակացութիւն. (Մագ. խչ.։)


Ներքանոց

s.

any piece of furniture used as a couch, bedding.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ներքոյ դնելի ինչ. որպէս բազմական, անկողին.

Ներքանոց, եւ վերմակ, եւ գլխապատ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Ներքինացուցանեմ, ուցի

va.

to eunuchate, to geld, to castrate.

· Calfa

NBHL (1)

Ովրիդենէս ներքինեցոյց զինքն. (Շիր. քրոն.։)


Ներքնագունդ

s.

troops of men, terrestrial or mortal hosts.

· Calfa

NBHL (2)

Ստորին գունդ. խումբ երկրաւոր մարդկան.

Տեսանեն զներքնագունդ սրբոցն մարմնականաց թռուցեալ վերացեալ. (Ագաթ.։)


Ներքնադրոշմ

adj.

marked inside, inscribed.

· Calfa


Ներքնալողակ

cf. Ներքնալուղակ.

· Calfa


Ներքնալուղակ

s.

diver.

· Calfa


Ներքնակողմն

s.

the interior part.

· Calfa

NBHL (2)

Ստորին կողմն. եւ Ներքնական. ստորային.

Լինիցի վնաս վերնակողմանցն եւ ներքնակողմանցն. (Եփր. օրին.։)


Ներքնատուն, տանց

s.

ground-floor;
cellar.

· Calfa

NBHL (8)

Ներքնատունս եւ միջատունս եւ վերնատունս գործեցես ի նմա. (Ծն. ՟Ղ. 16։)

Վերնատանցն, եւ շտեմարանացն ներքնատանց (յն. (ներքնոց). ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 20։)

Ծրագրէ ներքնատունս եւ վերնատունս, կրկնայարկս եւ երեքայարկս. (Աթ. ՟Ը։)

Էարկ զնոսա ի ներքնատուն մի գէճ խաւարտչին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Թաքեաւ արտաքոյ քաղաքին ի ներքնատուն մի նեղ եւ անձուկ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Թէ լինի ներքնատուն այլում, եւ վատուժ է վերնատունն, յիշեցուցանէ ներքնատանն բնակօղն՝ այնմ որ է ի վերնատանն, թէ ամրացո՛ զտունս. (Մխ. դտ.։)

Թաքուցանէին զանձինս ի ներքնատունս իւրեանց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 16. այսինքն ի ներքին խորշս տանց։)

καταγέα, κατωγέα subterraneum, interior contignatio juxta terram եւ ἁποθήκη ἑσωτέρη reconditorium, repositorium interius μυχαίτατον τῆς οἱκίας intimus aedis recessus. եւ Ներքին տուն կամ սենեակ. ստորին յարկ. եւ Շտեմարան. եւ Ներքին խորշք կամ ալք. տանը ներքեւը, վարի խաթը.


Ներքնուղի

cf. Ստորուղի.

· Calfa


Ներքոյ

adj. s.

under, nether, lower;
prep. adv. —, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.

· Calfa

NBHL (20)

Ի ներքոյ կողմանէ նորա արար զղարիբն։ Հանդէպ վակասին ի ներքոյ կողմանէ։ Առանցք էին ի ներքոյ կողմանէ, եւ այլն։ Կարգեցաք ի ներքոյս. (Ճ. ՟Գ.։)

Լեառն փշրէ զոր ի ներքոյն ունի, որպէս եւ ադամ գլորեալ մանրեաց զներքոյսն իւր. (Իսիւք.։)

Դուարանի զգեստիւք ի հանդերձս ոչխարաց. եւ ներքոյն զապականիչ գայլոց բերելով զլրբութիւն. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Զխոնարհագոյնս կալջի՛ր, ի ներքոյցնզ (կամ ներքոցն) մի՛ վրիպիցիս. (Ոսկ. եփես.։)

ՆԵՐՔՈՅ. մ., Ի ՆԵՐՔՈՅ. ἕσω, ἕσωθεν intus. Ի ներքս. ի ներքուստ. ներսը, ներսիդին, ներսէն.

Նաւթիւ ծեփեսցես զնա ներքոյ եւ արտաքոյ։ Կցեալ ընդ միմեանս յերկարաւոր ի ներքոյ եւ արտաքոյ։ Գիր գրեալ ներքոյ եւ արտաքոյ։ Ի ներքոյ են գայլք յափշտակօղք։ Ի ներքոյ լի են ոսկերօք մեռելոց։ Արտաքոյ մարտք, եւ ի ներքոյ արհաւիրք.եւ այլն։

Ոչ ահա լի են ամենայն՝ ախտիւք, է որ ներքոյ, եւ է՛ որ արտաքոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Դիցես զտնոսա ընդ գահաւորակաւ սեղանոյն ի ներքոյ. (Ել. ՟Ի՟Է. 5։)

Եւ ի ներքոյ ոչ յօդեաց ասր, այլ յայծեաց ցփսիս զգեստաւորէր. (Յհ. կթ.։ (որպէս ռմկ. տակէն, կամ ներսէն։))

Նոյնպս ասի,

Զչարութիւն ի ներքոյ ոստայնանկէ։ Զգիրն՝ որ ի վերոյ ունէր զաւետիս կենաց, եւ ի ներքոյ զդառնութիւն մահու. (Խոր. ՟Ա. 27։ Եղիշ. ՟Բ։)

առաւել քան բանիցն քարոզութեամբ՝ պարտ էր անձամբ ի հաւանութիւն զներքոյ կացեալսն ածել. (Սարկ. քհ.։)

Առ ստրուկս եւ ներքոյ անկեալս. (Նար. ՟Գ։)

Ներքոյ վարագուրին մնայ սուրբ եւ անարատ։ Ամրացեալք ներքոյ պահոցն։ Ներքոյ խնամոց նորա կարգէ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա։)

Հաւաքեալ (զոսկերս) ի սայլսն՝ ներքոյ եղեգանն. (Խոր. ՟Գ. 32։)

Ի ներքոյ հաստատութեանն։ Ի ներքոյ երկնից։ Ի ներքոյ թզենւոյն։ Ի ներքոյ կաթսային այրեսջիք։ Նեցուկ ի ներքոյ նորա։ Ի ներքոյ քո մէցս տարածեսցեն, եւ ի վերայ քո որդն յարկցի.եւ այլն։

Խոնարհեցուսցուք զպարանոցս մեր ի ներքոյ քաղցր լծոյն քրիստոսի, եւ զթիկունս մեր ի ներքոյ թեթեւ բեռանցննորա. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)

ὀ ἕσω, ὀ ἕσωθεν intrinsecus ὀ κάτω inferior. որպէս Ներքին, այսինքն խորին. միջին. ներքսագոյն. եւ Ստորին, ներքոյ անկեալ. որ ինչ կայ ընդ այլով կամ ղկնի այլոց իրաց։ ներսի, տակի.

Եւ Ի ստրեւ. ընդ (այլով). κάτω infra, inferne, ab imo ὐπό sub, subter. տակը, տակէն.

նխ. ՆԵՐՔՈՅ. նխ., Ի ՆԵՐՔՈՅ. κάτω, ὐποκάτω, ὐπό infra, sub, subter. Ի ստորեւ, ընդ. ենթ. ի վայր. զկնի. տակը.


Ներքոյաբնակք

s.

antipodes.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ներքոյ մեր կամ ի վայր քան զոտս մեր բնակեալք. հակոտնեայք. տակի կամ վարի աշխարհքի բնակիչք.

Եթէ ոչ էին մեզ ընդդիմոտունք ներքոյաբնակք, ո՞ւմ մարդեօք արեգակդ տայր զլոյս (ի գիշերի)։ Լսէի՝ եթէ ոչ գոն այլ ներքոյաբնակք կենդանիք. (Շիր.։)


Ներքուստ, ի ներքուստ

adv.

internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.

· Calfa

NBHL (13)

Ի ներքուստ տայցէ պատասխանի։ Ի ներքուստ ի սրտէ մարդկան խորհուրդք չարութեան ելանեն։ Շինեաց զորմս տանն ի ներքուստ յեղեւնափայտից։ Բերան նորա ի ներքուստ.եւ այլն։

Խօսին անդէն ի ներքուստ ի ներքս ընդ խորհուրդսն։ Զնենգաւորագործ պիղծ խորհուրդսն ներքուստ ի ներքս հաստատեն. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)

Առ ի զարտաքուստն եւ զ՝ի ներքուստն լցուցանելով զպէտս կարօտութեանցն. (Պիտ.։)

Դուք ի ներքուստ աստի էք, եւ ես ի վերուստ անտի եմ։ Ընդարձակութիւն լիցի տանն ի վերուստ եւ ի ներքուստ։ Ի ներքուստ մինչեւ ի վեր։ Ի ներքուստ մինչեւ ցմէջս։ Կանգունք երկուք ի ներքուստ.եւ այլն։

Ելանելիս երկաթիս ի ներքուստ ի վեր։ Մատթէոս ի վերուստ ի վայր թուէ զազգն. իսկ ղուկաս ի ներքուստ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 36։ Ճ. ՟Գ.։)

Ծնեալն ի վերուստ ի հօրէ՝ լինի ի ներքուստ ի կուսէն մարիամայ. զի ի ներքուստ ծնեալքս յառաջագոյն՝ ի վերուստ ծնցին երկրորդ անգամ, այսինքն յաստուծոյ. (Աթ. ՟Ա։)

ՆԵՐՔՈՒՍՏ մանաւանդ Ի ՆԵՐՔՈՒՍՏ. ἕσωθεν intrinsecus, intus, interius ἑκ τῶν ἑντός ex interioribus. Ի ներքին կողմանէ. ի ներքսագոյն վայրէ. ի միջոյն. նըերսէն.

Եւ κάτωθεν, ὐποκάτωθεν inferne, ab imo κάθω infra. Ի ստորուստ, ի ստորէ. ի խոնարհուստ. վարէն, տակէն, ներքեւէն.

Ի ներքուստ իբրեւ զդղրդումն գետնաշարժի երկիրն դողայր ի ներքոյ նոցա։ Ներքուստ ի վեր դողացոյց, եւ փախոյց եւ ցրուեաց զնոսա. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. յես.։)

Ստուերագիր նկարիչքն զբոլոր անգամս մարմնոյն ներքուստ ի վեր ձեւացուցանեն. (Մամբր.։)

Պօղոս շարադասէ զնոսա՝ ներքուստ ի վեր ելանելով. (Սարգ.։)

Կամ որպէս ա. Ստորին.

Ներհական ներքըստումն վերինն, իսկ վերըստումն ներքինն. (Արիստ. շարժ.։)


Ներքսագոյն

adj.

interior, internal, innermost.

· Calfa

NBHL (8)

Դրօշուածս հայելիս ի ներքսագոյնն եւ յարտաքինն (որմս տանն)։ Ձգեաց զիմաստութիւն քան զներքսագոյնս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 29։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 18։)

Ոմանք արտաքոյ ապարանիցն եւ կէսքն ի փողոցսն ի ներքսագոյն. (Ագաթ.։)

Ի ներքսագոյն խորանի զսրբոյն հանդիսան յօրինեալ. (Կորիւն.։)

ἑνδότερος, ἑσώτατος interior, intimus ἑνδοτέρως interius, alterius. Առաւել ի ներքս կամ ի մէջն եւ ի խորս. կարի ներքին. խորին խորագոյն.

Ի ներքսագոյն քան զպարիսպն։ Ի ներքսագոյն սրսկապանի խորանին։ Ենտոս լիբիա, որ թարգմանի ներքսագոյն լիբիա։ Սահմանի ներքսագոյն եթովպիաւ. (Խոր. ՟Բ. 36. 71. եւ Խոր. աշխարհ.։)

Խորագոյն հայք, եւ ներքսագոյն հայք. (Յհ. կթ.։)

Իսկ այլոցն՝ այսինքն ներքսագունիցն քան զնոսա՝ զբաժանումն ընձեռնեալ. (Դիոն. թղթ.։)

Քան զպետրոս ներքսագոյն էանց։ Գնալ ի բաց հրամայիմք, եւ ելանել աստի. եւ դու ի ներքսագոյննլ ընթանաս։ Մի՛ մտցէ յամենայն ժամ ի սրբութիւնն ներքսագոյն վարագուրին (այսինքն քան զվարագոյրն)։ Տեսիլն ներքսագոյն վարագուրին էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ եւ Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)


Ներքսադրութիւն, ութեան

s.

intercalation.

· Calfa

NBHL (1)

Բացադրութիւն առնելով զամենայն չարեաց, եւ ներքսադրութիւն անչարութեան ըստ անմեղ մանկանց. (Ոսկ. գծ.։)


Ներքսածութիւն, ութեան

s.

introduction.

· Calfa

NBHL (3)

Ներքսածութիւնք սոցունց, եւ կոչմունք, եւ որչափ ինչ այսպիսիք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)

Եսայի յայտնի իսկ ասէ զհեթանոսաց զներքսածութիւն շնորհօք. (Ոսկ. հռ.։)

εἱσαγωγή inductio. Ի ներքս ածելն, իլն. մուծանելն, իլն. մուտք. կոչումն.


Ներքսակողմն

s.

interior, the inside part.

· Calfa

NBHL (2)

Ներքին կամ ներքսագոյն կոյմն. ներսի դին.

Դուռն առ ի շեղ ի ներքսակըողմն (կամ ի ներքսակողմ) ի մոխիր անդր (կամ անդ). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 6։)


Ներքսամուտ առնեմ

sv.

to cause to enter, to introduce, to bring in.

· Calfa

NBHL (2)

ՆԵՐՔՍԱՄՈՒՏ ԱՌՆԵԼ. Ի ներքս մուծանել.

Զկատարեալ պիտանին անօսիութեան ներքսամուտ արար. (Եփր. աւետար.։)


Նեցուկ, ցկի

s.

stay, staff, prop;
sustainer, support, upholder, buttress;
—ս արկանել, to prop, to stay, to support;
— ամրութեան լինել ումեք, to be a support of, to uphold, to sustain, to protect;
— կալ հաւատոց, to support religion, to be a supporter of religion;
cf. Յենարան.

· Calfa

NBHL (6)

արար զծովն ձուլածոյ, եւ նեցուկ ի ներքոյ նորա. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23։)

Զճրագարանսն, եւ զբազմակալս նորա, եւ զնեցուկսն. (Ել. ՟Ի՟Ե. 38։) տունկս գօսացեալ, նեցուկս խորտակեալ։ Հարցես մխեսցես զայս նեցուկ հրաշից ի սիրտս եւ այլն. (Նար. ՟Կ՟Ե. ՟Ղ՟Բ։)

Որ խոնարհեալն էր, պիտոյ էր, պիտոյ էր նմա ամենայն իրօք նեցուկս ... հաստատութիւն նեցկի. (Նիւս. կազմ.։)

Աթոռ, ցուպ, եւ նեցուկ հաստատութեան է համբերութիւնս՝ առաքինութեանցն. (Իսիւք.։)

Օգնական հոգւոյն ախտից զառաքինութեան զօրավիգն արմատս հաստատութեան նեցուկ տուեալ։ Արք բարիք՝ սիւնք են ժողովրդոց, ամենեցուն նեցուկ լինելով՝ զօրէն տան՝ մեծաց քաղաքաց եւ քաղաքավարութեան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 21։)

ὐποστήριγμα, ὐπόθεμα sustentaculum, fulcimentum, suppositum ὐπερείδων, βάσις fulcrum, sustinens, basis, fundamentum. Յեցուկ հաստատուն. մոյթ. հաստատութիւն. պատուանդան. խեչակ. ինչ մի յենլի հաստատութեամբ.


Նզով, ից

s.

anathema, excommunication, malediction, curse;
imprecation, execration;
լինել ի —ս, to become anathema, to be a subject of execration;
առնել զոք ի —ս, տալ զոք ի —ս, to subject a person to execration;
ընդ —իւք կապիլ or անկանիլ, to be excommunicated or execrated;
—ս արձակել, —ս ի վերայ կարդալ, to anathematize, to curse;
—ս ի հետ արկանել or զկնի արձակել, to load with cursing, to curse, to execrate, to imprecate;
to excommunicate.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

, ի հլ. (մանաւանդ անեզաբար գոր-ծածուած) «անէծք, բանադրանք» ՍԳր. Եփր. ձն. որից նզովել ՍԳր. նզոված Եփր. յես. նզովանք Փիլ.-նզովք և անէծք հոմանիշ-ների տարբերութեան վրայ տե՛ս Տաթև. հարց. 388։

= Պհլ. *nizav ձևից, որ աւանղուած չէ. այ ձևը կազմուած է ni մասնիկով (վերևից ցած շարժում ցույց տուող) zu «գոչել, կո-չել, կանչել» արմատից. հմմտ. զնդ. zu «գո-չել, աղոթել», zava «գոչիւն», zbā «գոչել, օարոզել», nizbayēmi «բղաւել, գոչել» = սանս. hu. haya, hvā, hváyāmi, պրս. օջl. zāva «ողբ, լալիւն»։ Ըստ այսմ հյ. նզով նշանակում է բուն «վերից ցած՝ մէկի վրայ կանչել»։ Իրանեան բառը պատկանում է հնխ g'hauā-, g'hau-«գոչել» արմատին, որի այլ ժառանգորդներն են հսլ. zova, zuvati, բուլ-ռառ. zová սերո. zδvêm. հչեխ. zovu, zváti ռուս. зовy, звaть, սլով. zδv «կոչ», լիթ. žavêti «կախարդել». լեթթ. zavεt «կախար-դել» (սակայն բուն «անիծել»), հիռլ. gutl։ «ձայն» (Trautmann 367, Pokorny 1, 222, 529 և 563)։ Հայերէնը փոխառեալ է իրան եանից, որովհետև բնիկ լինելու դէպքում պի-տի ունենայինք՝ ձաւ կամ *նձաւ, և կամ եթէ g'h համարենք երկու ձայնաւորի միջև *նզաւ, բայց ո՛չ նզով, ըստ որում հնխ. au տալիս է հյ. -աւ, իսկ իրան. -ay>հյ. -ով, հմմտ. Խոսրով<զնդ. husravah-, դսրով< կնդ. *dušsravah-, պազ. dusrav։

Müller SWAW 42. 253 և սրանից 1 lusti, Zendsp. 127 զնդ. zbā, nizbayemi ձևերի տակ։ Հիւբշ. KZ 23, 24 յիշում է սանս. hu, զնդ. zu, հսլ. zova «գոչել»։ Lag. Arm. Stud. § 1616 մերժում է այս բոլորը՝ ձևի և նշանակութեան տարբե-րութեան պատճառով։ Տէրվ. Նախալ. 8։ ռանս. hu, զնդ. zu, հսլ. zvat,, հյ. գո-վել, գգուել, զզուել ձևերի հետ։ Հիւնք. անզովոզ բառից։ Osthoff BВ 24, 179 և Meillet MSL, 11, 395 ձևակերպում են վերի ձևով։ Meillet (անձնական) գրում է թէ Հիւբշ. Arm. Gram. բառս չյիշելը պատահական մոռացման արդիւնք է։ Ըստ Osthoff բառս բնիկ հայ է՝ ո ձայ-նի պատճառաւ, բայց ճիշտ այս ո-ի պատճառաւ է, որ բառս փոխառեալ է, ինչպէս ցոյց տուինք վերը։

ԳՒՌ (dialectal) Սլմ. նզօվել, Երև. նզօվէլ, Զթ. Շմ. նզօվիլ, Մշ. նզօվկ, Ագլ. Տփ. նզօֆք, Ղրբ. մզօվա՛ծ (բայը առանձին չի գործածւում)

NBHL (10)

տալ զերդումն նզովին ջրով. (Նախ. թուոց.։)

Ջուրն յանդիմանութեան նզովին այնորիկ։ Նզովիդ արդորիկ։ Նզովիս այսորիկ. (Թուոց. ՟Ե. 18=27։)

Նզովեաց զնա, եւ զքաղաքս նորա. եւ կոչեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ նզովս (լս. յորմա)։ Լինիցիս ի նզովս։ Զգո՛յշ լինիջիք ի նզովիցն։ Առնուցուք ինչ ի նզովից անտի, եւ առնիցէք զբանակ որդւոցդ իսրայէլի ի նզովս։ Նզովիւք նզովեցաք զանձինս։ Նզով լինել ի քրիստոսէ. եւ այլն։

Քաւեալ լիցիս ի նզովից աստի իմոց։ Տացէ զքեզ տէր ի նզովս եւ յերդումն։ Յանցանել ձեզ զուխտիւ տեառն աստուծոյ ձերոյ, եւ զնզովիւք նորա։ նզովք կերիցեն զերկիր. եւ այլն։

Զանիրաւութեանցն կարգի զհետ անց եւ նզովիցն դաս (ի վերայ օձի, եւայի, եւ ադամայ). (Փիլ. լին.։)

Ընդ նզովիւք կապեսցի. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Մերժեալ եւ ընկեցեալ լիցի յերկիր նզովից. (Եփր. ծն.։)

Նզովս ի հետ արկացէ։ Ատեամք, եւ նզովս զկնի արձակեմք. (Եղիշ. ՟Է։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Նզովք կոչեցաւ յաղագս իմ, որ զիմն ելոյծ զնզով. եւ մեղք՝ որ եբարձ զմեղս աշխարհի. (Առ որս. ՟Ե։)

ՆԶՈՎ ՆԶՈՎՔ. ἁνάθεμα exsecratio, excommunicatio, res internecioni devota, separatio, segregatio, maledictio. Բանադրանք. անաթէմա (այսինքն վերադրանք). որոշումն ի հաղորդութենէ այլոց. դասումն ընդ պիղծս կամ ընդ մահապարտս. եւ Չարիս մաղթելնայլում կամ անձին երդմամբ. անէծք. անիծաբանութիւն. եւ Իրն անիծանելի կամ անիծեալ. շանէթ, շանէթլէմէ (ուստի՝ մէլուն ՝ նզովեալ) խլինճ, նէզ. եբր. խէրէմ, խարմա, առար, ալա.


Նզոված, ի, ոյ

s. adj.

anathema;
excommunicated.

· Calfa

NBHL (2)

Նզով, եւ Նզովեալ.

Յետ նզովածոյ անտի ձախողակի շառափնատ կապարճս դարձուցեալ։ Վասն նզովածին՝ որ ի վրանի նորա թաղեալ կայր. (Եփր. յես.։)


Նզովական, ի, աց

adj.

anathematical.

· Calfa


Նզովանք, նաց

s.

cf. Նզով.

· Calfa

NBHL (1)

Լոյտք եւ նզովանք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Նզովեմ, եցի

va.

to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.

· Calfa

NBHL (5)

Նզովելով նզովեսջիք զնա։ Նզովեցին զնա, եւ սատակեցին զնա։ Եղիցի նզովեալ (ինքն), եւ ամենայն ստացուածք նորա. եւ ինքն ի բաց եղիցի յեկեղեցւոյ ժողովրդոցն իսրայէլի։ Սկսաւ նզովել (զանձն), եւ երդնուլ. իմա՛ ասելով, օ՛ն, եւ օ՛ն արասցէ ինձ աստուած, եւ այլն։

Զի՞նչ նզովեցից զոր ոչ նզովէ տէր։ Սաւուղ նզովեաց զժողովուրդն, եւ ասէ. անիծեալ լիցի մարդն՝ որ կերիցէ հաց մինչեւ ցերեկոյ։ Նզովեալ եղիցի։ Եղիցի նզովեալ. եւ այլն։

Ընդէ՞ր նզովէ նախ զօձն, երկրորդ զկինն, երրորդ զայրն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 47։)

Նզովեցին զարիոս, եւ զաղանդն իւր պիղծ։ Ի քակտումն արիանոսաց, զորս նզովեալ մերժեցին ի հաղորդութենէ եկեղեցւոյ. (Շար.։ Խոր. ՟Բ. 93։)

ἁναθεματίζω anathematizo, internecioni demoveo ἁράομαι, καταράομαι , ἑπικαταράομαι maledico, execror, deprecor, imprecor ἁφορίζω separo, excommunico. Բանադրել. որոշել ի հաղորդութենէ. անիծանել. ուխտել ի սատակել զայլս, եւ չարիս մաղթել անձին.


Նզովիմ

vn.

to be excommunicated, anathematized;
եղիցի նզովեալ, let him he anathema.

· Calfa


Նժոյգ, ուգից

s.

fresh horse, relay, led-horse;
prancer;
courser.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի հլ. «ընտիր ձի» Ա. մկ. զ. 35. Ոսկ. Եբր. բ. 471. տիմ. 93 (գրծ. նժուգօք), Բուզ. Փարպ. որից նժոյգաձիգ «ձիապան» Արծր. նժուգաւր Ոսկ. բ. տիմ. 207 (չունի ՆՀԲ). գրուած է նաև նոյժիկ ՀՀԲ, նշոգ ԱԲ, նժոյք և այս էլ յոգնակի կարծուելով՝ շին-ուած է սեռ. նժոյից ՆՀԲ։

ինճիճեան, Հնախ. Ա. 197-200 պրս. նէզիճ «cheval de main, եէտէք» և յոյն ու հռովմայեցի մատենագիրների նի-ռեան կոչած ձիերի տեսակը (նոյնը նաև Նորայր, Կորիւն վրդ. էջ 338. բայց ոչ ԳԴ և ո՛չ Կամուս չգիտեն նման մի պրս. բառ)։ Lag. Urgesch. 355 առոյգ բառի հետ սանս. ōǰas «ոյժ» ձևի հետ։ Հիւնք. ընկոյզ բառից է հանում։ Արշէզ ՀԱ 1896, 268 ն մասնիկով զոյգ բառից։ Մառ, Яфeт. cбор. 1, 49 ջորի բառին է կցում՝ իբր ն-ժորգ։ Nyberg, Hilfsbuch 2, 134 դնում է<իրան. *nižaugah-ձե-ւից, իբր «արագ, ուժեղ (ձի)»։

NBHL (6)

Հինգ հազար հեծեալ վառեալ նժոյգ ի ձեռն՝ պաշտպան գնդիցն. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 35։)

Բազում սպասաւոր ունիցիմք, եւ նժոյգ եւս. (Ոսկ. եբր. ՟Բ։)

Բազում նժոյգս զարքունական ձիոյ։ Զոր հեծուցեալ իլ վերայ իւրոյ նժուգի՝ ապրեցուցանէր։ Մատուցանէր նժոյգս սրավարս։ Ետ տանել ընդառաջ նորա նժոյգս մեծազարդս եւ երեւելիս. (Բուզ. ՟Դ. 12։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 9։)

Արամբք ընտրելովք՝ ժիր եւ քաջ տաճիկ նժոյօք (կամ նիժոյիւք). (Ուռպ.։)

Զնժոյգս ծովայինս. (Թղթ. դաշ.։)

ՆԺՈՅԳ. Գրի եւ ՆԺՈՅՔ, ոյից. (յն. պէսպէս) ἴππος (որ է ձի, եւ այրուձի) κέλης, κελετιστικός desultorius, ductitius, parippus, nisceus equus ὐποζύγιος jumentum. Երիվար առոյգ՝ փոխանակաւ՝ ձեռնածու. որ եւ ասի ՆԺՈՅԳ եւ ՁԵՌՆ. երկրորդական ձի ընտրանաւ.


Նժոյգաձիգ

s.

groom.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ձգէ եւ տանի զնժոյգս. ձիապան. ձիավար.

Նժոյգաձիգ իւր մատոյց նմա զընտիր երիվարն. (Արծր. ՟Գ. 4։)


Նժոյգաւոր

adj.

mounted on a courser, horseman, cavalier.

· Calfa


Նիազեցուցանեմ, ուցի

va.

to macerate, to mortify.

· Calfa


Նիազութիւն, ութեան

s.

want, necessity, indigence.

· Calfa

NBHL (3)

ἕνδεια egestas, penuria. Նուազութիւն. սակաւութիւն, եւ սակըաւապիտութիւն. կարօտութիւն. կարիք. պ.

Զանանկութիւն, եւ զկարօտութիւն, զնիազութիւն, եւ զանփառութիւն մատուցանեն քեզ. (Եւագր. ՟Ժ։)

Ձեռն ի գործ արկանեմք նիազութեամբ գլխակարգութեանս. (Նախ. գծ.։)


Նիզակաբեկորք

cf. Նիզակաբեկք.

· Calfa

NBHL (3)

Այրեսցեն զզէնս, զնիզակաբեկս, զբեկորս աղեղանց. (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 9։)

Նիզակաբեկորքն զեօթն ամ լտուցկի եղեւ ժողովրդեանն. (Լմբ. զքր.։)

ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՔ եւ ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՈՐՔ. κοντός contus, remus, hasta. Բեկորք կամ փայտք նիզակաց՝ պակասեալ ի տիգէ. բուն գեղարդեան.


Նիզակաբուն, բնի

s.

spear-staff or spear-shaft.

· Calfa

NBHL (3)

գեղարդեան. տիգաբուն. մզրախի կոթ կամ վարի ճոթը.

Կարկառ զնիզակաբունն իւր, եւ թաթաւեաց ի մեղու անգ. (Եփր. թագ. (որ ի սուրբ գիրս ասի ծագ գաւազանի)։)

Նիզակաբնաւն ի կառափն մատուցեալ ծեծէր. (Բուզ. ՟Ե. 4։)


Նիզակախուռն

adj.

bristling with spears;
— զօրք, company of pikemen.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ խուռն բազմութիւն նիզակաց.

Ի դիմի հարեալ քաջամարտիկ նիզակախուռն զօրաց՝ կոխան լինին. (Արծր. ՟Ե. 10։)


Նիզակակուր առնեմ

sv.

to subjugate with lance and spear.

· Calfa

NBHL (2)

Նիզակակուր զաշխարհս եւ զքաղաքս արասցէ՝ վասն նիզակին, որ էր յերազին. (Պտմ. աղեքս.։)

ՆԻԶԱԿԱԿՈՒՐ ԱՌՆԵԼ. δορυαλώτον ποιέω hasta vel bello capio. Կուր եւ ճարակ նիզակի առնել. նիզակաւ առնուլ եւ տիրել, սատակել՝ նուաճել.


Նիզակակցութիւն, ութեան

s.

alliance, league, confederacy, coalition, confederation.

· Calfa


Նիզակամուխ

s.

javelin-man.

· Calfa


Նիզակաւոր

s.

lancer, pikeman, halberdier;
— աստղ, lance-shaped meteor.

· Calfa

NBHL (5)

Գունդք նիզակաւորացն։ Ախոյենացն նիզակաւորացն ռազմ արարեալ։ Նիզակաւորքն առեալ ընկենուին. (Բուզ. ՟Ե. 5։)

Զօրագլուխ նիզակաւորացն լեալ անարի ոմն սկայ. (Խոր. 9։)

ՆԻԶԱԿԱՒՈՐ. Նիզակաձեւ գիսաւոր.

Նիզակաւոր աստղն երեւեցաւ յաւուրս հնձոցն։ Նիզակաւոր աստղն կրկին անգամ երեւեցաւ. (Ասող. ՟Գ. 1. եւ 24։)

δορατοφόρος, δορυφόρος hastifer, hastatus. Ունօղ զնիզակ. տիգաւոր.


Նիկողայեցիք

cf. Նիկողայիտք.

· Calfa

NBHL (3)

ՆԻԿՈՂԱՅԵՑԻՔ ՆԻԿՈՂԱՅԻՏՔ. Աղանդաւորք յաշակերտաց նիկողայոսի անտիոքացւոյ.

Ունիս զվարդապետութիւնն նիկոլայեցեաց, զոր ես ատեամ. (Յայտ. ՟Բ. 15։)

Էին ի կիպրոս հերձուածողք՝ օձայիտք, սաբելացիք, նիկողայիտք. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Բ.։)


Նիկողայիտք

s.

Nicolaitans.

· Calfa

NBHL (3)

ՆԻԿՈՂԱՅԵՑԻՔ ՆԻԿՈՂԱՅԻՏՔ. Աղանդաւորք յաշակերտաց նիկողայոսի անտիոքացւոյ.

Ունիս զվարդապետութիւնն նիկոլայեցեաց, զոր ես ատեամ. (Յայտ. ՟Բ. 15։)

Էին ի կիպրոս հերձուածողք՝ օձայիտք, սաբելացիք, նիկողայիտք. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Բ.։)


Նիհարացուցանեմ, ուցի

va.

to make thin or lean, to emaciate, to extenuate, to weaken, to attenuate.

· Calfa


Նիհարութիւն, ութեան

s.

leanness, thinness, emaciation, extenuation.

· Calfa


Նինուէաբար

adv.

like the Ninevites.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զնինուէ եւ զնինուէացիս.

Մի՛ սոդոմապէս պանծանալ անզղջութեամբ, այլ նինուէաբար ապաշխարել. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)


Նիրհ առնուլ

sv.

cf. Նիրհիմ.

· Calfa


Նիրհեցուցանեմ, ուցի

va.

to render drowsy or sleepy, to send to sleep;
— յորորանի, to lull or rock t sleep.

· Calfa

NBHL (3)

Մի՛ նիրհեր զլուսանորոգ ակդ նկատող. (Բենիկ.։)

Նիրհեցոյց ի մէջ ծնգաց իւրոց. (Դատ. ՟Ե. 27։)

ՆԻՐՀԵՄ ՆԻՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφυπνόω . Տալ նիրհել. ննջեցուցանել.


Նիրհումն, ման

s.

cf. Նիրհ.

· Calfa

NBHL (7)

Երազով, կամ զբաղմամբ գիշերականաւ ... նիրհմամբ յանկողնի. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 13։)

Վայրապար եւ անչափ նիրհումն ուստի՞ գայցէ։ Այսպիսի նիրհումն լինի, յորժամ դանդաղկոտ ոգին լինիցի ի պատուիրանս տեառն. (Բրս. հց.։)

Թօթափեա՛ զնիրհումն ի գլխոյ իմոյ. (Եփր. աղ.։)

Նիրհմամբ գիշերոյն. (Ոսկ. եզեկ.։)

Մի՛ քունն ինձ կորուստ լիցի, եւ մի՛ նիրհումնն ապականութիւն գործեսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Գլխածանրեալս, եւ ցնորիւք թմբրութեանն բանդագուշեալս, լքանելով յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)

νύσταγμα, -μός dormitatio, sopor. Նիրհելն. նիրհ. թմբրութիւն քնոյ.


Նիւթագործեմ

va.

to spin.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց նիւթելն հոգ է՝ ո՛չ անկանեն. եւ որք անկանենն՝ ոչ նիւթագործեն. (Փիլ. լիւս.։)


Նիւթականութիւն, ութեան

s.

materiality.

· Calfa

NBHL (2)

Տարրականութիւն. մարմնաւորն գոլ.

Երեւելիդ նիւթականութիւն։ Վասն մերոյ թանձրութեան եւ նիւթականութեան. (Նար. ՟Խ՟Զ։ Վահր. երրդ.։)


Նիւթապաշտութիւն, ութեան

s.

idolatry;
materialism.

· Calfa

NBHL (2)

Պաշտօն նիւթեղինաց. տարրապաշտութիւն.

Խոզից անուամբ կոչի նիւթապաշտութիւնն, որ մասն ունի մաքրութեան միայն զպաշտելն. (Լմբ. յանառակ.։)


Նիւթարկութիւն, ութեան

s.

the subject proposed.

· Calfa

NBHL (4)

Մկրտութեան նիւթարկութիւն, եւ թլփատութեանն վերծանութիւն։

Ի մէջ արկումն նիւթոյ. յառաջ բերեալ նիւթն.

Յարգոյ տօնախմբուըեանս անուն՝ աստուածայայտնութիւն. իսկ ընթերցուածոցն նիւթարկութիւն՝ փրկական մկրտութիւն. (Անթիպատր.)

յորմէ եւ (Տօնակ.)


Definitions containing the research ո : 10000 results

Անմեղանչական, ի, աց

adj.

impeccable;
innocent.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ ԱՆՄԵՂԱՆՉԵԼԻ. Որ ոչ մեղանչէ ումեք. անվնաս.

Որպէս ի թիւնաւորաց՝ անմեղանչականն. (Յճխ. ՟Դ։)

Իմում ծառայից անմեղանչելիք մնան. (Արշ.։)


Անմեղկելի, լւոյ, լեաց

adj.

not to be softened, hardhearted, inflexible, inexorable.

· Calfa

NBHL (4)

Անմեղկելի սրտիւ։ Անմեղկելի ի շահաւոր գիւտս. (Յճխ. ՟Գ. ՟Է։)

Անմեղկելի վարուք քաղաքավարել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Անմեղկելի որպէս վերինքն. (Խոսր.։)

ἁνένδοτος. non remissus, non languidus. Որ ոչ մեղկի. անլքանելի. անխոնջ. անընդհատ.


Անմեռ

cf. Անմահ.

· Calfa

NBHL (3)

Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս. (Ագաթ.։)

Իբր զանմեռ ոք մեծամտեցի. (Նար. ՟Ի։)

Ի խոշտանգանս անմեռս. (Զքր. կթ.։)


Անմերձենալի, լւոյ, լեաց

adj.

not to be accosted, inaccessible;
untouched.

· Calfa

NBHL (13)

Մերձ յանմերձանալի լոյսն։ Որ հրեղինացն անմերձենալի. (Շար.։)

Յանմերձենալիսն նուիրողի. (Նար. խչ.։)

Գեղեցկութիւն անմերձենալի. (Առ որս ՟Ժ՟Գ։)

Խորհուրդքն անմերձենալի լեալ խաբէութեան չարին. (Խոսր.։)

Եւ Անշօշափ. անշաղախ. չիդըպլելու, եւ չիդպած. տօգանըլմազ. ել տօգանմամըշ.

Պաշտամանց անօթս, որք յոլովից անմերձանալիք էին. (Առ որս. ՟Ը։)

Անմերձենալի եւ մաքուր պահել. (Նիւս. կուս.։)

Նորին շնորհիւն անմերձենալի եմ ես յայլազգւոյն, որ յափշտակեացն զիս. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ խորշելի. հրաժարելի. հեռանալի.

Բիւր պղծութեամբ լի են, եւ կարի անմերձենալիք. (Խոսր.։)

Եւ Հեռաւոր. հեռի. անձնապահ.

Անմերձենալիս զինքեանս յարտաքուստ յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս արասցեն. (Պիտ.։)

ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessabilis, inaccessus. եւ այլն. Յոր ոչ լինի մերձենալ. անմատչելի. անմատոյց. եւ Անհասանելի. որուն մօտենալ չըլլար. եանաշըլմազ.


Անմիաբան

adj.

discordant, different, dissonant, diverse, divided, not agreed, at variance, contrary;
irreconcilable;
— լինել, to differ, to disagree.

· Calfa

NBHL (2)

Նախարարք աշխարհիս մերոյ անմիաբանք լեալք. (Յհ. կթ.։)

Յայլ թիւս անմիաբան հանդիպին ժամանակագրութիւնք. (Տօմար.։)


Անմիաբանիմ, եցայ

vn.

"cf. Անմիաբան լինիմ."

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՄԻ ԱՌՆԵԼ. Չթողուլ եւ զմի ոք. բնաջինջ առնել. կամ չթողուլ ի միասին, ցիր եւ ցան առնել.

Զամենայն զօրսն պարսից կոտորեալ, անմի արարեալ սպառեցին. (Բուզ. ՟Դ. 31. 47։ ՟Է. 5։)

Չմիաբանիլ. երկպառակիլ. երկբան լինել. մուխթէլիֆ օլմագ.

Հակառակ հոգւոյն խորհել անմիաբանեցան այլքն ի պատմագրաց. (Խոր. ՟Ա. 3։)


Անմիջաբար

adv.

immediately, directly.

· Calfa

NBHL (3)

Անմիջաբա՞ր աստուած ստեղծանէ, թէ միջնորդութեամբ բնութեանն. (Անց. պորփ։)

Անմիջաբար յիմանալիսն կոյս յարձակիլ տեսութիւնս. (Դիոն. երկն.։)

Րաբունական սիրոյն տիպար կացուցանէ անմիջաբար։ Խորհրդոցն աստուածայնոց անմիջաբար խորհրդածուք. (Շ. յիշ. առակ. եւ Շ. տաղ.։)


Անմիս

adj.

fleshless;
without meat.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց մսոյ.

Մի անգամ ճաշակեն, զուտիքն՝ անմիս, եւ զպահքն՝ առանց կթեղինի. (Զքր. ծործոր.։)


Անմիտ, մտի, աց, ից

adj.

mad, silly, brainless, senseless, stupid, foolish, irrational, crazy.

· Calfa

NBHL (19)

առաւել՝ որպէս Թափեալ ի մտաց. խելագար. յիմար. մորոս. անիմաստ. տգէտ. անհանճար. եւ Յիմարական. անխելք, խենդ, խեւ. ագըլսըզ, տէլի, շաշգըն. ἅφρων, ἁσύνετος, ἅνους, ἁνόητος, μωρός. amens, demens, insipiens եւ այլն.

Անմիտ եւ անհանճար բանից. (Խոր. ՟Ա. 31։)

ἅνους. mente carens Ոյր չգուցէ միտ. չունօղ զկարողութիւն մտաւոր. անբան.

(Ապողինար) մարդ անմիտ ընդունելով զտէրունականն։ Եթէ յանմիտ մարդ յուսացաւ, առանց մտաց արդարեւ է. զի եւ ո՛չ անմիտ կենդանի մարդն է. (Առ որս. ՟Թ։)

Անմիտ գոլով (ասէր ապողինար) զմիաւորեալն ընդ բանին մարմին։ Մարմին անանձն (անհոգի) եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Ոչ զանանձն եւ անմիտ մարմին առեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)

Մտաց մասն թուելով ոչ ունել ամենեւին՝ անմիտ թուիս ինձ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 28։)

Ազգաւ անմտաւ։ Իմաստնոց եւ անմտից։ Իբրեւ զաղաւնի անմիտ։ Ցանկութիւնս անմիտս. եւ այլն։

Իբրեւ ոչ եթէ անմիտ ինչ լինէր (այսինքն գտանիւր) յանձն իւր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 13։)

Որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)

Ո՛վ անմիտդ ի մտաւորաց. (Նար. ՟Ը։)

Զանմտացն վկայութիւն։ Անմիտ են մտօք։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 3։)

Փոխարէն անմիտ մարտին. (Ագաթ.։)

Անմիտ խորհուրդ, կամ հետեւումն. (Փարպ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)

Թէ էութիւն նորա այլ է, եւ զոր իմանայն՝ ա՛յլ է ի նմանէ, անմիտ եղիցի էութիւն նորա. (Մաքս. ի դիոն.։)

Հետեւեցելոց տառից, եւ գծագրաց անմտից, եւ սիղոբէից, եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)

Անմտական, կամ գործ անմտութեան.

Եւ զի անմիտ է այս, անպիտանացուացն փոյթ ունել, ծանօթ է ամենեցուն.

Եւ որպէս Անխրատ. կամ անկիրթ. ἁπαίδευτος. indisciplinatus, ineruditus. (Սիր. ՟Ը. 5։ ՟Ի. 22։)

որպէս Անիմանալի. անիմաստ. ἁνόητος. qui intelligi non potest.


Անմխիթար

adj. adv.

disconsolate, inconsolable;
disconsolately.

· Calfa

NBHL (5)

ἁπαράκλητος, ἁπαρηγόρατος. inconsolabilis, insolabiis. Անմասն ի մխիթարութենէ. չունօղ զմխիթարութիւն եւ զմխիթարիչ. տխուր.

Մնալոյ ի նոցանէ որբք եւ անմխիթարք. (Փարպ.։)

Անմխիթար տրտմութիւն, կամ սուգ, խորհուրդ, ապաշաւ, սպառնալիք. (Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ. ՟Գ։ Սկեւռ. յար.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։) Թէպէտեւ սուղ ինչ իցեն տրտմութիւնքն, սակայն նա անմխիթարս կարծեցուցանէ. (Մանդ. ՟Է։)

Առանց մխիթարութեան.

Հեծել, կամ տրտմիլ, կամ ողբալ անմխիթար. (Փարպ.։)


Անմշակելի, լւոյ, լեաց

adj.

incapable of cultivation.

· Calfa

NBHL (1)

Անմշակելի անդաստան։ Անսերմն է շառաւեղդ, անմշակելի է պտուղդ. (ՃՃ.։)


Անմտաբար

adv.

foolishly, stupidly, inconsiderately, ignorantly, rashly, madly.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ անմիտ. անմտութեամբ. անխելքի պէս, անխելքութեամբ, չմտմտալով.

Անմտաբար սահիլ, կամ ասել, թշնամանել, ի վերայ միմեանց յառնել, թողուլ զպատուիրանն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։ Խոսր. պտրգ.։ Սարգ. յռջբ. ՟Դ։)


Անմտանամ, ացայ

vn.

to lose senses, to become crazy or stupid.

· Calfa

NBHL (5)

ἁφρονεύομαι, ἁσυνετέω, ἁνοηταίνω. desipio, insipienter ago. Անմիտ լինել. անմտութեամբ գործել. անխելք ըլլալ, անխելք բան ընել. ագըլսզլըգ էթմէք.

Հովիւքն անմտացան. (Երեմ. ՟Ժ. 21։)

Քահանայքն անմտանան. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Դադարեսցեն յանմտանալոյ. (Առ որս. ՟Թ։)

Մի՛ անմտասցուք զօրէն անասնոց. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)


Անյաղթ, ից

adj.

invincible, unconquered, insurmountable, ungovernable.

· Calfa

NBHL (9)

ԱՆՅԱՂԹ որ եւ ԱՆՅԱՂԹԱԿԱՆ ԱՆՅԱՂԹԵԼԻ. ἁνήττιτος. invictus, invincibilis. Որ ոչն յաղթի յո՛ր եւ է կարգի. անպարտելի. վերագոյն հանդիսացեալ. հզօր. աննուաճելի. անվանելի. որ չյաղթիւր, տակ չի մնար. եէնիլմէզ, տայմա մուզաֆֆէր օլան.

Զաստուած՝ զզօրապետն անյաղթ զօրաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Անյաղթ թագաւորք. (Պիտ.։)

Անյաղթ իմաստութիւն. (Շ. բարձր.։)

Անյաղթ փիլիսոփայ. Ի խորագիրս գործոց դաւթ. անյ. եւ ի մեկնիչս նորա։ եւ Տօնաց.։ Յայսմաւ.։

Յետ եօթնամեայ անյաղթ համերութեանն. (Կլիմաք.։)

Դատաւոր անյաղթ ունելով զիւրն խղճմտութիւն. (Նոյնն։)

Զօրաւորօքն անյաղթականաց։ Անյաղթական զճշմարտութեանն բան ամենայն ազգաց ծանուցին. (Նար. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)

Անյաղթելի մարտիրոս, կամ ճգնաւոր, նշան, եւ այլն. (Շար.։)


Անյայտ, ից

adj.

not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.

· Calfa

NBHL (14)

ἅδηλος. non manifestus, occultus, obscurus, nonnnotus. Որ չէ յայտ կամ յայտնի. անգիտելի. անծանօթ. ծածուկ. գաղտնի. մթին. անհաւաստի. անստոյգ. պէլիրսիզ, նամալիւմ, սըրր, կիզլի.

Մուտ անյայտ։ Իբրեւ զգերեզմանս անյայտս։ Զանյայտս եւ զծածկեալս. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ժ. 8։)

Զանյայտ իրս վիշապաց. (Խոր.։)

Յայտնիչ անյայտից խորհրդոց։ Ախտից անյայտից եւ յայտնի եղելոց. (Շ. թղթ. եւ Շ. ատ.։)

Խոցուածս անյայտս։ Զպահեստ անյայտիցն արտաքս հանի. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Կ՟Ե։)

Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ, իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ։ Անյայտիցն հաւաստի հաւատ յայտնիքս։ Փոխանակ անյայտ բարեաց զյայտնիս յանձն առնուլ չարիս. (Փիլ.։)

Ի քոյն յուսալով բարիս, որ անյայտ է թէ առից. (Խոր.։)

Զկարճ կեանս անյայտ կենցաղոյս։ Զելս անյայտ իրացդ. (Փարպ.։)

Անյայտ է օր վախճանին, աներեւոյթ են ելք յաշխարհէս. (Եփր. խոստով.։)

Իբրեւ զմառախուղ ցօղոյ եղեւ անյայտ. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 19։)

Քան զփոշի զոր տարաւ մրրիկ, առաւել անյայտ եղեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)

Անջրպետելով ի միմեանց զբանակեալսն, եւ անյայտ յիրերաց առնելով. (Պիտ.։)

Անյայտս լողամք ընդ ծով կենցաղոյս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)

Մերթ՝ իբր Աներեւոյթ. ἁφανής. non apparens, e medio sublatus


Անյայտեմ, եցի

vn.

to annihilate;
to hide.

· Calfa

NBHL (3)

Անյայտացուցանէ զվայելչութիւն աստուածատունկ դրախտի. (Պիտ.։)

Ծածկէ անյայտէ զմեծութիւն շնորհին։ անյայտեաց զտեղին. (Իգն.։ Վրդն. դան.։ Ճ. ՟Գ.։)

Մինչդեռ յերկրի է ոսկին, յուզեն զհողն. յորժամ յայտ եղեւն, դարձեալ յերկիր անյայտացուցանեն. (Բրս. ընչեղ.։)


Անյայտիմ, եցայ

vn.

to be annihilated, to vanish, to disappear.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զպղպջակս անձրեւի արագագոյնս պատառին եւ անյայտին։ Դնի ի գերեզմանի, եւ անյայտի. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)


Անյանգ

adj.

rhymeless.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՅԱՆԳ որ եւ ԱՆՅԱՆԿ. ἅσχετος. exors. Ուր ոչ յանգի ինչ մի. անկցորդ. ազատ. անբաժ.

Սէր՝ խոտորեալ եւ անյանգ է ի ձաղանաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Իսկ ἅληκτος, non desinens իմա՛ Անյանգ, որպէս Անզրաւ. ուստի յաջորդ բառդ։


Անյապաղ

adj. adv.

prompt, diligent;
promptly, diligently, without delay.

· Calfa

NBHL (6)

ἁνυπέρθετος. qui differri nequit. Ուր չկայցէ յապաղումն. անյամր. անդանդաղ.

Անյապաղ արագութեամբ ընթանան. (Ձիլ. բագն։)

Անյապաղ երագութեամբ. Անյապաղ փութով. (Պիտ.։)

Անյապաղ վճարել, կամ թողուլ, յառնել ածել. (Փարպ.։)

Անյապաղ փութալ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)

ἁνυπερθέτως. sine mrrora, incunctanter. Առանց յապաղանաց. արագ արագ. փութով.


Անիշխան

adj.

without a prince, — chief, — governor, in anarchy;
vulgar, plebeian.

· Calfa

NBHL (11)

Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)

Անիշխանն (է) յառաջնորդ է զրկեալ. (Գե. Ես.։)

Ոյր չիք իշխան եւ տէր. անիշխան, ինքնատէր. որ է սեպհական Աստուծոյ.

Աստուած իշխէ ի վերայ բնաւից, ինքն անիշխան գոլով. (Գր. հր.։)

Իշխէ ամենայնին, եւ ոչ իշխի յումեքէ. զի բայց յԱստուծոյ ոչ ոք է անիշխան. (ՃՃ.։)

Եւ զրկեալն ի սեպհական իշխանէ իւրմէ. անտերունչ. անթագաւոր. անառաջնորդ, ստրուկ. անգլուխ. պաշսըզ, ռայէ.

Չիշխօղ. որ չունի իշխանութիւն ինչ. մերկեալ յիշխանութենէ. ո՛չ ազատ. ո՛չ ինքնիշխան, անզօր.

Այն՝ որ անիշխան եղեւ ընչիցն, լաւ էր նմա՝ թէ չէր զարգացեալ. (Լմբ. ժղ.։)

Դու Տէր ստորիցս եւ երկնից, եւ ես անիշխան շնչոյս եւ ոգւոյս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Մի՛ անիշխան առնել զմեզ ի մերում վիճակիս. (Խոր. ՟Գ. 57։)

Զի անիշխան արասցէ զմեղացն՝ համարձակութիւն. (Եփր. աւետար.։)


Անիսկ, ից

adj.

not real, false;
accidental.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ իսկական կամ իրական եւ գոյացական, այլ՝ պատահական. պատահումն.

Բաժանման իսկիցն, եւ անիսկիցն ... ըստ էութեան եւ ըստ ինքեան, եւ կամ ըստ պատահման. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)


Անիրան

adj.

bodiless, difformed.

· Calfa

NBHL (4)

Ոյր ոչ գոյ իրան՝ վասն անմարմին գոլոյն. անձեւ, անկերպարան.

Անմարմնոցն եւ անիրանանց ոգւոց ոչ ինչ ծանր ընդ ոտս անկեալ է եւ խափան եղեալ տեսանել եւ իմանալ զբնութեանն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 90. յորմէ Հին բռ.)

Անիրանունք. անմարմինք, կամ անզգայութիւնք։

Յայնմ նիւթոյ պարտ է կարծել (ասեն) զչարիս, որ անիրան եւ անկերպարան էր. (Եզնիկ.։)


Անիրաւ, աց

adj. adv.

unjust, iniquitous, wicked;
injurious, offensive;
perfidious, disloyal;
false, illegitimate;
tyrannical;
—, յանիրաւի, յ—ս, unjustly, iniquitously.

· Calfa

NBHL (12)

ԱՆԻՐԱՒ. ՅԱՆԻՐԱՒԻ ՅԱՆԻՐԱՒՍ Ընդդէմ իրաւանց. անիրաւութեամբ. եւ ի զուր. անպատճառ. ἁδίκως. injuste, inique. նէհագ եէրէ, նաֆիլէ.

ἅδικος. injustus, iniquus. Հակառակն իրաւանց. օտար յիրաւանց արդարութեան. անարդար. անօրէն. սուտ. ոչ իրաւացի (անձն կամ իր). նեհագ. շերիսիզ. ատալէթսիզ.

Մի՛ հաւանիցիս ընդ անիրաւի՝ լինել վկայ անիրաւ։ Յառնէ անիրաւէ փրկեցեր զիս։ Յանիրաւէ փրկեսցէ զիս Տէր։ Զշրթունս անիրաւս մերժեա՛ ի քէն։ Լեզու անիրաւ։ Լեզու անիրաւի։ Ո՛չ է արդարոյ եւ ո՛չ մի ինչ անիրաւ։ Որ շշնջեն զանիրաւս։ Խորտակէի զկզակս անիրաւաց. եւ այլն։

Անիրաւիցն է յաջողեալ. (Լմբ.։)

Ստացուածոց ի բաց բառնալով, կամ անիրաւից մահուց ի վերայ եկելոց. (Փիլ.։)

Անիրաւ հրաման, կամ դատաստան. (Խոր.։) (Պիտ.։)

Սակս սրբոյ հայրապետին զանիրաւս խորհէր. (Յհ. կթ.։)

Անիրաւ է պարծել յիմաստս մարմնոյ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Բայց միայն առ արս մի՛ ինչ անիրաւ առնէք", այս ինքն անիրաւութիւն. (Փիլ. լին.։)

Դատաւորքն բազում անգամ անիրա՛ւ դատապարտեն. (Լմբ. սղ.։)

Թէ բարւոք ինչ մտօք տանիցի ոք վշտաց յանիրաւի։ Մի՛ զոք դատեսցուք յանիրաւի. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 19։ Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Զի ցուցցէ՝ թէ յանիրաւս չարչարի. (Երզն. մտթ.։)


Անիրաւացի

adv.

adj. adv. unjust;
unjustly.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ իրաւացի. անպատեհ. եւ ոչ իրաւամբք.

Անիրաւացի պատճառ։ Եւ ո՛չ այս է անիրաւացի։ Ո՛չ անիրաւացի է եւ ի մեր դէմս յեղաշրջել. (Լմբ. թղթ. եւ Սղ.։)

Ո՛չ անիրաւացի խորհեալ. (Լմբ. պտրգ.։)


Անիրաւեմ, եցի

va.

to offend, to sin against, to wrong, to injure, to abuse, to hurt.

· Calfa

NBHL (4)

ἁδικέω. injuriis afficio. Յանիրաւի զրկել, վնասել. յանցանել կամ մեղանչել ումեք. չարաչար եւ վնասակար լինել. զրկանք՝ յանցանք ընել, վնաս տալ. զարար՝ քէտէր վերմէք. զուլմ էթմէք.

Որք առնեն զչարն՝ զիւրեանց իսկ անձինս անիրաւեն եւ զրկեն մեծագոյնս։ Զհրէայսն ոչինչ անիրաւեցի, որպէս դու քաջ գիտես. (Ոսկ. յհ. եւ Գծ.։)

Անիրաւել զվարդապետն. (Դիոն.։)

Անիրաւեցաք նախ զանձինս, եւ յետ այնորիկ զօրէնս Աստուծոյ եւ զարդար խրատ նորին։ Որքան թշնամին զիս անիրաւէ։ Անիրաւեն զմարդիկ ի գայթակղութիւնս մեղաց։ Մի՛ անիրաւէք զերկիր (հարուածովք)։ Ոչ կարէ անիրաւել զարդար դատաստան իւր, եւ ընդ մեզ հաշտել։ Անիրաւեաց զԱստուած, եւ կամաւ յանցեաւ ընդ օրէնս նորա։ Յանիրաւողացն զերծանել. (Լմբ.։)


Անիրաւիմ, եցայ

vn.

to be unjust, to be unrighteous;
to sin, to fail in duty.

· Calfa

NBHL (7)

Զրկիլ, վնասիլ. կրել զանիրաւս. զրկանք քաշել. զարար՝ զուլում չէքմէք.

Զրպարտեցան, եւ ներեցին. անիրաւեցան, եւ ոչ հատուցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)

Եթէ անիրաւիմք եւս ի նոցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)

Որ ի տարապարտուց անիրաւեցան յիս. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 78։)

Ոչինչ անիրաւիք հա՛րք սուրբք. (Լմբ. ատ.։)

Մեղաք, անօրինեցաք, անիրաւեցաք. (Դան. ՟Բ. 5.) (որպէս վնասել այլոց։)

ԱՆԻՐԱՒԻՄ, եցայ. ἁνομέω. injuste ago. Անիրաւ եւ անօրէն գտանիլ. անօրինիլ. գործել զանպատեհս. ատալէթսիզլիք՝ ինսաֆսըզլըգ էթմէք.


Անլիր

adj.

incomplete, imperfect.

· Calfa

NBHL (6)

ἅπληστος, ἅπλητος. inexplebilis. Զոր ոչ լինի լնուլ. անյագ. որ չի լցուիր, չիկշտանար. տօլմազ. տօյմազ.

Անլիր է ծով. (Նախ. ժող.։)

Անլիր է մարդկան ազդ առ ասելն, եւ առ ի յայլոցս ասելոյն լսել. (Ածաբ. ժղ.։)

Անլիր եւ անյագ ցանկութեանն (առ Աստուած)։ Անլիր եւ անյագ առ առաքինութիւնսն վարին յարձակմամբք. (Փիլ. լին.։)

Ամենայն շուայտութեամբ եւ անլիր ագահութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)

Քան զանյագսն, եւ զպղերգս, որ անլիրք, եւ ծոյլք են. (Լծ. ածաբ.։)


Անլռաբար

adj. adv.

that never ceases to speak;
incessant;
incessantly.

· Calfa

NBHL (2)

Անլռաբար աղաղակել, կամ վերօրհնել. (Դիոն. եկեղ.։ Մաքս. նշ. եկեղ.։)

Առանց լռելոյ. անլռելի ձայնիւ. անդադար. անընդհատ. ἁσιγήτως. incessanter.


Անլռական

cf. Անլռաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Արագապէս շարժմամբ շրջին անլռական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Անլռելի, լւոյ, լեաց

cf. Անլռաբար.

· Calfa

NBHL (6)

Անլռելեօք բերանովք գոչել. (Դիոն. եկեղ.։)

Քեզ բարեբանութիւն անլռելի։ Գովեստս անճառս եւ անլռելիս. (Նար. ՟Ի. ՟Ծ՟Ա։)

Կամ զոր չէ արժան լռել.

Անձայն լռութեամբ փոխադրել կարծեցին զանլռելի իմաստութիւն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)

Զէակիցդ Հօր զՈրդի փառաւորեմք անլռելի. (Շար.։)

ἁσίγητος. nonsilens, non tacens, incessabilis. Որ ոչ լռէ. անլուռ. անդադար.


Անխաբ

adj.

infallible;
sure.

· Calfa

NBHL (10)

Իբր անխաբելի. անպատրելի. չխաբուօղ. ալտանմազ.

Անխաբ մնալովն՝ անմեղ ցուցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անմոլարք եւ անխաբ ի չարէն. (Խոսր.։)

իբր անառիկ. անքոյթ. էմին.

Ոչ կարէք աւերել դուք զանխաբ ամուրս իմ։ Ունէին զանխաբ տեղիս բազում լերանց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)

Ուր չիք խաբէութիւն եւ նենգութիւն. ոչ խաբօղ եւ ոչ խաբելի. պարզ. անպատրուակ. անվրէպ. անաչառ.

Որք առ վարդապետս յուսումն եկեսցեն, անխաբ միամտութեամբ տան զանձինս իւրեանց. (Կլիմաք.։)

Այս է ճշմարիտ եւ անխաբ լոյսն. (Խոսր.։)

Ոչ երկնչելով յանխաբ դատաստանացն։ Յանխաբ ատենին. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Զարհուրիմ յանխաբ եւ յանկաշառ ատենէն. (Երզն. խրատ.։)


Անխակ

adj.

ripe.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ խակ, եւ ոչ ստահակ. ընդել. խամ տէյիլ, ալըշըգ. ուսլու.

Անխակ քաղցրութեամբ բերել (ձիոյ) զվերելեակն. (Պիտ.։)


Անխաղաղասէր

adj.

that loves not peace, turbulent.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչն սիրէ զխաղաղութիւն. խռովասէր. անհանդարտ.

Նեղէր տագնապէր անխաղաղասէր կենօք. քանզի յոյժ սիրելի էր նմա խռովութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։)


Անխաղաց

adj.

without movement, stationary;
indeclinable.

· Calfa

NBHL (11)

ἁκίνητος. immobiis. Որ ոչ խաղայ ի տեղւոջէն, կամ յառաջ. անշարժ. անփոփոխ. դէփրէնմէզ, գըմըլտանմազ. թէպտիլ օլմազ.

Անշունչք են, անխաղացք, անշարժք. (Ագաթ.։)

Անխաղացք ի տեղւոջէն. (Բուզ. ՟Գ. 3։)

Կապումն անխաղաց անուոց նոցա կառացն ժամանէր. (Պիտ.։)

Տարրն անխաղաց սափորոյն եւ սրուակին արմատք եղեն գնայունք եւ աճունք. (Եփր. թագ.։)

Ամենայն աստեղք, անխաղացք, եւ շարժունք. (Փիլ. ել.։)

Բանն եւ կարծիքն անշարժք եւ անխաղացք կան մնան. (Արիստ. ստորոգ.։)

Անխաղաց յաւիտեանք, կամ մեծութիւն. (Քեր. քերթ.։ Կիւրղ. խչ.։)

Ըստ տումարագիտաց ասի.

Ըստ անխաղաց ամսոց, կամ հաշուի, կամ տոմարի. որ եւ անշարժ կոչին. (Տօմար.։)

Ըստ քերականաց՝ որպէս անհոլով եւ անխոնարհելի. ἅκλιτος.


Անխայեմ, եցի

va. vn. to be economical;
to spare, to except;
to respect;
to preserve.

· Calfa

NBHL (15)

Անխայեսցէ նա յաղքատն եւ ի տնանկն։ Զարդարն ասեմ, այլ անխայեմ, գուցէ ոք համարիցի եւ այլն։ Քակեաց, եւ ոչ անխայեաց։ Խոհակերեցեր, եւ ոչ անխայեցեր։ Կոտորեցեր, եւ ոչ անխայեցեր։ Քա՛ւ լիցի անխայել ապաշաւել յանձն իմ։ Ոչ անխայեաց ի մահուանէ զանձինս նոցա. (Սղ. ՟Հ՟Ա. 13։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 6։ Ողբ ՟Բ. 17. 21։ ՟Գ. 43։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 5։ Սղ. ՟Հ՟Է. 50։)

Ոչ անխայեսցէ ակն ի վերայ այնոցիկ. (Յուդթ. ՟Բ. 6։)

Սոյնպէս եւ յայլ գիրս՝ երբեմն որպէս լեզ.

Ոչինչ անխայեաց թագաւորն ի մեծ պատիւ նորա. (Եղիշ. ՟Ը։)

Անխայեա՛ յիս ողորմութեամբ։ Զանխայելն ի կործանելիսն. (Նար.։)

Ոչ անխայեալ Աստուծոյ ի տաճարն, եւ ոչ ի ժողովուրդն։ Անխայեալ ի վերայ նոցա. (Լմբ. ատ. եւ Ովս.։)

Ոչինչ անխայեն յանհասանելեացն հասումն. (Շ. թղթ.։)

Եւ երբեմն որպէս ներգ.

Որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեան ձեռնատուութիւն։ Մի՛ անխայեր զազատարարդ քո բան. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Հ՟Ը։)

Որ զանձն ետ փոխանակ մեր, զթողութիւն մեղաց ոչ անխայէ խնդրողացս։ Ո՛չ անխայէ նոցա Աստուած զմարմնականս. (Լմբ. սղ.։)

Անխայեաց զանձն իւր յաշխատութենէ։ Անխայել զձեզ յերդմանէ, կամ զսիրտ ի ցանկութենէ։ Անխայեալ լիցին ի վնասուէ։ Անխայեալ լինէին յերթալոյ ի դատաստան. (Եփր. ել. եւ հռ. եւ Կոր. ստեպ։)

Ամենայն մարդ ի տուէ անխայեալ լինի ի գայթագղութենէ. (Լմբ. ովս.։)

Մերթ իբր անխնայել. ոչ խնայել.

Յանձն իւր անխայէր ի մեռանել. (Բուզ. ՟Ե. 20։)

φείδομαι. parco. Խնայել. գթալ. արգահատել. զգուշանալ. պահել. ակն ածել. խղճալ. գըյնամագ. գըյմամագ. էսիրկէմէք. աճըմագ.


Անխառն

adj.

unmixed, simple, pure.

· Calfa

NBHL (15)

ἁμιγής, ἅμικτος, ἅκρατος. immixtus. Ոչ խառնեալ. չունօղ զխառնուրդ. յստակ. պարզ. անապակ. սեռն. անբաժ. անմասն. զուտ, սատէ, սաֆի. (սեռ. խնդրով՝ ըստ յն. ոճոյ. եւ բցռ. ըստ հյ).

Անխառն տրտմութեան խնդութիւն։ Լոյս անխառն խաւարի։ Որ անխառն է ի չարութենէ եւ ի չարէ, կատարեալ բարիք են։ Անխառն ի տրտմութենէ յաւիտենական ստացեալ ունին խնդութիւն. (Փիլ.։)

Ոչինչ չար գոյ՝ անխառն գոլով ի բարւոյ. (Դիոն. ածայ.։)

Անխառն խնդութեան տրտմութեամբ։ Անխառն գովութեան տանի զպարսաւանս։ Ունայնացեալն եւ անխառն ի բարւոյն. (Պիտ.։)

Որ գործովն է, անխառն է խաբէութեան։ Անխառն ստորնայնոց իրացս։ Անխառն ամենայն վատթար կրից. (Սարգ.։)

Անխառնին յամենայն չարութեանց. (Նիւս. կազմ.։)

Պարզագունին եւ անխառնի։ Սեռին եւ անխառնի։ Անխառն եւ սուրբ։ Կերպարան ի սկզբնատպէ, կամ խառնուած յանխառնէն. (Փիլ.։)

Անխառն կերպարան սիրոյ։ Անխառն իբրեւ զօդ. (Նար.։)

Նախ քան զյաւիտեանս անխառն (այս ինքն առանց) մարմնոյ, եւ որքան ինչ մարմնոյն է. (Շ. թղթ.։)

Բնութեամբ անխառնիցն. (Նիւս. կուս.։)

իբր անխառնակելի. անշփոթ.

Զմեր հողեղէն բնութիւնս զգեցաւ, եւ խառնեաց յանխառն Աստուածութիւնն. (Ագաթ.։)

Եւ ապա խառնեցան անխառունքն. (Կիւրղ. գանձ.։)

որպէս անբարեխառն. անժուժկալ. անարգել ցանկասէր.

Այսն պոռնկութեան ի մարմինս անխառնից. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)


Անխարդախ

adj. adv.

sincere, ingenuous;
loyal, faithful;
simple, unadulterated;
well disposed;
sincerely;
loyally, faithfully, with simplicity, innocently.

· Calfa

NBHL (6)

ἅδολος. doli expers, non adulteratus. Հեռի ի խարդախութենէ. ո՛չ խարդախօղ, եւ ոչ խարդախեալ. աննենգ. բարեմիտ. միամիտ. հարազատ. մաքուր. անարատ. հագըգէթլի. սատէ տիլ, տօզրու.

Անխարդախ մարդկան։ Ախարդախ շահավաճառութիւն։ Անխարդախ ընթացք. (Նար. ՟Գ։)

Ամենայն հոգեւոր խրատուց անխարդախ կալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Զի զիշխանութիւնն անխարդախ Փիլիպեայ պահիցէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անխարդախ արասցես (յերեսաց դիւաց) զքո շնորհեալ շունչ մարմնոյս։ Վերածեալ ի փառս՝ անխարդախ ծնունդս եւ անեղծ ժառանգս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)

Զի անվնաս զիւրեանցն եւ անխարդախ փորձեսցին անցուցանել ժամանակ. (Պիտ.։)


Անխարխար

adj.

unruined, solid.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ խարխարեալ. ոչ խարխուլ. անխախուտ. հաստատուն, ամուր. գավի.

Ունի զամենայն կարողութիւն առնելոյ, եւ անխարխար պահելոյ. (Եզնիկ.։)


Անխարիսխ

adj.

without base or foundation;
anchorless.

· Calfa

NBHL (1)

Որ չունի զխարիսխ, կամ չէ խարսխեալ ի վերայ հաստատուն գետնոյ. եւ ըստ այսմ նաւն ասի


Անխարշ

adj.

not boiled, raw.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ խարշեալ. չխաշած, հում. հաշլանմամըշ.


Անխաւար

adj.

clear, luminous, bright.

· Calfa

NBHL (3)

Ուր չգուցէ խաւար. միշտ լուսաւոր. անաղօտ.

Անխաւար լոյս. (Եղիշ. խաչել.։)

Զսա դիտեմք աստուծոյ բան, ճառագայթ անխաւար՝ անորակ լուսոյ. (Ղեւոնդ.։)


Անխափան

adj. adv.

incessant, unintermitted, unceasing, continual;
unobstructed;
without opposition or intermission, constantly, incessantly, continually.

· Calfa

NBHL (12)

ἁνεμπόδιστως, ἁκώλυτος. non impeditus. Ուր չկայցէ խափան ինչ կամ արգելք. անարգել. աջողակ. ենկելսիզ.

Անխափան ի դուռն եկեսցեն։ Անխափան առնել. (Փարպ.։)

Անխափան գործովք կայր պնդակազմ։ Ճանապարհ անխափան։ Ուսուցանէր վասն Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի անխափան ամենայն համարձակութեամբ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 29։ ՟Ժ՟Թ. 7։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 31։)

Երջանկութիւն՝ ներգործութիւն է անխափան ըստ բնութեանն ունակութեան. (Նիւս. բն.։)

Անխափան դիմեցումն. (Նար. ՟Գ։)

Անխափան լոյս. (Ագաթ.։)

Անխափան յապահովութիւն, կամ պարապումն, կամ կամակարութիւն. (Պիտ.։)

Պարզեն զկաւն, զի անխափան լիցի առ ամանոցն ստեղծանելոյ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Առանց իրիք խափանաց. անյապաղ. փութով. խնամով.

Անխափան մատուցանել։ Անխափան տացեն. կամ տաջիք նմա։ Անխափան ունել զպաշտօնն. (՟Ա. Եզր.։)

Անխափան պատրաստեալք։ Անխափան ամենեքեան խառնեսցին յայն գունդ. (Ագաթ.։)

Անխափան վաղվաղակի այրուձի գումարեցէ՛ք. (Եղիշ. ՟Ա։)


Անխզելի, լւոյ, լեաց

adj.

indivisible, infrangible.

· Calfa

NBHL (10)

Որ ոչ խզի. անքակտելի. անքակ. անլոյծ. եւ անվնասելի. ἅρρηκτος, ἁρραφής. indissolubilis, infractus. որ չիփրթիր՝ չիբաժնուիր. այրըլմազ՝ սեօքիւլմէզ. գըրըլմազ.

Անխզելի կապ, կամ հանգոյցք, լարք. (Նար.։)

Բնաւորականաւ իւիք եւ անխզելեաւ կապով. (Կիւրղ. գանձ.։)

Զայն պահեա՛ հաստատուն եւ անխզելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)

Անխզելի պահել զմիաբանութիւն եղբայրութեանն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Վասն զկապ սիրոյ զհրաշալւոյն անխզելի պահելոյ. (Խոր. ՟Բ. 6։)

Անխզելի ունին զկարգ սիրոյ միաւորութեան. (Շ. մտթ.։)

Ի չարութենէ անխզելի մնալ։ Անխզելի զմիտս ի չարութենէն պահնակեալ. (Յհ. կթ.։)

Եւ Քրիստոս անխզելի՛ ապա զօրութիւն Աստուծոյ է։ Արդ անխզելի իմաստութիւն է Աստուածն Բան։ Անխզելի՛ ապա ի բարի խորհողացն խոստովանեալ է շարադրութիւն. (Աթ. ՟Զ։)

Կամ յար եւ կից. սերտութեամբ. անվրէպ. անսխալ, եւ անսխալապէս. ἁραρότως. apte, firmiter.


Անխէթ

adj.

unsuspicious;
sincere.

· Calfa

NBHL (5)

Ուր չիք խէթ, այս ինքն խոչ եւ խութ. անխափան. եւ առանց խիթալոյ կամ խթելոյ սրտին. անխիղճ. անկասկած. անվեհեր. համարձակ. ἁκώλυτος, ἁκωλύτως, sine obice եւ ἁναλγήτως, sine dolore, impune.

Այնպէս դիւրեցաւ եւ հարթեցաւ, զի բազումք անխէթ եւ աներկեղ գնան ընդ այնպիսի ճանապարհ։ Զայլն ամենայն անխէթ ի վերայ դնիցէ (հաստատուն հիման՝) շինօղն։ Անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւել։ Յետ այսչափ մեղաց անխէթ եւ անկասկած կամք։ Ամենեցուն դիւրեաց՝ անխիղճ անխէթ եւ անխափան զվարդապետութիւնն համարձակել. (Ոսկ. ես. եւ Մտթ. ՟Ա. 13. 17։ ՟Բ. 1։ եւ Չհ. ՟Ա. 7։)

Անխէթ հաւատով յաղթեցին խորամանկութեան նոցա. (Յհ. կթ.։)

Անխէթ՝ աստուածահրաման պատուիրանացն հնազանդել։ Եւ ձեզ անխէթ ի սոյն պարտ է յառնել վրէժխնդիր. (Ագաթ.։)

Զօրութեամբ անխէթ կոխեաց զառիւծն եւ զվիշապն. (Լծ. կոչ.։)


Անխիղճ

adj.

not scrupulous;
unexceptionable.

· Calfa

NBHL (14)

Անխիղճ միտս ունել առ Աստուած։ Զանխիղճ հաւատսն։ Անխիղճ, առանց կեղծաւորութեան. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 76։ ՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 5։ Յկ. ՟Գ. 7։)

Անխիղճ մտացն ուրախութեամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Անխիղճ եւ անպատճառ իցեն առ հեռաւորս եւ առ մերձաւորս. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)

Անխիղճ են յամենայն եկեղեցիս Աստուծոյ (չորք Աւետարանքն). (Եւս. պտմ.։)

Անխիղճ ձեռօք մերձեսցին ի մարմինն Քրիստոսի. (Կլիմաք.։)

Առանց ունելոյ զխիղճ. յն. բարի խղճիւ.

ԱՆԽԻՂՃ որ գրի՝ եւ ԱՆԽԵՂՃ Ուր չիք խիղճ ստգտանաց, կամ խիճ՝ որ տացէ գթել մտաց. անստգիւտ. անարատ. անկեղծ. ողջամիտ. ἁπρόσκοπος. inoffensus, ἁνυπόκριτος, non simulatus, ἁδιάκριτος, non dijudicatus եւ այլն. խղճմտանքը մաքուր.

Մայր քո՝ որ ծնաւ մարմին անխիղճ։ Մարմին անխեղճ։ Անխիղճ էր մայրն անարատ. (Վրդն. երգ.։)

որպէս ոչ խղճելի. խղճմտանք չընելու.

Այնուհետեւ անխիղճ են իրքն. (Կանոն.։)

ԱՆԽԵՂՃ. Ոյր չիք խիղճ մտաց. որ ոչն խղճէ. արհամարհոտ. անզգոյշ. անգութ. խղճմտանք չունեցօղ. ինսաֆսըզ.

Կայէն սպան զեղբայրն անխեղճ եւ անողորմ սրտիւ. (Երզն. խր.։)

Անխոստովանութեանն անխղճի (ընդդէմ կարգել) խոստովանութիւն խղճիւ մտացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Զաշակերտսն ցուցանէ անխիղճս եւ յիմարամիտս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Անխղճական

cf. Անխիղճ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս անխիղճ էր մայրն անարատ, նոյնպէս անբիծք եւ անարատք ընկալցին զաստուածախառն մարմինն անխղճական. (Վրդն. երգ.։)


Անխնամ

adj.

unprotected, forlorn, destitute.

· Calfa

NBHL (11)

Յետնեալ ի խնամոց. պէտ չունեցօղ. թէրք օլունմուշ.

Զորոց անփոյթ առնելով ստացողացն՝ թողուցուն անխնամս։ Իբրեւ զանհանգիստ անխնամս. (Պիտ.։)

Ի ծոյլ կամաց եւ յանխնամ խորհրդոց բուսանին փուշք վնասակարք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Եւ ոչ խնամօղ. անփոյթ. անողորմ. անխնայ. պէտ չընօղ. հաճաթսըզ. իհմալճը.

Մի՛ անխնամ՝ խոցելոցն վիրաւորաց լինիցիք. (Երզն. լս.։)

Բարս անխնամս եւ սպանողս ստացեալ ունէր. (Ճ. ՟Ա.։)

Զի մի՛ կարծիցի անգութ եւ անխնամ եւ գազանամիտ էի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)

ԱՆԽՆԱՄ, ԱՆԽՆԱՄՍ. Առանց խնամոց. առանց ընդունելոյ զխնամս.

Ի մէջ օտարաց կորեաւ, անսուգ՝ անխնամ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)

Ի հիւանդութեանն անտած եւ անխնամ անկեալ տատանին. (Պիտ.։)

Եւ զյուղիտա անխնամ տանջելով՝ չարչարէին զնա քերելով։ Որ քարաձիգ ի նա լինէին, եւ անխընա՛մըս քարկոծէին. (Գանձ.։)


Անխնամեմ, եցի

va.

to be careless.

· Calfa

NBHL (4)

ἁμελέω, καταμελέω. curam nongero, negligo. Անխնամ թողուլ. անտես առնել. չհոգալ, պէտ չընել. գայըրմամագ. կէօզէթմէմէք. թէրք էթմէք.

Մի՛ յաղագս այսր (կենաց) փութոյ զտիրական քո կեանսդ անխնամեսցես։ Հայել յինքեանս, եւ մի՛ ինչ՝ որ ի բժշկութիւնս երթան՝ անխնամել. (Բրս. հայեաց.։)

Զի տիրական կեանք նոցա հասարակաց մի՛ անխնամեսցի. (Յհ. կթ.։)

Ո՛չ է անտես առնելի, եւ անխնամելի զանկեալսն ի հասարակաց տկարութիւն. (Ածաբ. աղքատասիր.։)


Անխնայ

adj. adv. without compassion;
indiscreetly, prodigally, profusely.

· Calfa

NBHL (17)

ԱՆԽՆԱՅ, ՅԱՆԽՆԱՅ. ἁφειδῶς, ἁποτόμως. non parcendo, իբր severe եւ munifice. Առանց խնայելոյ՝ ի չարի կամ ի բարւոյ մասին. չխնայելով. գըյագճա. պօլ պօլ, իֆրադ իլէ.

Որ ոչն խնայէ. ուր չիք խնայումն, ի չարի մասին՝ որպէս անողորմ, եւ անխիղճ. զալըմ, գըյագ, ինսաֆսըզ.

Անխնայ ապականութեամբ վարելով առ նոսա. (Պիտ.։)

Անխնայ անողորմ սրոյ նոցա. (Յհ. կթ.։)

Որ անխնայ են ի չարութեան։ Անխնայ չարութիւնք. (Յճխ.։)

Իսկ ի բարւոյ մասին, որպէս ոչ ճշդեալ. լիուլի. պօլ պօլ.

Անխնայ առատութեամբ շնորհեաց. (Պիտ.։)

Նըմա զիմաստըն չափով տայ, զհօրն իւր ունի ինքն անխընայ. (Շ. ի սողոմ.։)

որպէս անխնամ.

Հա՛րց ցմշակ, եթէ ոք յընտանի եւ ի պտղաբեր անխնայ լինի տունկս. (ՓԻլ. Յովն.։)

Անտերունչք եւ անխնայ եւ անխնամք լիջիք. (Բուզ. ՟Գ. 14։) Յայս արդեօք բերի եւ ասելն.

Անխնայ խաւար. յն. խաւար անտեսութեան (կամ կուրութեան). (Կոչ. ՟Դ։)

Գետք ողողեսցեն անխնայ։ Անխնայ տայի զգինին ըմպել ամենեցուն. (Իմ. ՟Ե. 23։ Նեեմ. ՟Է. 18։)

Անխնայ զիւրն ստացուածս առաջի արկանէր. (Յհ. կթ.։)

Յանխնայ անկեալ գործէր մեծամեծ կոտորածս։ Յանխնայ կոտորեսցին. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 6. 12։)

Զբազում հիւանդաց հոյլս յանխնայ զրաւելով։ Անխնայ արարողաց չար. (Պիտ.։)

Անմտութեամբ գնայր ի սպանութիւնս յանխնայ. (Բուզ. ՟Դ. 19։)


Անխնդիր

adj.

unsought, unsearched.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ ոչ խնդրեալ. անայցելու.

Մարդն ի կորստեան իւրում անխնդիր ոչ մնաց, այլ խնդրեցաւ. (՟Գ. Կոր.։)