Definitions containing the research տի : 10000 Results

Կշռակի

See full entry →

adj. adv.

cf. Կշիռ.

NBHL (1)

Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)


Կշռեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.

NBHL (2)

Նախարարքն հայոց կշռեցին քաղաքապետին երկոտասան հազար դահեկանս. (Զենոբ.։)

Կշռեաց ի մտի իւրում. (Կոչ. ՟Դ։)


Կշռորդ, աց

See full entry →

s.

steel-yard;
cf. Նժար.

NBHL (1)

Տե՛ս զկշռորդս աստուածեղէն բանին. որ ետես զիս ասէ, ետես զհայր իմ. եւ ու՞ր իցէ որ ի վայր միտիցէ, կամ որի վեր ձգիցէ. (Սեբեր. ՟է։)


Կշտամբանք, նաց

See full entry →

s.

reproach, upbraiding, reprimand, admonishing, reproof, reprehension, rebuke, scolding, chiding;
correction, admonition;
adjuration.

NBHL (1)

Սաստիկ կշտամբանքն։ Կշտամբանացս փուշ բազմացաւ. (եւ այլն. Նար.։)


Կշտամբեմ, եցի

See full entry →

va.

to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.

NBHL (1)

Չէ՛ պարտ կշտամբել կամ երդմնեցուցանել՝ որ ոչ յեպիսկոպոսաց համարձակութին ունին կամ աստիճան ինչ։ Ոչ յեկեղեցւոջ եւ ո՛չ ի տուն չեն իշխան կշտամբել. (Կանոն.։)


Կշտամբիչ

See full entry →

adj.

scolding, grumbling;
exorcising.

NBHL (1)

Կշտամբիչս ինձ գոյացուցի անիրաւս եւ անպատկառելիս։ Անձամբ անձին մահու կշտամբիչ։ Անդուլ դատիչ, անաչառ կշտամբիչ, եւ այլն. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Խ՟Զ. ՟Ծ՟Ա. ՟Ձ՟Ը։)


Կշտապինդ

See full entry →

adj. adv.

glutted, surfeited, very much satiated;
to satiety;
— վայելել՝ ուտել, to eat one's belly full, to eat ones fill, to cram oneself.

NBHL (1)

Պնդեալ կշտիւ. լցեալ զորովայն կերակրովք. լի եւ լի յագեալ. յն. ծծելով կամ դիելով. ἑκθηλάσας exsugens.


Կոխան

See full entry →

s. adj.

cf. Կոխ. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.

NBHL (5)

Խաշինք իմ զկոխան ոտից ձերոց ճարակէին. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 19։)

Խաչն իմ արածի զկոխանս ոտից ձերոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Մի՛ ճանապարհ՝ ոտից լիցիս, դու, եւ կոխան. (Երզն. ոտ. երկն.։)

ԿՈԽԱՆ ԱՌՆԵԼ, ն. ԿՈԽԱՆ ԼԻՆԵԼ. կ. καταπατέω, -έομαι conculco, -or. Կոխել, կոխոտել, առ ոտն հարկանել. եւ Կոխիլ, կոխոտիլ, ոտքի տակ առնել, ինկնալ.

Կոխան արկեալ ընդ ոտիւք մերովք՝ անկեալ դնի մեռեալ. (Եզնիկ.։)


Կոխեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.

NBHL (1)

πατέω, καταπατέω calco, conculco. Դնել զոտս ի գետին. գնալ ի վերայ. հետս առնել. Ընդ ոտիւք առնուլ. ճմլել. լեսուլ. հնձան հարկանել. եւ Առ ոտն կոխել կամ հարկանել. արհամարհել. Ճնշալ. նուաճել. յաղթահարել.


Կոծեմ, եցի

See full entry →

va.

to beat, to strike, to reiterate blows.

NBHL (2)

Կոծել զանձն քարամբք, կամ զկուրծս, կամ զերեսս, կամ զստինս. կամ զհորմս. (Մրկ. ՟Ե. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 13։ Եզեկ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 26։)

Ամենայն մորուք խզեսցին, եւ ամենայն ձեռք կոծեսցին. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 37. (իբր կոտորիլ, ցտիլ։))


Կոծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.

NBHL (2)

Հեծեալ կոծին ամենայն ջոկք անհաւատիցն։ Եւ րեական ազգըն կոծին, զի տեսանեն զոր խոցեցին. (Շար՜ Յիսուս որդի.։)

Որ անյուսութեամբն լան եւ կոծին եւ ցտին զհրաժարեալսն հերկրէս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)


Կոկեմ, եցի

See full entry →

va.

to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.

NBHL (1)

Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ (ի պնակտի՝ առ ի գրել ի վերայ). (Փիլ. քհ. ՟Թ։)


Հինգերորդեմ, եցի

See full entry →

va.

to contribute the fifth part of, to take up or give the fifth part of the fruits.

NBHL (1)

Հինգերորդեսցեն զարմտիս։ Հինգերորդել փարաւոնի. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 34։ ՟Խ՟Է. 26։)


Հինգհարիւրերորդ, աց

See full entry →

cf. Հինգհարիւրորդ.

NBHL (1)

ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐՈՐԴ. Յետինն հինգհարիւր թուոց.


Հինգհարիւրորդ, աց

See full entry →

adj.

the five hundredth.

NBHL (1)

ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐՈՐԴ. Յետինն հինգհարիւր թուոց.


Հինգհեգեան

See full entry →

adj.

pentasyllabic.

NBHL (1)

Չորեքհեգեան, կամ հինգհեգեան լիցի անուն։ Թէեւ չորեքհեգեան կամ հինգհեգեան լիցին անուանքն. որպէս յովսեպոս (ի-օ-սիբ-բօս), կղաւդիոս (գլա-իւ-տի-ա-նօս). (Թր. քեր.։)


Հինեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Հրոսակեմ.

NBHL (1)

Են ոմանք յիմարք, որք յայնժամ սկսանին հինել, յորժամ պարտին զգենուլ. (Ոսկիփոր.։)


Հիւանդագին

See full entry →

adj. adv.

sickly;
very ill;
cf. Հիւանդաբար.


Հիւանդատես, աց

See full entry →

adj.

visiting the sick;
— գալ, to visit the sick.

NBHL (1)

Ոչ հրաժարէր ոտիւք գալ այնմ, զոր ձեռօքն ստեղծ. (Վրդն. պտմ.։)


Հիւանդաքայլ

See full entry →

adj.

tottering, vacillating or walking slowly or feebly like a sick person.

NBHL (1)

Հիւանդաքայլ ոտիւք (ծերք) ... ՟Գ. (Մակ. ՟Դ. 5։)


Հիւանդոտ

See full entry →

adj.

weakly, sickly, of unsound constitution, infirm, valetudinary.

NBHL (2)

ἅρρωστος, νοσώδης aegrotus, infirmus, ad morbum aptus. Ներքոյ անկեալ հիւանդութեան, կամ ախտից ցաւոց. հիւանդ. ցաւոտ. ցաւագար.

Սրբեսցուք զանձինս ի հիւանդոտ զոհից անտի օրինաց։ Հիւանդոտ պահպանութիւնքն օրինացն. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եբր.։)


Հիւանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.

NBHL (2)

Գուցէ պատահիցէ նմա հիւանդութիւն։ Զամենայն անկողինս նորա դարձուցանէ ի հիւանդութեան նորա։ Եթէ կեցցե՞մ ի հիւանդութենէ աստի իմմէ յայսմանէ։ Յանհնարին հիւանդութեան։ Անկայ ի հիւանդութիւն դժուարին։ Բժշկէ զամենայն հիւանդութիւնս քո։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն.եւ այլն։

Զմեծագոյն հիւանդութիւն զանուսումնականութիւնն գործեն. (Պղատ. տիմ.։)


Հիւթանիւթ, ից

See full entry →

adj. s.

material;
material-things, matter;
root.

NBHL (1)

Խորհի ոք զաստիսս ի հիւթանիւթ իրս. (Յճխ. ՟Ժ։)


Հիւծանիմ, ծայ

See full entry →

va.

cf. Հիւծեցուցանեմ.

NBHL (2)

Այլք ամենեւին օտարացեալք՝ ի հիւանդութիւն ախտից հիւծան. (Կլիմաք.։)

Հիւծիս ախտիւք։ Ի ներքոյ պէսպէս ախտից հիւծեալ տառապի. (Լմբ. սղ.։)


Հիւծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.

NBHL (2)

Այլք ամենեւին օտարացեալք՝ ի հիւանդութիւն ախտից հիւծան. (Կլիմաք.։)

Հիւծիս ախտիւք։ Ի ներքոյ պէսպէս ախտից հիւծեալ տառապի. (Լմբ. սղ.։)


Հիւծումն, ման

See full entry →

s.

decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.

NBHL (2)

Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)

Ի հիւծմանց, կամ հիւծմամբ ախտիցն. (Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. ժղ.։)


Հիւղոս

See full entry →

s.

ichneumon.

NBHL (1)

Իբրեւ զհիւղոսն փոքրիկ, որ գտեալ ի քուն զկոկորդիլոս գազանն, եւ մտանէ եւ ուտէ զամենայն փորոտին։ Հաւն տրոքոս կերակրի ի մսոյ՝ որ մնաց յատամունսն հիւղոսի. (Վրդն. ծն.։)


Հիւպատ, ից

See full entry →

cf. Հիւպատոս.

NBHL (4)

Ի հիպատւոջն աւսոնիոսի եւ ղոբռիոսի։ Ի հիպատւոջն գրատիանոսի հինգերորդում, եւ յիւրում թէոդոսի յառաջնումն։ Ի հիպատոջն եւ այլն. (Սոկր.։)

Գործեցաւ այս ի հիւպատւոջն դիոկղիտիանոսի եւմաքսիմիանոսի. (ՃՃ.։)

ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.

Թագաւորէ աւգոստոս ամս ՟Ժ՟Զ. եւ ետ հիպատիս ՟Ժ՟Գ. Տիբերիոս ամս ՟Ի՟Գ. եւ ետ հիպատիս ՟Թ ... (այլ ոք) ետ հիպատս ՟Ժ ... ետ հիպատս ՟Զ. եւ այլն. (Շիր. քրոն.։)


Հիւպատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հիւպատոսութիւն.

NBHL (2)

Պատիւ հիւպատոսութեան. (Խոր. ՟Գ. 21. 22։ կամ հիւպատութեան. Արծր. ՟Գ. 13։)

Ի հիւպատութեան դիոկղիտիանոսի. (Ճ. ՟Ա. որ եւ ասի, Ի հիւպատոջն։)


Հիւպատոսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consulship, consular dignity.

NBHL (2)

Պատիւ հիւպատոսութեան. (Խոր. ՟Գ. 21. 22։ կամ հիւպատութեան. Արծր. ՟Գ. 13։)

Ի հիւպատութեան դիոկղիտիանոսի. (Ճ. ՟Ա. որ եւ ասի, Ի հիւպատոջն։)


Հիւսածոյ, ից

See full entry →

adj.

woven, plaited.

NBHL (1)

Միթէ եւ կոյսն հիւսածո՞յս եւ ընդելուզեալս մարգարտով զգենուցու. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Հիւսակ, աց

See full entry →

s.

tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.

NBHL (1)

Հիւսակ ինչ յօդոյ եւ ի հրոյ իբրու զտեսակ ինչ մաղի շարամանելով, կրկնակ հիւսակ առ մուտն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)


Հիւսիսական, ի, աց

See full entry →

cf. Հիւսիսային.

NBHL (1)

Կողմանց հիւսիսականաց։ Հիւսիսականաց կողմանց։ Հիւսիսական ազանց, կամ գրոհիս։ Հիւսիսականաց ոլորտից ծագման։ Հիւսիսական ծովուն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 56։ Շար.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Հիւսիսակողմ

See full entry →

s.

north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.

NBHL (1)

Իջանէ ի լերանցն՝ որ ի հիւսիսակողմանս դաշտին է. (Լաստ. ՟Ժ։)


Հիւսիսային

See full entry →

adj.

northern, septentrional, hyperborean, boreal.

NBHL (1)

Սաստիկ շնչելով հիւսիսային հողմոյն. (Տաղ.։)


Հիւսնական, ի, աց

See full entry →

adj.

of a carpenter.

NBHL (1)

Հիւսնական արուեստին էր արուեստագէտ. (Ոսկ. ես.։)


Հիւսնեմ, եցի

See full entry →

va.

to carpenter, to work in carpentry.

NBHL (1)

τεκταίνω, τεκτονεύω, τεύχω fabrico, -or;
struo. Հիւսնութիւն առնել. գործել ի վերայ փայտի. շինել. կազմել.


Հիւսնոց, աց

See full entry →

s.

carpenter's shop.

NBHL (1)

(իբր հիւսանոց) Գործարան հիւսան. տիւրկէրի խանութ.


Հիւսնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

carpentry.

NBHL (1)

Զհիւսնութիւն փայտից գործել ըստ ամենայն գործոյ. (Ել. ՟Լ՟Ա. 5։)


Հիւսուած, ոյ, ոց

See full entry →

s.

texture, tissue;
tress, plait, braid;
entwining, interweaving, contexture, composition;
— բազմախորշ, ցանցակերպ, բազմանօթ, cellular, reticular, vascular texture.

NBHL (1)

Կարօտի կատարեալ վարժիչ հիւսուածոյ բանից. (Երզն. լս.։)


Հիւր, ոց, ից

See full entry →

s. fig.

guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.

NBHL (2)

Օտար եղէ ես յեղբարց իմոց, եւ հիւր որդւոյ մօր իմոյ։ Հիւրոյն անցաւորի։ Զերախտաւոր հիւրս։ Հիւր ընդունել. եւ այլն։ Եւ նմանութեամբ, ասի յովնան ի փոր կիտին՝ Հիւր անդնդոց. յն. անդնդասուն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 7։)

Զաբրահամ հայր մեր՝ ուխտիւ սրբեցեր, հիւր նմա իջեր. (Գանձ.։)


Հիւրասէր

See full entry →

adj.

fond of receiving or entertaining strangers, generous, hospitable.


Հիւրոյթք

See full entry →

s.

cf. Հիւրընկալութիւն.

NBHL (1)

Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)


Հիւրոյք

See full entry →

s.

cf. Հիւրընկալութիւն.

NBHL (1)

Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)


Հլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obedience, docility, deference, pliancy;
ի — ածել, to render docile or obedient.

NBHL (1)

Զի փայտին տարալսողութիւն ի ձեռն փայտին հլուութեան բժշկեալ. (Իրեն. առ Լեհ.։)


Հմայեակ, եկաց

See full entry →

s. adj.

talisman, amulet, phylactery;
cf. Հմուտ.

NBHL (1)

Քակտիչ հմայեկաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Հմայեմ, եցի

See full entry →

vn.

to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.

NBHL (2)

οἱωνίζομαι, μαντεύομαι opinor, auguror, divinor, praestigior, experior, vaticinor. Որպէս թէ Հմուտ կամ իմացօղ հանդերձելոց զինքն ցուցանել. գուշակել ստութեամբ եւ ճարտարութեամբ. դիւթել. ըղձութիւնս առնել. բարեմաղթել խտրանօք, եւ խոստանալ զբարեբախտութիւն. փորձել զփորձ անգիտելեաց՝ սնոտի իրօք կամ գործակցութեամբ դիւին. փորձել զաստուած. բան գիտցօղ ցցընել զինքը՝ վարպետութեամբ կամ կախարդութեամբ.

Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։


Հմուտ, մտաց

See full entry →

adj.

well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.

NBHL (1)

Զնամակն թագաւորական առաքեաց ի ձեռն հմտից ճանապարհին. (Ժող. հռոմկլ.։)


Հմտաբար

See full entry →

adv.

learnedly, eruditely;
scientifically;
cleverly.

NBHL (1)

Որ գիտիցէ հմտաբար բժշկապէս սպեղանիս կազմել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)


Հմտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be well instructed, informed, versed, experienced.

NBHL (2)

Հմտանայր բղխելոց ի նմանէ իմաստիցն. (Արծր. ՟Ե. 3։ Հմտանալ յամենայն իմաստասիրականս. Շ. բարձր.։)

Իսկ այս հմտութիւն իմաստից է, զոր ի քերթողաց եւ ի շարագրաց բազում հմտանայ։ Հմտացեալ լինի ի քերթող արուեստաւորացն. (Նչ. քեր.։)