cf. Սատակամահ մեռանիմ.
Անօրէնն հայհոյիչն զայս օրինակ անկեալ կործանեալ սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 29։)
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
Որդնալից եղեալ սատակէր (յն. փչեաց զոգին). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
extermination, extirpation, death, havoc, destruction;
ի — մատնիլ, to perish;
սատակմունս առնել, to make carnage;
կոտորել ի —, to destroy utterly, to exterminate.
Զհետ մտեալ զօրուն՝ ոչ սակաւ սատակմունս առնէր. (Արծր. ՟Ա. 5։)
adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.
Յարոյց տէր սատան սողոմոնի զադեր։ Յարոյց տէր տէր սատան սողոմոնի զռազոն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 14. 23։)
Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
Եկն. եւ սատանայ. եւ ասէ տէր ցսատանայ։ Ետ պատասխանի սատանայ. եւ այլն։ սատանայ կացցէ ընդ աջմէ նորա ... զգեցաւ զսատանայ։ Սաստեսցէ ի քեզ տէր՝ սատանայ։ փորձել ի սատանայէ։ Առեալ ածէ զնա սատանայ։ կատարեալ զամենայն փորձութիւնս սատանայի.եւ այլն։
Չարասէրն սատանայ իբրեւ զզօրաւար ի մեջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
born of Satan.
Զի եթէ այնմ հնար ինչ էր, ոչ երբեք դադարէր սատանայ ի կանանց սատանայածինս ծնուցանել. (Եզնիկ.։)
devil's nature;
devilry;
malignity;
witchcraft, devilish trick.
Սատանայութիւն ոչ էր, մինչ ոչ էր հակառակեալ չարն բարւոյն. (Յճխ. ՟Զ։)
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
Բազում վարձէր իւր օգնականս եւ սատարս, որով զիւր չարախօսութիւն յառաջ վարել կարասցէ։ Եգիտ սատար մահաթոյն իւրում չարմտածութեանն զայրն զդիւազգեաց։ Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան, որպէս աղօթք՝ տքնութեան։ Սատարք ելով շինութեան. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Փարպ.։ Եղտշ. ՟Ա. Պիտ.։)
to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.
Նաւացն տախտակք առանց բազմաց սատարելոյ չհնարին լինելյանօթ պիտանացու։ Նպաստեալ իմում պկար խորհրդոյս, աղաչեմ, սատարեցէ՛ք ամենայն աղօթասէր անձինք ձերովք առ աստուած խնդրուածովք օգնականութեամբ. (Փարպ.։)
Զի նա սատարեալ էր տեղեկութեամբ վասն նորա. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
Աղօթք նոցա մեզ ի սատարութիւն հասցեն։ Ձեռնարկեալ զգաւառաւն հանդերձ միամիտ սատարութեամբ թագաւորին։ (Որ) առաւել եւս պայծառացուցանէր զվարդապետութեան սատարութիւն։ Խնդրեալ ի նմանէ օգնականութիւն սատարութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ. Եղիշ. ՟Գ։)
mare, brood mare;
small height, upland, hill.
Դարանամուտք եղեն ի սարակն, որում եղբարսն կոչէր. եւ կալեալ զառաջս կրճիցն՝ զբազումս ի նոցանէ սատակէին. (Ղեւոնդ.։)
form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.
Ըստ անուանն հաստատագրեալ է յերկնիցն սարասոյ. (Երզն տէր. ի Համամայ։)
tinnunculus or kestrel.
Անուն զբուս եւ զսարատակս ըմբռնեալ առ լեռնոտամբն կասաբեյա՝ շրջեցուցանէր, բազէ զնոսա կարծեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
cape, headland, promontory, foreland.
Հասեալ կալաք զյայտնի սարաւանդ մի հնդկական ծովուն։ Արտաքոյ ի սարաւանդակ վայրի էր դարեհ։ Կացեալ մնացաք աւուրս ութ ի վերայ սարաւանդակին. (Պտմ. աղեքս.։)
cobweb, spider's web;
սրբել զ—ս, to sweep down the cobwebs;
— ձգել ծածկոյտ զերեսօք, to hind behind a cobweb, to try to conceal what is manifest, to cover with pretexts.
Զհելլենական մոլորութիւնն որպէս սարոստայն եղծանէր. (Ճ. ՟Ա.) (գրեալ էր՝ սարդոստայն)։
black-bird.
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
cord, band, rope, chain;
— նաւու, rigging.
Զաւետարանն սուրբ կապէր պատէր երկաթի սարեօք, եւ իւրով մատանեաւ կնքեալ։ Արձակեաց յոտիցն երկաթոց, եւ անրոց պարանոցէն շղթայիցն սարեացն. (Բուզ. ՟Դ. 16։ ՟Ե. 7։)
deaconship, deaconry;
service, ministry.
Ի ծնողացն իմոց աբիբաս կոչեցայ, արժանաւորեալ սարկաւագութեան աշտիճանի։ Սրբէ զղեւտացիսն սրսկմամբ ի գործ սարկաւագութեան։ Նայեցեալ ի սարկաւագութիւն ժողովոյն՝ հրեշտակք պատասխանէին նմա ի քարոզութեանն զտէր ողորմեա։ Յիշեա տէր զքահանայութիւնս մեր, եւ որ ի քրիստոսի զստրկաւագութիւնս. (Ճ. ՟Բ.։ Նախ. թուոց. Լմբ. պտրգ.։ Պտրգ. բրս.։)
Եւ ոչ մասն ի ծառային սարկաւագութենէ յիւր պէտս տէրն ստացեալ՝ զայլն նմա շնորհէ. (Փիլ. յովն.։)
to dry, to dry up.
երեւեսցի ցամաքն. զի մի կարծիցի, թէ պատճառք սարսատելոյն նորա յարեգականէ իցէ, յառաջագոյն քան զարեգակն սարսատէր ցամաքէր հրամանաւ ամենարդար իմաստութեանն. (Վեցօր. ՟Դ։)
ցամք էր ազազուն ասէ գոլ նմա (տերեւոյն), իբրութենէ ահա ցամաքեալ ի վերայ սարսատեալ երկրի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 43։)
to cause terror, to strike with consternation, to cause to shudder or shiver with fear or horror.
Երկիւղն՝ որ ի հրէիցն, յոյժ սարսափեցուցանէր զաշակերտսն. (Նանայ.։)
to quake, to totter, to start, to feel a thrill of fear, to shudder, to tremble, to quiver.
Եւ դեւք հաւատան եւ սարսեն։ Յերեսաց իմոց ոչ՞ սարսիցէք։ Սարսեցի յերեսաց ձեռին քո։ Որոց սարսեն յանուանէ նորա։ ի նմանէ սարսեցին կէտք որ ի ներքոյ երկինց։ երկիր երկեավ եւ սարսեաց ընդ յառնելն աստուծոյ ի դատաստան։ Սարսեաց կամ սարսէր երկիրս ամենայն առաջի նորա։ Սարսեցին անօրէնք յահէ նորա.եւ այլն։
tremulous, undulating.
moveable, everchanging, unstable.
Ուր իցէ սարսուռ շատ. ի բնէ դիւրաշարժ՝ դիւրասասան. սարսռասէր.
to rebuff, to spurn, to repulse, to shock, to estrange, to cause a separation, to alienate, to detach;
to scare, to startle, to cause or give umbrage to;
— ի ստենէ, to wean, to disaccustom.
Եթէ այսպէս սարտուցանէր խաննա զփեննա. (Եփր. թագ.։)
sheet.
Զկտաւն յովսէփ գնեաց, որ էր ջանջիլ քթան՝ սաւան մեծ եւ ընդարձակ։ Ոչ է պարտ պատել յարծաթոյ կամ յոսկի կտաւ, այլ միայն ի սաւան քթան կտաւ։ Պատէ զքրիստոս ի սաւան մաքուր. (Բրսղ. մրկ.։)
Երբեմն զսաւանսն կրէր, եւ զայլ եւս սպասաւորութիւնս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to flap the wings, to flutter about, to hover, to soar, to fly high.
Ի պարտիզէն՝ ուր կապեցաւն նախատանօք, անտի սաւառնեալ շքեղացեալ ճանապարհ առնէր ընդ ամպս գարշապարօք. (Լմբ. համբ.։)
like Saul.
Սաւուղաբար արար ընդ անձինն իւրոյ։ Սաւուղաբար անձնամահ եղեւ։ Սաւուղաբար յիւրմէ մեռեալ. (Խոր. ՟Գ. 35։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Թ.։ Շ. վիպ.։)
urn, amphora, pot, pitcher, jug, jar.
(որպէս թէ Փորով աման. լծ. եւ այազգ՛՛. սէպու, զաֆուլ). Խեցեղէն անօթ ջրոյ, գինւոյ, իւղոյ, եւ այլն. կոյժ. դոյլ. թակոյկ. ստոման. մար, եւ տիկ. փարչ, պարտագ, թէստի. յն. պէսպէս բառիւք. ὐδρία, hydria, κεράμιον, vas fictile, στάμνος, urna, νέβελ, (բառ եբր) uter, lugena, γομόρ, gomer (եբր. խօմէր), κοτύλη, sextarius. տես (Ծն. ԻԴ. 14 = 46։ Դտ. Ե. 16 = 20։ Գ. թգ. ԺԵ. 12 = 16։ ԺԸ. 34։ ԺԶ. ԺԲ. 6։ Յհ. Թ. 26։ Եւ եսայ. Ե. 10։ Մրկ. ԺԴ. 13։ Ղկ. ԻԲ. 10։ եւ Ել. ԺԶ. 33։ Եբր. Թ. 4. եւ այլն։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
Կարցէր սափրել զփառս եկեղեցւոյ, որպէս պոռնիկ կինն այն ի հնումն զհերսն սամփսոնի. (Լաստ. ՟Ի՟Է։)
Զպատմուճանն ի բաց ընկենոյր, եւ զվարսսն սափրէր (յովբ). (Իսիւք.։)
barber, hair-dresser.
Յաղագս ծովուն պատճառս ասելով՝ ասէ, պնդեցելոյ այնր՝ որ ըմբռնեցեալ յանկութիւնն էր սափչին. անյայտ է բառն եւ բանն։
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
Եւ քերցն ըզգացելոց (իմա սըգացելոց) որպէս մարդասէր վշտակից եղեալ. (Գանձ.։)
immoderate love of mourning.
φιλοπευθές . Սէրսգոյ. անչափ սուգ.
cf. Սուգ.
Ձմերային սգաւորութիւնն ի գարնանային բարեխառնութիւն օդոց յեղանակէր զփոփոխումն։ Քաղցր եւ հեշտալի գարուն ի ձմերային սգաւորութիւնս յեղանակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
cf. Սեբինէ.
Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)
cf. Սեբինէ.
Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)
palm-leaf vest, garment made of palm-leaves.
Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)
cf. Սելին.
Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)
chair, throne.
Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)
melon;
շերտ —ի, slice of -;
— մշկահոտ, musk-melon.
Խանդացեալ սեխ եւ ձմերուկ։ Հեսեալ սեխ եւ քաղցրացեալ՝ արքայի պտուղ զանձն կոչէր. (Մխ. առակ. ՟Ծ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Սեխաստանի.
Իբեւ խուղ մի մրգապահաց ի սեխաստանի. եւ արդարեւ սեխաստանեօք լի էր տեղին մինչեւ ցայսօր. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
melon-bed.
Իբեւ խուղ մի մրգապահաց ի սեխաստանի. եւ արդարեւ սեխաստանեօք լի էր տեղին մինչեւ ցայսօր. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
dressed leather, morocco, cordwain.
օրհնեա տէր եւ զկաչի կազմի սորա (մատենիս), եւ զսեկ շարագունի. (Մաշտ.։)
Զկաչին՝ որ ի վերայ ասպարացն, ուտէին. եւ ոչ էր անդ յոտս ուրուքսեկ սօլերոյ. (Մարթին.։)
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
Կացուցանէր քահանայս առ սեղան սեղան յամենայն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
Ունի սեղանն չորս անկիւն, որ է խաչն. եւ յիրաւի սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունեան մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին, որ մատեաւ հօր. (Ագաթ.։)
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
Ոչ երկեայ յօրինակէ սեղանակազմին, որ ընդ փափկութեանն պապակէր. (Սկեւռ. աղ.։)
sacrilegious, impious;
profaner, spoiler.
Որպէս սեղանակապուտ դատեսցի։ Սեղանոյ եւ կենացն հաղորդ զսեղանակապուտն (զյոդա) էառ։ Տէրն զմատնչին ոստ լուաց զսեղանակապտին (կամ զսեղանակողոպտին)։ Որ սղանակապտին է բան. (Բրս. հց.։ Ածաբ. աղք.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։ Պիտ.։)
fond of good eating.
Մեծատունն փափկասէր, արբեցօղ, եւ լիախորտիկ, եւ սեղանասպաս. (Ոսկ. ղկ.։)
banker, changer;
տալ or արկանել զարծաթ ի —ս, to place money in a bank at interest, to put out money to interest.
Պարտ էր քեզ արկանել զարծաթդ իմ ի սեղանաւորս։ Ընդէ՞ր ոչ ետուր զարծաթ իմ ի սեղանաւորս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 27։ եւ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 23.) (ուր ըստ յն. ասի ի սեղան)։
like a lover, in a coquettish manner.
Սիղեղաբար վաւեշոտէր ի կին մի. (Կաղանկտ.։)
cf. Սեղմ.
Սեղանն խնկոց մի էր ըստ չորից պատուաւոր եւ սեղմաւոր սեղանոցն. (Վրդն. սղ.։)