Definitions containing the research ոյն : 10000 Results

Նախանձոտ

See full entry →

adj.

cf. Նախանձորդ.

NBHL (1)

Սոյնպէս են եւ նախանձոտք. միայն ի վիշտս նախանձողին (այսինքն նախանձելւոյն) հային, եւ զկեանս իւրեանց արհամարհեն։ Աչք նախանձոտին տրտմութիւն ծնանին։ Գազան է թունաբեր նախանձոտն (կամ նախանձն). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։ ՟Բ. 9։)


Նախաշաւիղ, ւղի, ւղաց

See full entry →

s.

fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.

NBHL (2)

(Աստուած) սկզբնահայր եւ նախաշաւիղ սիրոյն ընթացից. (Նար. ՟Լ. (որպէս եւ Քրիստոս ասաց, ես եմ ճանապարհ եւ այլն)։)

Յառաջագոյն անդստին ուրեմն ի տղայականն զարգացեալ ի հասակէն՝ նախաշաւիղ կրթութեամբ ընդ ամենայնս էր անցեալ թիւրութիւնս չարեաց. (Պիտ.։)


Նախապատիւ

See full entry →

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

NBHL (2)

ՆԱԽԱՊԱՏԻՒ. Առաւել պատուաւոր ոք. աւագագոյն. գերապատիւ.

ՆԱԽԱՊԱՏԻՒ. մ. իբր Նախապատութեամբ. նախկին պատուով. գերագոյնս.


Նախապատճառ

See full entry →

s.

first cause, author (God).

NBHL (1)

Նախապատճառին գիտութիւն է, այսինքն արարչագործութիւն աստուծոյ։ Ի գոյութիւն յառաջածելոցն նախապատճառ եւ զօրագոյն է աստուծոյ անբաժանելի միութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Նախապատում

See full entry →

adj.

predicted, announced beforehand.

NBHL (1)

Զգրովք հարցն եկեալ՝ ըստ նախապատում նոցայն հանդիսի ծանօթս կացուցից։ Ըստ նախապատումն իմոյն բանի. (Յհ. կթ.։)


Նախապատրաստեմ, եցի

See full entry →

va.

to prepare beforehand, to predispose.

NBHL (1)

Զսոյն զայս եւ օրէնքն սերմանելով նախապատրաստեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)


Նախապարգեւ

See full entry →

adj.

given or granted beforehand.

NBHL (1)

Յառաջագոյն պարգեւեալ. կանխաւ շնորհեալ.


Նախասահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

to predestine.

NBHL (4)

προορίζω (լծ. հյ. նախորոշել). praedestino, praedefinio, praescribo. Յառաջագոյն սահմանել՝ որոշել, եւ հրաւիրել աստուծոյ զընտրեալս. կարգել. եւ Սահմանաբար ասել կանխաւ.

Ըստ որոց գերագոյն էութեամբ զէսս ամենայն նախասահմանեաց, եւ յառաջ էած։ Յիսուս առնէ խաղաղութիւն անճառելի, եւ ի յաւիտենից նախասահմանեալ. (Դիոն. ածայ.։)

Թէպէտ նախասահմանեալ էր, այլ դուք սպանէք։ Եցոյց զյառաջ հրաւէր կանխատես օգտակարութիւն, զոր յառաջագոյն գիտէր ասէ, եւ նախասահմանեալ. (Ոսկ. գծ.։)

Ոչ է հակառակ բանս. որպէս վարկանիմ, նախասահմանեցելոյն (այս ինքն նախաճառելոց). (Դիոն. երկն.։)


Նախասարկաւագ, ի

See full entry →

s.

archdeacon.

NBHL (1)

ἁρχιδιάκονος archidiaconus, primarius inter diaconos. Առաջին սարկաւագ. սարկաւագապետ. աւագ սարկաւագ. գլուխ սարկաւագաց կամ պաշտօնէից սրբոյ սեղանոյն.


Նախաստեղծ, ից

See full entry →

cf. Նախաստեղծիկ.

NBHL (1)

πρωτόπλαστος primo formatus. Առաջին կամ յառաջագոյն ստեղծեալ. նախկին ստեղծուած. եւ Առաջին մարդն ադամ, եւ եւայ.


Նախաստեղծիկ

See full entry →

adj.

created first.

NBHL (1)

Վասն գոլոյն ի նախաստեղծեալսն բնաւորականաց կրից. (Խոսրովիկ.։)


Նախավախճան

See full entry →

adj.

first dead (Abel);
premature.

NBHL (1)

Նախկին կամ վաղագոյն վախճանեալ. եւ Կանխազրաւ. երադազրաւ.


Նախավաղ

See full entry →

adv.

already long since.

NBHL (1)

πρόπαλαι, πρῶτον dudum, jampridem, olim. Կարի վաղագոյն. ի վաղուց կանխաւ. վաղ ուրեմն.


Նախավկայ, ից

See full entry →

s.

protomartyr, the first martyr, St. Stephen.

NBHL (2)

Զոր եւ ասէր իսկ նախավկայն, թէ աստուած փառաց երեւեցաւ։ Զսոյն եւ ի նախավկայէն ուսի՛ր։ Առաքեալ եւ նախավկայ Քրիստոսի սուրբ Ստեփանոս։ Բարեխօսութեամբ սրբոյ նախավկային քո. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար.։)

Զմարգարէն Եսայի իբրեւ նախավկայ ածցուք ի մէջ։ Քան զնախավկայսն՝ բարձրագոյն եւ փառաւորագոյն երեւեսցի. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախավկայուհի, հւոյ

See full entry →

s.

the first martyr.

NBHL (1)

Վասն սրբոյ նախավկայուհւոյն պատկերի. (Ճ. ՟Ա.։)


Նախատ

See full entry →

s. adj.

insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.

NBHL (1)

Բարեկամ մարդոյն աստուած էր. յորմէ նախատ եղեւ հայրն մեր՝ ասելով, կինս զոր ետուր. Համամ առակ. ուր կա՛մ ընթերցի՛ր, յոր նախատ (այսինքն նախատօղ) եղեւ ադամ. եւ կնո իմա՛, յանդիմանեալ եղեւ, եւ ետ պատասխանի անտեղի։


Նախատեղեակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

foreknowledge, prescience.

NBHL (2)

ՆԱԽԱՏԵՂԵԱԿՈՒԹԻՒՆ լաւ եւս՝ ՆԱԽԱՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆ. Յառաջագոյն տեղեակ եւ գիտակ գոլն. վաղագոյն հմտութիւն.

Նախատեղեակութիւն նոցա, եւ աթոռոյն անշարժութիւն վկայէ աւանդութեանցն ճշմարտութեան. (Լմբ. ատեն.։)


Նախատեմ, եցի

See full entry →

va.

to insult, to injure, to offend, to outrage, to abuse, to load with injuries;
to reproach, to blame, to censure.

NBHL (2)

ὁνειδίζω exprobro, probrio affiio, vitupero, convicior, carpo. Սակս կանխաւ կամ յոյժ ատելոյն՝ թշնամանել. կամ իբր նեխեալ եւ հոտեալ ատել. անարգել. ընդ վայր հարկանել. ծանր բանիւք պարսաւանս դնել. մեղ ի վերայ դնել. լուտալ. հայհոյել. յամօթ առնել. յանդիմանել.

Ի նանիր նախատեցին զանձն իմ։ Նախատեցին զիս թշնամիք իմ զօրհանապազ, եւ գովիչք իմ ինեւ երդնուին։ Եթէ թշնամւոյն նախատեալ էր, համբերէի արդեօք։ Հատո՛ նախատինս, զոր նախատեցին զքեզ տէր։ Նախատել զաստուած կենդանի։ Նախատեաց զճակատս աստուծոյ կենդանւոյ.եւ այլն։


Նախատեսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to foresee;
to prophesy.

NBHL (2)

Գրեթէ յազդմանէ հոգւոյն զլինելոցն նախատեսեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Բանին հօր բանիւ քարոզ, մեծի լուսոյն նախատեսող. (Շ. տաղ յհ. մկ.։)


Նախատինք, տանաց

See full entry →

s.

wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.

NBHL (1)

Եղէք մեզ նախատինք առ նոյն թշնամինսն. (Եղիշ. ՟Գ։)


Նախատիպ

See full entry →

cf. Նախագաղափար.

NBHL (2)

(Ծով յետ մրրկաց) յիւր դառնայ նախատիպն բնականագոյն. (Մագ. ՟Խ։)

Զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)


Նախատորդ

See full entry →

cf. Նախատիչ.

NBHL (1)

Յուշ առնէր եւ զեպերանս նախատորդոյն. (Ղեւոնդ.։)


Նախատուն

See full entry →

s.

first dwelling.

NBHL (1)

Զնոյն տեղի բիւր օգտութեամբ քան զնախատուն զեդեմական դրախտ առլցոյց. (Հ. կիլիկ.։)


Նախատօն

See full entry →

cf. Նախատօնակ.

NBHL (2)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)

Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)


Նախատօնակ

See full entry →

s.

eve of a feast.

NBHL (2)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)

Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)


Նախարարագունդ

See full entry →

adj. s.

composed of satraps or nobles, princely;
the nobility.

NBHL (1)

Առեալ զամենայն նախարարագունդ աւագանւոյն ամբոխ։ Ընթացեալք ի յառաջ նախարարգունդ որերոյն. (Կորիւն.։ Փարպ.։)


Նախարարական, ի, աց

See full entry →

adj.

lordly, seignorial, princely.

NBHL (1)

Նախարարականացն ազգաց եւ տոհմից։ Նախարարականացն ծննդոց յերից անտի որդւոյն Նոյի։ Ի ծննդոց երից նախարարականացս այսոցիկ արանցս. (Խոր. ՟Ա. 2. 4. 8։)


Նախարարապետ, աց

See full entry →

s.

premier noble.

NBHL (1)

Պետն եւ աւագն նախարարաց. եւ Ընդհանուր սպարապետ, կամ թագաւոր գլուխ բանակին ողջոյն.


Նախարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.

NBHL (1)

Զնոյն ինքն զբանսարկուն ցրուեաց, եւ զընդ նովաւ զնախարարութիւնս դիւաց. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախգիտականն

See full entry →

s.

cf. Նախագիտութիւն.

NBHL (1)

Աստուածութեանն օրինակ ետ, նոյնպէս եւ ընդ արարչականին եւ զնախգիտականն յայտ արար. (Ոսկ. ես.։)


Նախեկեղեցի

See full entry →

s.

first church.

NBHL (1)

Կանխագոյն շինեալ եկեղեցի. գլխաւոր տաճար.


Նախեղակ

See full entry →

adj.

pre-existent, uncreated.

NBHL (2)

ՆԱԽԵՂԱԿ. ա. ՆԱԽԵՂԵԱԼ. Յառաջագոյն եղեալ, գտեալ. նախաստեղծեալ.

Բոլորիցն աստուած ընդդէմ նախեղակ մարդոյն փակէ զճանապարհ ծառոյն կենաց. (Պիտառ.։)


Նախեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pre-existence.

NBHL (2)

Կանխագոյն լինելութիւն. վաղագոյն ստեղծումն.

Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն քան զայլսն նախեղութեամբն երիցագոյն է. (Պիտ.։ (Ըստ յն. ոճոյ է եւ Նախածնութիւն)։)


Նախերախայրիք

See full entry →

s. pl. fig.

premices;
the first-born.

NBHL (1)

Նոյն ընդ Երախայրիք. ἁπαρχή . նմանութեամբ՝ Անդրանիկ.


Նախերգան, ի

See full entry →

s.

exordium, preamble, prologue, prolegomena.

NBHL (4)

Զնախերգանդ ընդունեցաք սքանչելապէս. զբանդ արդ մեզ ըստ կարգի կատարեա՛։ Յառաջագոյնսն էր ամենայն նախերգան օրինացն. զի ի բանի ամենայն եւ որչափ ձայն հաղորդեալ է, նախերգանք իսկ գոն։ Պարտ է ոչ անմասն առնել ի նախերգանէ. (Պղատ. օրին.։)

Զոր օրինակ մարդ ի պատկերէն իւրմէ ճանաչի, սոյնպէս եւ գիրք ի նախերգանէն. (Կրպտ. յռջբ. սարգ.։)

Գրեաց զնախերգանս թղթոյն այսպէս. յորմզդէ առ վախտանգ ախոյեան տասն թագաւորաց խնդալ. (Պտմ. վր.։)

Որոյ նախերգանն՝ տրտնջական զտեղւոյ հարկի գործոյն. (Արշ.։)


Նախըմպեմ

See full entry →

va.

to taste or try beforehand, to savour.

NBHL (1)

ՆԱԽԸՄՊԵԼ. προπίνειν (յորմէ լտ. propino վարի որպէս մատռուակել). ante bibo, praegusto. Առնուլ նախ ումպ ինչ. փորձել զճաշակ ըմպելւոյն. խումի համտես ընել՝ չէշնին առնել, չէշնիկիր ըլլալ.


Նախընթաց, ից

See full entry →

cf. Նախընթացիկ.

NBHL (2)

Յովհաննէս խայտայր, եւ որպէս նախընթաց շուրջ ընթանայր ցնծութեամբ։ Որպէս զկարապետ եւ նախընթաց նմին։ Արուսեակդ առաւօտեալ՝ նախընթաց ճանապարհի որդւոյն աստուծոյ տնօրէնութեան. (Ճ. ՟Գ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։)

Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն նախընթաց քում գալստեանդ առաքեցեր յառաջագոյն։ Որ եղեր նախընթաց բարեաց՝ կենաց ճանապարհին. (Շար.։)


Նախընծայ, ից

See full entry →

adj. s. adv.

offered previously;
preliminary;
premices;
primitively, at first;
— օրինակ, first example.

NBHL (1)

Այս են աղաչանք նախընծայ՝ սկիզբն պատարագին։ Կանխեա՛ բարեգութ նախընծայ քաղցրութեամբ։ Խրախացի՛ր յողջոյն նախընծայ՝ երկնային աւետաւորին. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)


Նախընծայեցեալ

See full entry →

adj.

the first.

NBHL (1)

ՆԱԽԸՆԾԱՅԵԱԼ կամ ՆԱԽԸՆԾԱՅԵՑԵԱԼ. Նախընծայ. յառաջ մատուցեալ, կամ ընտրեալ յառաջագոյն. որպէս նախամարգարէն.


Նախիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

NBHL (1)

Ըստ ասացելոյ սրբոյն աստուծոյ նախիմացութեամբ, ի վաղիւ անդր բացաւ յանկարծակի աչք կուրին. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախկին

See full entry →

cf. Առաջին.

NBHL (5)

Որ իսկագոյն եւ նախկին մանաւանդ ասի. (Արիստ. գոյաց.։)

πρῶτος, -τερος, -τιστος primus, anterior, prior, potior, primarius եւ այլն. որ եւ ՆԱԽԿԻ. Առաջին. հին. նախնի. նախգոյն. առաւելագոյն. գլխաւոր. սկզբնական. առջի.

Նախկին տեսութեան յարուցելոյն արժանաւորեալ։ Նախկին աւետիս հնչեցուցանեն. (Ճ. ՟Գ.։)

ՆԱԽԿԻՆ. մ. πρώτως, πρώτῳ, πρότερον, πρότιστον, -τα primum, primario, in primis, prius, antea, primo loco. Նախ. զառաջինն. յառաջագոյն. գլխաւորաբար. սկզբնաբար. որ եւ ՆԱԽԿՆԱԲԱՐ. առաջ.

Պա՛րտ է մեղուցելոյն՝ նախկին արդարանալ ապաշխարութեամբ. եւ ապա եւ այլն։ Գոհացաւ նախկին, եւ դարձեալ այլ եւս գոհանալ հրաման տայ. (Յհ. իմ. ատ.։ Խոսր.։)


Նախնական, ի, աց

See full entry →

adj.

primitive, ancient;
primordial, primitive (soil);
— թիւ, primary number.

NBHL (1)

Փառաւորեալ ի փառս նախնական մերոյն փառաց. (Եղիշ. դտ.։)


Նախնի, նւոյ, նեաւ

See full entry →

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

NBHL (6)

Յառաջին նախնւոյն, որ ի դրախտէն անկաւ։ Մեծրայիմ էր նախնի եգիպտացւոցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Նախնւոյն մերոյ Հայկայ։ Այս հայկ որդի Թորգոմայ, նախնի Հայաստանեայց. (Խոր. ՟Ա. 10. 11։)

Որ զնախնւոյն (Ադամայ) առիթ մահու. (Շար.։)

Զնախնւոյն պարտիս ինքեան վարկուցեալ։ Նախնիս ամբարշտաց՝ գլուխս մեղաւորաց։ Գլխաւորն ընտրելոց Պօղոս, որ երբեմն նախնին էր անօրինաց. (Նար.։)

ՆԱԽՆԻՔ գ. πρόγονοι majores. Հնագոյն անձինք. նախահարք.

Ի ՆԱԽՆՄԷՆ. որպէս Յառաջնմէն, եւ յառաջնոյն. ի հնմէն, ի հնոյն.


Նախուստ, ի

See full entry →

adv. adj.

anciently, formerly, ab antiquo;
first, ancient.

NBHL (1)

ՆԱԽՈՒՍՏ, Ի ՆԱԽՈՒՍՏ. Յառաջնմէ, ի նախնմէ. անդստին. յառաջագոյն. հին. նախկին.


Նահանջեմ, եցի

See full entry →

va.

recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.

NBHL (1)

Այնպէս իսկ սովոր է տէրն օգտակարագունիւք վարդապետութեամբ նահանջել զմեզ առ լաւագոյնսն։ Զի առաւելագոյն նահանջիցէ զնոսա առ ժուժկալութիւն եւ համբերութիւն. (Նանայ.։)


Նահանջումն, ման

See full entry →

s.

intercalation;
solstice.

NBHL (1)

Ո՞չ տեսանէք զնահանջմունս երկիցս ի տարւոջ, եւ զուգաւորութիւնս հանգոյն նմին. (Շիր.։)


Նահատակադիր, դրաց

See full entry →

s.

agonotheta, athlotheta.

NBHL (2)

Ի նոյն միւսանգամ յուսացեալ ի նահատակադիրն աստուած. (Պիտ.։)

Զօրացան ի նոյն ինքն ի նահատակադիրն Քրիստոս։ Ի սէր նահատակդրին Քրիստոսի. (Յհ. կթ.։)


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

NBHL (3)

Յառաջ ինքն նահատակեցաւ (անցանել ընդ հեղեղատն), հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան։ Մի ի նոցանէ նահատակեցաւ յառաջագոյն։ Ամենայն այր ինքնակամ նահատակեալ ի վերայ օրինացն։ Միով շնչով նահատակիցիք ի հաւատս աւետարանին։ Որք յաւետարանին նահատակեցան ընդ իս.եւ այլն։

Նահատակեցի՛ր ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. (Ճ. ՟Ա. եւ Առ որս.։)

Զնոյն նահատակութիւն նահատակեցաւ եւ աշխարհս հայոց. (Եղիշ. ՟Ե։)


Նահատակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.

NBHL (1)

Նահատակութեամբ եւ հեղմամբ արեամբ ծառային քո սրբոյն Ստեփաննոսի. (Մաշտ.։)


Նահատակուհի, հւոյ

See full entry →

s.

martyr.

NBHL (1)

Զայսոսիկ ասելով նահատակուհին, լուսաւ հայրն, եւ հնարէր անհանդուրժելի հասուցանել զնահատակուհոյն տանջանս. (Ճ. ՟Ա.։)