to become wood, to be changed into wood;
to be benumbed, to become stiff.
Իբրեւ զփայտ լինել յերեսաց ցրտոյ, սառնուլ. եւ Կապիլ կաշկանդիլ. փատնալ. փատ կտրիլ.
Ի տուէ արեւակէզ լինէի ի խորշակէ, եւ զցայգ ի ցուրտ փայտանայի. (Մծբ. ՟Ժ։)
Ի տուէ արեգակնակէզ լինէի, եւ ի գիշերապահն ի ցրտոյ փայտանայի։ (Յորմէ եւ Նչ. եզեկ.)
cf. Փանաքի.
• «տկար, խեղճ» Պղատ. տիմ. Մագ. թղ. 237. «աղքատ» Յհ. կթ. որից փանաքի «չնչին, խեղճ, աննշան» Փիլ. Խոսր. Սարգ. փանաքապէս Լմբ. պտրգ. փանաքիմաց Անյ. բարձր. Մագ. փանաքու-թիւն Մագ. Լմբ. Մխ. առակ. նոյն բառն է և փանաքի Սոկր. 363՝ սեռ. փանաքւոյ ձևով (սխալ գրուած փանաքիոյ)։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. sphn-«կարօտ կամ պակասաւոր լինել» արմատից, ոռ pn-կամ spn-, spen-ձևով գտնւում է նաև յունարէնում. հմմտ. οπάνιος «քիչ, հազու-ագիւտ, սակաւ, անբաւարար, չնչին, ոդռո-մելի», οπανός «քարց, մազկարօտ», οπάνις «պակասութիւն, սակաւութիւն, աղքատու-թիւն», οπανίως «քիչ անգամ, հազիւ իմն», οπανίζω «ցանցառ լինել, պակասութիւն ու-նենալ, պակասիլ», ήπανία «պակասութիւն». πείνη. πεῖνα «քաղց», γεωπείνης «սակաւա-հող» (Boisacq 890, 756, Walde 553, Po-korny 2, 8 և 661)։ Հայերէնի մէջ -աք, -աքի մասնիկ է, ինչպէս արմատաքի։
• ՆՀԲ լծ. լտ. vanus, vanidus, թրք. ֆանի, ֆանըգ, ֆէնա։ Ուղիղ մեկնու-թիւնը տուաւ Տէրվիշ. Altarm. 4։ (Յոյն բառերի մասին զանազան համեմատու-թիւններ կան առաջարկուած եւրոպացե լեզուաբանների կողմից, բայց վերջի-վերջոյ բոլորը մերժուած և յոյն բա-ռերը մնում են առանձին)։-Հիւնք.
Ի փարթամէն եւ ի փանաքէն զնոյն կշիռ միապէս պահանջէին գանձս ոսկւոյ եւ արծաթոյ։ Մրգուզ փանաք ծրդեալ. (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ի։)
Փանաք եւ տկար բնութիւն կամ տրամախոհութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
meanly, poorly.
Որպէս փանաքի. աղքատ մտօք. դոյզ տեսութեամբ.
Այսքան իմանամք փանաքապէս յաղագս Աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.
ՓԱՆԱՔԻ σμικρός pusillus, exilis (լծ. եւ լտ. վանուս, վանիտուս. եւ թ. ֆանի ). որ եւ ՓԱՆԱՔ. Չնչին. նուաստ. անարգ. աղքատ. տկար. տրուպ. գձուձ. սինլքոր. դուզնաքեայ. յետին. փոքր.
Չնչին, այսինքն փանաքի եւ նուաստ։ Մարմնոյս կազմածի փանաքւոյ. (Շ. բարձր.։ Փիլ. լին. ՟Ա. 32։)
Փանաքի այրն։ Ծառայն փանաքի ապտակեաց։ Հարկ արքունի ի յոլովից փանաքեաց եւ փարթամաց ի միոյ մեծութեան պատիւ հաւաքի։ Ի յոմանց ազգաց փանաքին մտախոյզ ախտարակայ խտրադիմայ հմայից. (ՃՃ.։ Սկեւռ. լմբ.։ Նար. մծբ.։)
Ըստ մերում փանաքի տեսութեանս. (Խոսր.։)
Անհաս է ի մերմէ տկար եւ փանաքի գիտութենէս։ Փանաքիքն ըստ ուժոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Ոչ կամեցայ սեւադեղով դրոշմել, որ կարի իմն փանաքի է եւ դիւրաջնջելի. (Սարգ. ՟բ. յհ.։)
Փոքր եմք հասակաւ, սակայն բեղմնաւոր. փանաքիք, յոյժ գովելիք։ Թէեւ փանաքի, սակայն բազմաժամանակեայ, եւ այլն. (Մխ. առակ.։)
weak-minded or poor-minded, of slender parts.
Փանաքիմաց բայիւք մերովք։ Փանաքիմաց խօսիցս։ Ըստ մերումս փանաքիմաց մտածութեանց։ Այսքան ետ բան՝ փանաքիմաց մտաց մեր՝ հոգին Աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Երզն. ՟Ժ. խոր։ Մագ. ՟Ծ։ Լմբ. պտրգ.։)
slender wit, mediocrity, weakness or poverty of mind.
Առ ի ձերոյ սրբոյ ձեռնադրութենէդ, եւ ի մեր փանաքիմացութենէս. (Զենոբ.։ եւ ՃՃ.։)
weakness, slenderness, smallness, meanness.
Փանաքի գոլն. նուաստութիւն. յետնութիւն. տկարութիւն. փոքրկութիւն.
Սակս պանդխտութեան, եւ փանաքութեան, եւ օտար գոլոյ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Առ հրեշտակս՝ Աստուծոյ հեղմամբն, եւ նոքօք ի մեր փանաքութիւն։ Հոգի՝ որ ի փոքր մի իրաց՝ զերծելի ի փանաքութենէ մարմնոյն։ Զփանաքութիւն մարդկան անասունքն սնեալք խոստովքն պաշտեսցեն. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զիա՜րդ նման մեզ լինելով մրտի՝ տեսլեամբ, եւ փանաքանութեամբ՝ վարդ, եւ այնքան պատուին. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Ե։)
jew's harp.
player on the pandura, guitar-player, guitarist;
trumpeter.
ՓԱՆԴՌՆԱՀԱՐ. κιθαριστής, κιθαρῳδός citharoedus. գրի եւ ՓԱՆԴԵՌՆԱՀԱՐ, ՓԱՆՏԵՌՆԱՀԱՐ. Երաժիշտ՝ որ հարկանէ զփանդիռն կամ զքնար. միանգամայն եւ նուագէ. վասն որոյ եւ փանդռներգակ ասի.
Կառնին եդաւ նախ ի զակեդեմոնիտ փանդռահարացն մրցութիւն։ Ներոն երգեցկաց եւ փանդռնահարաց յաղթեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մի՛ փանդռնահարաց նմանեսցուք. (Ոսկ. ես.։)
Փողահարին, եւ փանտեռնահարին. (Պղատ. մինովս.։)
laudable.
Փառաբանական ձայնիւ մատուցանեն զերգս։ Յասելն զփառաբանական եւ զբազմօրհնեան աղօթս. (Թէոդոր. խչ.։ Խոսր.։)
praising with another;
glorified together.
(իբր ներգ) συνδοξόλογος, συνδοξάζων conglorificans. Ի միասին փառաբանօղ. ձայնակից ի փառաբանել զԱստուած. երգակից. սինդօքսա՛զօն.
Մտանել եւ սրբոց հրեշտակաց, եւ լինել պաշտօնակից մեզ, եւ փառաբանակից քումդ բարերարութեան։ Փառաբանակից ինէր նոցա, եւ օրհնաբան Աստուծոյ։ Հրեշտակք Աստուծոյ՝ մխիթարիչք եւ փառաբանակիցք են ինձ։ (Պտրգ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. ՟Ժ՟Դ։)
Զհոգին Աստուծոյ, զոր ամենայն գիր հին եւ նոր՝ ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ թուակից եւ փառաբանակից ասէ զնա. (Աթ. ՟Ա։)
Փառաբանակից հօր՝ որդի։ Փառաբանակից հօր՝ որդի։ ՓԱռաբանակից հօր եւ սուրբ հոգւոյն. (Շար.։)
glorious.
Ունակ փառաց. կամ փառաւորընկալ.
Նախատիպ միածնի բանին, եւ փառունակ փառաց միածնին. (Գանձ.։)
pheasant-breeder.
cf. Փասեանոց.
argumental, argumentative, oratorical.
որ եւ ՓԱՍՏԲԱՆԱԿԱՆ. αἱτιολογικός rationalis, caussaticus, juridicalis. Պատճառաբանական. յառաջբերական պատճառաց կամ պատճառանաց իրաւացի դատելոց.
Որ ըստ իմաստասիրութեան խորշեցուցանէ զփաստաբանականն տեսակն. քանզի հա՛րկ է այն՝ որ ստոյգն գիտէ, եւ զպատճառս ընդ նմին կարծել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 22։)
Նա պատճառս փաստաբանականս ի մէջ առնոյր. առ ահի սրտիս ասէ զայն գործեցի. (Յհ. կթ.։)
blamable;
causal.
Շաղկապք փաստբանականք են, ոյք ի բացատրութեան սակս բաղայց յարառոցին. եւ են այսք. զի, վասն որոյ, վասն զի. (Թր. քեր.։)
Փաստբանականք, այսինքն պատճառաբանականք։ Եւ վարժեսցուք զփաստբանականդ այսպէս։ Իսկ զկնի փաստբանականին՝ է տարակուսեալ, որ է ընդդէմ փաստբանականին. (Երզն. քեր.։)
Պետրոս ճանաչօղ տեառն ե՛ւ յուրաստ փաստբանական. (այսինքն եւ յուրանալ անդ պատճառանօք, կամ ի մեղադրելի ուրացութեան). (Ճ. ՟Ա.։)
meteorological.
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
Զմորիս առիւծուցն յիշեցուցանէ, յորում օթեգանայրն։ Զերկուս ուլս այծեմանն իմանալ, որ մերձ ի սիրտ հարսինն օթեգանան (կամ օթեգանին). (Նիւս. երգ.։)
Ոչ զմի օր կամ զմի ժամ, այլ զգիշերս ընդ տիւս միաբանեալ՝ օթեգանաս արտաքոյ. (Իսիւք.։)
hospitable;
host, innkeeper.
Որ ունի օթեվանս առ ընդունել զանցաւորս. վանատուր. պանդոկապետ.
Նման ես դու առն ճանապարհորդի, եւ ես նման եմ օթեւանաւոր ասպնջականի. (Ճ. ՟Ա.։)
inhabited by serpents.
Բնակեալ յօծից. ուր իցէ բնակութիւն օձից.
Ընդ օձաբնակ խաւար դըբին, ուր լուսատուն էր իմ անձին։ Զեկեղեցիսն՝ որ իւրեանց օձաբնակ տեղիս ի վաղնջուց շինեալ էին. (Յիսուս որդի.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
to become a serpent, or like a serpent;
to be changed into a serpent, to turn into a snake.
mistletoe, lichen.
• , որ և օշնա, ուշնա «կաղնի ծառի վրայ բուսնող մի տեսակ մամուռ. muscus arboreus» Բժշ.։
• = Առառ. պրս. [arabic word] usna նոյն նշ. ո. րից փոխառեալ են նաև լտ. usnea, ֆրանս. шsnèe «մի տեսակ մամռային բոյտ»։
kali, glass-wort, soap-wort.
• = Պհլ. *afšnān ձևի՞ց. հմմտ. պրս. [arabic word] iišnān (որ և vušnān, šjnān) «օճառախոտ». ենթադրում է հպրս. *awi-šnāna-(WZKM 10, 183), զնդ. *ava-snāna-, *us-snāna-ձևերը, որոնք կազմուած են snā-«լուալ» արմատից՝ avi, ava, us մասնիկներով։ Պրս. բառը ճիշտ նոյն ձևով փոխառեալ է նաև աթաբերէնի մէջ, ուր բայական ձևով էլ կայ [arabic word] taasšun «օշնանով լուացուիլ» (Կա-ռս, թրք. թրգմ. Գ. 592)։-Հիւբշ. 259, 515։
• Նախ ՆՀԲ պրս. իւշնան, վիւշնան ձևկ-րի հետ։ Նոյնը նաև Lag. Beitr. bktr. Lex. 28։ Հիւբշ. Pers. stud. 15 հայը դնում է *ոշնան ձևով, որով կցում է պրս. ušnān <հպրս. ušnana-ձևե-րին։
Բառ պ. իւշնան, վիւշնան, հուշնի. sodum, alcali herba. Օճառ կամ աճառ. սապոն. եւ Խոտ մաքրիչ ձեռաց.
Չանկաւ օշնան ի ձեռս փափկասուն կանանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոշիան, որ է օշնան. որ է շօղան. (Բժշկարան.։)
alienable, transferable.
to become a stranger, to adopt foreign manners & customs;
to estrange oneself, to go away, to leave;
to be alienated, estranged, disunited, disaffected.
ἁλλοτιόομαι, ἁπαλλοτριόομαι, ἁποξενόομαι alienor, abalienor, peregrinor եւ այլն. Օտար լիել. հեռանալ. վտարիլ. պանդխտիլ. եւ անծանօթ լինել կամ ձեւանալ.
Օտարացան, եւ յետս կացին։ Օտարացու՛ք ի միջոյ բաբելոնի։ Օտարանային բազումք ի մէնջ։ Օտարանայր ի նմանէ։ Իբրեւ ետես յոսէփ զեղբայրսն իւր, ծանեաւ, եւ օտարանայր ի նոցանէ.եւ այլն։
Օտարանալ ի խռովութենէ, կամ յապաշխարութենէ, կամ ի հայրենեաց։ Օտարացեալ յառ նմա նմանութենէ։ Օտարացեալք աշխարհի, եւ որ ի սմա։ Օտարացեալն իմ ալեքսիանոս (այսինքն կամաւոր պանդուխտ). (Ոսկ. Ոսկ.։ Յճխ.։ Սարգ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Վրք. հց.։)
to sojourn for a day.
տարի մի օրաբնակ եղեւ տապանն ի վերայ ջրոյն. (Վրդն. ծն.։)
a day's journey.
ՕՐԱԳՆԱՑ ՕՐԱԳՆԱՑՔ. Միօրեայ գնացք. աւուր ճանապարհ. օրուան ճամբայ.
Երից աւուրց ճանապարհ արար (հանդարտ քարոզութեամբ) ընդ լայնութիւն քաղաքին, որ էր օրագնաց մի. (Լմբ. յովն.։)
Եկեալ օրագնաց մի ճանապարհ յիջեւան՝ յոր օթեւանս առնելոց էր. (Լաստ. ՟Դ։)
Երկու օրագնացս հեռացեալ ի քաղաքէն. (Ուռհ.։)
legally, lawfully, conformably.
Իբրեւ օրէնք. կանոնաբար.
Համբերեա՛ յիս՝ որ բոլորովին առ հասարակ սփռեցաւ օրինաբար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
cf. Օրէնսգէտ.
Օրէնսգէտ, գիտակ օրինաց. ուսեալ՝ ուսուցիչ օրինաց.
Օրինագէտք ոչ ծանեան զիս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Այլ ասիցես. մեզ զի. մեզ դնէ, զորս ոչ արար օրինագէտ ... այսինքն օրէնսգէտ չարար չուսոյց. (Լմբ. սղ.։)
Կամ Հպատակ օրինաց. օրինապահ. νόμιμος legitimus.
Ոչ ապաքէն օրինագէտ օրինիւն օրինագէտք, եւ անօրէնքն՝ տնօրէնութեամբ անօրէնք. (Պղատ. մինովս.։)
code, laws;
law-book.
cf. Օրէնսդիր.
νομοθέτης legislator. Օրէնսդիր. դնօղ եւ սահմանօղ օրինաց, աստուած, կամ մարդիկ. եւ Տուօղ կանոնայ տնօրէն.
Օրինագիրն աստուած։ Օրինագիրդ՝ ըստօրինին մտեր ընծայ ի տաճարին։ Ինքն օրինագիր, եւ ընդ օրինակաւ. (Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։ Մաքս. ի դիոն.։)
Ցուցանել առ օրինադիրն զպատկառումն ... Ոչ էր եկեալ հակառակ օրինադրին (Ոսկ.յհ.։)
Յորժամ կամեցաւ զնա օրինադիր առնել ազգաց։ Հրեշտակք, եւ օրինագիրք, ու հնոյն իսրայէլի՜ Օրինադրի ոչ կարօտանային երբէք օրինադրաց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ճանապարհ ասէ զօրինադիրն զմովսէս եւ զմարգարէս. (Պիտառ.։)
Կամեցան զանձինս իւրեանց ունել օրինադիր վարդապետս։ Կայցեն դպիրք օրինադիրքն ժողովրդեանն. (Եփր. աւետար. եւ Եփր. թուոց.։)
Կամ որէս Օրինադրական.
Ըստ աստուածագործ սրբութեան օրինադիր կրօնից. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 25։)
Նախ ի սկզբան՝ մտացն խնդրէ զուղղութիւնն օրինադիր բանն. (Յճխ. ՟Է։)
Զանխառն զանապակ օրէնսն օրինադիր լինէր (անձին իւրում). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 58։)
Որ ի սկզբաննօրինադիր (եղեւ) պահոցն ի դրախտին. (Շար.։)
to establish, to give laws;
to ordain, to decree, to enact, to emanate, to prescribe.
νομοθετέω legem sive leges fero. որ եւ ՕՐԷՆՍԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Օրէնս դնել կամ տալ, եւ կարգել՝ սահմանել օրէնս եւ կանոնս որ է օրինակաւ.
Զգուշակի՛ր ոյժ առնել ըստ ամենայնի՝ որպէս օրինադրեսցի քեզ։ Որ յառաւել աւետիսն օրինադրեցաւ ի մարգարէիցն։ Օրինադրէ մանկանց՝ անսալ խրատուն աստուծոյ հօր։ Ի մշտնջենաւորլերանց օրինադրեցաք։ Օրինադրեցին սուրբ հարքն. (Յճխ.։ Նախ. առակ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Պարտ է օրինադրին՝ յայսոսիկ հայելով օրինադրել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Պարզաբար եւ առանց երկիւղի անհմուտարանց՝ օրինադրեմք. (անդ. ՟Զ։)
Զարտաքոյ բնութեանսմեզ զիա՞րդ օրինադրէր։ Օրինադրէ ոչ կեալ յայրարատ ի բնակութիւս արքայի։ Զօրինադրեալ ժամս գիշերոյն կարծէին երկայնագոյն քան զայլօրինադրեն։ (Խոր. ՟Բ. 21։ Փարպ.։ Խոսր.։)
law-giving, law-making, legislation;
legislature;
law, decree, ordinance;
constitution;
institution.
νομοθεσία, θεσμοθεσία legislatio νόμημα lex, constitutio. որ եւ ՕՐԷՆՍԴՐՈՒԹԻՒՆ. Դրութիւն օրինաց. օրէնք. սահմանադրութիւն։ (Առակ. ՟Լ՟Ա. 27։) յօրինակս ինչ.
Զբերան իւր բանայ հանճարով եւ օրինադրութեամբ.
Օրինադրութիւն՝ բռնութեամբ մեր եղիցի. (Իմաստ. ՟Բ. 11.)
Օրէնս արդարութեանն՝ օրինաց։ Ընդ հօր օրինադրութիւնն է, նորա եւ հրաման պատուհասիցն։ Յօրինադրութենէն աստուծոյ։ Նորա բերանոյն օրինադրութեանն զգուշացիր։ Յետին այս օրինադրութիւնք եկամուտք, եւ ո՛չ ի հարցն առ մեզ ժամանեալ. (Յճխ. ՟Ի։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
transgressing, breaking law;
transgressor, law-breaker, prevaricator, infractor;
— լինել, to violate the laws, to prevaricate.
παράνομος legum violator παραβάτης transgressor. որ եւ ՕՐԷՆՍԶԱՆՑ, ՕՐԷՆՍԱԶԱՆՑ. Որ զանցանէ կամ զանց առնէ զօրինօք. յանցաւոր ընդդէմ օրինաց. պատուիրանազանց. ուխտազանց.
Յանդիմանեալք յօրինացն իբրեւ օրինազանցք. (Յկ. ՟Բ. 9։)
Իբրեւ զօրինազանց գտանիցիս։ Տիրական սուրբ օրինացն եղեր քարոզ առ օրինազանցսն. (Մանդ. ՟Զ։ Շար.։)
Օրինազանց լինել. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
transgression, offence, prevarication, infraction of the law.
παρανομία, παράβασις transgressio legis. Օրէնսազանցութիւն. զանցումն զօրինօք. պատուիրանազանցութիւն. մեղք. ապստամբութիւն.
Ի հրէական ուխտադրուժ օրինազանցութէնեն ի բաց լինել՝ Աստուծոյ թողուլն, եւ մեր չմոռանալն զօրինազանցութիւնն մեր։ Պարտական գտաւ օրինազանցութեանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
Ի՛մն թէ եւ օրինազանցութիւն է, յաղագս փրկութեան մարդկան էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. յն՞ ես թէ եւ զօրէնս լուծի։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
• , ի-ա հլ. «նախատիպը, նմոյշ, օրինակ. 2. գաղափար. 3. առակ, նմանու-թիւն. 4. ցուցակ. 5. գրքի պատճէն. 6. եղա-նակ, ձև, կերպ. 7. նման. պէս. կերպով» ՍԳր. Եւս. քր. և պտմ. Եզն. Կոչ. որից օրի-նակ զայս, զայս օրինակ, զնոյն օրինակ «այսպէս, այնպէտ» ՍԳր. Փարպ. օրինակա-գիր Եւս. պտմ. Վեցօր. օրինակել Ագաթ. Խարպ. օրինակութիւն Նար. միօրինակ Իմ. զ. 8. Ոսկ. յհ. ա. 6. Կոչ. վեցօրինակք Եւս. պտմ. բազմօրինակ Փիլ. Խոր. դոյնօրինակ Եղիշ. ընդօրինակել Յիշատ.։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Ջղ. Վն. Տփ. օրինակ, Ալշ. Երև. Մշ. Սեբ. Սչ. օրինագ, Ննխ. օրի-նագ, օրնագ, Տիգ. օրինmգ, Շմ. օռնակ, Ղրբ. ըրէ՛նակ, Մկ. էօրինակ, Զթ. ույունօգ, ույունոգ, Պլ. էօրինագ, Ասլ. էօրինագ, էօ-րինայ. (Պլ. և Ասլ. էօ ձայնը տճկ. orinek ձևի ազդեցութեամբ է, ըստ Աճառ. MSL 10, 324, թարգմ. Բազմ. 1897, 260)։ Սլմ. էօրինակ գործածւում է միայն հետևեալ դարձուածով. Մարդը էնքան մաշուել նիհա-րել է, որ էօրինակն է մնացել (այն է միայն երևոյթը)։
• ՓՈԽ.-Հայերէնից են փոխառեալ արև. թրք. ❇ ōrnak, Drnek «պատկեր, նմա-նութիմն, մի բանի նախատիպը, բուն օրի-նակը», օսմ. [arabic word] ︎ Drnek «նախատիպար, օրինակ, նմոյշ», Կազանի թթր. urnak, գւռ. թրք. Կես. Տ. և էնկ. (նաև թրքախօս հայոց ու յունաց բարբառով) örmek «օրի-նակ» (Բիւր. 1898, 712, 789 և 1899, 798), Եւդ. ōrnak (Յոտարձան 328)։ Թուրքերէնի միջոցով են լազ. orneγi, քրդ. էօրնէկ, օրի-նէկ (հմմտ. Յովհ. ժգ. 15 Չըմա քօ մը ժը ոռա էօրնէկ քի տա= Զի օրինակ մի ետու ձեց, Հռովմ. ճ. 14 Աւ օրինէկ քի պու ժէ-ռաչ քօ լը բաշէ տէ պր հաթա=Որ է օրի-նակ հանդերձելոցն), յն. ὄρνέϰι, սեոռ. urnek «օրինակ, նմոյշ»։ (Vámbery, Etym. Wört. էջ 78 թրք. բառը համարելով բուն körnek, ստուգաբանում է gor «տեսնել» ար-մատից. բայց որովհետև թուրքերէնի մէջ տարօրինակ է այսպիսի բառակազմութիւն, միանգամայն և գոյութիւն չունի միւս ալթա-յական ցեղակիցների մէջ, ուստի հաստատա-պէս փոխառեալ է հայերէնից։ Այսպէս է դնում նաև Будaговъ 1, 127։ Բուն թրքա-կան բառն է❇ ulñu (Будaгoвь 1, 155)։-Աւելորդ է խօսիլ Շահինեանի դէմ, որ Բիւր. 1Չ00, 341 թրք. բառը ուզում է դնել ցեղա-կից հայերէնի, մինչդեռ հայերէնը պհլ. փո-խառութիւն է)։
լտ. exemplum, exemplar. յն. պէսպէս. իբրու ὐπόδειγμα . Օրէն եւ քանոն իմն առաջի եդեալ առ ի նմանել. նախատիպ. տիպ. յարացոյց.
Օրինա՛կ առէք եղբաղրք չարչարանաց եւ երկայնամտութեան մանկտոյ թողից։ Օրինակ առ յապա ամպարշտելոցն կացուցանէր.եւ այլն։
Զօրինակ՝ զոր ունէր ի մտի իւրում սրահից, եւ զօրինակ քերովբէիցն։ Որպէս ցուցաւ քեզ օրինակ ի լերինն։ Օրինակ խորանի, եւ օրիինակ ամենայն սպասուց նորա.եւ այլն։
Որ է օրինակ հանդերձելոցն։ Յօրինակս ճշմարտութեանն։ Եւ այն օրինակաւ լինէր վասն մեր։ Այժմ տեսանեմք իբրեւ ընդ հայելի՝ օրինակաւ.եւ այլն։
Իսկ բարոյական օրինակաւ՝ հարիւր ամաւն զկատարեալ առաքինութիւնն յայտնէ. (Գէ. ես.։)
Օրինակ ցուցանելի՝ եթէ իցէ ուրուք, թէ չիցէ, տեսիլն մարդոյն թշուառականացն է. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Ի վերայ հասանել յոռութեան հրէից օրինակացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Սաղմոն իմանամք զերուսաղէմ, որ է յայլ օրինակ՝ սաղիմ. (Լմբ. սղ.։)
ՕՐԻՆԱԿ. modus τρόπος . Եղանակ. կերպ. հանգամանք. տարազ. սարաս. պէս.
Եհար զնոսա ըստ օրինակի ցեցոյ։ Որ ըստ նմին օրինակի պոռնկացան։ Որով օրինակաւ եւ իցէ։ Մի՛ ումեք նեղել զնոսա միով իւիք օրինակաւ։ Խնդրեցից ի նոցանէ վրէժսչորիւք օրինակօք։ Հրովարտակս տալ օրինակաւս այսուիկ։ Եւ էր աղօթիցն օրինակ՝ այս։ Եւ թագաւորն յայն օրինակ (կամ յայսմ օրինակի) զբանս իւր մերկանայր, եւ այլն։
Գործն նոյն է երկոցուն նոյն է, բայց օրինակ պիտոյիցն յանպատեհ իրս դարձոյց. (Եզնիկ.։)
Այլապէս, եւ ոչ միով օրինակաւ կատարեն. (Ցանկ յհ. իմ. ատ.։)
Զհացն եւ զգինին պատարագեմք յօրինակ անարատ մարմնոյ եւ արեան քրիստոսի (զի պատարագաւ լինի եւ այիւն քրիստոսի ճշմարտապէս) (Կանոն.։) ըստ այսմ եւ հարք յունաց երբեմն ասացին, որ է տիպ եւ կնիք. այլ զգուշալի է առումն այդպիսի։
ՕՐԻՆԱԿ. δίκην, τρόπον instar, sicut, more. Զօրէն. հանգոյն. իբրու. նման. ըստ օրինակի. այսպիսի. պէս.
Իբրեւ զչար գազան, շանց օրինակ կեանս կեալ։ Պիղծ գազանաց օրինակ. (Կոչ. ՟Դ։)
Լե՛ր օրինակ սամուէլայ, թէ նա զիա՛րդ անսայր հեղեայ. (Կրպտ. ոտ.։)
Եւ էր տեսիլ երազոյն օրինակ այս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 12։)
Հրամանեաց զայսչափ օրինակ շինել. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 25։)
Եւ մի՛ ի մարմինսմահկանացուս աստուածակերպ օրինակ (այսինքն օրինակաւ) բարձրանալ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 12։)
ՕՐԻՆԱԿ ԶԱՅՍ. մ. ԶՕՐԻՆԱԿ ԶԱՅՍ. ԶԱՅՍ ՕՐԻՆԱԿ. (որ են զօրութեամբ խնդիր նախադրուեանց, իբրեւ. որպէս. պէս. հետեւողութեամբոճոյ յունաց. առ որս որ է ըստ առնու խնդիր հյց) τὸν τρόπον τοῦτον, τοῦτον τὸν τρόπον, τὸνδε τὸν τρόπον hoc modo, in hunc modum. Ըստ այսմ օրինակի. ըստ օրինակս ըստ այսմիկ. օրինակաւս այսուիկ. ասանկ.
Եւ էին հրովարտակքն օրինակ զայս։ Գրէր նամակ օրինակ այս. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 2։ Փարպ.։)
Առաջինն զօրինակ զայս փոխեցաւ յաշխարհէ. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 7։)
Եւ սա զայս օրինակ պատերազմեալ՝ յաշխարհէ փոխեցաւ։ Եւ նա զայս օրինակ փոխեցաւ յաշխարհէ։ Զայս օրինակ ապրի. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 31։ ՟Ժ՟Դ. 46։ Փիլ. իմաստն.։)
ԶԱՅՆ ՕՐԻՆԱԿ. մ. ԶՆՈՅՆ ՕՐԻՆԱԿ. Այնպէս. նոյնպէս. նոյն օրինակ. միօրինակ.
Եթէ ամենեքին զայն, օրինակ ունիմք (առնել, եւ մեռնել). (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 40։)
Հեռացեալք եւ մօտեալք՝ զնոյն օրինակ վտանգէին։ Մի՛ եւս ձեզ զնոյն օրինակ գնալ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 12։ Եփես. ՟Դ. 17։)
ՕՐԻՆԱԿ ԻՄՆ. τρόπον τίνα (զօրինակ իմն) quodam modo. Ըստ այնմ օրինակի՝ որպէս թէ. իբրու այն թէ. գրեթէ. ըստ իմիք. օրինակաւ իւիք խօսելով. զո՛ր օրինակ.
Քանզի օրինակ իմն թագաւորեն եւ իշխեն մեզ։ Օրինակ իմն, ոգւովք ընտանացեալք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել.։)
Նիզակաւ՝ օրինակ իմն իբր զջուր հեղեալ զերկաթի ամուր հանդերձն՝ շամփրէ զաժդահակ։ Օրինակ իմն՝ գեղեցիկ՝ ցանցորդի լի ձկամբք յերկիր թափեալ ցանցոյն՝ կայառէին յերեսս երկրի։ Օրինակ իմն՝ որպէս փոթորիկ յանտառէ. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 82։ ՟Գ. 37։)
Օրինակ իմն թէ առաջի կայցէ բանիս տունկ։ Օրինակ իմն՝ օձի ի բաց եդեալ զխածանելն։ Օրինակ իմն կերակուր է վարդապետութիւնն կերակրողին. (յհ. իմ. երեւ։ Սարկ. լս.։ Երզն. մտթ.։)
like an example;
in a figurative sense, figuratively.
τυπικῶς per figuram. իբրեւ օրինակ. ընդ օրինակաւ. յօրինակ այլոց.
Ոչ ըմպէր ի հոգեւոր վիմէն, եթէ ոչ օրինաբար մկրտեալ էր. (Բրս. գորդ.։)
Ոմանք տեսիլ տպաւորաբար եւ օրինակաբար տեսին։ Զնոյն ճշմարտապէս, որպէս եւ այժմ օրինակաբար ի վերայ նորա հանգեաւ. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. ատ.։ Վրդն. սղ.։)
book-copying;
copyist, transcriber, scribe.
βιβλιογράφος librarius, exscriptor. Գծագրօղ, կամ ընդօրինակօղ մատենից. փոխադրօղ.
Աղաչեմ զօրինագիծ գծողսդ. (Յիշատ. գր. վկ. ի վարս ոսկ.։)
writer, author, historian.
συγγραφεύς, νομικός scriptor, auctor, historicus. գրօղ զնախատիպն. մատենագիր. պատմագիր.
Մոյ յօրինագիր գրչեաց առաջնոց՝ որ եղեն ի մէջ եկեղեցւոյ։ Պատմէ սոյն իսկ օրինակադիր. (Եւս. պտմ. ՟Ա. ՟Դ.)
Ի ստոյգ օրինակագիր գրչեաց զայս ոչ ընկալաք. (Իգն.։)
composing or writing a work or book, writing.
Փոյթ եղեւ մովսէսի օրինակագրութիւն ճշմարտութեան ընդդէմ մոլորութեան կռապաշտութեանն առնել. (Եփր. ծն.։)
figurative.
Օրէնսգէտ. օրինաց վարդապետ. cf. ՆՈՄԻԿՈՍ.
Յարեաւ ոմն օրինական։ Փարիսեցիքն, եւ օրինականքն։ Ոմն յօրինականացն։ Եւ ձեզ վա՛յ օրինականացդ։ Զզենոն զօրինական դպիր, եւ այլն։
Այսօր ծերքն օրինականք՝ մանկամբք նորոյ սիոնի. (Շար. հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։)
cf. Օրինաւոր.
νομικός legalis, legisperitus. Օրէնսգէտ. օրինաց վարդապետ. տե՛ս եւ ՆՈՄԻԿՈՍ.
Յարեաւ ոմն օրինական։ Փարիսեցիքն, եւ օրինականքն։ Ոմն յօրինականացն։ Եւ ձեզ վայ օրինակացնացդ։ Զզենոն զօրինական դպիր, եւ այլն։ Իսկ Այսօր ծերքն օրինականք՝ մանկամբք նորոյ սիոնի. (Շար.) հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
νομικός, -κή, -κόν legalis, -le. Յանկաւոր օրինաց. սեպհական հին օրինաց. որ տինչ հայի ի գիրս օրինաց.
Զօրինական կռիւս (խտրանաց) ի բաց մերժեսջիր. (Տիտ. ՟Գ. 9.)
Յօրինական խորանի անդ։ Յաւուրս բաղարջակերացն յօրինական տօնին։ Զամենայն օրինականս պահեաց. (Անյաղթ բարձր.։ Կորիւն.։ Նչ. եզեկ.։)
Օրինականին գրոյ։ Զօրինական գիրն լցեալ՜ Յօրինականէն բերեալ զայս. պրպմ. լ։ (Շար.։ Յհ. իմ. ատ.։)
Իբրեւ մկրտեաց յիսուս զյովհաննէս, ի նա կացոյց զամենայն օրինականսն, զքահանայութիւն. զթագաւորութիւն, եւ զմարգարէութիւն. նաեւ զամենայն հօտս առ նա դարձոյց. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Կամ իբր Օրինակական ինչ՝ որ ի հին օրէնսն.
Մովսէսի նմանութիւն օրինական, եւ տարրական խորան ցուցեալ։ Տիպք իմն օրինական. (Ագաթ.։ Շ. մտթ.։)
իբր Օրինաւոր. νόμιμος, legitimus.
Ո՞չ ապաքէն զայն իսկ՝ որ ուղիղն իցէ, օրինական զսա ասասցուք գոլ. (Պղատ. մինովս.։)
fulfilling the laws (J.C.).
Կատարիչ եւ լցուցիչ օրինաց.
Օրէնքն իսկ ստուերագիր յօրինակատարն քրիստոս կորուսին լմահ. (Ագաթ.։)
established, sanctioned by the law.
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
ὐποδείκνυμι subjudico, monstro, praemonstro ὐποτυπόω designo, onformo, delineo. Օրինակ տալ, եւ առնու. ցուցանել կամ նկարել եւ գաղափարել յինքեան.
Նա էր ... արասցուք՝ զոր եւ նոյն օրինակեաց (յոտնալուայն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
Օրինակեալ զհամբերութիւն փրկչին յանձինս իւրեանց՜ Օրինակեցեր ի քեզ զվարս երանելոյ հօր քո ներսեսի. (Ագաթ.։ Փարպ.։)
Մանաւանդ՝ նախանկարել. նշանակել. երեւեցուցանել զօրինակ ինչ. յայտ առնել տպաւորաբար. նմանեցուցանել. յօրինակ բերել. Զմշտնջենաւոր քահանայութիւնդ քո օրինակեաց։ Ոմն օրինակէր զիջանել նորա որպէս զանձրեւ։ Ձմեռն զդժնեայ վդառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր ... Ձողաբարձնպատակ օրինակեալ քառաթեւ սուրբ խաչին. եփր։ (Զքր. կթ.։ շար։)
Որպէս օրինակէ եսայի վասն հոգեւորին զերկրաւոր մշակութիւն։ Զնա կարճաց օրինակեաց։ Զգերիչս ի հողմ, եւ զնոսա ի խռիւ օրինակէ Խոսր.։ (Նար.։ ՟Կ՟Ե։ Մխ. երեմ.։)
Օրինակեսցու՛ք զհանգիստ առ հանգիստ, ընտրեսցուք զլաւագոյնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 44։)
Ի դէպ իմն օրինակեաց նոցա զչածրաթոյն կենդանին. (Շ. մտթ.։)
ՕՐԻՆԱԿԵԼ. μεταγράφω transcribo. Ընդօրինակել զգիրս. փոխադրել.
Յօրինակելն փո՛յթ լեր ի գիր, ի կէտ, եւ այլն։ Զսակաւ յիշատակարանս՝ ի գիրսն, զոր նորոգիցէք, օրինակել. (Յիշատ. ստէպ։)
cf. Օրինապահ.
Որ կրէ յինքեան զօրէնս. օրինապահ. կամ առնելի օրինաց, որպէս դնի ի յն. Յարեսջի՛ք ի ձեզ զամենայն օրինակիրս օրինաց. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 67։)
copying;
likeness, resemblance.
Յոր կերպարան օրինակութեան յօրինացեր։ Համակերտ (կամ համակերպութիւնք) օրինակութիւնք առ չքնաղ ընտրութիւն սրբոց. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Հ. եւ Նար. մծբ.։)
fulfilling, observing or keeping the law.
νομοφύλαξ . որպէս νομοτήρων legum observator. Որ պահէ զօրէնս. պատուիրանապահ.
Աստուածասէր թագաւորն օրինապահն կալով։ Օրէնսգիրքն եւ օրինապահքն։ Օրինապահքն պսակեցան։ Օրհնէ աստուած զօրիապահսն, եւ անիծէ զյանցաւորսն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Գ. ՟Թ։)
Պարտ է մեզ օրինագրել, եւ միանգամայն փորձ առնել գործել եւ պահել զսոսա օրինագիրք իսկ՝ եւ օրինապահք, ըստ որում հնար է. (անդ. ՟Զ։)
Կարծելով զնա հրէայ ոչ օրինապահ լինել։ Քան զփարիսեցւոցն օրինապահաց. (Ոսկ. յհ.։)
Ստեփաննոս՝ օրինապահ ծնողաց զաւակ. (Տօնակ.։)
cf. Լուսատեսակ.
Աստեղայ լուսատեսիկ նշան կենսատուխաչին։ Զլուսատեսիկ եւ զերկնաւոր պսակն. (Փարպ.։)
cf. Լուսատեսակ.
Լուսատիպ զարմանազան նկարեցան. (Շ. միշտ էիդ.։)
that gives light, enlightening;
— լինել, to teach, to enlighten, to illuminate;
— աշտարակ, light-house;
—ք, the stars.
φωτοδότης luminis dator φωταγωγός collustrator. տուօղ լուսոյ. լուսաւորիչ (զգալի, կամ իմանալի լուսով)
այս է գնացք լուսնին. եւ ո է նա աստղ լուսատու, այլ հայելի է ընդունակ լուսոյ, եւ ունի զլոյսն յարեգականէն. (Սարկ. տոմար.։)
Ընդ օձաբնակ խաւար գըբին, յոր լուսատուն էր իմ անձին. այսինքն սուրբ լուսաւորիչն. (Յիսուս որդի.։)
ոչ միայն լուսաւորեալք, այլ եւ լուսատուք յոքունց եղիցին. (Տօնակ.։)
window, casement;
baptistery;
—ք, the eyes.
Ընդունարան կամ գործի լուսոյ եւ լուսաւորութեան, որպէս Աչք.
Նկատէր զլուսարանս պատուհանացն (վառ վառիա)։ Արարին երրորդ լուսարանս բաղանեացն. (ՃՃ.։)
Ի սմին աղօթանուէր լուսարան կենաց փրկութեան բարեաց։ Որպէս յիջումն լուսարանի սուրբ աւազանին՝ լուացմամբ մարմնոյ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
screen, fire-screen;
shade.
Յեսու նաւեայ՝ տիպ անորակն (յիսուսի), ի գայիսոնն այն լուսարգելին. (Գանձ.։)
sun-lit, bright, splendid.
cf. Լուսաւորեմ.
Առնել, զի լուսացի այգն. այգն. զգիշերն ի գլուխ հանել. կենալ ինչուան ի լուսանալ.
clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.
φωτεινός lucidus λαμπρός splendidus. Ունակ լուսոյ յիւրմէ. եւ Հաջորդ լուսոյ. (որ զգալի եւ որ իմանալի) պայծառ. լուսափայլ անաղօտ. Մաքուր. ջինջ. յստակ. փայլուն. եւ Լուսատու.
Լուսաւոր պսակք, կամ ականք. կամ պայծառութիւն, վառումն. կամ զգեստ, ճանապարհ, վարդպետութիւն, արդարութիւն, պատուիրան, վարք, միտք, խորհուրդ, բան. (Յճխ.։ Զենոբ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ նար։ Մագ. եւ այլն։)
լուսաւոր աւնզանաւն. (Յճխ. ՟Բ։)
Իմաստութիւն առն լուսաւոր առնէ զերեսս իւր. Լուսաւոր առն է զամենայն մարդ՝ որ գալոց է յաշխարհ։ Լուսաւոր զաչս սրտից։ Լուսաւոր առնէ զտղայս։ Լուսաւոր առնել զամենեսին, թէ զինչ տնտեսութիւն խորհրդոյն։ Որ լուսաւոր առնիցէ զգաղտնիս խաւարի։ Լուսաւոր արար զկեանս եւ զանեղծութիւն ի ձեռն աւտարանին. եւ այլն։
Զմարմնաւոր աչացտեսութիւն լուսաւոր առնէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ԼՈՒՍԱՒՈՐ, ւորք. գ. φωστήρ luminare. Լուսատու կամ լուսաւորիչ մարմինք յերկինս. աստեղք, մանաւանդ արեգակն եւ լուսին.
Ի խոնարհիլ լուսաւորին (ընդ երեկս)։ Ի սպառումն լուսաւորին մեծի (ի մուտս արեւու). (Տօնակ.։)
very luminous, most splendid;
—, —ս ad. clearly, evidently, in the clearest manner.
Կամ Յստակագոյն. պարզագոյն. յայտնագոյն.
λευκότατα lucidissime, apertissime. Կարի հստակութեամբ. յայտնագոյնս. բացայայտագոյն.
clearly.
որ եւ ԼՈՒՍԱՒՈՐԱԲԱՐ. լուսաւորապէս. եւ Յայտնապէս.
to illuminate, to make light, to render clear, to brighten;
to enlighten, to illumine;
to light, to kindle;
to make serene;
to restore to sight, to open the eyes of;
to manifest;
to shine, to glitter, to sparkle, to brighten.
Ամենայն աշխարհ պայծառացեալ լուսով լուսաւորէր. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 19։)
φωτίζω illumino, illustro. եւս եւ ըստ յն. չ. λάμπω, φαίνω, φαίνομαι splendeo, luceo, appareo. Լուսով զարդարել. պայծառացուցանել. լուսաւոր առնել. լուսատու լինել. փարատել զխաւար զգալի կամ իմանալի. լոյս տալ աչաց կամ մտաց.
Ճրագն նշողիւք լուսաւորիսցէ զքեզ։ Քաղաքին չէին պէտք արեգական լուսնի, զի լուսաւորեսցեն զնա։ Լոյսն արդարութեան ոչ լուսաւորեաց զմեզ։ Դու տէր լուսաւորեսցես ինձ զխաւար իմ.եւ այլն։
Լուսաւորել զաս կուրին, կամ զկոյրն. զաս հոգւոյ կամ սրտից. զխաւարեալս մեղօք։ Լուսաւորեա՛ եւ զիս հոգւով։ Անճառ լուսով լուսաւորապես զհաւատացեալս. (Ոսկ.։ Նանայ.։ Լմբ.։ Նար.։ Շար.։)
Եւ Յայտնել. ցուցանել. ծանուցանել. պարզել. բացայայտել. բանալ. Ոչ լուսաւորէր մեզ զայն ամենայն. (Դտ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Զամենայնծածուկ տեսութիւնս խորհրդոց լուսաւորէ ի ձեզ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
ի հօրէ զմիտսն լուսաւորեալ՝ ասէ ցնա, դու ես քրիստոս. հելլենաբանութիւն է, կր. հանդերձ հյց. խնդրով. φωτισθείς τὴν διάνοιαν որ ըստ հյ. ասելի է, մտօք կամ ի միտս։
cf. Լուսաւորեմ.
Ինքն լոյս ծագեաց, եւ լուսաւորեցոյց. եւ ոչ նոքա նախ ընթացան եւ եկին ի լոյսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
illuminator;
սուրբ Գրիգոր՝ — Հայաստանեայց, St. Gregory, the illuminator of the Armenian nation.
φωτιστήρ, φωστήρ, φωταγωγός, -ών , ἑπιφαύσκων iluminator, illustrans եւ այլն. Լուսաւորօղ. լուսատու. որ լուսաւորէ զգալի կամ իմանալի լուով. ուսուցիչ լուսաւոր վարդապետութիւն, պայծառացուցիչ. դարձուցիչ ի խաւարէ ի լոյս. կրթօղ ի հաւատս, եւմկրտօղ եւ ծնօղ յորդիս լուսոյ։ Քանզի ասի զլուսաւորաց երկնից.
ընկալան զլուսաւորիչ հուր կենդանութեան, այսինքն զբանն աստուածոյ։ ինքն սրբութիւն սրբոց՝ լուսաւորիչ է բանական բնութեանս միշտ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ա։)
Զայս ուսանէր աստուածաբանն (եսայի) ի լուսաւորչէն իւրմէ հրեշտակէ։ Գերազարդիցն նոցա հանճարոց մեք անգիտանամք, եւ յաւէտ զի զնոցայսն ա՛յլ լուսաւորչի եւ զգացուցչի եմք կարօտ. (Դիոն. երկն.։)
Զքահանայից, եւ զվարդապետաց.
Լուսաւորիչքն՝ վերագոյն վարդապետութեամբ, որպէս քահանայք, եւ սարկաւագունք. (Մաքս. ի դիոն.։)
Լուսաւորիչքն աշխարհի եւ առաջնորդքն եկեղեցւոյ քահանայապետք սուրբք գրով աւանդեցին, (Վրք.հց. ՟Ա։)
Զլուսաւորչացն երկնայնոց. (Նար. առաք.։)
Լուսաւորիչին մերոյ։ Զիմ լուսաւորիչն. (Խոր. ՟Բ. 65. 89. եւ ամենայն գիրս մեր. եւ Շար. եւ այլն։)
light, brightness, glare, splendour;
illumination.
φασῦσις, φωτισμός illuminatio, illustratio λαμπρότης splendor φωτοδοσία luminis datio եւ այլն. Լուսաւորն գոլ. պայծառութիւն փայլումն. լոյս. (զգալի կամ իմանալի).
Իմաստունք ծագեսցեն իբրեւ զլուսաւորութիւն ի հաստատութեան։ Փառօք մեծօք եւ լուսաւորութեամբ ի յաւիտենականէն։ Ցուցցէ աստուած ի ներքոյ երկնից զամենայն լուսաւորութիւնս քո։ Առաւել քան զլուսաւորութիւն արեգական։ Զի մի ծագեսցէ ի նոսա լուսաւորութիւն աւետարանի։ Ի լուսաւորութիւն գիտուոթեան փառացն աստուծոյ։ Լուսաւորութիւն նմանեալ ականց պատուականաց.եւ այլն։
Զիշխանականն եւ գերիշխանական աստուածապետութեանն հօր լուսաւորութիւն։ Աստուածապետութեանն լուսաւորութեամբ մաքրի։ Մականունութիւն քերովբէին, գերագունին լուսաւորութեան ընդունական. (Դիոն. ստէպ.) (յն. φωτοδοσία լուսատուութիւն, կամ լուսատրութիւն. գուցէ եւ ի հյ. մարթ է այնպէս վերծանել։)
Զմերոյ լուսաւորութեանցն լուսաւոր վերակացուէ ճառելով։ նախաշաւղի եւ լուսաւորութեանցն նահապետի սրբոյն գրիգորի. (Խոր. ՟Բ. 89. Յհ. կթ.։)
պարգեւ կոչեմք, շնորհ, մկրտութիւն, օծումն, լուսաւորութիւն։ Օծումն որպէս քահանայական եւ թագաւորական. լուսաւորութիւն՝ իբրեւ զպայծառութիւն. եւ այլն. (Ածաբ. մկրտ.։)
shining with light, resplendent, glittering, refulgent, dazzling.
Լուսափայլ իմաստք հոգւոյն, կամ աւետարանին քարոզութիւն. (Լծ. ածաբ.։ Անան. ի յհ. մկ.։)
Ողջոյն տայ ձեզ լուսափայլ եպիսկոպոսն պօղիկարպոս. յն. արժանավայելուչ. (Ածազգ. ՟Ը։)
to shine, to shed light, to be brilliant.
ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԵՄ ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԻՄ. λάμπω, ἑλλαμπρύνομαι , φαίνω splendeo, luceo στίλβω, ἁπαυγάζω fulgeo. Լուսափայլ լինել. պայծառանալ. լուսաւորիլ. շողշողել.
Այսպէս իմասցի զինքն, եւ զոր նախ քան զինքն, յորմէ լուսափայլեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իիւսին պսակք զանազանեալ, եւ պատմուճանք լուսափայլեալ։ լուսափայլեալ դիմօք աստուածահրաշ տեսլեամբ. (Շար.։)
Եւ անդուստ լուսափայլեալ ամենայնն միանայ ընդ աստուած. (Լմբ. սղ.։)
cf. Լուսափայլեմ.
ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԵՄ ԼՈՒՍԱՓԱՅԼԻՄ. λάμπω, ἑλλαμπρύνομαι , φαίνω splendeo, luceo στίλβω, ἁπαυγάζω fulgeo. Լուսափայլ լինել. պայծառանալ. լուսաւորիլ. շողշողել.
Այսպէս իմասցի զինքն, եւ զոր նախ քան զինքն, յորմէ լուսափայլեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իիւսին պսակք զանազանեալ, եւ պատմուճանք լուսափայլեալ։ լուսափայլեալ դիմօք աստուածահրաշ տեսլեամբ. (Շար.։)
Եւ անդուստ լուսափայլեալ ամենայնն միանայ ընդ աստուած. (Լմբ. սղ.։)
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
ἕλλαμψις illustratio եւ այլն. Լուսափայլ գոլն առնելն. շողշողումն. ցոլունք. նշոյլք. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն (զգալի կամ իմանալի, պէսպէս առմամբ)
Լաւագոյն արժանաւորին վասն նախ ի նոսա լինելոյ աստուածապետականին լուսափայլութեան։ Ի կատարողպետականէն լուսափայլութենէ քահանայապետեալ։ Զիւրոյն լուսափայլութեան սրբազնագործել խորհուրդս. (դիոն։ ստէպ։ Մաքս. անդ։ Շ. հրեշտ.։)
Անմարմնական լուսափայլութեանցն պարուց. (Անան. եկեղ։)
Յերկրորդ դէմս՝ ի մշանակ պատուոյ ասի.
cf. Լուսափայլութիւն.
Լուսափայլմամբ երեւի նշանն արքունական. (Ոսկ. ի նեռն.։)
brilliant, luminous;
splendid, illustrious;
—ք burning and shining light.
Լուսափառ պսակ եդ ի գլուխ հաւատացելոց. (Տօնակ.։)
bright, celestial, angelic;
—ք, angels.
Զօրս չքնաղակերպ լուսեղէնս. (Լմբ. սղ.։)
Զխաւարասիրացն փաղանգ լուսեղինացն զինուց սադրեցի. (Նար. ՟Կ՟Ե։)
optic nerves.
Երակք լուսարանաց. ջիղք յուղղոյ իջեալք յաչս ի պէտս տեսութեան.
cf. Լուսաթոյր.
Փոխանակ տաղավարացն զամպեղէն եւ լուսերանգ կամարն երկնի ցուցանէր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
small light;
rush-light, night-light;
an agreeable light.
Է ճըճի մի, որ անուանի փոսուռայ, եւ ունի լուսաւորութիւն ի տտան, որ ոչ սպիտակ է, այլ կանաչ իմն գոյն է լուսիկն. (Շիր.։)
cf. Լուսնոտ.
(կամ թերեւս ԼՈՒՍՆԵԿ, ի, աց) σεληνιαζόμενος lunaticus. Լուսնոտ. լուսնահար. յորոյ վերայ եկեալ իցէ ախտ լուսնական.
Զամենայն իսկ զգասուց դիւցն ասէ, եւ ոչ միայն զլուսնեկացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4.)
Զամենայն իսկ միայն զլուսնեկաց։
Jupiter, Jove (planet)
Ζεύς սեռ. Διός Juppiter սեռ. Jovis. (Որպէս թէ թնգ լուսնի՝ գեր ի վերոյ քան զնա, կամ լուսնովն թագազարդ. ըստ Հին բռ. լուսակիր, կամ լուսաւոր) Մին ի մոլորակաց բարձրագունից՝ լուսանշոյլ յետ արուսեկի. որ եւ ի կարդս դից հեթանոսաց իբր թագաւոր եւ հայր չաստուածոց. այն է արամազդ կամ զեւս.
Լուսնթագն բնութեամբ իսկ յաղթութիւն է։ Լուսընթագն պատէ զգօտիքն յերկոտասան ամն։ Լուսնթագն ի վեց պարունակին. (Շիր.։)
cf. Լուսնակ.
lunatic, moonstruck, mad;
epileptic.
σεληνιαζόμενος lunaticus. Ախտաժէտ՝ որ թալկանայ եւ շարժլի եւ փրկեայ որպէս այսահար ըստ համեմատութեան աւուրց ինչ լուսնի, կամ յաւուրս լրման նորին. ասի եւ ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ, ԼՈՒՍՆԵԱԿ.
Լուսնոտքն՝ որք ասին, ոչ եթէ լուսնոյ վնասեալ՝ այնպիսիք կոչին, այլ դաս ինչ է դիւաց, որք ըստ լուսնոյ յայտնին. (Եզնիկ.։)
to be lunatic;
to be subject to epileptic fits.
σεληνιάζομαι lunaticus sum. Լուսնոտ լինել. ախտանալ որպէս լուսնահար եւ այսահար.
Լուսնոտի, եւ չարաչար հիւանդանայ. (Մտթ. ՟Ժ՟Է. 14։)
blameable, reprehensible
Զլուտալի պիղծ օրինացն աւանդս աւանդեալ մատոյց. (Պիտ.։)
outrageous, offensive.
Ուր իցէ լուտանք. նախատական. անարգական. դսրովական.
Զերծանելոց է ի լուտական բանից նորա. (Վանակ. յոբ.։)
Բոզ. Զայ՛ն (զայ տառդ) է լուտականացն ի դէպ. (Երզն. քեր.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
(լծ. ընդ յն. լիտօռէ՛օ) λοιδορέω, -έομαι convicior, probris insector. Բամբասել, նախատել. թշնամանալ. հայհոյել. անիծել. չարաբանել. պարսաւադիր լինել.
Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան (զքրիստոս) լուտացաւ լեզուս. (Պիտ.։)
Ընդդէմ ամենեցուն լուտայ։ Բամբասեցա՞ր յումեքէ, նախատեցար, լուտացաւ ընդնէմ քո. (Սարգ. յկ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
injury, outrage;
imprecation.
λοιδορία convitium. Լուտալն. թշնամանք. նախատինք. դսրովանք. անարգանք. եւ Անէծք.
Դժուարալուր լուտանացն բան. (Պիտ.։)
Մահահոտ իմն լուտանօք՝ գանս եւ բանաս. (Յհ. կթ.։)
Լուտանքն քո որ առ եղբայրն, ի նա ի վեր ելանէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ո՛չ աղօթս ասեմ զայդ, այլ լուտանք եւ թշնամանք աստուծոյ. (Երզն. մտթ.։)
Ծաղու եւ լուտանաց արժանաւոր. (Սարկ. մարդեղ.։)
Ի ձաղելն եւ ինախատելն (տեառն վասն մեր՝) լուտանքն եւ պարտիքն ամենայն ջնջին եւ մաքրին. (Խոսր. պտրգ.։)
greenish-grey, ash-coloured;
azure, blue, sky-ooleured, sky-blue.
որ եւ Լուրջ. Աղօտ սպիտակ խառն ընդ կապոյտ, կամ թխագոյն բաց. բաց կապուտակ. երկնագոյն զուարթ.
ոչ սպիտակ, եւ ոչ լուրթ, այլ կանաչ իմն գոյն է լուսիկն (փոսուռայի). (Շիր.։)
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
Ասմաղուն (այսինքն երկնագոյն), լուրջ շուշան. սուսամ։ (Գաղիան.։)
Լուրջ դիմօք զբազմատեսակ հնարս տանջանացն իբր զծաղիկս հաւաքէին. (Երզն. մտթ.։)
Կարկառ ձեռն դու՝ որ լուրջդ ես, արբեցելոցն։ Տաճարապետին՝ որ լուրջն էր, եւ չէր ինչ բնաւ ճաշակեալ։ Լուրջ լինել յարբեցութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
cf. Լուցափայտ.
Լուցկիք է պոռնկութիւն անշէջ հրոյն մատուցանէր լուցկիս։ Լուցկիք եղեալ յաւիտենական հրոյն։ Յաւիտենական տանջանացն լուցկի զանձինս առդնել. (յճխ. ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ի գիրս խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
Այս ամենայն եղեւ լուցկի բարկութեան իմոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
lighting or setting on fire;
illumination;
fire, conflagration.
Լուցմունք ղամբարաց։ Զտօնս տէրունականս մեծարել լուցմամբ եւ նուիրօք. (Նար. ՟Լ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
cf. Լկտի.
ԼՊԻՐՇ ἁναίσχυντος, ἁναιδής impudens, inverecundus. որ եւ ԼՊՐՇԱԿԱՆ. Լկտի. անամօթ. անպատկառ. լիրբ.
to cause to slip;
to slip;
to slide, to glide.
Ձէթ օծեալ զնահատակս ողորկ առնէ, եւ ձեռս հակառակորդաց լպրծէ. (Շ. յկ. լ։)
Որ զօրէն ղակոնացի վիմացն սահեալ լպրծին. (Մագ. ՟Ի։)
ընչեղութեան դիւրութիւն սրագոյն ունի եւ լպրծող զմերձաւորութիւնն՝ զայլս յայլոց փոփոխել բնաւորեալ. (Բրս. սղ.։)
Կամաւ մարմնոյս լպրծողին՝ գթեաց ընկէց զիս թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
Լպրծող մեղօք անկանիլ, կամ գայթագղիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։ Բրսղ. մրկ.։ Տօնակ.։)
earth-worm;
sea-weed, sea-grass.
Ծնանելոյ ի նմանէ որդն, եւ կամ լպրծուկ ինչ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպրշութիւն.
Մանաւանդ զի եւ զանցեալ եւս ժամանակսն ձեռնտու իւրեանց լպրշանաց ունէին. զի ոչ երբէք այնպիսի ինչ գործեցաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
taciturn, silent, quiet;
solitary, retired.
ἁναισχυντία, τὸ ἁναίσχυντον impudentia, inverecundia. Լպիրշն գոլ. լպրշանք. լրբութիւն. ժպրհութիւն. անամօթութիւն. յանդգնութիւն. անկարգ յարումն.
Տանջանաց արժանի լպրշութիւն եգիպտացւոցն։ Ճանջիռն աստ զեգիպտացիսն կոչէ վասն լպրշութեանն եւ լրբութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. եւ Ոսկ. ես.։)
եւ ոչ յայսոսիկ լպրշութեամբ ձեռնարկողացն արձակիլգիտեմ անպատիժ. (Սկեւռ. լմբ.։ եւ Տօնակ.։)
place ef silence;
—ք, silence;
—ք Պիւթագորացւոց, the five years' silence imposed on his scholars by Pythagoras.
Զբեռն պարտեացս թեթեւացո՛, զոր ի լռարանի մտացս ամփոփման մահճացն լռարանի. (Անան. եկեղ։)
tacitly, by implication;
secretly, in secret;
silently, without bustle, in a private manner.
Օրէնէ փեսայի՝ առժամայն ոչ խոսել ցհարսնն, այլինքն լռելեայն կալով՝ այլք զնմանէ ծանուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. Երթեալբնակէր լռելէայն ի մանեայ այրս. Յհ. կթ.։)
Եկաց նա զամս նա զամսերեսուն լռելեայն ի նշանաց եւ ի վարդապէտութենէ. (Շ. մտթ.։)
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
σιωπάω, παρασιωπάω sileo, taceo. Լուռ լինել. լուռ կալ. չխօսել. չհանել ձայն. ձեւանալ որպէս չլսօղ. համբերել. ներել.
Ոչ լռեցից վասն նորա։ որ իմաստունն է ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ Սաստեա՛, զի լռեսցեն։ Եթէ դոքա լռեսցեն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Խոսեա՛ց, եւ մի՛ լռեր։ Լռեցի ես, եւ մաշեցան ամենայն ոսկերք իմ։ Մի՛ լռե՛ր, մի՛ դադարեր աստուած։ Լռեցին, եւ ոչ ետուր պատասխանի։ Մի՛ լռեր յիննէն։ Մի երբէք լռիցես յինէն։ Լռեցին ի նմանէ, զի ոչ ել բանն ի վեր։ Լսիցէ հայր նորա, եւ լռեսցէ նմա։ Եթէ լռելով լռեսցէ նմա։ Վասն զի լռեաց նմա յաւուրն՝ յորում լուաւ.եւ այլն։
ԼՌԵԼ. ἠσυχάζω quiesco. Հանդարտել. առանձնանալ. դադարել. կասիլ. սըստըւիլ (յն. իսիխա՛ղօ, եւ այլն, լծ. թ. սիւքիւթ սիւրմագ, իսքէաթ օլմագ ).
Եւ քաղաքն լռեաց։ Եւ լռեաց երկիրն յուդայ աւուրս քանի մի։ Մտին ի տուն սիմայ, եւ նա լռեալ էր ի տան իւրում։ Լուեալ զայս՝ լռեցին, եւ փառաւոր առնէին զաստուած։ Ի չանսալն նորա՝ լռեցաք.եւ այլն։
Լռեսցեն (կամ լռեսցին) պատերազմունք. (Ժմ.) (կայ եւ ի հին օրինակս՝ լռեսցին)։
Մեռեալն լռե յամենայն արուեստից. (Յճխ. ՟Բ։)
Լռեա՛ մտօք ի նանիր խորհրդոց. (Լմբ. սղ.։ երեսունամ կացեալ ի կարգին)
(քահանայութեան) ապա լռեսցէ։ Քահանայ վաթսնամեայ ի պատարագէ լռեսցէ. (Կանոն.։)
Եթէ տղայք լռեն զօրհնաբանումն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւնն, լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Յաղագս նախահօրն պատուիրանազանցութիւնն, լռէր եւ աստուած զյանցանացն թողութիւն. (Մամբր.։)
to silence, to put to silence, to impose silence;
to interrupt, to cause to cease;
— զխիղճ մտաց, to stifle one's remorse or compunction.
Լռեցոյց զմոլեգնաբար գոչումն. (Եղիշ. ՟Գ։)
taciturn, silent, mute;
lonely, solitary;
quiet, calm, peaceful;
private;
secret;
tacitly, silently, in silence;
without bustle;
— կալ, to be silent;
լռիկ մնջիկ, silent, mute;
silently.
Իբրեւ զլռիկ կէին եւ գնացին։ Ի վայր իջեալ լռիկ իմն ծածկեցաւ յամբոխին։ Եւ լռիկ իմն անդ մշտնջենաւոր աղօթից պարապեալ. (Յհ. կթ.։)
silence, secrecy;
taciturnity;
calm, quiet, tranquillity;
պատուել զ—, to preserve silence;
լուծանել, աղմկել զ—, to break silence;
նստել ի լռութեան, to live in tranquillity, to lead a peaceful life;
ընդ լռութեամբ անցանել, to pass over silently;
ի խոր լռութեան գիշերոյ, in the deep silence of night;
եթէ խօսքն է արծաթի՝ —ն է ոսկի, words are silver, silence is gold;
— ! silence ! hush !
Լռութիւն երկնաւորին բերանով զնա պապանցեսցուցէ. (Նար. ՟Կ՟Ղ։)
Զոր օրինակ հաւ խօսի ի լռութեան գիշերի, նոյնպէս եւ յովհաննէս ի լռութեան յանապատի։ Սկիզբն էր օրինացն լռութեան. (Շ. մտթ.։)