Definitions containing the research բան : 7153 Results

Սահանք, նաց

See full entry →

s.

water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.

NBHL (1)

καταράκτης, καταρράκτης cataracta ὀρμή impetus ἑπίχυσις effusio եւ vectis, obex, porta. Սահեցումն ջուրց ի բարձանց. հոսանք՝ վազք՝ յորդութիւնք. քարավազք. կարկաջահոսանք. դրունք եւ պատուհանք՝ զորս փակեն եւ բանան յարդելուլ եւ ի թողուլ զհոսանս ջրոց.


Սահմանադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.

NBHL (1)

Զոր ներքնաչարեալքդ սահմանադրեն գոհաբանութիւնք. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Սահմանաչափութիւն, ութեան

See full entry →

s.

decisive measure;
meter.

NBHL (1)

Զսահմանաչափութիւն բանի լծորդովն շինէինտաղ. (Քեր. քերթ.։)


Սահմանապահ, աց

See full entry →

s.

frontier guard;
lord of the marches, provincial governor;
— զօրք, frontier garrison or guard.

NBHL (1)

Իշխան հանդերձ զօրօք՝ պահապան եւ վերակացու սահմանաց. սահմանակալ. կուսակալ. բդեշխ. եւ բանակ նորա։


Սահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

NBHL (1)

Ի կատարումն ածեալ սահմանեցաք զբանս ի հայր եւ ի հոգին սուրբ. (Իգն. վերջաբ։ յասելն Շար.)


Սաղամանդրայ, ից

See full entry →

cf. Սալամանդր.

NBHL (1)

Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)


Սաղարթաբեր

See full entry →

adj.

bearing or producing eaves, frondiferous.

NBHL (1)

Ի զիբանան ծառ ծաղկեաւ՝ վարդափթիթ սաղարթաբեր, զէմմանուէլն պտղաբերաց՝ քաղցրաճաշակ առիթ կենաց. (Տաղ.։)


Սաղարթատունկ

See full entry →

s.

green tree.

NBHL (1)

Արմաւենիք ծաղկեալք ի յերկրէ, սաղարթատունկք ի լիբանանէ. (Գանձ.։)


Սաղմոսական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

salmodic;
—ք, psalms.

NBHL (1)

Սաղմոսականին սրբազնաբանութեան։ Սաղմոսականցն սրբազնաբանութեանց. (Դիոն. եկեղ.։)


Սաղմոսարան, աց

See full entry →

s.

psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.

NBHL (1)

Երկայն բանք, եւ նոր սաղմոսարանք, եւ հակառակաձայնք դաւթի. (Առ որս. ՟Թ։)


Սաղմոսափոխ

See full entry →

s.

a psalm.

NBHL (1)

Ի սկզբանէ սաղմոսափոխիս մինչ ի կատարած. (Լծ. նար.։)


Սաղմոսերգ, աց

See full entry →

cf. Սաղմոսերգու.

NBHL (1)

Սաղմոսերգն ասէ։ Բան սաղմոսերգին։ Ըստ բանի սաղմոսերգին. (Փարպ. ստէպ։)


Սամիթ, մթի, մթոյ

See full entry →

s.

anise, dill;
fennel;
— վայրենի or ծովային, samphire, crithmum.


Սայթաք

See full entry →

adj.

fickle, inconstant, unsteady, changeable;
agile, quick, nimble.

NBHL (1)

Լեզուօք (երեւեցաւ հոգին սուրբ), զի առ բանն ընտիր եւ սայթաք գործեսցէ. եւ հրեղինօք, զի զառաքեալսն մաքրեսցէ. (Տօնակ.։)


Սայթաքումն, ման

See full entry →

s. fig.

stumbling, slip, false step, fall;
error, aberration.

NBHL (1)

Ընդվայրաբանութիւն, անկարգաւոր սայթաքութիւն, մոռացկոտութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Տիտան, այ, ի

See full entry →

s. chem.

cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.

NBHL (1)

Կարկատել կեղծաւորելով բան զօրէն կուրիբանգականին տիտանեան դայեկաց. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)


Տիտանեմ

See full entry →

vn.

cf. Տիտանիմ.

NBHL (1)

ՏԻՏԱՆԵԼ կամ ՏԻՏԱՆԻԼ. Որպէս թէ Տիտանանալ. հսկայանալ, եւ քաջ հանդիսանալ, կամ դիւցազնաբանել.


Տիտանիմ

See full entry →

vn.

to be gigantic.

NBHL (1)

ՏԻՏԱՆԵԼ կամ ՏԻՏԱՆԻԼ. Որպէս թէ Տիտանանալ. հսկայանալ, եւ քաջ հանդիսանալ, կամ դիւցազնաբանել.


Տիրաբար

See full entry →

adv.

cf. Տիրապէս.

NBHL (1)

Մոլորակք անուանեցան ո՛չ տիրաբար, այլ ի վայրապար մարդկանէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Տիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.

NBHL (1)

Պատմել հանդերձեալ զօրինակն զսկզբան զաստուածոցն. եւ զժամանակին զերկայնութիւն, որ հաստատէ զտիրականն. (Բրս. գոհ.։)


Տիրանուէր

See full entry →

adj.

dedicated or consecrated to God.

NBHL (1)

Նուիրական տեառն. սրբանուէր. աստուածանուէր.


Տիրապէս

See full entry →

adv. adj.

lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.

NBHL (2)

Ոչ տիրապէս առ նա հանդիպի ընդդիմաբանութիւնս, այլ ամենից սխալողաց կամաւ վրիպելոց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Տիրապէս զարթոյց զմիտս նոցա ի լուր բանիցն։ Այս է տիրապէս ասելն, ըստ կանուխ գիտութեանն աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ա։)


Տիրասէր

See full entry →

adj.

fond of, attached, devoted to one's master.

NBHL (1)

Սպասաւորացն ի պաշտօն տիրասէր, եւ տերանց ի հեզութիւն եւ ի զգօնութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Տիրեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.

NBHL (1)

Այս բան համօրէն տիրել ոչ ունի, այլ միայն վասն որոյ գրեցաւ. (Իգն.։)


Տխեղծ

See full entry →

adj.

young, in infancy;
deformed, disfigured, ugly, sorry, bad.

NBHL (1)

Ի թմբրական գինւոյն հրաժարեցուցէ՛ք զտխեղծսն եւ զհիւանդացեալսն ոգւով զընկերսն։ Մարմնոյն արգասեօք տխեղծ։ Ի բա՛ց մերժեցէ՛ք զբան տգեղ եւ տխեղծ։ Ցանկալի էր մանուկն, ոչ տխեղծ ինչ, ոչ տգոյն. (Փարպ.։ Պիտ.։ Ճշ.։ Ոսկ. եբր.։)


Տխեղծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

imperfection;
deformity;
infancy, youth.

NBHL (1)

Կաթամբ սնանել, եւ ի գիրկս մօրն հանգչել անդէն ի տխեղծութեանն. (յն. ի սկզբանն)։ Տհղայն վասն տհասութեան եւ տխեղծութեան հասակին, երիտասարդն սակս առոյգութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ Տօնակ.։)


Տխմար, աց

See full entry →

adj.

simple, foolish, idiotic, ignorant.

NBHL (1)

Բազումք դեռ տխմար էին։ Տգէտ եւ տխմար մարդոյ։ Զտխմարսն ածեն ի գիտութիւն ճշմարտութեան։ Սովին պատրեն զտխմարս։ Դանդաչանաց բանից տխմարաց մտաց կարկատելոց։ Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահարճք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Մծբ. ՟Ժ՟Ա։ Յճխ. ՟Թ. Եզնիկ.։ Խոր. ՟Գ. 68։)


Տխրական, ի, աց

See full entry →

adj.

sad, dreary, grievous, doleful, mournful.

NBHL (1)

Բարձցէ զսուգն տխրական։ Խաւար տխրական։ Ի տխրական տեղիս։ Բարբառել բան տխրական եւ սգաւոր։ Տխրական տրտմութեամբ եւ դառնութեամբ սրտի։ Վասն որոյ զգոյն ըզտխրական՝ սեաւ ըզգեստիդ ի յանձնէդ հան. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Է։ Խոր. ՟Գ. 68։ Յհ. կթ.։ Շ. թղթ. մխիթ.։)


Տխրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be sad, sorry, afflicted, chagrined, to grieve, to take to heart;
to wither, to fade.

NBHL (2)

Երեսք իւր այլ ոչ եւս տխրեցան։ Տխրեալ եւ լքեալ։ Տխրեցաւ ի վերայ նորա լիբանան. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 18։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Ա. 4։ Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 15։)

Բարերարն տխրեցեալ, եւ բանսարկուն ուրախացեալ։ Դէմք երկնակի կերպից, մինն տխրեալ, եւ միւսն ցասուցեալ. (Նար. ՟Դ. ՟Լ։)


Տկարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.

NBHL (1)

Տէ՛ր, ոչ տկարանայ քեզ ապրեցուցանել բազմօք եւ սակաւուք։ Միթէ տկարանայցէ՞ ա՛ռ զաստուծոյ բան։ Տկարանայ ինչ ոչ քեզ։ Ոչինչ տկարանայ քեզ։ Զի ոչ տկարասցի առ յաստուծոյ (կամ առ ի յաստուծոյ, կամ առ աստուծոյ) ամենայն բան.եւ այլն։


Տղայաբարոյ

See full entry →

cf. Տղայաբարու.

NBHL (1)

Մի՛ ոք տղայաբարոյ մտօք ձգեսցի առ բանս. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Գ։)


Տղայական, ի, աց

See full entry →

adj.

childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.

NBHL (1)

Մի՛ ոք տղայական բարուք ժպրհեսցի ի վերակացութիւն բանին աստուծոյ. (Մանդ.։)


Տղայացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to restore to youth.

NBHL (1)

Թլփատեալ յեսու զամենայն բանակն իսրայէլի իբրեւ զմանուկ մի ութօրեայ, եւ տղայացոյց զամենայն ժողովուրդ ի սովորութենէ չարեացն. (Լմբ. ովս.։)


Տղմային

See full entry →

adj.

muddy, miry.

NBHL (1)

Ներսէս՝ ուռկան ... զբանական ձկունս ի տղմային եւ հեղձուցիչ հեշտուեւեանց վերաբերեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)


Տնանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

poverty, indigence, beggary;
impoverishment;
bankruptcy;
ի վերջին տնանկութեան կայ, he is reduced to extremities, he is at his last shift, in utmost distress, in a despairing condition.

NBHL (1)

Զի՞նչ է զանազանութիւն աղքատութեան եւ տնանգութեան. կարծեմ թէ տնանգ է, որ ի մեծութենէ իջեալ ի կարօտութիւն. եւ աղքատ՝ որ ի սկզբանէ ի կարօտութեան է. (Բրս. հց.։)


Տնկագէտ

See full entry →

cf. Տնկաբան.


Տնկագործ, աց

See full entry →

adj. s. fig.

planter, gardener;
Creator.

NBHL (2)

Որպէ՞ս մշակ եւ տնկագործ իմանալի արդւոյն (եղէց), որ ոչ նախ զիմս բանաւոր երկիր մշակեցի. (Շ. ատեն.։)

Զտնկագործն էից ի քէն պաղաբերեցեր։ Տիրական որթոյ հօր տնկագործի երկիր բանաւոր. (Շ. տաղ.։)


Տնկագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to cultivate, to plant.

NBHL (1)

Եբանալից տնկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)


Տնկակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.

NBHL (1)

Աստուծոյ բանս՝ որ ամենեցուն է տնկակից, առաջին ի մեզ օրէնք։ Անձին տնկակից են կեանք, բայց մարմնոյ ըստ հաղորդութեան. (Առ որս. ՟Է։ Նիւս. բն.։)


Տնկեմ, եցի

See full entry →

va.

to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.

NBHL (2)

ՏՆԿԵԼ՝ այլաբանութեամբ. καταφυτεύω, καταπήγνυμι colloco, defigo, constituo եւ այլն. Հաստել, հաստատել. կարգել. ի բնէ տպաւորել, կամ յետոյ մուծանել.

Հիւանդութիւնք տնկին ի մարդիկ։ Յայլ ցանկութեանց սա տկար է. զի ոչ ի սկզբանէ տնկեցաւ ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ 21։ ՟Բ. 19։)


Տնկից

See full entry →

cf. Տնակից.

NBHL (1)

Մինչ դեռեւս կենդանի իցէ տնկիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Տնկուած, ոց

See full entry →

s.

plant, or anything planted.

NBHL (1)

Տնկումն. տնկեալ. տունկ. տնկած բան.


Տնպահ

See full entry →

cf. Տնապան.

NBHL (1)

Շունք տնպահք պաշտպանք լինին։ Եղբայր կամ որդի կամ դուստր կամ կին տնպահ, կամ հարազատ սիրելի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)


Տնտես, աց

See full entry →

s.

steward, economist, manager, bursar;
— վանաց, cellarist;
— եկեղեցւոյ, church-warden;
— աստուածային օրինաց, dispenser of the divine precepts.

NBHL (1)

Տնտես լինել տանըն քոյին, բաշխօղ բանիդ աստուածային. (Յիսուս որդի.։)


Տնտեսեմ, եցի

See full entry →

va.

to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.

NBHL (1)

Վասն նորին աղերսել առ քեզ. զոր յաւելուած կարգիդ տնտեսէ։ Ըստ որում եւ յաւելուած բանիս զնոյն տնտեսէ ... Յաւելուածով բանիս զնոյն տնտեսէ (Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. պտրգ.։)


Տնտեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.

NBHL (2)

ՏՆՏԵՍՈՒԹԻՒՆ. Տնօրէնութիւն. խորհուրդ մարդեղութեան բանին.

Մայր բանին տնտեսութեան. (Շար.։)


Տնօրէնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.

NBHL (1)

Պատճառէ զտնօրէնութիւն իրիք (գործառնութեան), որ զսուտն բանսարկէ. (Կլիմաք.։)


Տոգիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to pant for;
cf. Տոգորիմ.

NBHL (1)

Եւ դու այսմ ցանկացար տոգեալ։ Տողեալ տոգեալ. տիրապէս տրամադրութեան տորբանականդ ի քեզ տոգեալ. (Մագ. ՟Ե. ՟Խ՟Ա։)


Տոկամ, ացի

See full entry →

vn.

to resist, to persist, to support, to endure, to bear, to maintain, to suffer.

NBHL (1)

Զի եթէ այժմ վասն զի անտեւական են մարմինք՝ յայն սակս մեռանին, ապա եւ ի յարութեան ըստ նոցա բանին չտոկան ընդ շնչոյն։ Զիա՞րդ տոկային այնքան անըմբերելի տանջանաց։ Եւ յառօրեայս՝ չարչարանաց, տեւել տոկալ տրտմականաց։ Պահեալ լինին եւ տոկացեալ. (Եզնիկ.։ Սարգ. յհ. ՟Դ։ Յիսուս. որդի։ Փիլ. լին. ՟Բ. 46։)


Տոհմագիրք, գրոց

See full entry →

cf. Տոհմաթիւք.

NBHL (1)

cf. ՏՈՀՄԱԹԻՒՔ. γενεαλογία . Ժամանակօք չափի եւ շօշափի, եւ ընդ տոհմագիրս մտանէ (այսինքն անցանէ ի գիր ազգաբանութեան). Կոչ. ՟Ժ՟Ա. (ուր թարգմանի, ընդ մատենագիրս մտանել)։