to merely say, to confine oneself to saying;
*to bark, to peel.
Գրեթէ ամենայն ինչ արեամբն սրբէր. ընդէ՞ր գրեթէ ասիցէ, եւ ընդէ՞ր կճպիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Կմախիք.
Ոռնան եւ ողբան եւ գուժեն իբրեւ կմախիս մեռելոյ յն. իբրեւ ի ճաշ մեռելոյ. ἑν περιδείπνῳ . գուցէ ընթերցեալ է մերս՝ περιδείδων , ահաբեկ, որպէս կմախ եդեալ ի խրտուիլակ։
who puts away his wife.
Կնաթողանց արանց, կամ այրաթողաց կանանց. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Կնաթող.
Կնաթողանց արանց, կամ այրաթողաց կանանց. (Շ. ընդհանր.։)
effeminate, timid, weak.
Առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց (կամ կնեայ մարդեաց). (Ոսկիփոր.։)
cf. Կնամարդ.
Առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց (կամ կնեայ մարդեաց). (Ոսկիփոր.։)
mixed with frank-incense.
λελιβανωμένος cum thure mistus. Խառն ընդ կնդրկի.
a small hood.
Տեսայ փոքրիկ մոնոզոնակ, չունէր պըլուզ զիւրըն կընկղակ (արտուտ). (Շ. առակ.։)
sesame, sesamum.
Ձիթագործութիւնն ի կնջիւթէ, յարմաւոյ, յընկուզոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)
Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի, եւ շուշմայի՝ զոր մեք կնճիթ (կամ կնջիթն) ասեմք. (Սանահն.։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Իսկ հնչումն, յորում կըտընտոցն բան նորա բախելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։)
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
հայր կնքոյ մկրտութեան. ընդունօղ զոք յաւազանէ, որ կոչի նորա սան. կնքահար. ինքեապապ.
Մի՛ յանհաւատից արանս կամ կանանց ... առցէ ոք կնքահայր՝ մանկանց մկրտելոց. (Շ. ընդհ.։ որպէս Կանոն. եւ Վրդն. պտմ.։)
godmother, sponsor;
— լինել, to stand -.
Մայր մարդոյն ո՛չ է մայր ընդհանուր բնութեանն, այսինքն մարդկութեանն, այլ՝ ումեմն. որպէս եւ կնքահայր այր, եւ կնքամայր կին լիցին. (Մարթին.։)
baptized.
Երախայիցն, եւ կնքաւորաց. (արշ. տպ. ի Կոչ. ընծ.։)
baptism;
spiritual affinity.
Մի՛ զուխտս կամ զընծայս աստուծոյ ... ի կնքաւորութիւն տղայոց կատարեսցուք. (Մանդ. ՟Զ։)
Եւ որպէս Առնչակցութիւն սանից կնքելոց ընդ տան կնքահօր, առ ի չխնամենալ մինչեւ ի թոռունս.
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Որ ասէ արեգնական, եւ ոչ ծագէ. եւ ընդդէմ աստեղաց կնքէ. (Յոբ. ՟Թ. 7։ ՟Լ՟Է. 7։)
Կնքեա՛ կեցուցիչ զկորուսչին ընթացմունս. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Ի ձեռն հոգւոյն կնքեմք զսոսա մարմին եւ արիւն քրիստոսի։ Աստանօր կնքեմ զընթացս բանիս. (Լմբ. պտրգ։)
to be sealed, concludes, baptized;
կնքեցաւ ուխտ հաշտութեան ընդ, peace was made between.
to weigh in the mind, to ponder, to consider, to reflect upon;
to compare, to confront;
to conjecture, to judge by guess.
cf. Կշիռ.
Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)
weighing-machine.
Նոյն ընդ Կշիռ, եւ կշռորդ.
weight, heaviness, weighing;
examination, judgment, consideration;
proportion, equality;
comparison;
Libration;
մէտ կշռութեան, equilibrium.
Անհնարին կշռութիւնք եւ ընտրութիւնք բանիցն ասացելոց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անդր քան զորքանութիւն կշռութեան։ Կշռութեան երկուց ընտրութեանց։ Ի կշռութիւն բարւոյն ընտրութեան յիմար երեւեալ։ Ի վեր քան զսահման կռշութեան մտաց։ Ըստ սահման կռշութեան կամաց քոց արտաքս վազեցի. (Նար.։)
adulterer.
Զոր ծնաւ փրփրածինն կիւպրոս ընդ կշտագողին թրէիկացւոց խառնակելով. (Պտմ. աղեքս.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
Կշտամբեալ ի նմանէ սակս չար գործոց։ Աստուածային իմն երկիւղիւ կշտամբեալ. իբր ընդոստուցեալ, խրատեալ. (Յհ. կթ.)
bracelet, armlet
περιδέξιον dextrale, armilla եւ այլն. Պահպանակ կշտի առ ի զարդ կանացի. որպիսի է եւ շար ոսկի արկեալ ի միոյ ուսոյ ի միւս կուշտն ընդ անթովք. եւ Մանեակ կամ ապարանջան աջոյ բազկին։ (Ել. ՟Լ՟Ե. 22։ Թուոց. ՟Լ՟Ա. 50։ Ես. ՟Գ. 21։)
handle;
cf. Կոթուն.
Օժտէր ձըրի դանկի կոթեր. ընտրած։ Զքիթն եւ զկոթն ընտրե՛. (Բժշկարան.։)
obelisk.
Մի՛ կանգնիցէք ձեզ արձան, եւ մի՛ քար՝ կոթող դնիցէք յերկրի ձերում. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 1. (այսպէս է յն. այլ ոմանք ընթեռնուն ի հյ. քարկոթող։))
stalk, stem;
pedicle.
Յառաջ իսկ կոթունն է, եւ ապա ցորեան. եւ յետոյ զկոթունն ի բաց ընտրեմք ի ցորենոյն. եւ թէ չէր կոթունն, եւ ոչ ցորեանն լինէր. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Որպէս սեխից եւ նորին նմանեաց ընդկոթունսն առեալ զջուրն. (Վահր. երրդ.։)
husks of grapes, refuse from the wine-press.
Կրօնաւոր՝ որ փախիցէ ի մարդկանէ, նման է հասուն խաղողոյ. Իսկ. որ ընդ մարդիկ խառնեալ իցէ, է նա իբրեւ զկոխածն վայթեալ ի յաղբիս. (Վրք. հց. ՟Գ։)
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
πάτημα, καταπάτημα conculcatio եւ այլն. Նոյն ընդ Կոխ. գ. եւ ա. Կոխումն, եւ Կոխեալ.
Կոխան արկեալ ընդ ոտիւք մերովք՝ անկեալ դնի մեռեալ. (Եզնիկ.։)
to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.
Կոխել զպատուիրանն, կամ զօրէնս. (Պրպմ. լ։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Թ։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Եւ ոչ նաւ կարէ կոխել զնա. այսինքն անցանել ըն ովկիանոսն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.
Ի կոխումն գռեհաց տուեալ զհրամանն արքունի։ Յարագել ի կոխումն եւ ի կործանումն եւ յընկճումն եւ ի կորուստ ժողովրդեան տեառն. (Յհ. կթ.։)
place of tears, house of mourning.
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
Հեծեալ կոծին ամենայն ջոկք անհաւատիցն։ Եւ րեական ազգըն կոծին, զի տեսանեն զոր խոցեցին. (Շար՜ Յիսուս որդի.։)
(Ջուրք ծովու) շրջին կոծին ընդ վայրս բազումս, մինչեւ քամին պարզին աղի ճաշակքն. (Վեցօր. ՟Դ։) Յածեալ կոծեալ քաջ հնչեցուցեալ ողբս ողորմելի։
cf. Ծոր.
cf. Ծոր. (ի լս. որ է կոծոխուր) որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի եւ արենի։ Ա՛ռ զկոծոխուրն, ու զքիթն եւ զկոթն ընտրէ՛. (Բժշկարան.։)
to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.
πλειόω laevigo. Ողորկել. հարթել. կոկել, տափկեցնել, շտկել, դուրել, կակըղցընել.
five hundred.
Ամս մետասան ընդ հինգհարիւրով. որ է ոճ յն. այսինքն հինգհարիւր եւ մետասան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
thursday;
աւագ, մեծ —, holy -;
գէր —, shrove -.
Յերեկոյին հինգշաբաթի՝ անհաս վերնոցըն խոնարհի. (Շ. խոստ.։)
of five days;
thursday, the fifth day;
— ջերմն, quintan, five-day fever.
Հինգօրեայ ժամանակ։ Հինգօրեայ ընթերցուածովք, կամ անսուաղութեամբ, կամ պահօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Արշ.։ Տօնակ.։)
to pant.
Իբրեւ յանմահութիւն ցանկացեալք, հինինալով եւ հոգի կլանելով ընթանան. (Փիլ. իմաստն.։)
turn;
— գալ, to turn round and round;
to revolve;
— շրջանակել, to turn, to turn or whirl round, to revolve.
ՀԻՌ ՇՐՋԱՆԱԿԵԼ. γυρεύω, γυρόω circumago, in orbem verto. Շրջաբերել. պտըտցընել.
like a sick person.
Եղիա գիտաց զտկարութիւն օրինացն. եւ վասն այսորիկ հիւանդաբար ընդ օրէնսն ոչ վարեցաւ. (Եփր. համաբ.։)
to fall sick, to be ill.
ἁσθενέω, ἁρρωστέω, μαλακίζομαι aegroto, adversa valetudine laboro, male habeo, infirmus sum. Հիւանդ լինել. խօթանալ. տկարանալ. հիւընտնալ.
visiting the sick;
— գալ, to visit the sick.
Որ գայ ի տես հիւանդաց. եւ Որ դարմանէ զհիւանդս առընթերակայութեամբ.
Բժիշկն թողու զհիւանդսն, եւ ընդ հիւանդատեսսն խօսի. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4. յն. ընդ մերձակայս նոցա։)
material, corporeal.
Նաւարկելով անխռովական՝ ընդ ծով կենացս այս հիւթական. (Շ. տաղ.։)
material;
material-things, matter;
root.
Ընտանացեալ ընդ ախտաւորս հիւթանիւթսն. (Փիլ. լին.։)
Թողեալ զհիւթանիւթ մամոնային. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
emaciating, extenuating.
Սա ներգործէ ուրախական, ի թաշծութեանցըն հիւծական. (Յիսուս որդի.։)
cf. Հիւծեցուցանեմ.
Հիւծեալ վերջին աղքատութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։) (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ Հոծեալ. որ է խիտ եւ լի։)
to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.
Հիւծեալ վերջին աղքատութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։) (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ Հոծեալ. որ է խիտ եւ լի։)
texture, tissue;
tress;
braid;
intertwining, interweaving, wreathing;
knit;
դեղձան —ք, golden tresses;
— ձեան, avalanche, snow-slip.
Հիւսեսցին թելք հոգւոյ ընդ հիւսից պսակելոցն. (Շար.։)
եւ այս երեւի առեալ ի (Խոր. ՟Բ. 59.) ուր ըստ հին տպ. եւ ընտիր ձձ. ասի,
woven, plaited.
Միթէ եւ կոյսն հիւսածո՞յս եւ ընդելուզեալս մարգարտով զգենուցու. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.
ՀԻՒՍԵՄ որ եւ ՀԻՒՍՈՒՄ, սի. πλέκω, συμπλέκω plico, complico, necto, connecto, torqueo διατάσσω dospono. Հիւսս առնել. հիւթել. նիւթել. ոլորել. բոլորելով շարամանել. ընդելուզանել. կցել. զօդել. յարմարել. հուսել.
Զանապական պսակն հիւսեսցէ քեզ։ Հիւսէ ընդ բանիս եւ զղովտ յարացոյց. (Շ. ՟ա. պ. ՟Հ՟Թ։ եւ Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի։)
Հիւսէ եւ ընդ այս զպէսպէս բանս. (անդ. ՟Ա. Յհ. ՟Ժ՟Զ։)