garden;
orchard, place planted with trees.
Ծառաստան, որպէս մեկնի եւ ի Հին բռ. ծառատունկք. ծառ. ծառնոց. իբր դրախտ. պ. տէրէխդան, յն. στέλεχος ստեղն
cf. Դաւ.
Այլ զայն ի դաւանացն պատրումն արուեստակէ։ Ի բռնաւորէ եւ ի հարստէ, կամ յաշխարհիս մասանց դաւանս կրել. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
vice-prefect;
treasurer.
Իսկ Հին բռ.
courser.
Մատաղաձի. խեշակ, դզի, բռչոյ ... Փաղանուն, ձի եւ դզի, բիր եւ մահակ. (Երզն. քեր.։)
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
— ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
— յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
Երկակի դիմօք կամեցան ըմբռնել զնա. (Երզն. մտթ.։)
fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.
Մանաւանդ անհաւատիցն, քան թէ մեզ ի դէպ էր ըմբռնիլ հիացմամբ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Պատահմունք ի դէպ ելանէին բէլայ բռնանալ ունել զամենայն երկիր. (Խոր. ՟Ա. 9։)
vexation, obstinacy.
Զակամայ սանձիցն բռնադատութիւն դժոխակամութեանն իւրոյ եդեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
hell;
limbo;
sepulchre, tomb.
վր. ճոճոխէլի. պ. տիւզէխ. ἄδης infernus Խորք երկրի. ծոց հողոյ հեռագոյն ի ծագաց երկնից. որպէս գեհեն. տարտարոս. սանդարամետք. բանտ դիւաց եւ դատապարտելոց. ... Տե՛ս (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 23։ Յայտ. ՟Ա. 18։ Սաղ. ՟Թ. 18. եւ այլն։) որպէս եւ Դրունք դժոխոց ասին բռնութիւնք դիւաց եւ հալածչաց. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 18։)
stone easily thrown by the hand;
ի — գալ, to wheel.
λίθος lapis, saxum Քար (որպէս թէ գլելի, ձգելի). բռնաքար. վիրգ. դաշ.
that makes war during the night;
cf. Գիշերամարտութիւն.
Որպէս ի գիշերամարտութեան ըմբռնեալ էին. (ՃՃ.։)
nocturnal combat.
Որպէս ի գիշերամարտութեան ըմբռնեալ էին. (ՃՃ.։)
to know, to perceive;
to learn, to understand;
to feel, to recognize;
to be able;
to consider, to observe, to note;
to believe;
to know, to have a carnal connection with;
ոչ —, to be ignorant of, not to know;
— զայր or զկին, to lie with a man or woman;
ոչ գիտէ զամօթ, he has no shame;
քաջ, ճարտար գիտեմ զայն, I know it throughly;
չգիտեմ, I do not know, I am ignorant of it;
գիտասջիր, know ! չ— զի՛նչ առնել, to be at a loss what to do.
εἱδέω, εἵδω, οἷδα scio, (novi), ἑπίδομαι, γνώσκω cognosco, conscius, peritus sum (գտանի եւ Գիտա՛, տացի, տացօղ) ռմկ. գիտնալ։ cf. ԳԻՏԵՆԱՄ. (լծ. եբր. իատա՛. յն. իտէ՛օ, ի՛տօ. յորմէ լտ. վի՛տէօ, տեսանեմ) Ճանաչել որպէս եւ էն. մտօք տեսանել իբր աչօք եւ ստուգութեամբ. հասու, տեղեակ լինել. ըմբռնել. մակացու կամ ակահ լինել.
oppressor;
tomahawk.
Հարկանօղ գլխոյ. նեղիչ. բռնաւոր. պատիժ.
head;
chief;
summit, top;
individual;
the first place, the first rank;
— գրոց, chapter;
— նաւի, prow;
— գործոց, master-piece;
— ցամաքի, point, cape;
— անկեան, angular stone;
— սեան, capital;
— գրամոց, capital, funds, principal, capital or principal sum;
ըստ գլխոյ, ըստ գլխոց, ըստ —, առ —, by head, for each person;
so much a head;
զայն ութ օրն ի —, all this week;
ծածկել —, to be covered, to put on one's hat;
բանալ զ—, to uncover, to take off one's hat;
ի — հանել՝ տանել՝ ածել, to finish, to conclude, to bring to a head, to end, cf. Գլխաւորեմ;
ի — ելանել՝ հասանել՝ գալ՝ երթալ, to be finished or brought to a close, to end, to come to an end;
— ամսոց, the first day of the month, new moon;
— տարւոյ, new year's day;
— բանից, exordium, preamble;
point, article;
— ճանապարհաց, end of the street;
— տողին, beginning of a verse;
առնու Տէր զտէրդ ի զլխոյ քումնէ, Lord will take away thy master from thee;
ունել զթիւ գլխոց որդaւոցն, to take the number of the children;
քանի՞ —ք պատժոց, how many punishments ?
հանել ընդ —ն or ընդ կառափն զյանցանս ուրուք, to have one's revenge, to punish;
— ամբառնալ, to revolt;
անկանիլ զգլխով, to fall suddenly on the enemy;
դնել զ— ի կշիռս, to put one's life in jeopardy;
կալ ի —, to put one's self at the head, to be the leader;
— բանիցս, finally, at length, in conclusion.
Զգլուխ առաքելոցն ըմբռնեցին, որով աւելի իմն կարծէին զայլսն զարհուրեցուցանել. (Ոսկ. գծ.։)
to be hollow, to become hollow.
Ըմբռնեցելոյն յօրանչման շնչոյն, յորժամ կողկողիթն ի ստորագոյնն կողմն խռչափողիւքն գոդանայ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
mild, delicate, soft, morbid.
ԳՈՂՏ կամ ԳՈՂԿ. Ըստ Հին բռ. Մահիճք։
theft, larceny, thing stolen.
Զստեղծուածս նորա պէսպէս կտտանօք կտտէին, եւ ի գողօնս իւրեանց ըմբռնեցան. (Երզն. մտթ.։)
haughtily, proudly.
Իբրեւ բռնաւոր. եւ Արհամարհանօք. փքացմամբ.
warlike, invincible.
cf. Դժուարամեռ.
indissoluble, difficult to loose.
with difficulty, hardly, painfully.
(ի գործիականէ բառիս Դժուար) δυσκόλως, δυσχερῶς difficulter, aegre, morose, moleste, vix Դժուարութեամբ. ո՛չ դիւրաւ. բազում աշխատութեամբ. հազիւ. դուն ուրեք. եւ իբր Դժկամակութեամբ. բռնի. դժար.
difficult to be caught in hunting or fishing.
ԴԺՈՒԱՐՈՐՍ եւ ԴԺՈՒԱՐՈՐՍԱԼԻ. δυσθήρατος difficilis venatu, vel intellectu Զոր դժուար է որսալ, ըմբռնել՝ իրօք կամ մտօք.
cf. Դժուարորս.
ԴԺՈՒԱՐՈՐՍ եւ ԴԺՈՒԱՐՈՐՍԱԼԻ. δυσθήρατος difficilis venatu, vel intellectu Զոր դժուար է որսալ, ըմբռնել՝ իրօք կամ մտօք.
to defraud;
to deceive.
Դժրեաց զիշխանն։ Կա՛մ ըմբռնել, կա՛մ դժրել ի մահ. (Յհ. կթ.։)
cf. Դիակապուտ.
Յաղագս դիակողոպտից։ Զդիակողոպուտ՝ եթէ ըմբռնեսցի եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
intention, design, counsel;
destination, end, regard, look.
Աչք զբարձրգոյն դիտաւորութիւնն ըմբռնեցին. (Բրս. հայեաց.։)
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
Դիտէ աղուէս զքունն, զի հաւս ըմբռնեսցէ. (Կլիմաք.։)
plain;
ease;
contentment;
convenience;
easy, convenient;
flat, bare;
ի դիւրի՝ ի դիւրոջ լինել, to live comfortably;
— առնել, to facilitate;
to relieve;
to give convenience;
ըստ անձին or ըստ մտաց —ի, at his ease, as he likes;
ի —ի, ի —ոջ, in a plain.
Ոչ ըմբռնիցիս դիւր յայնպիսի ախտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
that is easily deceived.
εὑάλωτος captu facilis Դիւրաւ դաւելի, ըմբռնելի, որսալի, յաղթելի.
that escapes easily.
Դիւրազերծ լինել ի բռնադատութենէ. (Պիտ.։)
very easy, or possible.
Դիւրահնար է ամենայն ըմբռնեալն (ի յետին տագնապի). (Ածաբ. կիպր.։)
vicegerent, vicar.
cf. Տեղապահ, իբր Փոխանորդ. տեղը բռնօղ, աթոռակալ.
dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.
Երազ է՝ մտաց շարժումն ի յանշարժ մարմինս. Որ ոք երազոց հաւատայ, նման է այնոցիկ՝ որք ըստ ստուերս անձանց իւրեանց ընթանան, եւզնոյնն կամին ըմբռնել. (Կլիմաք.։)
haft, hilt.
λαβή ansa, manubrium Ըմբռնելի բերանն սուսերի. ըմբռնետղ որոյ, կոթ. բռնատեղ. թրի՝ դանակի կոթը.
bridle, curb, rein, snaffle;
halter;
scatch, bit;
— արկանել, to bridle, to put on a halter.
Ոչ կացուցի յոտին զերիվար մտացս երասանաւ բանին։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ երասանաց ըմբռնման զցնդեալ մտացս վայրագութիւն։ Երասանաւ սանձաց, կրթութեան։ Իբր երասանաւ փոկոյ նահանջեալ։ Երասանաւն հանդարտութեան։ Երասանի պնդութեան. (Նար.։)
cf. Երասան.
Ոչ կացուցի յոտին զերիվար մտացս երասանաւ բանին։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ երասանաց ըմբռնման զցնդեալ մտացս վայրագութիւն։ Երասանաւ սանձաց, կրթութեան։ Իբր երասանաւ փոկոյ նահանջեալ։ Երասանաւն հանդարտութեան։ Երասանի պնդութեան. (Նար.։)
recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.
որ եւ ԲՐԱԲԻՈՎՆ. յն. վռավի՛օն. լտ. պռա՛վիում, եւ բռէ՛միում. βραβεῖον bravium, praemium Յաղթանակ. մրցանակ. վարձ յաղթութեան յասպարիսի. մրցանակ. պսակ, արմաւենի, ձիթենի, դաբնի, ծաղիկ անթառամ, խիլայ, եւ այլն.
hollowed;
—ք, fossil.
wasp.
Պիծակ եւ գոռեխ, եւ մժեխ, եւ շանաճանճ, եւ բրէտ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ծ՟Դ։ (Ի Հին բռ. գրի, Կրէտ)։)
rice;
prince.
Բառ լտ. բռինչէբս. princeps Իտ. principe այսինքն (Իշխան։ Ուռհ.։ Գր. տղ.։ Վահր. ոտ.։ Հէթում պտմ։)
cf. Բանդագուշիմ.
Գարգաշել (կամ գարգաչել). (Հին բռ.) խելագարել։
tragacanth;
milk-vetch;
cubit.
Գազին ծառն՝ յորժամ ի լեառն բուսնի, նազար ասեն. եւ յորժամ ածուենիքն, իսլկու. (Բժշկարան.։ Իսկ ի Հին բռ.)
grave, sepulchre, pit, tomb, monument, vault;
churchyard;
հանել ի —է, to dig out of the ground, to disinter.
Ստացուած գերեզմանի։ Թաղեսցեն զիս ի գերեզման նոցա։ Ճչէին առ գերեզմանօք մեռելոցն։ Նման էք գերեզմանաց բռելոց։ Եղիցի ինձ քաղաքն իմ գերեզման։ Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման.եւ այլն։
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
αἱχμαλωτεύω, αἱχμαλωτίζω, ἁποικίζω captivo, captivum duco, in servitutem abduco, deporto Գերի կամ ի գերութիւն վարել. ըմբռնել կալանաւորել ի պատերազմի. վտարել յօտարութիւն. բռնի ձգել ի ծառայութիւն.
cf. Գերեվար.
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
Պատերազմեալ՝ ի գերութիւն ըմբռնեցաւ. ռմկ. գերի բռնըւեցաւ։
Դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
to ravage, to ruin, to pillage, to sack.
skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.
Հաղբք էին ըմբռնողականք ի գէտս եւ յանգէտս. այսինքն ի գիտելի եւ յանգիտելի մեղս. (Սկեւռ. աղ.։)
juniper-tree.
Գիոյ պտուղ. (Հին բռ.) ալոգհոլ։